Mahalliy
Mirziyoyev xorijiy davlatlarning yangi tayinlangan elchilaridan ishonch yorliqlarini qabul qilib oldi
Bugun, 6-mart kuni xorijiy davlatlarning mamlakatimizga yangi tayinlangan elchilari tomonidan ishonch yorliqlarini topshirishga bag‘ishlangan tantanali marosim bo‘lib o‘tdi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev favqulodda va muxtor elchilar – Misr Arab Respublikasidan Tamer Fatxi, Italiya Respublikasidan Pergabriyel Papadia de Bottini, Qirg‘iz Respublikasidan Duyshonqul Chotonov, Belarus Respublikasidan Aleksandr Ogorodnikov, Gruziyadan David Kotariya va Turkiya Respublikasidan Ufuk Ulutashning ishonch yorliqlarini qabul qilib oldi.
Davlat rahbari diplomatik vakolatxonalar rahbarlarini Yangi O‘zbekistondagi sharafli missiyasi boshlangani bilan samimiy tabrikladi.
Dunyoda ziddiyatlar keskinlashib, geosiyosiy raqobat kuchayib borayotgan hozirgi davrda do‘st davlatlarning bir-birini qo‘llab-quvvatlashi har qachongidan ham muhim ekani ta’kidlandi.
Bunday sharoitda O‘zbekiston o‘zining ochiq va pragmatik tashqi siyosati bilan o‘zaro hurmat va do‘stlikni mustahkamlab, dunyoning barcha mintaqalaridagi davlatlar, xalqaro tashkilotlar va global moliyaviy institutlar bilan amaliy sheriklikni rivojlantirmoqda.
Prezident umumiy siyosiy iroda tufayli Markaziy Osiyo yaxshi qo‘shnichilik, ishonch va integratsiya mintaqasiga aylanib borayotganini alohida ta’kidladi.
Joriy yilda O‘zbekiston Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining Maslahat uchrashuvlarida raislik qilmoqda va Toshkent shahrida bo‘lib o‘tadigan tarixiy sammitga tayyorgarlik ko‘rmoqda.
Bo‘layotgan jadal o‘zgarishlar tufayli mintaqamizga qiziqish tobora ortib, «Markaziy Osiyo plyus» muloqot maydoni kengayib borayotgani ta’kidlandi.
Joriy yil aprel oyida mamlakatimizda «Markaziy Osiyo – Yevropa Ittifoqi» birinchi sammiti, may oyida esa «Markaziy Osiyo – Ko‘rfaz arab mamlakatlari» formatidagi ikkinchi uchrashuv bo‘lib o‘tadi.
Keyingi yillarda O‘zbekiston tashabbusi bilan Birlashgan Millatlar Tashkiloti doirasida 11 ta rezolyusiya qabul qilingani alohida qayd etildi.
Joriy yilda mamlakatimizda Parlamentlararo ittifoqning 150-yubiley assambleyasi va YuNESKO Bosh konferensiyasining 43-sessiyasi o‘tkazilishi, 2027 yilda O‘zbekiston Qo‘shilmaslik harakatiga raislik qilishi ham davlatimizning xalqaro maydondagi nufuzi tobora ortib borayotganini tasdiqlaydi.
O‘tgan yili jalb qilingan xorijiy investitsiyalar hajmi 35 milliard dollarni tashkil etib, eksport 27 milliard dollardan oshgan. Yangi innovatsion formatda o‘tkaziladigan Toshkent investitsiya forumiga tayyorgarlik ko‘rilmoqda.
– Islohotlarimizdan ko‘zlangan asosiy maqsad – har bir inson manfaatlarini ta’minlash va aholi daromadlarini oshirish, «kelajak iqtisodiyoti» va ilg‘or infratuzilmani barpo etish, jozibador investitsiya va ishbilarmonlik muhitini ta’minlashdan iborat. «O‘zbekiston – 2030» strategiyasi doirasida belgilab olgan ulkan maqsad va rejalarimizni amalga oshirish uchun bizda yetarli salohiyat va imkoniyatlar, eng muhimi, kuchli intilish va siyosiy iroda bor, – dedi Shavkat Mirziyoyev.
O‘zbekistonning Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo‘lishini qo‘llab-quvvatlagani uchun diplomatik missiyalar rahbarlari vakillik qilayotgan mamlakatlar hukumatlariga minnatdorlik bildirildi.
Davlatimiz rahbari Misr Arab Respublikasi elchisiga murojaat qilar ekan, ushbu mamlakat O‘zbekistonning Yaqin Sharqdagi ishonchli hamkori ekanini ta’kidladi.
Siyosiy maslahatlashuvlar muntazam ravishda o‘tkazilmoqda. O‘tgan yili Hukumatlararo komissiya yig‘ilishi, 3 ta yirik biznes forumi muvaffaqiyatli o‘tkazildi. Ikki mamlakat yetakchi kompaniyalarining kooperatsiyasi kengaymoqda.
Misr Prezidenti Abdulfattoh as-Sisining mamlakatimizga tashrifi ikki tomonlama munosabatlarda yangi davrni boshlashda muhim voqea bo‘lishi ta’kidlandi.
