Jamiyat
Mitti qotillar yoki yigirma yillik kurash
1957 yili Braziliyaning Rio-Klara fermasida xayrli ishga qo‘l urildi. Bu yerga nisbatan ko‘proq bol beradigan Afrika asalarilari keltirildi. Maqsad-vazifa aniq – ularni jaydari jinsdoshlari bilan chatishtirib, yangi turini yaratish edi.
Mutaxassislar dadil ishga kirishdilar. Irsiyatni o‘zgartirish uzoq yillar davom etdi. Axiyri muddaoga erishildi. Biroq shu asno, «Har yaxshining bir yomoni bor!» deganlaridek, qo‘qqisdan o‘ta jiddiy muammo paydo bo‘ldi.
Urchitish yo‘li bilan ko‘paytirilgan yangi asalarilar boshqa turdoshlariga mutlaqo o‘xshamasdi. Aksincha, o‘ta vahshiy va hujumkor edi. Gullarga qo‘nib, nektar yig‘ish o‘rniga gala-gala bo‘lib, odamlar va hayvonlarga to‘satdan hamla qilar va beayov nish urardi. Ularning zahrini tatib ko‘rganlarga oson bo‘lmasdi – yo og‘ir xastalikka uchrar, yo ajalidan besh kun burun jon berardilar.
Shu paytga qadar asalarilar orasida bunaqasi uchramagandi. Demak, olimlar qaydadir xatoga yo‘l qo‘yishgan, yangilik yaratamiz deb, aslida insoniyat boshiga balo keltirishgan.
Mitti gazandalar esa tez urchib, misli ko‘rilmagan darajada ko‘paya boshladi. Bora-bora Braziliya, Argentina, Boliviya o‘rmonlarini batamom zabt etdi. Har yili 350–360 kilometrdan olg‘a siljib, Shimoliy Amerikaga yaqinlashaverdi. Ular yovuz va bosqinchi lashkarlardan-da xavfliroq edi. Yo‘lida duch kelgan har qanday jonzotga gala-gala bo‘lib yopishar, ayniqsa, qoramol podalariga, qo‘y-qo‘zi otarlariga ayovsiz qiron keltirardi. Otlar, itlar, maymunlar va boshqa hayvonlarga ham tinimsiz ozor yetkazardi.
Va nihoyat, mitti qotillar qishloq va shaharlarga ham bostirib kirdi. Amerika gazetalarida bu haqda bir-biridan tashvishli xabarlar yoritila boshlandi. Mana, ulardan ayrim namunalar:
Karakas. «So‘nggi kunlarda Venesuelaning qator tumanlarida favqulodda hodisa ro‘y berdi. O‘zining tajovuzkorligi bilan dong taratgan Afrika asalarilari qishloq-shaharlar bo‘ylab odamlar va hayvonlar ustiga yopirildi. Oqibatda birgina Ansoageti shtatida 60 kishi og‘ir ahvolda kasalxonalarga yotqizildi. Monagao shtati shimolida esa darg‘azab asalarilar to‘dasi saf tortib borayotgan avtomashinalarni qamal qildi. Bu hamla tufayli ikki haydovchi hayotdan ko‘z yumdi».
Peru. «Qotil asalarilar shimoliy tumanlar aholisi uchun ham boshga bitgan balo bo‘lmoqda. Oddiy dehqon Karlos Urion Moreno bu vahshiylarning navbatdagi qurboniga aylandi. U ajal nishlariga dosh berolmay, bir zumda jon taslim qildi. «Kronika» gazetasi xabariga qaraganda, Afrika asalarilari tez-tez shaharlar sari «yurish» qilmoqda. Masalan, Chokone aholisi va shu hududda joylashgan universitet talabalari bir necha soat mobaynida qanotli dushmanlar ta’qibi ostida bo‘ldilar. Sog‘lig‘i og‘irlashgan o‘nlab odam zudlik bilan shifoxonalarga jo‘natildi».
Gavana. «Afrika asalarilari Karib dengizi shimolidagi Trinidad va Tobago orollariga ham doridi. Shu bois yon-atrofda yashovchi odamlar hayoti xavf ostida qoldi. Asalarilarning ilk hujumiga duchor bo‘lgan uch kishidan biri vafot etdi».
