Jamiyat
Mirzo Ulug‘bek tumanidagi mahalla ahli yechim kutayotgan holat
Mirzo Ulug‘bek tumanidagi Orol 4 ko‘chasida yashovchi fuqaroning uyida to‘planayotgan chiqindilar sabab boshqa qo‘shnilarning hayoti xavf ostida qolyapti. Chunki hududda kalamush, sichqon, ilonlar paydo bo‘lgan. Fuqaro ma’muriy javobgarlikka ham tortilgan. Ammo oradan vaqt o‘tib, muammo takrorlanaveradi. Kun.uz muammoning sabablari va unga nega haligacha barqaror yechim topilmaganini o‘rgandi.
Toshkent shahri Mirzo Ulug‘bek tumanidagi Podshobog‘ mahallasida yashovchi fuqarolar yillardan buyon bir qo‘shni bilan bog‘liq muammodan shikoyat qilib kelmoqda. Ularning aytishicha, mahalladagi uylardan birida istiqomat qiladigan Lyubov Makunina muntazam ravishda turli chiqindilarni uyi va hovlisi atrofiga to‘playdi. Natijada hududda yoqimsiz hid tarqalishi, kalamush va boshqa zararkunanda kemiruvchilar ko‘payishi kuzatilmoqda.
Mahalla aholisi so‘zlariga ko‘ra, muammo bir necha yildan beri davom etmoqda. Hatto ayrim qo‘shnilar bu holat takrorlanmasligi uchun fuqaroga har oy ma’lum miqdorda mablag‘ berishni ham taklif qilgan. Ammo bu taklif rad etilgan va vaziyat yana avvalgi holatiga qaytgan.
Fuqarolarning aytishicha, ular bir necha bor turli idoralarga murojaat qilgan. Hudud vaqti-vaqti bilan tozalangan bo‘lsa-da, chiqindilar yana yig‘ila boshlagan. Ayni paytda qo‘shnilar muammoni barqaror hal qilish uchun qaysi tashkilotga murojaat qilish kerakligi borasida ham aniq yechim topa olmayotganini bildirmoqda.
“Shu mahallaga 2020 yilda ko‘chib kelganmiz, o‘shandan beri bu hol davom etib kelyapti. Hozir uyimizda kalamush ham, sichqon ham bor, ilonlarni ko‘rishibdi qo‘shnilarimiz. Juda tahlikada yashaymiz, yiliga bir necha marta dezinfeksiya chaqiramiz, chunki uyimizga o‘tib ketmasligi uchun. Har doim atrof-muhitniyam dezinfeksiya qilishga harakat qilamiz. Yillar davomida mutasaddi idoralarga aytib kelyapmiz: yordam berishyapti. Lekin har safar shu narsaga energiya sarflashdan odam charchadi. Besh yildan beri bitta yechim qilinmayapti, 10-15 yil – yana qancha shug‘ullanish mumkin bu bilan?”, – deydi shu ko‘chada yashovchi Salih Bekmurodov.
Tasvirga olish jarayonida Kun.uz profilaktika inspektori bilan birgalikda mazkur xonadon eshigini bir necha bor taqillatib, uy egasini suhbatga chaqirishga urindi. Biroq ichkaridan faqat itlarning hurgani eshitildi.
“10 yildan beri xotin-qizlar faoli bo‘lib ishlayman. Orol 4 ko‘chasidagi fuqaroning yashash sharoitini azaldan bilamiz. Qo‘ni-qo‘shnilari shikoyat qilishadi. 2023 yilda SES boshchiligida o‘zimiz tozalab ketganmiz. O‘shanda nafaqa chiqarishga yordam beraylik deganimizda ko‘nmadi. Mushuk-kuchuklarining qonuniy pasportlari bor. Uyi to‘la axlat, hasharotlar. O‘ziniyam zararlashi mumkinligini aytsak tushunmaydi, kulib turaveradi. Yaqinlarini so‘rasak aldaydi”, deydi mahalla xotin-qizlar faoli Robbiya Rahmatullayeva.
