Iqtisodiyot
Mirziyoyev dengizga chiqish yo‘li bo‘lmagan davlatlar logistikasini rivojlantirish jamg‘armasini tuzishni taklif qildi
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 5-avgust kuni Turkmanboshi shahridagi «Avaza» milliy turizm hududida o‘tayotgan BMTning Dengizga chiqish imkoni bo‘lmagan rivojlanayotgan mamlakatlar bo‘yicha uchinchi konferensiyasida ishtirok etdi.
Turkmaniston Prezidenti Serdar Berdimuhamedov raisligida o‘tgan tadbirda BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish, Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti Qasim-Jomart Toqayev, Tojikiston Respublikasi Prezidenti Emomali Rahmon, shuningdek, boshqa qator davlat va hukumatlar, xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar rahbarlari ham ishtirok etdi.
Kun tartibiga muvofiq, transport jihatidan o‘zaro bog‘liqlikni mustahkamlash va savdo tartib-taomillarini soddalashtirish, iqtisodiyotni transformatsiya qilish, iqlim o‘zgarishi va ekologik tahdidlarga bardoshlilikni oshirish, Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishning dolzarb masalalari ko‘rib chiqildi.
Davlatimiz rahbari so‘zining avvalida Turkmanistonning Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish, global va mintaqaviy barqarorlik va farovonlikni ta’minlashga qaratilgan sa’y-harakatlarini yuksak baholadi.
Konferensiyada muhokama qilinayotgan masalalar hayotiy muhim ahamiyatga ega ekanini, chunki dengiz portlaridan jo‘g‘rofiy uzoqlik va bir necha mamlakat hududlarini kesib o‘tish zarurati bir qator ob’yektiv muammolarni keltirib chiqarayotganini ta’kidladi.
Tariflarning yuqoriligi, transport yo‘laklari va infratuzilmasining cheklanganligi, boshqa mamlakatlarning bojxona-tranzit siyosatiga qaramlik shular jumlasidan.
Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, katta transport xarajatlari va tranzitning beqarorligi tufayli Markaziy Osiyo mintaqasi har yili yalpi ichki mahsulotning 2 foizigacha yo‘qotmoqda.
Logistika xarajatlari tovarlar qiymatining 60 foizigacha qismini tashkil etadi, bu esa jahondagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan bir necha barobar yuqoridir.
Shu munosabat bilan yangi ishonchli tranzit yo‘laklari va logistika infratuzilmasini rivojlantirish Markaziy Osiyoda barqaror taraqqiyotning muhim shartiga aylanmoqda.
– Bugun bizni birlashtirgan kun tartibi fundamental masala – adolat masalasiga daxldordir. Bu – dengizga chiqish yo‘liga ega bo‘lmagan davlatlarga jahon iqtisodiyotida teng sharoitlarda ishtirok etish imkoniyatini ta’minlashdir, – dedi O‘zbekiston yetakchisi.
Shu bilan birga, ushbu dolzarb muammoni hal qilish uchun uchta prinsipial shartni bajarish lozim.
Bular barqaror rivojlanish asosi sifatida infratuzilmani modernizatsiya qilish, tranzit muammolarining oldini olish maqsadida o‘zaro bog‘liqlikni kuchaytirish va global teng huquqlilikning asosiy elementi bo‘lgan rivojlanish huquqini ta’minlashdir.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda xususiy sektorni faol jalb qilgan holda zamonaviy transport-logistika tarmog‘ini shakllantirish bo‘yicha tizimli qadamlar qo‘yildi. Savdo-transport jarayonlarini raqamlashtirish bo‘yicha salmoqli ishlar amalga oshirildi.
Amalga oshirilayotgan tarkibiy iqtisodiy islohotlar, savdo tizimini liberallashtirish va investitsiya muhitini tubdan yaxshilash sezilarli natijalar bermoqda: raqobatbardoshlik oshdi, innovatsion rivojlanish jadallashdi.
– Markaziy Osiyoda o‘zaro ishonch va sheriklik yangi darajaga ko‘tarilgani esa jadal o‘zgarishlarga kuchli turtki bermoqda, – dedi davlatimiz rahbari.
Bugun mintaqada yagona transport-logistika makoni shakllanmoqda. Markaziy Osiyoni Sharq va G‘arb, Shimol va Janub o‘rtasidagi to‘laqonli tranzit xabiga aylantirishga qaratilgan dastur va loyihalar amalga oshirilmoqda.
Keyingi yillarda tovar ayirboshlash hajmi 4,5 barobar ko‘payib, 11 milliard dollardan oshdi. Investitsiyalar ikki barobar, qo‘shma korxonalar soni besh barobar ko‘paydi.
