Dunyodan
Myanma ICJda himoya qilishni boshlaydi
Myanma Longhingya xalqiga qarshi genotsidni rad etadi, Gambiya esa BMTning oliy sudida himoyaga kirishdi, ammo yetarli dalillar keltira olmaganini aytadi.
Myanma hukumati vakili Ko Ko Xlaing Xalqaro Sudi (ICJ) sudyalariga da’volarni “asossiz” deb aytdi.
Shu hafta boshida Gambiya tashqi ishlar vaziri Doda Jallou sudda Myanma oʻzining musulmon ozchiligini qirib tashlash uchun “genotsid siyosati”ni qoʻllamoqchi ekanligini aytdi.
2017-yilda Myanmadagi harbiy harakatlar chog‘ida minglab rohinjalar halok bo‘lgan, 700 mingdan ortig‘i qo‘shni Bangladeshga qochib ketgan.
Keyingi yili Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan e’lon qilingan la’natli hisobotda Myanma harbiy rahbarlari Rakxayn shtatidagi genotsid va boshqa joylarda insoniyatga qarshi jinoyatlar uchun tergov qilinishi kerakligi aytilgan.
2021-yilda fuqarolik hukumatini ag‘dargandan beri harbiy boshqaruv ostida bo‘lgan Myanma bu hisobotni rad etib, o‘z operatsiyalari ekstremistik va isyonchilar tahdidlarini nishonga olganini doimo ta’kidlab keladi.
Juma kuni Hiraning Xalqaro sudga “Myanmaning rohinjalarning aksariyati istiqomat qiluvchi shimoliy Rakxayn shtatida terrorchilarning erkin hukmronlik qilishiga ruxsat berish majburiyati yo‘qligini” aytdi.
“Bu hujumlar qoʻzgʻolon va terrorizmga qarshi operatsiyalar uchun harbiy atama boʻlgan tozalash operatsiyalariga sabab boʻldi”, dedi Freyn.
Gambiya 2019-yilda Myanmaga qarshi sud ishini boshladi, ammo Jallou ICJga harbiy boshqaruv davridagi tajribasidan keyin buni “mas’uliyat hissi” tufayli qilganini aytdi.
Janob Jallou dushanba kuni sudda rohinjalar “o‘nlab yillar davomida dahshatli ta’qib va g‘ayriinsoniy targ‘ibotlardan” aziyat chekkanini, so‘ngra harbiy repressiya va “rohinjalarning Myanmadagi mavjudligini yo‘q qilishga qaratilgan davom etayotgan genotsid siyosatini” boshidan kechirganini aytdi.
Aksariyati musulmonlardan iborat G‘arbiy Afrika davlati advokatlari, shuningdek, terrorga qarshi kurash ostida ayollar, bolalar va qariyalarning o‘ldirilishi, qishloqlarning vayron bo‘lishi bilan birga, ularni oqlash qiyin ekanini ta’kidladilar.
“Sud… barcha dalillarni birgalikda ko’rib chiqqach, yagona oqilona xulosaga kelishi kerakki, genotsid niyati Myanmaning rohinjalarga qarshi ko’p sonli davlat boshchiligidagi harakatlariga ta’sir qilgan va ta’sir qilgan”, dedi Filip Sands Gambiya o’z harakatlarida 57 davlatdan iborat Islom hamkorlik tashkiloti tomonidan qo’llab-quvvatlanayotganini ta’kidlab.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining qochqinlar bo’yicha agentligi ma’lumotlariga ko’ra, ayni damda bir milliondan ortiq rohinja qochqinlari dunyodagi eng katta va eng zich joylashgan lagerlardan biri bo’lgan Bangladeshning Koks-Bazar mintaqasida chegaradan o’tishmoqda.
Myanma hukumati vakili Xlaing juma kuni “Hozirda Bangladeshdagi lagerlarda yashayotgan Rakxayn shtatidan bo’lganlarning Myanmaga vataniga qaytarilishiga erishish” tarafdori ekanini aytdi. Ammo u, shuningdek, COVID-19 kabi tashqi omillar bu harakatlarga xalaqit berayotganini aytdi.
“Myanmaning 2017-yildan buyon sodiqligi va tinimsiz sa’y-harakatlari Gambiyaning Myanmaning maqsadi bu aholini yo‘q qilish yoki deportatsiya qilish degan da’volariga mos kelmaydi”, dedi Xlaing sudda.