Xullas, tilsiz-zabonsiz yov bilan kurash roppa-rosa yigirma yilga cho‘zildi. Shu vaqt oralig‘ida Janubiy Amerika mintaqasining qirg‘oqbo‘yi hududlari rosmanasiga xavf-xatar makonlariga aylandi. O‘nlab odamlar, yuzlab jonivorlar zaharli nishlar qurboni bo‘ldi.
Bebosh mitti qotillarning tobora shimol tomon siljib, keng jamoatchilik tinchini buzayotgani qit’adagi barcha mamlakatlarda davlat ahamiyatiga molik dolzarb muammo sifatida qabul qilindi. Ularning yo‘lini to‘sish rasmiy doiralarda hal etiladigan masala darajasiga ko‘tarildi. Yuzaga kelgan vaziyat AQSh fanlari Milliy akademiyasida atroflicha tahlil qilindi. Shuningdek, Amerika Kongressida ko‘rib chiqildi. Belgilangan vazifalarni amalga oshirish uchun zarur chora-tadbirlar rejasi tuzildi. Ko‘pchilik qaroriga ko‘ra, Amerika qit’asining ikkala mintaqasini bog‘lab turuvchi eng tor bo‘yinda gazanda asalarilar yo‘liga g‘ov qo‘yish taklifi ma’qullandi.
Nihoyat, balo-qazodan xalos bo‘lishning eng maqbul yo‘li tanlandi. Afrika va Lotin Amerikasi asalarilarini urchitishdan paydo bo‘lgan yangi turlarni yevropalik jinsdoshlari bilan chatishtirish lozim ko‘rildi. Irsiyatshunos olim Alvim Barosning aytishicha, bu niyatga erishish uchun Avstriyadan keltirilgan asalarilarning modalari Afrika asalarilari uyasiga qo‘yib yuborilgan. Biroq dastlab hech qanday ijobiy natijaga erishilmagan. Chunki «afrikaliklar» «yevropaliklar»dan begonasirab, ularni chaqib o‘ldiravergan. Shunga qaramay, vaqt o‘z ishini qildi. Oradan yillar o‘tib, ikki qit’a asalarilari o‘zaro «dil topishdilar». Natijada shafqat bilmas asalarilar o‘rnini asta-sekin beozor turlari egalladi. Xavf-xatar tabiiy ravishda ortga chekindi.
Asalarichilar va soha mutaxassislari xulosalariga tayansak, hozir Lotin Amerikasida birorta ham «nasli toza» asalarilar oilasi yo‘q. Bundan qat’i nazar, tabiatning odilligini qarang: u avvaliga odamzodni nojo‘ya qilmishi uchun qattiq jazoladi, keyin esa yana saxovat ko‘rsatib, insoniyat xatosini o‘zi to‘g‘riladi.
Shubhasiz, bu biz – Yer farzandlari uchun katta saboq bo‘lmog‘i joiz!
Abdunabi Haydarov
Toshkent viloyatida favqulodda vaziyatlar tizimida faoliyat yurituvchi mansabdor shaxs tadbirkordan katta miqdorda pul talab qilgani aniqlandi. U tuman hududidan oqib o‘tuvchi uchta soy qirg‘oqlarini mustahkamlash va beton plitali yo‘l o‘tkazgichlari qurishga oid umumiy qiymati 5,04 mlrd so‘mlik shartnomalarni olib berganini ro‘kach qilgan.
Mazkur shartnomalarni go‘yoki vazirlikdagi hamkasblari orqali mahalliy mas’uliyati cheklangan jamiyatga rasmiylashtirib berganini aytgan mansabdor, korxona rahbaridan 63 ming AQSh dollari miqdorida «ulush» talab qilgan.
2026-yilning mart-aprel oylarida u ushbu mablag‘ning 24 ming dollarini olgani ham ma’lum bo‘ldi. Keyinchalik esa tadbirkordan qolgan 39 ming dollarni ham berishni talab qilishda davom etgan.
Davlat xavfsizlik xizmati xodimlari tomonidan Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Toshkent viloyati boshqarmasi hamda Favqulodda vaziyatlar vazirligining Shaxsiy xavfsizlik boshqarmasi bilan hamkorlikda tezkor tadbir o‘tkazildi.
Unda mansabdor talab qilingan pulning navbatdagi qismi — 25 ming AQSh dollarini olayotgan vaqtida qo‘lga olindi. Holat uning «Tracker» rusumli xizmat avtomashinasida sodir bo‘lgani qayd etildi.