Joriy yilda hamkorlar bilan «Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston» temir yo‘li qurilishi boshlandi, «O‘zbekiston – Turkmaniston – Eron – Turkiya» transport yo‘lagi orqali yuk tashish hajmi sezilarli darajada oshdi.
Dengizga chiqish imkoni bo‘lmagan mamlakatlarning umumiy tahdid va muammolarini bartaraf etish maqsadida O‘zbekiston Prezidenti qator aniq taklif va tashabbuslarni ilgari surdi.
Avvalo, xalqaro transport yo‘laklari va infratuzilmasini jadal rivojlantirish uchun o‘zaro muvofiqlashgan harakatlarni amalga oshirish zarurligi ta’kidlandi.
Shu ma’noda, «O‘zbekiston – Afg‘oniston – Pokiston» temir yo‘lini qurish loyihasini amalga oshirishni jadallashtirish va uni qurilayotgan «Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston» temir yo‘l magistrali bilan tutashtirish muhimligi ta’kidlandi.
– Bu keng mintaqamizda yangi savdo-iqtisodiy makon va barqaror transport infratuzilmasini shakllantirish uchun katta imkoniyatlar ochadi, – dedi O‘zbekiston yetakchisi.
Davlatimiz rahbari O‘rta yo‘lak salohiyatini, eng avvalo, o‘zaro kelishilgan tranzit siyosatini yuritish, qoidalarni unifikatsiya qilish va konteyner tashuvlari uchun maqbul tariflarni joriy etish orqali to‘liq ishga solishga chaqirdi.
O‘zbekiston Prezidenti, shuningdek, BMT shafeligida dengizga chiqish yo‘liga ega bo‘lmagan mamlakatlar uchun Tranzit kafolatlari to‘g‘risidagi global bitimni ishlab chiqishni taklif qildi.
Hujjat portlar va kommunikatsiyalardan adolatli foydalanish shartlarini ta’minlash, yuk tashishda xavf-xatarlarni pasaytirish, global logistikada tengsizlikni kamaytirishga qaratilgan.
Yirik infratuzilmaviy loyihalarni moliyalashtirish uchun moslashuvchan investitsiya vositalariga talab ortib borayotganini hisobga olib, davlatimiz rahbari BMT shafeligida Dengizga chiqish yo‘liga ega bo‘lmagan mamlakatlarning logistika integratsiyasiga ko‘maklashish jamg‘armasini tuzish tashabbusini ilgari surdi. Markaziy Osiyo mamlakatlarining transport infratuzilmasiga investitsiyalarga bo‘lgan ehtiyoji yiliga qariyb 40 milliard dollarga baholanmoqda.
Shuningdek, O‘zbekiston rahbari tranzit imkoniyatlarining cheklanishini xolisona aniqlash, xalqaro moliyaviy-texnik dasturlarni kengaytirish va resurslarni real sharoitlarni hisobga olgan holda samarali taqsimlash maqsadida Dengizga chiqish yo‘liga ega bo‘lmagan mamlakatlarning Zaiflik global indeksini ishlab chiqish tashabbusini ilgari surdi.
O‘zbekistonda agrar sohani rivojlantirish bo‘yicha Innovatsion xabni tashkil etish taklifini amalga oshirish muhimligiga e’tibor qaratildi. Bu moslashuvchan agrotexnologiyalarni joriy etish, suvni tejash va oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha innovatsion loyihalarni ilgari surish, bilim va tajriba almashishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston Prezidenti yetakchi ekspertlar va «aql markazlari»ni umumiy tahdidlarni yengib o‘tish bo‘yicha takliflar ishlab chiqishga faol jalb qilish, shu jumladan xalqaro anjuman va davra suhbatlari o‘tkazish muhimligini qayd etdi.
– Bunday tadbirlar kun tartibiga global ishlab chiqarish zanjirlariga mamlakatlarimizning chuqur integratsiyasini ta’minlash, sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalarni jadal rivojlantirish, transchegaraviy investitsiyalarni kengaytirish va startaplarni qo‘llab-quvvatlash masalalarini kiritish mumkin, – dedi Prezident.
Shuningdek, O‘zbekiston dengizga chiqish yo‘liga ega bo‘lmagan mamlakatlar uchun Xalqaro tahlil markazi faoliyatiga qo‘shilish niyatida ekani ma’lum qilindi.
So‘zining yakunida davlatimiz rahbari mamlakatimiz global taraqqiyotning yanada adolatli arxitekturasini shakllantirish bo‘yicha konstruktiv va uzoq muddatli sheriklikka tayyor ekanini tasdiqladi.