Misrning yetakchi tashkilotlari va kompaniyalari ishtirokida energetika, kimyo, qishloq xo‘jaligi, geologiya, turizm, to‘qimachilik va boshqa tarmoqlarda qo‘shma dastur va loyihalarni amalga oshirish istiqbollari qayd etildi.
Davlatimiz rahbari Arab davlatlari ligasining yaqinda o‘tgan sammitida Misr Prezidenti tomonidan ilgari surilgan G‘azoni tiklash rejasini qabul qilish tashabbusini yuqori baholadi.
O‘zbekiston yetakchisi Italiya ulkan siyosiy va iqtisodiy salohiyatga ega muhim strategik sherik ekanini ta’kidladi.
Bugungi kunda Italiya kompaniyalari bilan «yashil» energetika, kimyo, mashinasozlik, yengil sanoat, qishloq xo‘jaligi, sog‘liqni saqlash, farmatsevtika, ta’lim va turizm sohalarida yirik loyihalar muvaffaqiyatli amalga oshirilmoqda.
Tashqi ishlar vazirlarining «Italiya – Markaziy Osiyo» formatidagi muloqoti davom etmoqda. Turin politexnika va Piza universitetlarining Toshkent shahridagi filiali samarali faoliyat yuritmoqda.
O‘tgan yili birinchi marta yetakchi oliy ta’lim muassasalari forumi o‘tkazildi. Yaqinda Rim va Viarejio shaharlarida O‘zbekiston madaniyati kunlari bo‘lib o‘tdi.
Yaqin kunlarda Hukumatlararo ishchi guruh yig‘ilishi va biznes forumi, Lombardiya gubernatorining O‘zbekistonga tashrifi hamda Hududlar kengashi bo‘lib o‘tadi. Bundan tashqari, qo‘shma investitsiya fondini tashkil etish muhimligi qayd etildi.
Italiya Bosh vazirining mamlakatimizga javob tashrifini tashkil etish asosiy vazifa etib belgilandi.
Qirg‘iziston O‘zbekistonning yaqin qo‘shnisi va strategik sherigidir.
Keyingi yillarda tovar ayirboshlash hajmi 4 barobar ortdi, qo‘shma korxonalar soni 300 taga yetdi. Hududlarda avtomobil zavodi, to‘qimachilik fabrikalari, tibbiyot markazlari, agroklasterlar ishga tushdi.
O‘tgan yil dekabr oyida «Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston» temir yo‘li qurilishi boshlangani muhim tarixiy voqea bo‘ldi.
Shu oyda Xo‘jand shahrida O‘zbekiston, Qirg‘iziston va Tojikiston yetakchilari ishtirokida uch tomonlama sammit bo‘lib o‘tadi.
Hukumatlararo va parlamentlararo komissiyalar, Hududlararo forum va Ishbilarmonlar kengashi faoliyati natijadorligini ta’minlash zarurligi ta’kidlandi.
Keyingi yillarda O‘zbekiston-Belarus hamkorligi sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarildi.
O‘tgan yil fevral oyida Belarus Prezidenti Aleksandr Lukashenkoning mamlakatimizga rasmiy tashrifi ko‘p qirrali sheriklikni kengaytirishga qo‘shimcha sur’at bag‘ishladi.
Tovar ayirboshlash hajmi izchil ortib bormoqda, qo‘shma korxonalar soni 240 taga yetdi. Yaqin kunlarda siyosiy maslahatlashuvlar, Hukumatlararo komissiya yig‘ilishi va ishbilarmonlik tadbirlari bo‘lib o‘tadi.
Davlatimiz rahbari qishloq xo‘jaligi, elektrotexnika, yengil sanoat, sog‘liqni saqlash, qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi sohalarida kooperatsiyani kuchaytirish zarurligiga alohida e’tibor qaratdi.
Hududlararo, tibbiyot va ta’lim forumlarini samarali o‘tkazish muhimligi qayd etildi.
O‘zbekiston Prezidenti Gruziya Janubiy Kavkazdagi ishonchli hamkorimiz ekanini ta’kidladi.
O‘tgan yili tovar ayirboshlash 50 foizga oshdi. Yuk tashish hajmi ortmoqda, bank sohasidagi hamkorlik mustahkamlanmoqda.
Hukumatlar va parlamentlar darajasidagi aloqalar faollashdi, madaniy va turizm almashinuvlari kengaymoqda.
Gruziya Bosh vaziri Irakliy Kobaxidzening kuni kecha O‘zbekistonga amalga oshirgan rasmiy tashrifi yakunlari ikki tomonlama munosabatlar rivojida yangi bosqich bo‘lishiga ishonch bildirildi.
Tovar ayirboshlashni yanada oshirish, logistika va tranzit, turizm, farmatsevtika, qishloq xo‘jaligi va to‘qimachilik sohalarida kooperatsiyani kuchaytirish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Joriy yilda hududlar biznes forumi, milliy mahsulotlar yarmarkasi, madaniyat kunlarini o‘tkazish muhimligi qayd etildi.
Davlatimiz rahbari Turkiya elchisiga murojaat qilar ekan, faol siyosiy muloqot tufayli ikki tomonlama munosabatlar keng qamrovli strategik sheriklik darajasiga ko‘tarilganini ta’kidladi.
