Iqtisodiyot
Kuchayib borayotgan energetika inqirozi. Bu kimga qanday ta’sir qiladi?
Yaqin Sharqdagi vaziyat keskinlashib, global iqtisodiyot va xavfsizlikka tahdidlar kuchayib boryapti. Ho‘rmuz bo‘g‘ozining yopilishi energetika ta’minotida jiddiy uzilishlarga olib keldi. AQSh va Isroilning Eronga urush ochishidan oldin neftning Brent markasi barreliga o‘rtacha 72 dollar, WTI markasi esa 67 dollardan sotilgan bo‘lsa, bir necha kun ichida narxlar 100 dollarlik psixologik chegarani yorib o‘tdi.
Zaif davlatlar guruhi
Urushdan oldin Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadigan neftning taxminan 80 foizdan ko‘proq qismi Osiyo mamlakatlariga yo‘naltirilgan. Suv yo‘lining yopilishi esa bir qator mamlakatlarni strategik jihatdan juda zaif holatga keltirib qo‘ydi. Masalan, Yaponiya va Janubiy Koreya iqtisodiyoti import qilingan xomashyoni qayta ishlash va tayyor mahsulot eksporti asosiga qurilgan. Urush boshlanishiga qadar Yaponiya neftning 90 foizdan ortig‘ini, Janubiy Koreya esa 70 foizdan ortig‘ini Fors ko‘rfazidan import qilardi. Energetika narxlarining oshishi ushbu davlatlarda ishlab chiqarish tannarxining keskin oshishi va eksport raqobatbardoshligining pasayishiga olib kelishi mumkin.
Hindiston ham xavf ostidagi yirik iqtisodiyotlardan biri. Rasmiy Dehli neftning taxminan 90 foizi va suyultirilgan gazning 50 foizini import qiladi. Neftning yarmi va suyultirilgan gazning katta qismi aynan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadi. Mazkur yo‘nalishning yopilishi Hindistonga suyultirilgan gaz importining 40 foizga pasayishiga va umumiy neft yetkazib berishning 15 foizga qisqarishiga sabab bo‘ldi. Mart oyi boshida AQSh hukumati Rossiya neftiga nisbatan sanksiyalarni 30 kunga yumshatish haqida qaror qabul qilgandi. Bu esa Dehli uchun vaziyatni qisman normallashtirish imkonini berdi va fevralga nisbatan mart oyida Rossiyadan neft sotib olish 90 foizga ko‘paydi.
Xitoy dunyoning eng yirik neft importyori hisoblanadi va umumiy xaridning 50 foizdan ko‘proq qismi aynan ko‘rfaz mamlakatlaridan amalga oshiriladi. Rossiya bilan do‘stona munosabatlar Pekin uchun inqiroz sharoitida iqtisodiy buffer vazifasini bajarayotgan bo‘lsa-da, istiqbolda xomashyo uchun ko‘proq pul to‘lashga to‘g‘ri kelishi mumkin. Shu paytgacha sanksiyalar sabab Eron va Rossiya neftini Xitoy kompaniyalari chegirma narxlarda xarid qilib kelardi. Ushbu mamlakatlar xomashyosiga cheklovlarning yumshatilishi boshqa muqobil bozorlarga chiqish imkoniyatini beradi. Masalan, Sharqiy Sibir — Tinch okeani quvuri orqali Moskva nafaqat Xitoy, balki Janubiy Koreya, Yaponiya, Singapur, Tayvan kabi davlatlarga ham o‘z mahsulotini qimmatroq narxda sota boshlashi mumkin. Bu esa Xitoyni neft uchun ko‘proq pul to‘lashga majbur qiladi. Shunday bo‘lsa-da, inqiroz sharoitida Rossiya bilan yaqinlik Pekinga geosiyosiy ustunlik taqdim etyapti. Yaqin Sharq va raqobatchi mamlakatlarda neft-kimyo majmualarining to‘xtab qolishi fonida Xitoy eksport kvotalarini nazorat qilib, plastmassa va o‘g‘itlar yetkazib berish zanjirlarida monopoliya o‘rnatishi va global janubdagi ta’sirini kuchaytirishi mumkin.
