Jamiyat
Maktab hovlisida qolgan umr sadosi yoxud 25-mayning aytilmagan hikoyasi
1990-yil. O‘rta maktabni bitirdik. 29 nafar sinfdosh edik. O‘shanda 24 may kuni edi. Sinfdoshlar 25-may kuniga «So‘nggi qo‘ng‘iroq»ni belgilashgan. Kim yangi kiyimlar sotib olish uchun bozorma-bozor yugurgan, kim bayramda muallimlarni xursand qilish uchun guldastalar tayyorlashga kirishgan, kim bayram dasturxonini to‘ldirish uchun pishir-kuydir bilan ovora…
Maktab hovlisida esa 10-15 sinfdosh ertangi kunga tayyorgarlik ko‘rish: yig‘ishtirish, supir-sidir ishlari uchun qolganmiz. Kim maktabni bitirayotganidan xursand, yana kimdirning ko‘zida yosh. Men esa aynan, o‘sha kuni Toshkentga — o‘qishga kirish uchun poyezdga chipta olganman.
— Sinfdoshlar!!!
Idiboy ismli sinfdoshimiz qarsak chalib, hammamizning e’tiborimizni o‘ziga qaratdi:
— Hammamiz Layloning o‘qish uchun Toshkentga ketishini bilamiz, to‘g‘rimi?
— To‘g‘ri!
— Ha, bilamiz!
— Bu yaxshi-ku!
— Ammo, yomon tomoni: uning poyezdga bileti bugun ekan, — biroz norozinamo so‘z qotdi Idiboy.
To‘rt tarafdan sinfdoshlar sal qolsa, yoqamga yopishishdi:
— Bir kun ming kun emas-ku!
— O‘zi har safar shu: nimadir boshlasak, Laylo o‘zining nimasinidir boshlab qo‘yadi!
— Yaxshi qilmayapsan, ertaga 25 mayni o‘tkazib, keyin ketishing kerak edi!
— E-e, ko‘rding, Laylo, ketmasang, yaxshi bo‘lardi, bu kunni qaytib topib bo‘lmaydi. Kim biladi, keyin kim bor, kim yo‘q! — so‘zladi Idiboy.
Bu gapga Ikrom va Odil ham qo‘shildi.
— E-e, qo‘ysanglar-chi, bunaqa sovuq gaplarni! Xudo xohlasa, yaxshi kunlarda ko‘p-ko‘p ko‘rishaylik. Endi ilojsizman, bilasizlar, Toshkentda o‘qish uchun o‘zi otamni zo‘rg‘a ko‘ndirganman, hozir biletni bekor qilsak, shu bilan tamom… qaytib ruxsat bermaydi! Undan ko‘ra, yaxshi niyatda duo qilinglar! — dedim xuddi iltijo qilgandek.
Sinfdoshlar «O‘qishlarga kir, omadingni bersin, lekin, baribir, bir kunginaga qolsang yaxshi bo‘lardi…», — deyishdi.
Mana bugun 25-may. Maktabni bitirganimizga 36 yil bo‘libdi. Ammo, shu kun meni hali-hanuz azoblaydi. «Nega o‘sha kun «So‘nggi qo‘ng‘iroq»ni tashlab keldim?», — degan o‘y ezadi.
«So‘nggi qo‘ng‘iroq» o‘z nomi bilan bolalikka, yoshlikka qo‘yilgan so‘nggi jarang ekan.
«Jaranglab chalinsa, «So‘nggi qo‘ng‘iroq»,
Eng so‘ngi onlarga qo‘yilur nuqta.
Umrning 10 yili o‘tibdi, biroq,
Nelarga ulgurdi, qiloldik udda… »
Qaysidir shoir qalamiga mansub shu she’r 36 yilki, tilimdan ketmaydi.
Bundan 36 yil ilgari: «Kim biladi, keyin kim bor, kim yo‘q», — degan Idiboy sinfdoshim, «Yaxshi qilmayapsan, ertaga 25 mayni o‘tkazib, keyin ketishing kerak edi!», — degan Barot sinfdoshim bugun oramizda yo‘q.