Tezkor tadbir davomida u ashyoviy dalillar bilan ushlangani rasman tasdiqlandi. Bu holatda pul mablag‘larining aynan talab qilingani va olingani hujjatlashtirildi.
Hozirda mansabdor shaxsga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Tergov organlari tomonidan barcha holatlar yuzasidan surishtiruv ishlari olib borilmoqda.
Unga nisbatan «qamoq» ehtiyot chorasi qo‘llanilgani ma’lum qilindi.
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan video ortidan Samarqandda ikki nafar qizga nisbatan zo‘ravonlik holati fosh etildi. Voqea Bolalar ombudsmani nazoratiga olindi.
Samarqand viloyatining Toyloq tumanida voyaga yetmagan ikki nafar qizga nisbatan jismoniy va ruhiy zo‘ravonlik holati aniqlandi. Bu haqda Bolalar ombudsmani ma’lum qildi.
Ma’lum bo‘lishicha, joriy yilning 21-aprel kuni fuqaro M.S. o‘zining vaqtincha vasiyligida bo‘lgan 2019-yilda tug‘ilgan B.D. va 2017-yilda tug‘ilgan B.M.ga nisbatan turli shaklda tazyiq o‘tkazgan. U bolalarning xorijda bo‘lgan onasi D.M.dan pul undirish maqsadida zo‘ravonlik qilgani va bu holatni videoga olgani qayd etilgan.
Holat ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgach, bolalar ombudsmani tomonidan nazoratga olindi. Samarqand viloyatidagi mintaqaviy vakil joyiga chiqib, vaziyatni o‘rgandi va bolalarni himoya qilish bo‘yicha zarur choralarni ko‘rdi.
Hozirda mazkur holat yuzasidan tuman ichki ishlar bo‘limi tomonidan tergovga qadar tekshiruv ishlari olib borilmoqda.
Tuman vasiylik organi — «Inson» markazi mas’ullari tomonidan M.S. vasiylik vazifasidan chetlatildi. Bu qaror bolalar manfaatlarini himoya qilish maqsadida qabul qilingan.
Shuningdek, bolalarga yetkazilgan tan jarohatlari darajasini aniqlash uchun sud-tibbiy ekspertiza tayinlangan. Bu jarayonda barcha holatlarga huquqiy baho berilishi kutilmoqda.
Zo‘ravonlikdan jabrlangan qizlarning ruhiy holatini barqarorlashtirish maqsadida psixolog jalb qilingan. Hozirda ular tumandagi oilaviy bolalar uyiga joylashtirildi. Shu bilan birga, yashash hududiga yaqin maktab va maktabgacha ta’lim muassasalariga rasmiylashtirilib, ta’lim olish huquqlari tiklandi.
Ayni paytda xorijda bo‘lgan onaning o‘z ota-onalik majburiyatlarini qay darajada bajarayotgani ham o‘rganilmoqda. Bolalar ombudsmani mazkur ish bo‘yicha kuzatuvni davom ettirmoqda.
O‘zbekistonda aholini uy-joy bilan ta’minlashni rag‘batlantirish maqsadida ipoteka bozorida yangi mexanizm — «maqsadli ipoteka omonati» amaliyotini joriy etish rejalashtirilmoqda.
Ushbu tashabbus Prezidentning 2026-yil 24-fevraldagi PF–29-son farmoni ijrosi doirasida ishlab chiqilgan bo‘lib, 2026-yil 1-iyuldan boshlab tajriba-sinov tarzida amalga oshirilishi ko‘zda tutilgan.
Yangi tizimning asosiy g‘oyasi — aholining vaqtincha bo‘sh mablag‘larini uy-joy xaridiga yo‘naltirish. Fuqarolar ipoteka krediti olishdan oldin maxsus omonat hisobvarag‘ida mablag‘ jamg‘aradi. Bu mablag‘lar keyinchalik dastlabki badalni shakllantirishda ishlatiladi.
Bunda:
– tijorat banklarida maxsus omonat hisoblari ochiladi;
– omonatlarga bozor stavkalarida foiz hisoblanadi;
– davlat tomonidan subsidiyalar ajratiladi;
– jamg‘arilgan mablag‘lar ipoteka krediti uchun maqsadli yo‘naltiriladi.