O‘tgan yili tovar ayirboshlash 3 milliard dollarga, o‘zlashtirilgan investitsiyalar hajmi 2 milliard dollarga, qo‘shma korxonalar soni 2 mingtaga yetdi. Turkiyaning yetakchi kompaniyalari bilan iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlarida yirik kooperatsiya loyihalari amalga oshirilmoqda. Toshkentda Turkiy davlatlar xalqaro universiteti tashkil etilmoqda.
Yangi istiqbolli yo‘nalishlar va aniq loyihalarni ilgari surish maqsadida joriy yilda O‘zbekistonda oliy darajadagi Strategik hamkorlik kengashining navbatdagi yig‘ilishini tashkil etish muhimligi qayd etildi.
Marosim yakunida davlatimiz rahbari yangi tayinlangan elchilarga sharafli va mas’uliyatli faoliyatida katta muvaffaqiyatlar tiladi, sheriklikni mustahkamlash uchun mavjud barcha imkoniyatlardan samarali foydalanishga chaqirdi, hududlar va xususiy biznes vakillari bilan faol hamkorlik qilishni tavsiya qildi.
O‘z navbatida, diplomatlar samimiy qabul va samarali faoliyati uchun yaratilgan sharoitlarga minnatdorlik bildirib, O‘zbekiston bilan ko‘p qirrali hamkorlikni faol ilgari surish yo‘lida o‘zlarining butun professional tajribasi va bilimidan foydalanishga tayyor ekanini ta’kidladilar.
Mahalliy
Raqamli hukumat loyihalarini boshqarish markazining Investitsion portali xorijliklar e’tiborida!
Poytaxtimizda yuqori saviyada bo‘lib o‘tgan beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumi mamlakat iqtisodiyoti uchun nafaqat yirik kelishuvlar, balki raqamli texnologiyalarning namoyish maydoniga ham aylandi.
Forum doirasida tashkil etilgan xalqaro ko‘rgazmada Raqamli hukumat loyihalarini boshqarish markazi o‘zining innovatsion stendi bilan ishtirok etdi. Markaz mutaxassislari tomonidan taqdim etilgan raqamli ekotizim va yangi Investitsion portal chet ellik biznes vakillarida katta qiziqish uyg‘otdi.
Ko‘rgazmaga tashrif buyurgan xorijlik investorlar va yirik xalqaro korporatsiyalar vakillari Markaz stendida O‘zbekistonning raqamli infratuzilmasi bilan yaqindan tanishish imkoniga ega bo‘ldilar. Aytish joizki, ma’lumotlarni saqlash va qayta ishlash xavfsizligi, kiberhimoya hamda tizimlarning barqarorligi xalqaro sarmoyadorlar uchun eng muhim kafolatlardan biridir.
Aynan shu jihati davlat va biznes o‘rtasidagi muloqotni to‘liq raqamlashtirgan, yuzlab xizmatlarni masofaviy shaklga keltirgan tizim sifatida alohida e’tirof etildi.
Markazning yetakchi mutaxassislari har bir xorijlik mehmonga ushbu qulay platformalardan amaliyotda qay tartibda foydalanish, tizimlarning ishlash algoritmlari va ular taqdim etadigan iqtisodiy samaradorlik xususida batafsil ma’lumot berishdi.
Ko‘rgazmaning eng qizg‘in muhokama qilingan va xorijlik sarmoyadorlarni o‘ziga jalb etgan asosiy yangiligi — «Investitsion portal» bo‘ldi.
Markazning yetakchi mutaxassislari mehmonlarga portal orqali O‘zbekistonga investitsiya jalb qilish uchun qanday yo‘l tutish lozimligini, kompaniya nomini zahiralashdan tortib, MChJ yoki qo‘shma korxona ochish, litsenziyalar olish, yer maydonlarini auksiondan sotib olish va soliq masalalarini masofadan hal etish jarayonlari qay tartibda amalga oshirilishini qadamma-qadam tushuntirib berishdi.
Elektr, gaz, suv kabi infratuzilma tarmoqlariga ulanishdan tortib, erkin iqtisodiy zonalardan joy ajratilishigacha bo‘lgan barcha jarayonlarning raqamli formatga o‘tkazilgani O‘zbekistonning xalqaro biznes reytinglardagi o‘rnini keskin yuqoriga ko‘tarishi shubhasiz.
Beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumi doirasida Raqamli hukumat loyihalarini boshqarish markazi nafaqat tayyor mahsulotni namoyish etdi, balki O‘zbekistonning zamonaviy tendensiyalarga moslasha olayotgan, ochiq va xavfsiz raqamli davlatga aylanganini amalda isbotladi. Ko‘rgazma maydonidagi bevosita muloqotlar va xorijliklarning yuqori qiziqishi yaqin istiqbolda mamlakatimizga raqamli kanallar orqali yangi kapital oqimi kirib kelishini ta’minlaydi.
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, O‘zbekistonda 2026-yil 1-may holatiga ta’lim sohasida 8 555 ta tadbirkorlik subyekti faoliyat ko‘rsatmoqda.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning shu davriga nisbatan qariyb 2,2 mingtaga yoki 34,1 foizga oshgan. Natijada ta’lim sohasidagi tadbirkorlik subyektlari soni so‘nggi besh yildagi eng yuqori darajaga yetdi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, ta’lim sohasidagi tadbirkorlik subyektlari sonining o‘sishi so‘nggi yillarda turlicha shakllangan. Xususan, 2022-yil 1-may holatiga mazkur ko‘rsatkich 6 443 tani tashkil etgan. 2023-yilda bu raqam 6 478 taga yetgan bo‘lsa, 2024-yilda 6 370 taga tushgan.