Mutaxassis: bu holat ruhiy salomatlik bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin
Tibbiy psixolog Guli To‘rayevaning ta’kidlashicha, bunday holatlar ayrim ruhiy buzilishlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
“Xalqaro kasalliklar kvalifikatsiyasida bu holat Plyushkin sindromi, ya’ni patologik jamg‘arish kasalligi deyiladi. Avvallari bu simptom sifatida ko‘ringan, lekin hozirgi kunda alohida kasallik sifatida ro‘yxatdan o‘tgan. Bu kasallikka yondosh kasallik sifatida shizofreniya, depressiyasi bo‘lgan insonlarda uchrashi mumkin. Bu holat Plyushkin sindromi deyiladi, ilmiy adabiyotlarda patologik jamg‘arish kasalligi hisoblanadi. Bunga psixiatr tashxis qo‘yadi, kerak bo‘lganda dori-darmon va klinik psixoterapevt tomonidan muolajalar o‘tkazilishi kerak.
Bunda inson barcha chiqindilarni, hayvonlarni uyga yig‘ib keladi. Hatto uyida yashashga joy qolmasligi mumkin, sanitariya-gigiyena talablari judayam buziladi. Biror buyumiga qo‘l tekkizmoqchi bo‘lganlarga qattiq agressiya bilan javob qaytaradi. Kasallik kelib chiqishiga ayrim sabablar bor: oxirgi o‘tkazilgan ilmiy tadqiqotlarda shunday tashxisli bemorlar tekshirilganda peshona qismining o‘ng tomonida jarohatlar o‘tkazgan insonlarda bu kasallikka uchrash ehtimoli katta. Yaqinlarini yo‘qotgan, yolg‘iz, shizofreniyasi bor, depressiyadagi insonlarda ham bu ehtimol katta.
Ularga birinchi o‘rinda tashxis qo‘yish kerak. Buni psixiatr qo‘yadi – mustaqil kasallik yoki boshqa kasallik alomatlari ekani aniqlanadi. Bu bemorlarga tanbeh berish, narsalariga tegish ularni tajovuzkor qilib qo‘yadi. Ularni shifokor ko‘rigiga olib borish tavsiya qilinadi”.
Qonunchilikda qanday javobgarlik bor?
Mahalla inspektori ma’lum qilishicha, mazkur fuqaro bir necha marta ma’muriy javobgarlikka tortilgan. Shuningdek, shahar obodonlashtirish va maxsus xizmat tashkilotlari tomonidan hudud bir necha bor tozalangan. Biroq ma’lum vaqt o‘tgach, chiqindilar yana to‘plana boshlagan.
Amaldagi qonunchilikka ko‘ra, aholi yashash joylarida sanitariya qoidalarini buzish, hududlarni ifloslantirish yoki obodonlashtirish talablariga rioya etmaslik holatlari uchun ma’muriy javobgarlik belgilangan. Agar bunday holatlar aholi salomatligiga xavf tug‘dirsa, vakolatli idoralar sanitariya-epidemiologiya xizmati, ichki ishlar organlari va mahalliy hokimliklar bilan hamkorlikda qo‘shimcha choralar ko‘rishi mumkin.
Biroq Podshobog‘ mahallasidagi holatda asosiy muammo – yana bir marta chiqindilarni tozalash emas, balki vaziyatga amaliy va tugal yechim topish. Bugun bir fuqaroning harakatlari oqibatida atrofdagi o‘nlab odamlar yoqimsiz hid, kalamushlar va zararkunanda hasharotlar bilan yonma-yon yashashga majbur bo‘layotganini aytishmoqda. Eng muhimi, mahalla ahli ta’kidlayotgan muammo yillardan buyon takrorlanayotgan bo‘lsa-da, unga hanuz barqaror yechim topilmagan.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan 2026 yilning dastlabki sakkiz oyida o‘tkazilgan tekshiruvlar davomida 73 nomdagi mahsulot sifat va xavfsizlik talablariga javob bermasligi aniqlandi. Bu haqda qo‘mita matbuot xizmati xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, qo‘mita hamkor tashkilotlar bilan birgalikda chakana savdo nuqtalarida sotilayotgan xalq iste’moli tovarlarining sifat va xavfsizlik talablariga muvofiqligini tekshirish uchun muntazam ravishda nazorat xaridlarini o‘tkazib kelmoqda. Xarid qilingan mahsulotlar akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalarda tekshirilib, ularning davlat standartlari hamda normativ-texnik hujjatlar talablariga mosligi baholanadi.