Ularning aynan, shu gaplari hamon qulog‘imda jaranglaydi. Ularning ovozi, xafa holda so‘zlagan hazilomuz gaplari, maktab hovlisining changi, may oyining iliq shamoli — hamma-hammasi xotirada tirikday.
Bugun men inson har doim ham «keyin»ni tanlash imkoniga ega emasligini anglab yetdim. Har bir «bugun»ning o‘z bahosi, o‘z taqdiri bo‘lar ekan. Va ba’zan bitta poyezd chiptasi butun bir umrlik xotiralar yo‘lini belgilab qo‘yar ekan.
«So‘nggi qo‘ng‘iroq» o‘sha kuni men uchun bolalik bilan vidolashuv emas, yurakda xotiralarning muhrlanishi ekanini, dard ekanini keyinroq tushundim. Bu dard yurakdan ketmaydi: u faqat shakl almashadi, odam bilan birga kattalashib boraveradi.
Bugun ham 25-may. Maktab hovlisidagi jaranglar yo‘q, o‘sha ovozlar yo‘q.
***
Bugun ijtimoiy tarmoqlarda turli qarashlarda talqin qilinayotgan «So‘nggi qo‘ng‘iroq» — faqatgina maktab hovlisida chalingan temir qo‘ng‘iroq emasligini unutmasligimiz kerak. Yuqorida aytganimizdek, u bolalikning so‘nggi sadosi. Kim uchundir orzularga ochilgan eshik, kim uchun vidolashuv va kim uchundir yangi tashvishlar boshlanishi.
E’tibor qilgan bo‘lsangiz, may oyining oxirlari kelishi bilan mamlakatning har bir maktabida o‘ziga xos ruh paydo bo‘ladi. Odatda, shovqin-suronga to‘la bo‘lgan sinfxonalar sokinlashadi. O‘quvchilar kulgisidayam g‘alati mahzunlik paydo bo‘ladi. Chunki, bu darslar, bu parda, bu derazayu-jovonlar, qo‘ng‘iroqlar… ortda qoladi.
Bir vaqtlar darsga chiqishni istamagan bola ham yillar o‘tib, aynan, o‘sha kunlarni sog‘inib yashaydi. Bir paytlar yoqtirmagan o‘qituvchisining qattiqqo‘lligi ortida mehr borligini keyinroq anglaydi. Har kuni ko‘rib, bir-biridan zerikkan sinfdoshlar ham yillar o‘tib, eng qadrli insonlarga aylanadi.
Ma’lumot o‘rnida: «So‘nggi qo‘ng‘iroq» tarixiga nazar tashlansa, uning sobiq ittifoq davrida shakllangani ma’lum. Tarixchilarning qayd etishicha, ilk bunday tadbir 1948 yilda sobiq Ittifoq hududida o‘tkazilgan ekan. Uni birinchi bo‘lib rus pedagoglaridan biri Fyodor Bryuxovetskiy yo‘lga qo‘ygani haqida ma’lumotlar bor.
Shundan keyin «So‘nggi qo‘ng‘iroq» asta-sekin an’anaga aylangan. Oradan yillar o‘tdi, davlatlar o‘zgardi, tizim o‘zgardi, ta’lim tizimi yangilandi, ammo, bu marosim saqlanib qoldi. Xalqona an’anagayam aylanib ulgurdi.
Har yili 25-may kuni maktab hovlilarida bitiruvchilar saf tortadi. Yelkasida qo‘ng‘iroq ushlagan birinchi sinf o‘quvchisini ko‘tarib chiqqan bitiruvchi davrani aylanadi. Mana shu tasvirning o‘ziyam juda chiroyli taassuroti bilan xotiralarni qayta-qayta tiklaydi.