2025-yil 1-may holatida ta’lim sohasida 6 380 ta tadbirkorlik subyekti faoliyat yuritgan. 2026-yilga kelib esa ularning soni keskin oshib, 8 555 taga yetdi.
Shunday qilib, bir yil ichida sohada 2 175 ta yangi tadbirkorlik subyekti paydo bo‘lgan.
Hukumat qarori loyihasiga ko‘ra, Xorazm viloyatining Xiva shahrida Xitoyning Lyaoning pedagogika universiteti filialini tashkil etish rejalashtirilmoqda.
Loyiha Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Lyaoning pedagogika universiteti hamda Urganch davlat universiteti hamkorligida amalga oshiriladi.
Hujjatga muvofiq, filialda bakalavriat va magistratura bosqichlarida, keyinchalik esa doktorantura yo‘nalishlarida ham kadrlar tayyorlash yo‘lga qo‘yiladi. Ta’lim jarayoni Xitoy universitetining o‘quv dasturlari asosida, O‘zbekiston ta’lim standartlari hisobga olingan holda tashkil etiladi.
Filialda pedagogika, psixologiya, tillar va ta’lim texnologiyalari yo‘nalishlari bo‘yicha mutaxassislar tayyorlash, qo‘shma ilmiy tadqiqotlar olib borish, talabalar va professor-o‘qituvchilar almashinuvini tashkil etish rejalashtirilgan.
Qaror loyihasiga ko‘ra, ta’lim kunduzgi va masofaviy shakllarda, xitoy, o‘zbek hamda ingliz tillarida olib boriladi. O‘qish to‘lov-kontrakt asosida tashkil etiladi.
Filial faoliyati litsenziya olingandan keyin 2026/2027 o‘quv yilidan boshlanishi ko‘zda tutilgan. Bitiruvchilarga O‘zbekistonda tan olinadigan diplom beriladi.
Loyihada yana bir muhim norma nazarda tutilgan. Unga ko‘ra, filial har yili to‘lov-kontrakt tushumlarining kamida 5 foizini moliyaviy qiyinchilikka uchragan va iqtidorli talabalar uchun stipendiyalarga yo‘naltiradi.
Mazkur hujjat ayni paytda muhokama uchun joylashtirilgan bo‘lib, qabul qilinsa, O‘zbekistondagi xorijiy oliy ta’lim muassasalari filiallari soni yana bittaga ko‘payadi.
«Tok urdi…», «zaharlandi…», «tushib ketdi…»
Bolalar bog‘chasi hududi. Besh yoshli bolakay transformator yerto‘lasining darchasidan pastga tushib ketadi. Yuqori kuchlanishli tok jajji vujudni kuydiradi, bola og‘ir jarohatlar bilan shifoxonaga yotqiziladi.
Boshqa bir manzil. 11 yoshli qizaloq tomdan o‘yinchog‘ini olib tushmoqchi bo‘ladi. Simlarga tegib ketishi oqibatida tok urishi qizchaning hayotiga nuqta qo‘yadi.
Temiryo‘l stansiyasi. Jizzax viloyatida 17 yoshli o‘smir yigit do‘stlari bilan vagon ustiga chiqadi. Ammo yuqori kuchlanishli elektr tarmog‘i soniya ichida ularing navqiron hayotini kulga aylantiradi.
Oradan hech qancha o‘tmay, xuddi shunday manzara, xuddi shunday temiryo‘l vagon ustida chirchiqlik 14 yoshli maktab o‘quvchisi tok urishidan og‘ir kuyish jarohati oladi.
O‘smirlar-ku hali yosh, qiziqqon deylik. Lekin hayot tajribasiga ega kattalarga, soha mutaxassislariga nima bo‘lgan?
2023-yil 22 iyul. Toshkent viloyatining Nurafshon tumanida «Toshkent kommunal qurilish servis»ning to‘rt nafar xodimi kanalizatsiya tarmog‘ini tozalash ishlarini olib borayotgan edi. Jarayonda 57 yoshli ishchi quduq ichidagi zaharli gazlardan hushini yo‘qotadi. Uni qutqaraman deb orqasidan hech qanday himoya vositasiz, tavakkal qilib chuqurga tushgan 23, 27 va 55 yoshli hamkasblari ham zaharlanadi. Ulardan uch nafari o‘sha yerning o‘zida jon taslim qiladi, biri esa og‘ir ahvolda shifoxonaga olib boriladi. Sud-tibbiy ekspertizasi o‘lim sababini vodorod sulfididan (serovodorod) o‘tkir zaharlanish deb ko‘rsatdi. Oradan uch yil o‘tib, Jinoyat kodeksining 247-moddasi (Mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish) bilan ochilgan jinoyat ishlariga qaramay, Andijonda xuddi shu ayanchli o‘lim ssenariysi takrorlandi. Yana to‘rt nafar inson, yana quduq va yana o‘sha mehnat xavfsizligiga rioya qilmaslik…
Bu esa uch yil ichida Nurafshondagi fojeadan hech qanday xulosa chiqarmaganimizdan, o‘sha to‘rt qurbonning ayanchli o‘limi tizim uchun dars bo‘lmaganidan dalolat beradi. Sud-tibbiy ekspertizasining dastlabki ma’lumotiga ko‘ra, ularning ham o‘limiga vodorod sulfiddan o‘tkir zaharlanish va yuqori nafas yo‘llarining suyuqlik bilan berkilishi natijasida yuzaga kelgan mexanik asfiksiya sabab bo‘lgan.