Uning qo‘shimcha qilishicha, natija “mamlakatimiz obro‘si va kelajagi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega”, chunki “genotsidning topilishi mamlakatimiz va uning xalqi uchun o‘chmas dog‘ qoldiradi”.
Sud, shuningdek, guvohlarni, jumladan, rohinjalardan omon qolganlarni tinglash uchun uch kun vaqt ajratadi, biroq bu uchrashuvlar jamoatchilik va ommaviy axborot vositalari uchun yopiq bo’ladi.
Reuters agentligiga ko‘ra, yakuniy hukm 2026-yil oxirida e’lon qilinishi kutilmoqda.
So‘nggi o‘n yildan ko‘proq vaqt ichida birinchi bo‘lib sudga tortilgan bu qaror boshqa genotsid ishlari, jumladan, Janubiy Afrika tomonidan G‘azo urushi tufayli Isroilga qarshi qo‘zg‘atilgan jinoyat ishlari uchun namuna bo‘lishi kutilmoqda va ICJ sudyalari uchun genotsid ta’rifi bo‘yicha qoidalarni takomillashtirish imkoniyati sifatida ko‘rilmoqda.
Gambiya Myanmani Ikkinchi jahon urushi davrida fashistlar Germaniyasining yahudiylarga qarshi genotsidga javoban qabul qilingan 1948-yilgi BMT genotsid konventsiyasini buzganlikda aybladi. Qonunda genotsid “milliy, etnik, irqiy yoki diniy guruhni to‘liq yoki qisman yo‘q qilish niyatida” sodir etilgan jinoyat deb ta’riflangan.
Germaniya tashqi ishlar vaziri Yoxan Vader NATOning Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochishdagi roli haqida o‘ylamasligini aytdi.
Uning aytishicha, NATO bu yo‘nalishda hech qanday qaror qabul qilmagan va bo‘g‘oz uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olishi kutilmaydi. Vadehr bu haqda Yevropa Ittifoqi tashqi ishlar vazirlarining Bryusseldagi uchrashuvi oldidan bayonot berdi.
Shu bilan birga, u Yevropa Ittifoqida Hormuz boʻgʻozi boʻyicha aniq chora-tadbirlar muhokama qilinayotganini, biroq hozircha aniq qarorlar qabul qilinmaganini aytdi.
“Germaniya bu muammoni harbiy yoʻl bilan emas, balki diplomatik yoʻl bilan hal qilishni qoʻllab-quvvatlashda davom etmoqda”, dedi Vadehru.
Germaniya tashqi ishlar vazirligi rahbarining aytishicha, Yaqin Sharqdagi voqealar Eronning Turkiya hududiga uchuvchisiz uchoqlari hujumi va NATO havo hujumidan mudofaa tizimlarining tutib olishi fonida ham hozirda NATO uchun bevosita tahdid solmaydi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq Prezident Tramp NATO davlatlarini Hurmuz bo‘g‘ozini ochiq saqlashda yordam berishga chaqirib, agar ochiq bo‘lmasa, ittifoqni “juda yomon kelajak” kutayotganini aytgan edi.
Milliy iqtisodiy kengash raisi Kevin Xassettning aytishicha, Tramp maʼmuriyatining Eronga hujumi Qoʻshma Shtatlarga kamida 12 milliard dollar zarar keltirgan. Uning aytishicha, hozircha ma’muriyatda zarur mablag‘ bor.
Xassettning aytishicha, Boshqaruv va byudjet idorasi kelajakda Kongressdan qo’shimcha mablag’ talab qilish yoki so’rash masalasini ko’rib chiqadi.
Avvalroq Pentagon Kongressdagi yopiq majlisda urushning dastlabki olti kunida urush 11,3 milliard dollardan ko‘proq zarar ko‘rganini ma’lum qilgan edi. Ushbu hisob-kitobning asosiy qismi o’q-dorilar va raketalarga tegishli edi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq AQSh Mudofaa vazirligi Kongressdan raketa zahiralarini to‘ldirish uchun 11 milliard dollar ajratishni so‘ragani xabar qilingan edi.
Eron Milliy Xavfsizlik Oliy Kengashi kotibi Ali Larijoniyning aytishicha, AQSh va Isroil hujumlari boshlanganidan beri hech bir islomiy davlat Eronni qo’llab-quvvatlamagan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash va tashqi tahdidlarga qarshi kurashish uchun islom olami birlashishi zarur.