Buxorolik 68 yoshli Hamid aka 1975 yilda maktabni bitirgan:
— O‘sha paytlarda xuddi bugungidek dabdababozliklar bo‘lmasdi. Maktab hovlisida saf tortardik. Direktor tabriklardi. O‘qituvchilar omad tilardi. Keyin esa sinfdoshlar bilan rasmga tushib, tarqalishardik. Hashamati oz bo‘lsa ham hozirgilaridan ko‘ra, samimiyroq bo‘lardi. Sababi o‘shanda biz qimmat liboslar, restoranlar, ortiqcha dabdaba, ijtimoiy tarmoq uchun sahnalashtirilgan videolar ko‘rsatish uchun emas, xayrlashuvni his qilish uchun to‘planishardik, — dedi.
Bugungi bitiruvchilar esa boshqacharoq fikrlaydi.
— Bu kun biz uchun muhim. Bolalik hayotimizning yakuni. Hamma narsa esda qolardi bo‘lishi kerak: liboslar, rasmlar, vals.., — deydi bitiruvchi qiz.
Ha, har bir avlodning his qilish tarzi boshqacha. Kechagi bitiruuvchi xotirani yurakda saqlagan bo‘lsa, bugungi bitiruvchi uni telefon galareyasida saqlaydi.
Hatto, ota-onalar ham ikki tarafga bo‘linganini yashirmaslik kerak. «Kimning ko‘ylagi qimmat, kimning restorani zo‘r…» musobaqaga aylanyapti. Iqtisodiy jihatdan yetishmovchiligi bor ota-onalar esa qiynalib qolishyapti.
Aslida, bahsning ildizidagi muammo «So‘nggi qo‘ng‘iroq»da emas, uning mazmuni o‘zgarib borayotganida. Shuningdek, maktablarda «vals» ham bahslashuvlarga sabab bo‘lmoqda.
Albatta, maktab rahbarlari va mas’ullar esa bu masalada ehtiyotkor. Vazirlik tomonidan ham ortiqcha dabdaba, restoranlarda bitiruv kechalari, pul yig‘ish, qimmat liboslar va xavfli sayrlarga qarshi qat’iy cheklovlar belgilangan. Bu qarorlar bejiz emas, har yili istamasak-da, «So‘nggi qo‘ng‘iroq»dan keyin turli ko‘ngilsiz hodisalar kuzatiladi. Bayram xuddi qimmat liboslaru, go‘zal chehrali qiz-yigitlar namoyishga aylanib ketadi.
Muhokamayu bahslarda, hatto, «So‘nggi qo‘ng‘iroq» kerakmi?» degan savolni tashlashga ham ulgurishibdi. To‘g‘ri, bu savolga aniq va bir xil javob yo‘q. Ammo, bir haqiqat borki, inson hayoti ramzlarga ham muhtoj. Nikoh, tug‘ilgan kun, harbiy xizmatga kuzatish, nafaqaga chiqish va hokazo… bularning barchasi hayotiy bosqichlarni belgilaydi.
Gap uni bekor qilishda emas, ma’noli va mazmunli o‘tkazishda. Agar bu tadbir orqali ota-onalar bolalar ko‘z o‘ngida «boy-kambag‘al»ga ajratilsa, «So‘nggi qo‘ng‘iroq», shubhasiz, ahamiyatini yo‘qotadi, o‘zidan bezdiradi. Yuqorida 68 yoshli Hamid aka aytganidek, asosiy urg‘u ustozlarga rahmat aytish va sinfdoshlar bilan xayrlashishga qaratilsa, an’ananing umri davomli bo‘ladi.
***
Oradan yillar o‘tar. 30 yil. 50 yil. Bugungi bitiruvchilar xuddi biz kabi sochiga oq tushgan holda maktab hovlisidan o‘tar, ammo, bolalik sog‘inchi o‘zgarmaydi. «Kim biladi, keyin kim bor, kim yo‘q!», — degan og‘riq xotiralar qalblarni bu qadar o‘rtamaydi…
O‘zbekistonda ijro etuvchi hokimiyat organlari va ayrim davlat korxonalarida autsorsing xizmatlarini tashkil etishning yangi tartibi joriy etildi. Vazirlar Mahkamasi qaroriga ko‘ra, bir qator yordamchi va texnik xizmatlar xususiy sektorga autsorsing asosida berish orqali amalga oshiriladi.