Jamiyatimizda nafaqat ish joylarida mehnat muhofazasi, balki kundalik hayotimizda, mahalla va ko‘chalarimizda ham eng oddiy xavfsizlik madaniyati butunlay falajlangan. Nega biz xavfni ko‘rib turib, u bizga zarar yetkazsa-da hushyor tortmaymiz? Bolalarni tok urishi va quduq ichidagi to‘rt nafar katta yoshli insonlarning vafoti o‘rtasida qanday bog‘liqlik bor? Bog‘liqligi shundaki, jamiyatimizda bolalar, yoshlar, kattalar va ish beruvchi rahbarlar xavfni xavf deb o‘ylamaslik XAVFi ostida yashayotgani…
Xo‘sh, nima uchun o‘smir xavfni xavf deb bilmaydi? U poyezd vagonlari tepasida necha ming volt kuchlanishli tok borligini, bu tok odamni bir soniyada kuydirib kul qilishini bilmaydimi?
Xavfni pisand qilmaslik…
O‘smirlar psixologiyasida juda xavfli omil bor, ya’ni «Shaxsiy mif» (Personal Fable) deb ataladigan psixologik fenomen. Bu yoshdagi bolalarning miyasida «Yomon voqealar, o‘lim yoki baxtsiz hodisalar kimgadir sodir bo‘lishi mumkin, lekin menga emas. Men boshqachaman, menga hech narsa qilmaydi» degan mutlaq ishonch bo‘ladi. Ular o‘zlarini kino qahramondek his qilishadi.
Bunday «xavfni pisand qilmaslik» faqat bizning yoshlarimizga xos muammo emas. Dunyoning eng rivojlangan davlatlari ham vaqtida xuddi shu ijtimoiy inqiroz bilan to‘qnash kelgan. Masalan, Avstraliyaning Melburn shahrida o‘smirlarning temir yo‘l va metro atrofidagi beparvoligi, xavfli harakatlari ortidan baxtsiz hodisalar soni keskin ortib ketgan edi.
Ammo ular yoshlarga qarata «Poyezd yaqiniga yo‘lama!», «Tok uradi!» kabi balandparvoz va zerikarli shiorlar ish bermasligini allaqachon anglab yetishdi. Chunki o‘smirlar quruq taqiqlarni eshitishni istamasligini juda yaxshi bilishadi. Shu sababli, 2012-yilda Avtraliya jamoatchilikni xabardor qilish kampaniyasi va Melburn shahridigi Metro Trains dunyoga mashhur «Dumb Ways to Die» (O‘limning ahmoqona usullari) deb nomlangan animatsion videokampaniyani taqdim etishdi.
Rolikning mazmuni juda oddiy, lekin ta’sirli: unda rang-barang, sodda «loviyasimon» qahramonlar o‘zlarining turli ahmoqona harakatlari — sochlariga o‘t qo‘yish, ayiqqa tayoq sanchish, muddati o‘tgan dorilarni ichish tufayli bevaqt halok bo‘lishadi. Videorolikning eng asosiy va yakuniy qismida esa poyezd platformasining chetida turish, relslar ustidan yugurib o‘tish kabi temir yo‘ldagi ehtiyotsizliklar «dunyodagi eng ahmoqona o‘lim usuli» sifatida ko‘rsatiladi.
Ijodkorlarning asosiy maqsadi xavfli trendlar ketidan quvayotgan o‘smirlarga ularning bu ishi «qahramonlik» yoki «jasurlik» emas, shunchaki axmoqlik ekanini o‘z tillarida vizual va hajviya orqali ongiga singdirish edi. Bu urinish kutilganidek natija berdi. Mahalliy metro yo‘llaridagi baxtsiz hodisalar soni qisqa vaqt ichida 20 foizdan 30 foizgacha kamaydi. Ushbu loyiha rahbari Jon Meskal o‘z intervyusida uning muvaffaqiyati haqida shunday degan edi: «Ushbu kampaniyaning maqsadi hech qanday xavfsizlik xabarini eshitishni istamaydigan auditoriyani jalb qilishdir va biz ushbu rolik buni amalga oshiradi deb o‘ylaymiz».
E’tibor berganmisiz?…
Ko‘p qavatli uylarning tepa qavatida hech qanday himoya kamarlarisiz, deraza tashqarisiga oyoq qo‘yib, oyna yuvayotgan ayollarga ko‘zingiz tushganmi? Yoki soha mutaxassisi bo‘lmay turib, hech qanday himoyasiz mahalladagi baland simyog‘ochga chiqib, uzilgan chiroqni ulashga urinayotganlarga? Bu manzaralar biz uchun shunchaki oddiy kundalik holatga aylanib bo‘lgan.