Xususan, 2026 yilning sakkiz oyida 60 turdagi jami 558 nomdagi mahsulot laboratoriya ekspertizasidan o‘tkazilgan. Natijada ulardan 73 nomdagisi belgilangan normativ-texnik talablarga javob bermasligi ma’lum bo‘lgan.
Ushbu mahsulotlarni savdo rastalaridan qaytarib olish va qonunchilikka muvofiq choralar ko‘rish uchun tegishli materiallar O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasiga yuborilgan.
Qonunchilik palatasi deputatlari bugungi majlisida moliyaviy jarimalarni qo‘llash tartibini yengillashtirishga qaratilgan qonun loyihasini uchinchi o‘qishda qabul qilib, Senatga yubordi.
Hujjatga ko‘ra, tadbirkorlar jarima solish to‘g‘risidagi qaror topshirilgan kundan boshlab bir oy ichida jarimaning 50 foizini ixtiyoriy to‘lasa, qolgan qismini to‘lashdan ozod etilishi mumkin.
Shuningdek, jarimani 6 oy davomida bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati nazarda tutilmoqda.
Agar jarima to‘g‘risidagi qaror bekor qilinsa yoki haqiqiy emas deb topilsa, noqonuniy undirilgan mablag‘ qaytariladi. Qaytarish kechiktirilgan taqdirda, Markaziy bank asosiy stavkasining uch yuzdan biri miqdorida foiz to‘lash tartibi joriy etiladi.
Hozircha bu qoidalar qonun loyihasida nazarda tutilgan, kuchga kirmagan.
O‘zbekistonda moda va dizayn sohasi uchun malakali mutaxassislar tayyorlashga ixtisoslashgan yangi davlat oliy ta’lim muassasasi tashkil etiladi.
Prezidentning 2026-yil 16-oktyabrdagi PQ–378-son qaroriga muvofiq, Toshkent xalqaro moda akademiyasi tashkil etiladi. Akademiya Yengil sanoatni rivojlantirish agentligi tizimida faoliyat yuritadi.
Yangi oliygoh Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti hamda Parij xalqaro moda akademiyasining qo‘shma ta’lim dasturi negizida tashkil etiladi.
Mazkur dasturda tahsil olayotgan barcha talabalar o‘qishini yangi akademiyada davom ettiradi. Bitiruvchilarga Toshkent xalqaro moda akademiyasining diplomi beriladi.
O‘quv jarayoni 2026/2027 o‘quv yilidan boshlanadi. Akademiyada xalqaro qo‘shma dasturlar bilan bir qatorda, mustaqil ta’lim dasturlari asosida bakalavr va magistrlar tayyorlashga ham ruxsat etiladi.
2027/2028 o‘quv yilidan boshlab to‘qimachilik, tikuvchilik, trikotaj va charm-poyabzal sohalarida korxonalar buyurtmasi asosida dual ta’lim joriy qilinadi. Bunda talabalar nazariy bilim olish bilan birga ishlab chiqarish jarayonlarida ham ishtirok etadi.
Shuningdek, yengil sanoat yo‘nalishidagi texnikumlarni muvaffaqiyatli tamomlagan, o‘rtacha bahosi akademiya belgilagan talabga javob beradigan bitiruvchilarga bakalavriatning uchinchi bosqichidan to‘lov-kontrakt asosida o‘qishni davom ettirish imkoniyati yaratiladi.
Akademiya bazasida davlat buyurtmasi asosida turli tashkilotlar uchun kiyim-bosh dizaynini ishlab chiqish va milliy brendlarni shakllantirish ham yo‘lga qo‘yiladi.
Qarorda xorijiy mutaxassislar va talabalarni jalb qilish uchun ko‘p martalik vizalar rasmiylashtirish tartibi ham nazarda tutilgan.