Hukumatning tegishli qarori bilan ijro etuvchi hokimiyat organlari va davlat korxonalarida autsorsing xizmatlarini tashkil etish mexanizmlarini takomillashtirish chora-tadbirlari tasdiqlandi.
Hujjatga muvofiq, autsorsing orqali amalga oshiriladigan xizmatlar qatoriga bino va inshootlarni saqlash, hududlarni obodonlashtirish, sanitariya-gigiyena ishlari, oziqlantirish xizmatlari, axborot texnologiyalari, arxiv ishlari, transport va logistika, laboratoriya hamda tahlil xizmatlari kabi yo‘nalishlar kiritildi.
Qaror bilan autsorsing xizmatlarini tanlash, shartnoma tuzish, ijroni baholash va monitoring qilishning yagona tartibi ham belgilandi. Bunda davlat buyurtmachilari autsorsing xizmatlarini xarid qilishda ochiqlik, shaffoflik va samaradorlik tamoyillariga amal qilishi lozim.
Shuningdek, autsorsing xizmatlarini ko‘rsatuvchi tashkilotlar faoliyati samaradorligini baholash uchun asosiy ko‘rsatkichlar (KPI) joriy etiladi. Ularning bajarilishi muntazam monitoring qilinadi va natijalar maxsus elektron platformada aks ettirib boriladi.
Mutasaddilarning ta’kidlashicha, mazkur o‘zgarishlar davlat tashkilotlarining asosiy vazifalarga ko‘proq e’tibor qaratishi, xizmatlar sifatini oshirish, budjet mablag‘laridan samarali foydalanish hamda korrupsiya xavflarini kamaytirishga xizmat qiladi.
Qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kirdi.
O‘zbekiston Konstitutsiyaviy sudi «Advokatura to‘g‘risida»gi qonunning advokatlarga davlat organlari, davlat muassasalari va tashkilotlariga shartnomaviy asosda yuridik xizmat ko‘rsatish huquqini beruvchi normasini Konstitutsiyaga muvofiq deb topdi.
Konstitutsiyaviy sud Inson huquqlari bo‘yicha O‘zbekiston milliy markazining murojaati asosida «Advokatura to‘g‘risida»gi qonunning 3-moddasi uchinchi qismi beshinchi xatboshisi Konstitutsiya talablariga muvofiqligini ko‘rib chiqdi.
Murojaatda mazkur norma advokatlarga davlat organlari va muassasalariga shartnomaviy asosda yuridik xizmat ko‘rsatish imkonini berishi, biroq tadbirkorlik sub’yektlari hamda nodavlat notijorat tashkilotlariga nisbatan shunday qoida aniq nazarda tutilmagani sababli huquqiy baholash so‘ralgan edi.
Konstitutsiyaviy sud ish materiallarini o‘rganib, advokatning davlat organlari, xo‘jalik boshqaruvi organlari, davlat muassasalari va tashkilotlariga shartnoma asosida yuridik xizmat ko‘rsatishi fuqarolar va yuridik shaxslarning malakali yuridik yordam olish huquqini cheklamasligini ta’kidladi.
Sud xulosasiga ko‘ra, mazkur norma har kimning malakali yuridik yordam olish huquqini kafolatlovchi hamda mulk shakllarining teng huquqliligini ta’minlovchi konstitutsiyaviy tamoyillarga zid emas.
Qarorda advokatning davlat tashkilotlariga shartnomaviy asosda yuridik xizmat ko‘rsatishi davlat fuqarolik xizmatida ishlashi degani emasligi ham qayd etilgan. Bunday munosabatlar mehnat shartnomasi emas, balki fuqarolik-huquqiy shartnoma asosida yuzaga keladi.
Konstitutsiyaviy sud yakuniy xulosasida «Advokatura to‘g‘risida»gi qonunning bahsga sabab bo‘lgan normasi O‘zbekiston Konstitutsiyasining 29-, 65- va 141-moddalariga muvofiq ekanini belgilandi.