Ali Larijoniy olti banddan iborat maktubida Eron qarshilik ko‘rsatishda davom etayotgani va islomiy hukumatning o‘z xalqini qo‘llab-quvvatlamaslik harakati Islomning mohiyatiga zid ekanini ta’kidladi.
“Ba’zi davlatlar bundan ham uzoqroqqa borib, Eron Amerika bazalariga, Amerika va Isroil manfaatlariga hujum qilgani uchun bizning dushmanimiz, deb da’vo qilmoqda! Mamlakatlaringizdagi Amerika bazalari Eronga qarshi hujumlar boshlaganini kuzatib o’tiramizmi?!”
Ular bahona izlaydilar. Bugun bu jangning bir tomonida AQSh va Isroil, boshqa tarafda musulmon Eron va qarshiliklar. Siz qaysi tarafdasiz?” dedi Ali Larijoniy.
U islom olamining kelajagini qayta ko‘rib chiqishga chaqirib, “AQSh hech qachon sizga sodiq bo‘lmaydi, Isroil esa sizning dushmaningizdir” dedi.
28 fevral kuni ertalab AQSh va Isroil Eronga qarshi harbiy amaliyotlarni boshladi. Ushbu hujum natijasida Eron oliy rahbari Ali Xomanaiy halok bo’ldi. Bunga javoban Eron Fors ko‘rfazidagi Amerika nishonlariga, jumladan Birlashgan Arab Amirliklari va Qatarga hujum qildi.
Reuters agentligiga ko‘ra, Eron Hindistondan qo‘lga olingan tankerni ozod qilishni talab qilgan.
Eron kemalarning Hormuz boʻgʻozida xavfsiz harakatlanishi uchun muzokaralar doirasida fevral oyida Hindiston tomonidan qoʻlga olingan uchta tankerni ozod qilishni talab qilgan edi. Bu haqda Reuters xabar berdi.
Rasmiy manbalarga ko‘ra, Tehron kemaning qo‘yib yuborilishini Hindistonga tegishli yoki Hindistonga bog‘langan kemalar Fors ko‘rfazi bo‘ylab xavfsiz tranzit qilish imkoniyati bilan bog‘lamoqda.
Ma’lumotnoma: “Asphalt Star”, “Al Jaffia” va “Stella Ruby” tankerlari 5 fevral kuni Hindiston suvlarida langar qo‘ydi. Ushbu kemalar shaxsiy ma’lumotlarni yashirish yoki soxtalashtirish va noqonuniy kemadan kemaga o’tkazishda gumon qilinmoqda. Hozirda uch tanker Mumbay yaqinida hibsga olingan.
Eron hukumati, shuningdek, Hindistondan ma’lum dori-darmonlar va tibbiy asbob-uskunalar yetkazib berishni so’radi, dedi rasmiylar. Dushanba kuni Eronning Nyu-Dehlidagi elchisi Hindiston Tashqi ishlar vazirligi vakillari bilan hozirgi vaziyatni muhokama qildi.
Xalqaro Amnistiya tashkiloti Eronning Minob tumanidagi Shajaray Toiba maktabida kamida 170 kishining hayotiga zomin boʻlgan portlash uchun Qoʻshma Shtatlar masʼul ekanini aytdi.
Xalqaro tashkilotlar xulosasiga ko‘ra, AQSh harbiylari bu hujumda asosan bolalar o‘limiga sabab bo‘lgan “Tomaxavk” raketalaridan foydalangan.
Xalqaro Amnistiya tashkiloti sun’iy yo‘ldoshdan olingan suratlar, videoyozuvlar va ekspertlar bilan suhbatlarni sinchiklab tahlil qilib, shunday xulosaga keldi.
“Ushbu voqea AQSh harbiylari hujum vaqtida tinch aholiga zarar yetkazilishining oldini olish uchun zarur choralarni ko‘ra olmaganini ko‘rsatadi, bu xalqaro gumanitar huquqning jiddiy buzilishi hisoblanadi”, — deya ta’kidladi xalqaro inson huquqlari tashkiloti.
Ta’kidlanishicha, bu urush jinoyati aybdorlari javobgarlikka tortilishi kerak.
