Iqtisodiyot
Nega davlat banklarini xususiylashtirish kechikyapti?
Sobiq moliya vaziri Odilbek Isoqovning fikricha, Rossiya-Ukraina urushi investorlarning mintaqadagi strategik aktivlarni sotib olishga bo‘lgan qiziqishini pasaytirgan. Bundan tashqari, O‘zbekistondagi aksar davlat banklarida foydaning kapitalga nisbati past, muammoli aktivlar foizi yuqori.
Sobiq moliya vaziri Odilbek Isoqov “Lolazor” podkastida davlat banklari transformatsiyasi, ularning xususiylashtirilishi va sohadagi hozirgi jarayonlarga to‘xtaldi. Uning so‘zlariga ko‘ra, banklar transformatsiyasi cho‘zilib ketayotgani bejiz emas, bunga bir nechta sabablar bor.
“Rossiya–Ukraina urushi hududimizdagi investorlarning strategik obektlarni sotib olishga qiziqishini kamaytirdi. Bundan tashqari, 20–25 yil oldin bo‘lgani kabi katta banklar endi yangi bozorlardan bank sotib olishmayapti. O‘sha paytda Koreyadan, Yevropadan, Qozog‘istondan banklar kirib kelgan edi. Bu ularga biznesini kengaytirish va riskini diversifikatsiya qilish imkonini bergan. Hozir esa ular uchun bu manfaatli emas”, — dedi Isoqov.
Uning fikricha, bugun bankni sotib oluvchi kam va sotuv jarayoni murakkablashgan. Shunga qaramay, transformatsiya jarayoni to‘xtamaydi.
“Davlat banklarida rentabellik past”
Isoqovning ta’kidlashicha, 2018–2019 yillarda boshlangan islohotlar muayyan natija bergan bo‘lsa-da, hali ko‘p o‘zgarishlar qilish kerak.
“Gap 7 yilning kamligida emas, balki banklar rahbarlariga qo‘yilayotgan KPI’larda. Xususiy banklarda foydaning kapitalga nisbati 30–35 foiz, ba’zida undan ham yuqori. Davlat banklarida esa ayrimlari salbiy, faqat 2–3 tasida 10 foizdan yuqori ko‘rsatkich bor. Bu ko‘rsatkichlarni oshirish shart. Shuningdek, muammoli aktivlar foizi 2–3 atrofida ushlab turilishi zarur. Kapital yetarliligi ham muhim – banklar hozir 15–16 foizni ushlab turibdi”, — deya izoh berdi sobiq vazir.
Isoqov iqtisodiyot o‘sayotganini, banklarning foydaliligini oshirish uchun imkoniyatlar mavjudligini qayd etdi. Shu bilan birga, davlat topshiriqlari banklar faoliyatining tijorat qismini cheklamasligi lozimligini ta’kidladi.
“Davlat topshiriqlari bilan 2–3 ta blok ishlasin, qolgan bloklar esa pul topish bilan shug‘ullansin. Shunda transformatsiyani muvaffaqiyatli yakunlash mumkin bo‘ladi”, — dedi u.
“Bank tizimi 80–90 foiz davlat qo‘lida bo‘lmasligi kerak”
Isoqovning so‘zlariga ko‘ra, ko‘p mamlakatlarda davlat banklari soni juda kam.
“Bank tizimining 80–90 foizi davlatga tegishli bo‘lmasligi kerak. Qozog‘istonda ham 1–2 ta rivojlanish banki bor. Lekin bu davlat biz uchun yaxshi misol emas, chunki inqiroz davrida bir nechta davlat banklari yopilgan. Bizda qarorga ko‘ra, uchta bank davlat ixtiyorida qoladi: O‘zmilliybank, Mikrokreditbank va Agrobank. Qolganlarini baribir xususiylashtirish kerak. Bu IPO yoki mahalliy investorlarga sotish orqali bo‘ladimi – baribir, bank tizimini konsolidatsiyalash vaqti keldi”, — deya xulosa qildi Isoqov.
Davlat banklarini sotish kechiktirilishi
Joriy yilning iyul oyida hukumat bir qator davlat banklarini sotishni yana kechiktirdi.
“O‘zsanoatqurilishbank”ni xususiylashtirishning yakuniy bosqichi 2025−2026 yillarga, “Asakabank”, “Aloqabank” va “Turonbank”niki esa 2026−2027 yillarga mo‘ljallanyapti. Shu bilan birga “Milliy bank”, “Agrobank”, “Xalq banki”, “Mikrokreditbank” va “Biznesni rivojlantirish banki” ustav kapitallaridagi davlat ulushini 2028 yilgacha sotish rejalashtirilmagan.