Bundan tashqari, 2028-yil yakuniga qadar davlat-xususiy sheriklik asosida 400 o‘rinli talabalar turar joyi quriladi. Ungacha akademiyaga o‘tkazilgan talabalar Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti yotoqxonasidan belgilangan tartibda foydalanishi mumkin.
Xorijda o‘zbek milliy taomlariga ixtisoslashgan restoran yoki oshxona tashkil etgan mahalliy tadbirkorlar ayrim xarajatlarining 50 foizigacha bo‘lgan qismini subsidiya sifatida qaytarib olishi mumkin.
Ushbu xizmat Turizm qo‘mitasi tomonidan my.gov.uz Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali bepul ko‘rsatiladi.
Subsidiya O‘zbekistonda davlat ro‘yxatidan o‘tgan va xorijda milliy restoran tashkil etgan tadbirkorlik subyektlariga ajratiladi.
Ariza topshirishda restoranning xorijiy davlatda ro‘yxatdan o‘tganini va binodan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, sanitariya va yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiqlik bo‘yicha ma’lumotlar taqdim etilishi kerak.
Shuningdek, restoranni tashkil etish bilan bog‘liq amalga oshirilgan xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar, zaruratga qarab O‘zbekistondan mahsulot yetkazib berilganini tasdiqlovchi ma’lumotlar va ularning rasmiy tarjimasi so‘ralishi mumkin.
Restoranning ichki va tashqi ko‘rinishini aks ettiruvchi fotosuratlar ham arizaga ilova qilinadi.
Ariza my.gov.uz portali orqali elektron shaklda yuboriladi va 18 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi. Ijobiy qaror qabul qilinsa, subsidiya mablag‘lari 7 ish kuni ichida tadbirkorning bank hisobvarag‘iga o‘tkaziladi.
Arizada kamchiliklar aniqlangan taqdirda, tadbirkorga ularni bartaraf etib, hujjatlarni qayta taqdim qilish imkoniyati beriladi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi huzuridagi «Sayg‘ochiy» kompleks landshaft buyurtma qo‘riqxonasida yovvoyi hayvonlarni suv bilan ta’minlash maqsadida beshta avtonom suv ichish tizimi o‘rnatildi.
Tashabbus Ekologiya qo‘mitasi tomonidan BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) va Global ekologik jamg‘arma (GEF) bilan hamkorlikda «Aral Sea Wetlands» loyihasi doirasida amalga oshirildi.
Suv resurslari cheklangan Ustyurt cho‘li sharoitida qo‘shimcha suv manbalarining mavjudligi sayg‘oqlar va mahalliy faunaning boshqa vakillarini saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega.
Avtonom tizimlar quyosh energiyasida ishlaydi va to‘liq avtomatlashtirilgan. Ularning har biri 3 kub metr sig‘imga ega suv havzalari, nasoslar, datchiklar va hisoblagichlar bilan jihozlangan. Bu markazlashgan elektr energiyasi va suv ta’minoti manbalariga doimiy ulanish zaruratisiz suvni barqaror yetkazib berish imkonini beradi.
Suv ichish tizimlari bilan bir qatorda hududga 10 ta kamera va 10 ta fototuzoq ham o‘rnatildi. Ular hayvonlarni sutka davomida kuzatish, harakatlanishi va suv ichish joylaridan foydalanishini qayd etish, shuningdek, populyasiyalar holatini keyingi monitoring qilish uchun ma’lumot to‘plash imkonini beradi.
Ustyurtning og‘ir tabiiy sharoitida yashaydigan sayg‘oqlar uchun qo‘shimcha suv manbalarining yaratilishi yovvoyi hayvonlar populyasiyalarini saqlash va tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Avtonom suv ichish tizimlarining o‘rnatilishi Ustyurtda bioxilma-xillikni asrash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlardan biri bo‘lib, zamonaviy kuzatuv vositalari orqali hayvonlar holatini monitoring qilish va zarur ma’lumotlarni to‘plash imkonini ham beradi.