Konferensiya yakunida Avaza siyosiy deklaratsiyasi qabul qilindi.
Raqobat qo‘mitasining Maxsus komissiyasi mahalliy bozorga propan yetkazib berish bilan shug‘ullanuvchi 31 ta kompaniyaga nisbatan narxlarni asossiz ravishda oshirish holatlari bo‘yicha ish qo‘zg‘atdi. Tekshiruv yakunlariga ko‘ra, qoidabuzar kompaniyalarga 28,9 mlrd so‘m miqdorida jarima tayinlandi. Shuningdek, asossiz olingan 34,1 mlrd so‘m pul mablag‘larini respublika budjetiga qaytarish bo‘yicha qaror qabul qilingan.
2025 yil noyabr-dekabr oylari va joriy yilning yanvar oyida propanning birja savdolaridagi boshlang‘ich narxini asossiz oshirish va hajmlarni sun’iy ravishda birja savdolariga chiqarmaslik holatlari kuzatilgan, deya xabar berdi Raqobat qo‘mitasi axborot xizmati.
Nazorat tadbirlari va xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar bilan o‘tkazilgan muhokamalar yakuniga ko‘ra, quyidagi 31 ta kompaniya tomonidan raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik talablari buzilgan deb topildi:
«POYTUG‘ GAZ TO‘LDIRISH KORXONASI» MChJ,
«TARAQQIYOT GAZ SERVIS» MChJ,
«SHIRIN GAZ SERVIS» MChJ,
«OLTINKO‘L HAMKOR RIVOJ» MChJ,
«OSIYO HAMKOR MAKS» MChJ,
«INGINERING GAZAVTO SERVIS» MChJ,
«NAMANGAN-ISTIQLOL BOG‘I» MChJ,
«NASAF TA”MINOT GAZ PRESS» MChJ,
«FRIDAY-EXSTRA» XK,
«SAIDBEK TURABOV» MChJ,
«PLANETA NEFT GAZ INVEST» MChJ,
«GOLD SAMARKAND OIL» MChJ,
«MAROQAND-ENERGY GAZ OIL» MChJ,
«ASATILLO BOBO GAZ INVEST» MChJ,
«UNIT GROUP SIRDARYA» MChJ,
«GAZONE» MChJ,
«CRITICAL MERCHANT» MChJ,
«NAFTON» MChJ,
«FARG‘ONA GAZ TO‘LDIRISH STANSIYASI» MChJ,
«DAVR GLOBAL SYSTEM» MChJ,
«LUTF GAZ OIL» MChJ,
«PRIME ENERGI OIL» MChJ,
«OILCHEM» MChJ,
«SH-Z HANDSOME GROUP» MChJ,
«CRUDE OIL» MChJ,
«TARBATNEFT» MChJ,
«INTERNEFT» MChJ,
«GTL GAZ» MChJ,
«WIMBLEDON OIL» MChJ,
«INTER GAS OIL LPG» MChJ,
«ENERGIE-GROUP» MChJ
Shundan, 12 ta sub’yekt («SHIRIN GAZ SERVIS» MChJ, «NASAF TA’MINOT GAZ PRESS» MChJ, «FRIDAY-EXSTRA» XK, «MAROQAND-ENERGY GAZ OIL» MChJ, «ASATILLO BOBO GAZ INVEST» MChJ, «UNIT GROUP SIRDARYA» MChJ, «GAZONE» MChJ, «FARG‘ONA GAZ TO‘LDIRISH STANSIYASI» MChJ, «OILCHEM» MChJ, «SH-Z HANDSOME GROUP» MChJ, «INTERNEFT» MChJ hamda «GTL GAZ» MChJ) tomonidan birja savdolarida raqobatga zid bo‘lgan muvofiqlashtirilgan harakatlarni amalga oshirganlik holatlari, qolgan holatlarda birja savdolarida boshlang‘ich narxlarni asossiz oshirish, mahsulotni qonunchilikka zid ravishda to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnomalar asosida sotganlik harakatlari sodir etilganligi aniqlangan.
Yuqoridagilarga ko‘ra, qo‘mita Maxsus komissiyasi tomonidan 31 ta sub’yekt tomonidan «Raqobat to‘g‘risida»gi qonun talablari buzilganligi e’tirof etilib, qonunbuzilishi davridagi tovar aylanmasiga nisbatan (28,9 mlrd so‘m) moliyaviy jarima qo‘llash hamda asossiz olingan (34,1 mlrd so‘m) pul mablag‘larini respublika budjetiga yo‘naltirish bo‘yicha qaror qabul qilingan.