Ma’lumot uchun, mamlakatdagi ikkinchi yirik bank hisoblangan «O‘zsanoatqurilishbank»dagi barcha davlat ulushini 2022 yil oxirigacha, keyinchalik esa 2023 yil oxirigacha savdoga chiqarish rejalashtirilgandi. Shundan so‘ng 2024 yil oxirigacha xususiylashtirish orqali bankdagi davlat ulushini 50 foizdan kamaytirishga qaror qilindi, ammo bu amalga oshmadi.
Avvalroq “Asakabank” xususiylashtirish muddati 2023 yil oxiridan 2025 yil oxirigacha surilgani xabar qilingandi. “Asakabank” bugungi kunda Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi (88,22 foiz), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (10,85 foiz), Buxoro neftni qayta ishlash zavodi (0,73 foiz), “O‘zavtosanoat” (0,1 foiz), “O‘zagrosug‘urta” (0,08 foiz) va “O‘zbekinvest”ga (0,02 foiz) tegishli.
Iqtisodiyot va moliya vazirligining tushuntirishicha, ushbu beshta bankdagi davlat ulushini saqlab qolish aholining moliyaviy xizmatlarga bo‘lgan talabini qondirish, investitsiya loyihalarini qo‘llab-quvvatlash va bank xizmatlari bilan hududiy qamrovni kengaytirishga qaratilgan.
2026-yil yanvar–fevral oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan jami 4,1 trln so‘mlik kiyim-kechak ishlab chiqarildi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.
Qayd etilishicha, hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Andijon viloyatiga to‘g‘ri keldi. Ushbu hududda 1,8 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilib, respublikada mutlaq yetakchiga aylandi.
Shuningdek, Toshkent viloyatida 524,6 mlrd so‘m, Namangan viloyatida 438,6 mlrd so‘mlik kiyim ishlab chiqarilgan. Bu hududlar ham yuqori ko‘rsatkichlar bilan ajralib turibdi.
Farg‘ona viloyatida 371,4 mlrd so‘mlik, Toshkent shahrida esa 310,3 mlrd so‘mlik kiyim ishlab chiqarilgan.
So‘nggi o‘rinlarda esa Surxondaryo viloyati 10,4 mlrd so‘m va Jizzax viloyati 19,3 mlrd so‘mlik ko‘rsatkich bilan qayd etilgan.
Boshqa hududlar orasida Samarqand viloyati 158 mlrd so‘m, Buxoro viloyati 117,4 mlrd so‘m, Qashqadaryo viloyati 89 mlrd so‘mlik mahsulot ishlab chiqargan.
“Soliq va tadbirkorlik sohasidagi ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi qonunga muvofiq, mazkur sohada muhim o‘zgartishlar amalga oshirildi.
Xususan, Jinoyat kodeksining 179-moddasiga o‘zgartirish kiritilib, soxta tadbirkorlik uchun jarima, muayyan huquqlardan mahrum qilish va ozodlikdan mahrum qilish kabi sanksiyalar nazarda tutilmoqda.
Endilikda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish maqsadini ko‘zlamasdan ssudalar, kreditlar olish, foydani (daromadni) soliqlardan ozod qilish (soliqlarni kamaytirish) yoki boshqacha mulkiy manfaat ko‘rish maqsadida tadbirkorlik sub’yektini tashkil etish BHMning 100 baravaridan 200 baravarigacha miqdorda jarima yoki 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud muayyan huquqdan mahrum qilib, 1 yildan 3 yilgacha ozodlikni cheklash yoki 1 yildan 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanishi belgilanmoqda.
Shuningdek, 184-modda (soliqlarni to‘lashdan bo‘yin tovlash) – jinoyat tarkibi aniqlashtirilib, jarima, majburiy to‘lovlarni undirish va ozodlikdan mahrum qilish choralari qayta belgilandi, ilk huquqbuzarlikda zarar to‘liq qoplansa, javobgarlikdan ozod etish tartibi saqlab qolindi, jinoyat ishlarida jamoat himoyachisi ishtiroki ta’minlandi.
Qonun rasman e’lon qilingan kundan e’tiboran 3 oy o‘tgach kuchga kiradi.
O‘zbekiston aholisining katta qismi qaysi sohalarda ishlaydi?
Source link
2026-yilning yanvar-fevral oylarida O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasida import hajmi 8,1 milliard AQSh dollarini tashkil etdi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.
Qayd etilishicha, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 29,8 foizga o‘sgan. Ushbu davrda mamlakat 135 dan ortiq davlatdan tovar va xizmatlar import qilgan.
Import tarkibida eng katta ulushni Xitoy egalladi. Ushbu davlatdan 2,8 milliard dollarlik mahsulot olib kirilgan.