Xavfni pisand qilmaslik, afsuski, faqat ish joylarida emas, maishiy hayotimizda ham qon-qonimizga singib ketgan. Masalan, har yili qish mavsumi kelishi bilan mo‘rilarni tozalamaslik, uy ichida ochiq chelakka ko‘mir yoqib isinishga harakat qilish oqibatida butun boshli oilalarning is gazidan fojiali vafot etgani haqidagi sovuq xabarlarga ko‘zimiz tushadi.
Yoki qo‘l telefoni hojatxonaga tushib ketganda, uni olib chiqaman deb hech qanday himoyasiz chuqurga kirgan va u yerda to‘planib qolgan zaharli gaz tufayli soniyalar ichida halok bo‘lgan yurtdoshlarimiz haqidagi xabarlar ham, afsuski, to‘qima emas. (XXI asrda hojatxonalarning hali hamon o‘radek holatda bo‘lishining o‘zi alohida e’tiborsizlik, alohida mavzu….)
Mana shu yerda kattalar o‘rtasidagi eng dahshatli virus «hech narsa qilmaydi» xotirjamligi pand beradi. «Oldin ham qilganman, hech narsa ro‘y bermagan, menga hech narsa bo‘lmaydi» degan ishonch odamlarning bevaqt hayotdan ko‘z yumishiga sabab bo‘lmoqda.
«Xavfsizlik madaniyati» nima?
Xo‘sh, jamiyatimizda xavfsizlik madaniyati qay darajada?
— Xavfli joylarda hech qanday himoya vositasisiz faoliyat olib borish, «menga hech narsa bo‘lmaydi» degan odat bilan ish yuritish holatlari afsuski uchramoqda, — deydi O‘zbekiston Respublikasi Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi Xodimlarning malakasini oshirish markazi professori, texnika fanlari doktori Ozodaxon Yo‘ldosheva. — Bularning asosiy sababi “xavfsizlik madaniyati”ning yetishmayotganligi. Xavfsizlik madaniyati, bu xavfsizlikni faqat qoida emas, balki kundalik odat va mas’uliyat sifatida qabul qilish demakdir».
Professorning ta’kidlashicha, O‘zbekiston Respublikasining «Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida»gi 410-sonli Qonuni (17-modda) hamda Vazirlar Mahkamasining 2025 yil 24 dekabrdagi 819-sonli qarorida tashkilotlarda mehnat muhofazasi sohasida qayta tayyorlash va malaka oshirish vazifalari aniq belgilab qo‘yilgan. Ammo amaliyotda ahvol boshqacha.
— Afsuski, hamma tashkilotlar ham ushbu vazifalarni birdek qabul qiladi deb ayta olmayman, — deydi Ozodaxon Yo‘ldosheva. — Ba’zan xavfsizlik choralari mavzusida dars o‘tayotganimda ayrim tashkilot rahbarlarida, ayniqsa, xavfsizlik texnikasiga mas’ul shaxslarda befarqlikni kuzataman. Ularga mana shu holatlar saboq bo‘lishi kerak. Xavfsizlik texnikasi, mehnat muhofazasi bular shunchaki hisobotlar uchun qilinadigan tadbirlar emas. Bular muhim fanlar, dolzarb qoidalar majmuasidir, negizida ishchi-xodimlar, fuqarolar taqdiri, salomatligi, hayoti, oilasining xotirjamligi turibdi».
Ha, suhbatdoshim aytganidek, bizda xavfsizlik texnikasi ko‘pincha «shunchaki qog‘ozdagi hisobot» deb qaralgani uchun ham Andijondagidek fojialar yangilik emas. Agar qonundagi vazifalar shunchaki tekshiruvchi kelganda ko‘rsatiladigan papkalar uchun emas, ongli ravishda bajarilganda edi, bugun to‘rt nafar inson bevaqt nobud bo‘lmasdi.
Quduqni kim tozalashi kerak?
Kun.uz surishtiruvida oshkor bo‘lgan ba’zi faktlar esa tizimdagi befarqlik va mas’uliyatsizlik naqadar chuqur ildiz otganini ko‘rsatadi. Fojiadan so‘ng tashkilot mas’ullarining «biz ularga quduqni tozalash haqida buyruq bermagandik, o‘zlari tavakkal qilib tushib ketishibdi» qabilida o‘zini oqlashi va javobgarlikni marhumlarning bo‘yniga qo‘yishga urinishini nima deb tushunishni ham bilmaysan. Ish joyida xavfsizlik tizimi shu qadar izdan chiqqanki, hatto sohaga umuman aloqasi bo‘lmagan, oddiy bog‘bon, qorovul, elektr muhandisi, haydovchi quduq tozalash mas’uliyatini o‘z bo‘yniga olgan. Yoki halokatga uchragan xodimni qutqarishga haqqim bor deb o‘ylashgan. Rahbariyatning «buyruq bermaganmiz» degan bahonasi mehnat qonunchiligi qarshisida mutlaqo asossizdir. Chunki tashkilot hududida mehnat qilayotgan har bir xodimning hayoti va xavfsizlik vositalari bilan ta’minlanishi uchun birinchi navbatda aynan o‘sha rahbarlar javobgar hisoblanadi. Xodimning maxsus kiyim va gaz analizatorisiz quduq yaqiniga borishining o‘zi nazorat mutlaqo yo‘qligidan dalolat beradi.