Yangi mexanizm ikki tomonlama samara beradi. Birinchidan, fuqarolar uchun uy-joy sotib olish imkoniyati kengayadi – chunki ular oldindan mablag‘ jamg‘arib, kredit yukini kamaytiradi. Ikkinchidan, banklar uchun uzoq muddatli moliyaviy resurslar bazasi shakllanadi.
Dastlabki badalning bir qismi davlat subsidiyasi hisobidan qoplab berilishi, ipoteka foizlarining ma’lum qismiga ham kompensatsiya berilishi (5 yilgacha) hamda fuqaro uy olmasa, omonat mablag‘lari foizlari bilan qaytarilishi kabi shartlar qo‘shimcha imkoniyatlar sifatida taqdim qilinmoqda.
«Maqsadli ipoteka omonati» tizimi ipoteka bozorida yangi bosqichni boshlab berishi mumkin. U nafaqat aholining uy-joyga bo‘lgan ehtiyojini qondirishga xizmat qiladi, balki ichki moliyaviy resurslarni iqtisodiyotga jalb qilish orqali umumiy iqtisodiy barqarorlikni ham mustahkamlaydi.
U Samarqand tumanida istiqomat qiluvchi fuqaroning turmush o‘rtog‘iga issiqxona tashkil qilish uchun ajratib berilgan 2 gektar yer maydonini sotishni rejalashtirgan.
Samarqand shahrida yer uchastkasini noqonuniy sotishga uringan shaxs qo‘lga olindi.
Davlat xavfsizlik xizmati xabariga ko‘ra, u Samarqand tumanida istiqomat qiluvchi fuqaro bilan til biriktirib, uning turmush o‘rtog‘iga issiqxona tashkil qilish uchun ajratib berilgan 2 gektar yer maydonini sotishni rejalashtirgan.
Shaxs xaridorga ushbu yerni 490 ming AQSh dollariga sotishini, shuningdek mansabdor tanishlari orqali hujjatlarni rasmiylashtirib berishini aytib, oldindan 50 ming dollar talab qilgan.
U Davlat xavfsizlik xizmati, Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti va ichki ishlar organlari hamkorligida o‘tkazilgan tezkor tadbirda 50 ming AQSh dollarini olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlandi.
Hozirda mazkur fuqarolarga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan bo‘lib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Jamiyat
Andijonda ikki kishini katta pul evaziga haj ziyoratiga yuborishni va’da qilgan shaxs ushlandi
U kelishilgan 18 ming dollar puldan 9 ming dollarini olgan vaqtida ushlangan.
Foto: Bosh prokuratura huzuridagi Departament
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Asaka tumani bo‘limi va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari hamkorligida tezkor tadbir o‘tkazildi.
Qayd etilishicha, fuqaro M.Ch. 18 000 AQSh dollari evaziga fuqarolar A.I. va B.X.ni haj ziyorati uchun Saudiya Arabistoniga yuborishni va’da qilgan.
U kelishilgan puldan 9 000 AQSh dollarini olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Mazkur holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari o‘tkazilmoqda.
Avvalroq O‘zbekiston musulmonlari idorasi hajga borishda firibgarlarga aldanib qolmaslikka chaqirgandi.
Isroil Hizbullohga qarshi kuchli hujum tayyorlamoqda
Prezident Tramp delegatsiya parvozini bekor qildi
Neft, geosiyosat va AQSh yordamiga qaramlik
-
Siyosat5 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev JSST bosh direktorini qabul qildi
-
Siyosat4 days agoPrezident Mirziyoyev mintaqaviy sammitda yashil savdo yoʻlaklari va yagona iqlim investitsiya strategiyasini taklif qildi
-
Jamiyat4 days ago
Giyohvand moddalar aylanmasini nazorat qilishning milliy tizimi takomillashtiriladi
-
Jamiyat4 days agoShavkat Mirziyoyev Ostonaga yetib bordi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Markaziy bank: 24-aprelda dollar pasayadi
-
Dunyodan3 days ago
Buyuk Britaniyada “chekmaydigan avlod” dunyoga keldi
-
Iqtisodiyot3 days ago“QQSni oson qaytarib olish ta’minlanmasa, stavkani 6 foizga tushirishni taklif qilamiz” – Davron Vahobov
-
Iqtisodiyot3 days agoQirg‘iziston ilk marta Yevropa Ittifoqining sanksiyalarni chetlab o‘tishga qarshi kurashish mexanizmiga tushdi