Mazkur qaror qat’iy hisoblanadi, shikoyat qilinishi mumkin emas va rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
Poytaxtda renovatsiya loyihalarini amalga oshirish ishlarining birinchi bosqichi start oldi. Unda aholi, tashabbuskor guruhlar va loyiha ishtirokchilariga renovatsiya jarayoni, ko‘chirish shartlari, kompensatsiya tartibi hamda boshqa muhim masalalar yuzasidan batafsil ma’lumot berish ko‘zda tutilgan.
Toshkent shahri hokimi Shavkat Umrzoqov boshchiligidagi ishchi guruh Yashnobod, Mirobod va Sergeli tumanlaridagi renovatsiya hududlarida tashkil etilgan maxsus shtablar faoliyati bilan tanishdi.
Jumladan, Yashnobod tumanidagi Jarqo‘rg‘on, Mirobod tumanidagi A.Fitrat hamda Sergeli tumanidagi Xonobodtepa mahallalarida joylashgan shtablar faoliyati ko‘zdan kechirildi.
Ma’lum qilinishicha, bunday shtablar har bir renovatsiya hududida tashkil etiladi. Ularning tarkibiga hokimliklar, prokuratura, ichki ishlar organlari, Milliy gvardiya, soliq idoralari, Majburiy ijro byurosi, kommunal xizmatlar, kadastr, adliya va qurilish tashkilotlari vakillari, shuningdek, gaz, elektr energiyasi, suv va issiqlik ta’minoti sohasi mutaxassislari, banklar hamda notariat idoralari jalb qilingan.
Shtablarning asosiy vazifasi aholi bilan bevosita muloqot qilish, renovatsiya mexanizmlarini tushuntirish, fuqarolarning savollariga javob berish, ularning taklif va mulohazalarini o‘rganish hamda har bir oilaning o‘ziga xos holatlarini inobatga olishdan iborat.
Aholi bilan o‘tkazilayotgan uchrashuvlarda renovatsiya loyihalarini amalga oshirish tartibi, ko‘chirish jarayoni, hujjatlarni rasmiylashtirish, kompensatsiya to‘lovlari, amalga oshirish muddatlari va huquqiy kafolatlar kabi masalalar muhokama qilinmoqda. Shuningdek, fuqarolarni joylashtirishning eng qulay va maqbul variantlari bo‘yicha ham fikr almashilmoqda.
Shavkat Umurzoqov renovatsiya jarayonida fuqarolar manfaatlari ustuvor ahamiyatga ega bo‘lishi kerakligini ta’kidladi. Uning qayd etishicha, aholini qurilishi tugallangan, yashash uchun tayyor bo‘lgan va qiymati jihatidan teng hisoblangan yangi xonadonlar bilan ta’minlash asosiy vazifalardan biri hisoblanadi.
Bu esa fuqarolarga yangi uylar qurib bitkazilishini yillab kutib o‘tirmasdan, imkoni boricha qisqa muddatlarda yangi xonadonlarga ko‘chib o‘tish imkonini beradi. Shuningdek, ko‘chirish jarayonida aholining o‘z tumanida yoki o‘zi ko‘nikkan shahar muhitida yashashini ta’minlashga alohida e’tibor qaratilishi ta’kidlandi.
Farg‘ona viloyatida o‘tkazilgan tezkor tadbir davomida 1 kilogrammdan ortiq gashish hamda kuchli ta’sir qiluvchi dori vositalarini olib ketayotgan shaxs ushlandi. Hozirda unga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Davlat xavfsizlik xizmati Farg‘ona viloyati bo‘yicha boshqarmasi va ichki ishlar organlari hamkorligida giyohvandlik vositalarining noqonuniy aylanmasiga qarshi kurashish doirasida tezkor tadbir o‘tkazildi.
Tadbir davomida «Qo‘qon – Toshkent» yo‘nalishida harakatlanayotgan, Toshkent shahrida yashovchi 1995 yilda tug‘ilgan shaxs boshqaruvidagi Voyah rusumli avtomashina Namangan viloyati Pop tumanidagi «Namangan» YPX maskanida to‘xtatildi.