Surishtiruv davomida oshkor bo‘lgan eng dahshatli va yurakni ezadigan fakt esa boshqa nuqtada. Guvohlarning so‘zlariga ko‘ra, quduqqa tushgan yurtdoshlarimiz kamida 5-10 daqiqa davomida pastdan yordam so‘rab, jon talvasasida baqirishgan. Ular o‘sha paytda hali tirik bo‘lgan! Eng achinarlisi, voqea joyiga yetib kelgan Favqulodda vaziyatlar vazirligi (MChS) xodimi esa «Qo‘limizda hech qanaqa maxsus apparat yo‘q, ustiga-ustak rahbariyatning ruxsatisiz quduqqa tushib qutqarolmaymiz», deya shunchaki qarab turgan…
Inson hayoti soniyalar bilan o‘lchanayotgan bir paytda, qutqaruvchining «ruxsat kutib» va «quruq qo‘l bilan» turishi, tizimimizdagi eng ayanchli og‘riqdir. Bu holat Mehnat muhofazasi va Favqulodda vaziyatlar organlarining o‘zaro hamkorligi, tezkorligi va eng oddiy texnik vositalar (kislorod niqoblari) bilan ta’minlangani darajasi qay ahvolda ekanini yaqlon ko‘rsatib qo‘ydi.
Boshqa mamlakatlarda xavfsizlik madaniyatiga munosabat qanday?
Yaponiyada temir yo‘l ishchilari yoki qurilish sektoridagi xodimlar biror harakatni qilishdan oldin o‘sha obyektga barmoq bilan ishora qilib, baland ovozda holatni aytishlari shart. Ishchi biror xavfli harakatni qilishdan oldin o‘sha obyektga barmog‘i bilan ishora qilib, baland ovozda: «Klapan yopiq — xavfsiz!» yoki «Niqob taqildi — soz!» deb aytishi va sherigi buni tasdiqlashi shart. Bu miyani avtomatlashtirilgan (robot) holatdan uyg‘otadi.
Yevropa va AQShning yirik sanoat korxonalarida ishchi quduqqa yoki xavfli shaxtaga tushishdan oldin maxsus ko‘zoynaklarini taqadi. Unga virtual dunyoda himoya niqobisiz quduqqa tushganda sodir bo‘ladigan zaharlanish va o‘lim holati realdek his ettiriladi. Virtual olamda bo‘lsa-da, xatosi tufayli «o‘lib ko‘rgan» yoki og‘ir jarohat olgan ishchi real hayotda ushbu xatoni aslo takrorlamaydi.
Ishchilarni dahshatli avariya suratlari bilan qo‘rqitish korxonalarda vaqt o‘tib immunitet paydo qiladi («bu men bilan bo‘lmaydi» deyish tizimi ishga tushadi). Shu sababli hozir G‘arbda xavfli obyektlar kirishiga ishchilarning o‘z farzandlari, oilasi bag‘rida baxtli yashab yurgan suratlari va ularning: «Dadajon, sizni sog‘-salomat uyda kutib qolaman!» degan audio xabarlari qo‘yiladi. Oilaviy mas’uliyat insonni xavfsizlik qoidalariga qat’iy amal qilishga majburlaydi. Bu insonni «men faqat o‘zim uchun emas, oilam uchun ham tirik va sog‘ bo‘lishim shart» degan mas’uliyatni uyg‘otadi.
Rivojlangan davlatlarda agar ishchi maxsus himoya kiyimi (kaska, maska, kamar) kiymagan bo‘lsa va bu kameraga tushib qolsa, u sug‘urta pulidan mahrum bo‘ladi. Jarohatlangan taqdirda ham, agar ayb ishchining beparvoligida bo‘lsa, davolanish xarajatlarini sug‘urta qoplamaydi va korxona ham badal to‘lamaydi. Bu omil odamlarni tirik qolish va oilasini boqish uchun qoidalarga bo‘ysunishga majbur qiladi.
Avstraliyaning «Dumb Ways to Die» multfilmini tomosha qilish asnosida loviyalar ustidan kulishingiz mumkin. Lekin real hayotda elektrichka ustiga chiqayotgan o‘smirlarimiz ham, hech qanday himoyasiz turli xavfli yumushlarga o‘zini urayotgan katta yoshli hamyurtlarimiz ham aslida o‘sha animatsiya qahramonlaridan farq qilmay qolmoqda.
«Afsus», «Essiz, kech bo‘ldi», «Juda yosh edi-ya»…
Biz qachongacha fojialardan keyin bir xil gaplarni takrorlaymiz?
Tan olaylik, jamiyatda xavfsizlik qoidalari qat’iy o‘rnatilmas ekan, xatolardan xulosa chiqarishni emas, balki mana shunday mudhish yo‘qotishlarga ko‘nikishni boshlaymiz. Vaholanki, qat’iy tartib-intizom o‘rnatish orqali bu bevaqt o‘limlarning oldini olish, qanchadan-qancha hayotlarni saqlab qolish mumkin edi.