Qayd etilishicha, ko‘rilgan tezkor choralar natijasida propan narxi 21 foizgacha arzonlashtirilishiga erishilgan.
O‘zbekistonda metallurgiya sanoati yil boshida 2,1 barobarga o‘sdi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar oyida O‘zbekistonda 29,2 trln so‘mlik metallurgiya sanoati mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 2,1 barobarga oshgan.
Yillar kesimida metallurgiya sanoati hajmi quyidagicha (yanvar):
2020- yil – 4,8 mlrd so‘m
2021-yil – 6,8 mlrd so‘m
2022-yil – 7,7 mlrd so‘m
2023-yil – 8,1 mlrd so‘m
2024-yil – 10,4 mlrd so‘m
2025-yil – 14,1 mlrd so‘m
2026-yil – 29,2 mlrd so‘m.
Prezident qaroriga muvofiq, aholini kuz-qish mavsumlarida qishloq xo‘jaligi mahsulotlari bilan barqaror ta’minlash maqsadida issiqxona xo‘jaliklarini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan qator yangi imtiyoz va preferensiyalar joriy etildi.
2026 yil 25 martda qabul qilingan “Aholini kuz-qish mavsumlarida qishloq xo‘jaligi mahsulotlari bilan barqaror ta’minlashning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi prezident qaroriga ko‘ra, 2026–2027 yillarda respublikada issiqxonalar faoliyatini rivojlantirish bo‘yicha asosiy maqsadli ko‘rsatkichlar belgilandi.
Jumladan, Surxondaryo viloyati Sherobod tumanida kamida 940 gektar maydonda zamonaviy issiqxona majmualarini tashkil etish rejalashtirilgan. Shuningdek, energiya tejamkor va muqobil energiya manbalariga asoslangan isitish tizimlari ulushini kamida 50 foizga yetkazish ko‘zda tutilgan.
Qarorga muvofiq, Surxondaryo viloyatida “Surxon-Agro” erkin iqtisodiy zonasi tashkil etiladi. Mazkur hududda faoliyat yurituvchi issiqxona xo‘jaliklariga qator imtiyozlar taqdim etiladi.
Xususan, yer uchastkalari tadbirkorlarga elektron onlayn auksion orqali ijaraga berilganda 5 yil davomida ijara to‘lovining nol stavkasi qo‘llanadi. Shuningdek, issiqxonalarni sug‘orish va texnologik jarayonlar uchun foydalaniladigan oqova hamda yerosti suvlari uchun to‘lovlardan 3 yil muddatga ozod etish belgilangan.
Bundan tashqari, anomal sovuq ob-havo sharoitlarida, ekologik talablarga rioya qilingan holda, istisno tariqasida ko‘mir yoqishga ruxsat beriladi.
Mazkur chora-tadbirlar issiqxona xo‘jaliklarini rivojlantirish, oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmini oshirish va aholini yil davomida barqaror ta’minlashga xizmat qiladi.
Tarkibidagi xomashyo O‘zbekistonda ishlab chiqarilmaydigan 15 turdagi mahsulot uchun xomashyoga import bojlari olib tashlanadi. Maqsad – mahalliy ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlash va ichki bozordagi raqobatni oshirish. Bosh vazir o‘rinbosari Jamshid Xo‘jayev qandolat mahsulotlari misolida vaziyatni izohlab, ayni paytda shokolad va boshqa shirinliklarni import qilish mahalliy ishlab chiqarishdan arzonga tushayotganiga e’tibor qaratdi. Buning asosiy sababi tayyor mahsulotlarga bojlar yo‘q, ammo xomashyoga tariflar saqlanib qolyapti.
O‘zbekistonda 15 turdagi mahsulotni ishlab chiqarish uchun zarur bo‘lgan xomashyo importiga bojxona bojlari bekor qilinadi. Bu haqda 28 mart kuni bosh vazir o‘rinbosari Jamshid Xo‘jayev Idoralararo komissiyaning Jahon savdo tashkiloti bilan hamkorlik bo‘yicha tadbirkorlar bilan o‘tkazilgan ilk ochiq muloqotida ma’lum qildi.
Xo‘jayevning ta’kidlashicha, ayrim mahsulotlarda “tarif inversiyasi” holati mavjud. Ya’ni tayyor mahsulotlar import qilinishi arzonroq, ammo ushbu turdagi mahsulotlarni mamlakat ichida ishlab chiqarish uchun kerakli xomashyolarga yuqori bojlar qo‘llanyapti. Natijada mahalliy ishlab chiqaruvchilar tannarxning oshishi, import mahsulotlari bilan raqobat qilish imkoniyatining pasayishi kabi muammolarga duch kelishyapti, ko‘p korxonalar to‘laqonli ishlay olmayapti.