Avtomashina xolislar ishtirokida tekshirilganda, salondagi o‘rindiq ostiga yashirilgan qora rangli sellofan paket ichida sof og‘irligi 1 kilogramm 178 gramm bo‘lgan gashish moddasi hamda 8 dona «Regapen» kuchli ta’sir qiluvchi dori vositasi borligi aniqlandi.
Tergovga qadar o‘tkazilgan surishtiruvlar davomida ushbu giyohvandlik vositalarini Toshkent shahridagi mijozlarga sotish maqsadida olib ketilayotgani ma’lum bo‘lgan.
Mazkur holat yuzasidan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, gumonlanuvchiga nisbatan qamoq ehtiyot chorasi qo‘llandi. Ayni vaqtda tergov harakatlari davom etmoqda.
Mutasaddilar fuqarolarni giyohvandlik vositalari savdosi bilan bog‘liq holatlarga duch kelganda Davlat xavfsizlik xizmatining 1520 qisqa raqamiga qo‘ng‘iroq qilib xabar berishga chaqirdi. Ma’lumot beruvchilarning shaxsi sir saqlanishi kafolatlanadi.
Davlat soliq qo‘mitasi 2026-yil 1-iyun holatiga «Soliq» mobil ilovasidan foydalanish statistikasini e’lon qildi. Ma’lumotlarga ko‘ra, tizimda 17,4 million nafardan ortiq foydalanuvchi ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lib, ularning 16,3 millioni faol hisoblanadi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, Android qurilmalari orqali foydalanuvchilar ulushi 60,3 foizni, iOS qurilmalari esa 39,7 foizni tashkil etgan.
Android platformasida eng ommabop fintex ilova sifatida «Soliq» birinchi o‘rinni egalladi. Keyingi o‘rinlarda «Alif», «Payme» va «Click SuperApp» joylashgan. Top-10 reyting quyidagicha shakllangan:
«Soliq»
«Alif»
«Payme»
«Click SuperApp»
«Uzum Bank»
«Tez»
«TBC UZ»
«Paynet»
«AVO»
«Xazna»
Apple qurilmalari foydalanuvchilari orasida ham «Soliq» birinchi o‘rinni saqlab qolgan. Biroq keyingi pozitsiyalarda Android reytingiga nisbatan ayrim farqlar kuzatiladi. Jumladan, iOS platformasidagi reyting quyidagicha:
«Soliq»
«Click SuperApp»
«Uzum Bank»
«Payme»
«Paynet»
«Tez»
«Hamkor»
«AVO»
«Korona»
«TBC UZ»
Davlat tashkilotlarida ayrim xizmatlar autsorsingga o‘tkaziladi
Mundialda 4-kun. Kyurasaoning tarixiy goli, Umar Artanga kompensatsiya va Angliyaning sarguzashtlari
Germaniya prezidenti Frank-Valter Shtaynmayer Osiyo safari doirasida O‘zbekistonga tashrif buyurdi
-
Iqtisodiyot3 days agoSpaceX tarixdagi eng yirik IPOʻni amalga oshirdi
-
Dunyodan4 days agoYevropa Ittifoqi Oʻrta Yer dengizidagi “soya flotlari”ga qarshi reydlarni kuchaytirdi
-
Iqtisodiyot3 days agoMevalar nega qimmat?
-
Jamiyat3 days agoIchki kiyimga yashirilgan giyohvandlik moddasi saqlovchi kapsulalar aniqlandi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Fond birjasi va birjadan tashqari savdo tashkilotchilari uchun litsenziyalash tartibi belgilandi
-
Jamiyat3 days agoAQShdan deportatsiya qilingan 24 nafar o‘zbekistonlik Toshkentga qaytarildi
-
Jamiyat5 days agoYo‘l talashib ayol haydovchini haqorat qilgan erkak 15 sutkaga qamaldi
-
Iqtisodiyot3 days ago11:55 Namanganda “chempion” tadbirkorlar va yirik investitsiya loyihalari qo‘llab-quvvatlanadi