Agar korxona va tashkilotlarda, hatto o‘z uyimizda xavfsizlik madaniyati shakllanmas ekan, mehnat xavfsizligi qoidalari faqat hisobot va navbatdagi imzo uchun xizmat qiladigan rasmiyatchilik bo‘lib qolaveradi. Oqibatda esa, Andijonda yuz bergan dahshatli voqea kabi fojialar va bevaqt o‘limlar zanjiri to‘xtamaydi.
Barno Sultonova
Bugun poytaxtimizda start olayotgan beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumi (TXIF) arafasida, O‘zbekistonning yaqin yillardagi iqtisodiy xaritasini belgilab beruvchi strategik voqea yuz berdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev hamda AQShning eng nufuzli davlat moliyaviy institutlari va transmilliy korporatsiyalari rahbarlari o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri, eksklyuziv davra suhbati bo‘lib o‘tdi.
Vashingtonning global investitsiyalar siyosatini belgilovchi ikki yirik ustuni — AQSh Xalqaro moliyaviy taraqqiyot korporatsiyasi va Eksport-import banki rahbariyatining ushbu uchrashuvda shaxsan ishtirok etgani Amerika siyosiy va biznes doiralarining O‘zbekistonga nisbatan strategik qarashlari tubdan o‘zgarganidan dalolat beradi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, uchrashuv shunchaki rasmiy bayonotlardan iborat bo‘lmay, balki AQSh yirik biznesining Markaziy Osiyodagi eng yirik bozorga kirishini tezlashtirish mexanizmiga aylandi. O‘zbekiston xorijiy investorlar uchun mutlaqo xavfsiz va yuqori rentabelli sheriklik maydoniga aylandi.
Amerika kapitalining O‘zbekistonga faol intilishi ortida 3 ta asosiy strategik drayver turibdi:
Jumladan, mamlakatda xususiy mulk va xorijiy investorlar huquqining qonun ustuvorligi darajasida himoyalanishi AQSh moliyaviy institutlari uchun bosh mezon bo‘ldi.
O‘zbekiston an’anaviy xomashyo eksportidan voz kechib, yashil enertika, litiy va boshqa nodir metallarni qayta ishlash, raqamli infratuzilma va sun’iy intellekt kabi eng zamonaviy sohalarda sheriklikni taklif qilmoqda.
AQSh kompaniyalari O‘zbekistonga nafaqat 38 millionlik bozor, balki butun Markaziy Osiyo va qo‘shni mintaqalarga chiqish imkonini beruvchi bosh logistik va sanoat darvozasi sifatida qaramoqda.
DFC va EXIM bankining birgalikdagi harakati Amerika xususiy sektori uchun yashil chiroq demakdir. Ushbu institutlar tomonidan loyihalarning moliyalashtirilishi Uoll-strit (Wall Street) va AQShning yirik sanoat gigantlariga O‘zbekistondagi xavf-xatarlar minimal darajada ekani haqida berilgan eng kuchli signaldir.
Mazkur oliy darajadagi uchrashuv beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumining bosh intrigasini ochib berdi. Ma’lumotlarga ko‘ra, forum davomida AQSh kompaniyalari bilan energetika, transport va yuqori texnologiyalar sohasida uzoq muddatli, ko‘p milliardlik kelishuvlar imzolanishi kutilmoqda.
O‘zbekiston o‘zining ochiqlik siyosati va qat’iy islohotlari bilan nafaqat mintaqada, balki global miqyosda ishonchli, bashorat qilib bo‘ladigan va yuqori salohiyatli strategik hamkor sifatidagi mavqeini uzil-kesil mustahkamladi. Toshkent va Vashington o‘rtasidagi bu galgi iqtisodiy muloqot yaqin yillarda ikki tomonlama munosabatlar tarixidagi eng yirik investitsiya to‘lqinini boshlab berishi kutilmoqda.
Turkiyada o‘ldirilgan o‘zbek ayollari: fojia qayerda boshlanyapti?
O‘zini bosh prokuratura xodimi deb tanishtirgan shaxs milliardlab so‘mlik firibgarlikda gumonlanmoqda
O‘zbekiston mintaqaviy barqarorlik va xavfsizlikni tiklash bo‘yicha AQSh-Eron kelishuvini qo‘llab-quvvatlaydi
-
Siyosat4 days ago
«Ushbu masalani shaxsan nazoratimga oldim» — Saida Mirziyoyeva giyohvandlikka qarshi kurash haqida
-
Jamiyat4 days agoFarg‘onada 1 kilogrammdan ortiq gashish olib ketayotgan shaxs qo‘lga olindi
-
Mahalliy5 days ago
my.gov.uz — 35 yilda odamlarning vaqtini qaytarib berdi!
-
Jamiyat5 days agoFarg‘onada “Lasetti” qarama-qarshi yo‘nalishga chiqib ketishi oqibatida ikki kishi halok bo‘ldi
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston qaysi davlatlarga gilam eksport qilmoqda?
-
Sport4 days agoEron Amerikaga bordi, Osiyo Yevropaning ta’zirini berayotir – JCh kundaligi
-
Mahalliy5 days ago
Quyoshda turgan suvning ta’mi emas, tarkibi o‘zgaradi… bu esa juda xavfli
-
Jamiyat4 days agoToshkentda renovatsiyaning birinchi bosqichi boshlandi