Xalqaro Amnistiya tashkiloti direktori Erika Gevara Rosasning aytishicha, yuzlab begunoh bolalarning o‘limiga sabab bo‘lgan hujum AQSh razvedkasi uchun sharmandalikdir.
Al-Jazira telekanali, AQSh va Isroil Eronga qarshi keng ko’lamli hujumlar uyushtirayotgan bir paytda, AQSh rasmiylari xalqaro qonunlarni ochiqdan-ochiq mensimasliklariga e’tibor qaratdi.
“Xalqaro tashkilotlar nima deyishidan qat’iy nazar, Qo’shma Shtatlar havo kuchlaridan foydalangan holda tarixdagi eng dahshatli va aniq (harbiy) operatsiyani o’tkazmoqda”, – dedi Mudofaa vaziri Pit Xegset jurnalistlar bilan bo’lib o’tgan brifingda. “Biz aloqadorlikning ahmoqona qoidalarini, muvaffaqiyatsiz davlat qurilishini, demokratiyani o’rnatishga urinishlarni yoki siyosiy qoidalarga asoslangan urushni hisobga olmaymiz. Biz faqat g’alaba qozonish uchun kurashamiz.”
Amerika xalqi va Demokratik partiya vakillari Tramp ma’muriyatidan bolaning o‘limiga sabab bo‘lgan hujumga aniqlik kiritishni talab qilmoqda. Ammo hozircha Oq uy rasmiylari faqat tekshiruv o‘tkazilishini aytishdi.
Avval xabar qilinganidek, BMT Inson huquqlari bo‘yicha Oliy komissari Volker Turk ham Minob tumanidagi maktabdagi portlashda bir o‘quvchining o‘limi yuzasidan tezkor, adolatli va halol tergov o‘tkazishga chaqirgan edi.
Bungacha Reuters va New York Times kabi yetakchi ommaviy axborot vositalari ham hujumga AQShning aloqador bo‘lishi mumkinligi haqida xabar bergan edi.
28 fevralda AQSh va Isroil Eronga qarshi urush boshlagan kuni Shajaray Toiba maktabi bombardimon qilindi. O‘quv kunida uyushtirilgan hujumda kamida 170 nafar o‘quvchi va o‘qituvchi halok bo‘ldi, maktab binosi butunlay vayron bo‘ldi.
Eron davlat gazetalari AQSh va Isroil tomonidan sodir etilgan hujumda 7 yoshdan 12 yoshgacha bo‘lgan 180 ga yaqin o‘quvchi qiz halok bo‘lgani va yana o‘nlab kishilar yaralangani haqida xabar berdi.
Tahlilchilarning aytishicha, Eronda begunoh talabalarning portlashi xalqaro huquq normalarini davlat hokimiyatiga muvofiq qoʻllash ikkiyuzlamachilik ekanligini koʻrsatdi.
NATO Hormuz bo‘g‘ozining ochilishiga aralashmaydi
Eronga qilingan hujumlar AQShga kamida 12 milliard dollarga tushgan
Rubl keskin «sho‘ng‘imoqda». Bayramdan keyin vaziyat qanday bo‘ladi?
-
Turk dunyosi4 days agoTurkiyaning Baykal K2 bir tomonlama hujumga uchragan uchuvchisiz samolyotining toʻda harakatini sinovdan oʻtkazdi
-
Jamiyat1 day ago
Tadbirkor boshpanasiz bo‘lgan 5 ta oilani uy-joy bilan ta’minladi
-
Dunyodan5 days ago
Iroq g‘arbida AQShning yonilg‘i quyuvchi samolyoti urib tushirildi
-
Iqtisodiyot1 day agopayme Tez QR orqali to‘lovni 3% keshbek bilan ishga tushirmoqda
-
Iqtisodiyot2 days agoMetandan go‘shtgacha. Narxi keskin oshgan mahsulot va xizmatlar
-
Iqtisodiyot3 days ago«Yomg‘ir va qorda ham foydalanishga tayyor bo‘ladi» – Toshkent-Andijon pulli yo‘li haqida nimalar ma’lum?
-
Dunyodan1 day ago
Eron Hormuz boʻgʻozi orqali cheklangan oʻtishga ruxsat beradi
-
Jamiyat3 days ago
Ichki ishlar xodimlarining qo‘pol muomalasi va tergov sifatidan norozilik ko‘paygan – Prezident