Rossiya ikkinchi o‘rinda bo‘lib, import hajmi 1,4 milliard dollarni tashkil etgan. Qozog‘iston esa 677 million dollarlik ko‘rsatkich bilan uchinchi o‘rindan joy olgan.
Koreya Respublikasi 306,1 million dollar, Turkiya 259,8 million dollar, Germaniya 182,6 million dollarlik import bilan keyingi o‘rinlarni egallagan.
Shuningdek, Hindistondan 179,3 million dollarlik, Belarusdan 144,3 million dollarlik tovarlar import qilingan.
Turkmaniston 121,5 million dollar, AQSh esa 98,6 million dollarlik ko‘rsatkich bilan kuchli o‘nlikka kirgan.
Qonunga ko‘ra, tadbirkorlik faoliyatiga ta’sir qiladigan hujjatlar loyihasi Biznes-ombudsman bilan majburiy tartibda kelishilishi kerak, lekin poytaxt kengashi shahar dizayn-kodini tasdiqlash haqidagi qarorini kelishmasdan qabul qilgan. Qolaversa, ranglarni bir xillashtirish talabi tadbirkorlarning intellektual mulk huquqiga zid.
Toshkent dizayn-kodidan render-parcha / Foto: Toshkent shahar hokimligi
Toshkent shahar kengashi shahar dizayn-kodini joriy etish bo‘yicha 2026 yil 17 fevral kuni qabul qilgan qaror qayta ko‘rib chiqilishi kerak. Biznes-ombudsman qarorni o‘rganib chiqib, shunday xulosaga keldi.
Prezidentning tadbirkorlar huquqlari bo‘yicha vakili bayonotiga ko‘ra, qarorning ayrim bandlari amaldagi qonunchilikka zid.
Xususan, “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”gi qonun talablariga ko‘ra, tadbirkorlik faoliyatiga ta’sir etuvchi loyihalar Biznes-ombudsman bilan majburiy tartibda kelishilishi lozim. Biroq ushbu qaror Vakil bilan kelishilmasdan qabul qilingan.
Qarorda reklama vositalari uchun belgilangan “past to‘yingan” yoki “neytral” rang kabi tushunchalarning huquqiy mezoni ochib berilmagan. Bundan tashqari, ranglarni bir xillashtirish talabi tadbirkorlarning intellektual mulk (ro‘yxatdan o‘tgan brend) huquqlariga zarar yetkazishi mumkin. Bir necha obektlarga ega bo‘lgan tarmoq tashkil etgan brendlarning manfaatlari inobatga olinmagan.
Yangi talablarga moslashish uchun belgilangan 3 oylik muddat yetarli emas. Jarayonni tadbirkorlarga ortiqcha yuklama tug‘dirmagan holda, bosqichma-bosqich amalga oshirish tartibi nazarda tutilmagan.
Yuqoridagilardan kelib chiqib, Biznes-ombudsman xalq deputatlari Toshkent shahri kengashiga mazkur qarorning tadbirkorlik faoliyatiga daxldor qismlarini qayta ko‘rib chiqish, normalarga o‘zgartirish kiritish va kuchga kirish muddatini uzaytirish yuzasidan rasmiy xulosa kiritdi.
Biznes-ombudsman qayta ko‘rib chiqishda o‘z xodimlari ishtirok etishini so‘ramoqda.
Isroil Hizbullohga qarshi kuchli hujum tayyorlamoqda
Prezident Tramp delegatsiya parvozini bekor qildi
Neft, geosiyosat va AQSh yordamiga qaramlik
-
Siyosat5 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev JSST bosh direktorini qabul qildi
-
Siyosat4 days agoPrezident Mirziyoyev mintaqaviy sammitda yashil savdo yoʻlaklari va yagona iqlim investitsiya strategiyasini taklif qildi
-
Jamiyat4 days ago
Giyohvand moddalar aylanmasini nazorat qilishning milliy tizimi takomillashtiriladi
-
Jamiyat5 days agoShavkat Mirziyoyev Ostonaga yetib bordi
-
Iqtisodiyot3 days ago“QQSni oson qaytarib olish ta’minlanmasa, stavkani 6 foizga tushirishni taklif qilamiz” – Davron Vahobov
-
Iqtisodiyot4 days ago
Markaziy bank: 24-aprelda dollar pasayadi
-
Dunyodan3 days ago
Buyuk Britaniyada “chekmaydigan avlod” dunyoga keldi
-
Iqtisodiyot3 days agoQirg‘iziston ilk marta Yevropa Ittifoqining sanksiyalarni chetlab o‘tishga qarshi kurashish mexanizmiga tushdi