Bosh vazir o‘rinbosari qandolat mahsulotlari misolida vaziyatni izohlab, ayni paytda shokolad va boshqa shirinliklarni import qilish mahalliy ishlab chiqarishdan arzonga tushayotganiga e’tibor qaratdi. Buning asosiy sababi tayyor mahsulotlarga bojlar yo‘q, ammo xomashyoga bojlar saqlanib qolyapti.
2025 yil dekabr oyida prezident JST bilan hamkorlik bo‘yicha Idoralararo komissiyaga “bojxona hududida qayta ishlash” bojxona rejimi doirasida ayrim tovarlarni olib kirishga va tayyor mahsulotlarni ichki bozorda sotishga ruxsat berish vakolatini bergan edi. Ishchi guruh tahlil o‘tkazib, tajriba tariqasida yangi tartib qo‘llanishi rejalashtirilayotgan bir qator tovarlarni tanlab olgan. Xususan, 15 turdagi mahsulot uchun xomashyo importida bojlar bekor qilinishi mumkin. Ular qatoriga quyidagilar kirishi mumkin:
elektr skuterlar;
nogironlik aravachalari;
kungaboqar yog‘i;
marmeladlar;
karamelli shirinliklar;
shokolad;
bolalar ozuqasi;
tez tayyorlanadigan ugra;
pryanik va pechenelar;
vaflilar;
piroglar;
kekslar;
jyem va murabbolar;
konservalangan qulupnay;
shakarli ichimliklar.
Xo‘jayevning so‘zlariga ko‘ra, tadbirkor mahsulotni ichki bozorda sotgan taqdirdagina QQS to‘laydi. Bundan tashqari, tayyor mahsulot mamlakat ichida sotilganda, unga tayyor mahsulot sifatida boj undiriladi, biroq uni ishlab chiqarish uchun zarur bo‘lgan barcha xomashyo bojsiz olib kiriladi.
2026-yil 1-fevral holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda nashriyotchilik faoliyati sohasida 2,1 mingta korxona faoliyat yuritmoqda. Bu Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.
Qayd etilishicha, ko‘rsatkich o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 520 taga ko‘paygan. Bu esa noshirlik bozorida yangi ishtirokchilar paydo bo‘layotganini anglatadi.
So‘nggi yillarda korxonalar soni ma’lum darajada o‘zgaruvchan dinamikani namoyon etgan. 2022-yil 1 fevral holatida 1 587 ta korxona qayd etilgan.
2023-yilda bu ko‘rsatkich 1 677 taga yetgan bo‘lsa, 2024-yilda 1 632 taga biroz pasaygan. 2025-yilda esa 1 571 ta korxona faoliyat yuritgan.
2026-yildagi 2 091 ta natija esa sohada keskin o‘sish yuz berganini ko‘rsatadi va avvalgi yillar tendensiyasidan farq qiladi.
Oʻzbekiston va Afgʻoniston oʻrtasida iqtisodiy aloqalarni mustahkamlash boʻyicha qoʻshma ishbilarmonlar kengashi tuzildi
OKMKning Angrenliklarga ajoyib tuhfasi
O‘zbekiston va Serbiya turizm sohasida hamkorlik qiladi
-
Jamiyat5 days ago
O‘zbekistonliklar qaysi mamlakatlarga eng ko‘p safar qilmoqda (top-10)
-
Siyosat4 days agoOʻzbekiston ikkita toʻlaqonli islom bankini tashkil etadi, 2030-yilgacha 1 milliard dollar jalb etishni maqsad qilgan
-
Dunyodan4 days ago
Maskat va Toshkent oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri reyslar yoʻlga qoʻyiladi.
-
Dunyodan1 day agoOrmuz boʻgʻozi taqdirini hal qiluvchi yetti orol
-
Dunyodan2 days ago
Prezident Tramp Hormuz boʻgʻozini ochish haqidagi soʻrovni yana keyinga qoldirdi
-
Jamiyat5 days ago
«Ташаббусли бюджет» ғолиблари эълон қилинди
-
Dunyodan2 days ago
Saudiya Arabistoni AQShni urushga chaqirmoqda
-
Iqtisodiyot5 days agoO‘zbekistonda kichik AES qurilishi Rossiya kompaniyalarini 24,7 mlrd dollargacha buyurtmalar bilan ta’minlaydi – Lixachyov