Filippin, Pokiston, Malayziya, Singapur, Tailand, Bangladesh kabi mamlakatlar ham Yaqin Sharqdan amalga oshiriladigan energetika resurslari importiga kuchli darajada bog‘lanib qolgan. Narxlarning keskin oshib ketgani ushbu mamlakatlardagi ishlab chiqarish zanjirlariga ham jiddiy bosim o‘tkazyapti. Masalan, Filippin energetika sektorida favqulodda holat e’lon qildi. Indoneziyada esa yoqilg‘ini tejash maqsadida juma kunlari uydan ishlash rejimi joriy qilindi. Umuman olganda, Janubi-Sharqiy Osiyoning rivojlanayotgan bozorlarida yoqilg‘i inqirozi inflatsiyani tezlashtirishi bilan birga iqtisodiy o‘sishni ham sekinlashtirishi mumkin. Ish haftasi yoki ish kuni qisqarganda, bu talabni pasaytiradi, natijada ishlab chiqarish hajmlari va iste’molchilarning xarid qobiliyati kamayadi.
Yevropada iqtisodiy turg‘unlik xavfi
Yaqin Sharqdagi urush fonida yuzaga kelgan energetika inqirozi Yevroittifoq uchun Rossiyaning Ukrainaga bosqinidan keyingi og‘riqli xotiralarni qayta jonlantirdi. Harbiy mojaro allaqachon iste’molchilarning cho‘ntaklarida sezila boshladi. To‘g‘ri, Yevropa Yaqin Sharq xom neftiga Osiyo mamlakatlariga qaraganda kamroq qaram, biroq Fors ko‘rfazidan yevrohududga kuniga taxminan 280 ming barrel aviakerosin eksport qilinardi. Bu umumiy importning 60 foizini tashkil qiladi. Ta’minotdagi uzilishlar ortidan mart oyining oxirida aviakerosin narxi bir tonnasi uchun 1800 dollargacha qimmatlashdi. Natijada aviakompaniyalar reyslarni qisqartirib, chiptalar narxini oshira boshladi. Bu esa tashish va logistika narxlarini ko‘taryapti. Shuningdek, dizel yoqilg‘isi ta’minotida ham uzilishlar kuzatilyapti.
Gaz bilan bog‘liq vaziyat yanada dramatik tus olgan. Qatardagi infratuzilmaning vayron bo‘lishi va Ho‘rmuz bog‘ozining yopilishi sababli Yevropa bozorida narxlar mojarodan oldingi davrga nisbatan 45 foizga ko‘tarilgan. Bu esa qit’ada inflatsiya o‘sishi hamda iqtisodiyotlarning turg‘unlashuvi xavfini oshiryapti. Ayniqsa, Germaniya va Italiya kabi sanoatga tayangan davlatlar korxonalarning ommaviy yopilishi xavfi ostida qoldi.
AQSh dunyodagi eng yirik neft va gaz ishlab chiqaruvchisi bo‘lsa-da, mamlakatda benzin narxi keskin qimmatlashib ketdi. Bu jamiyatda kuchli norozilikni keltirib chiqaryapti. Tahlillarga ko‘ra, urush boshlangan 28 fevraldan beri amerikalik haydovchilar yoqilg‘i uchun qo‘shimcha 8,4 milliard dollar to‘lashga majbur bo‘lishgan va har kuni 240 million dollar yo‘qotishyapti.
Kimlar foyda ko‘ryapti?
Yaqin Sharqdagi energiya inqirozi global iqtisodiyotni tanazzulga yetaklayotgan bir paytda, sahna ortida bu vaziyatdan milliardlab dollar foyda ko‘rayotgan “g‘oliblar” ham bor. Masalan, Rossiya inqirozdan ham iqtisodiy, ham geosiyosiy jihatdan eng ko‘p yutadigan davlatlardan biri. G‘arb sanksiyalari ostida qolganiga qaramay, neft narxining 100 dollardan oshib ketishi Moskvaga o‘z xomashyosini qimmatroq pullash imkonini beradi. Bu budjet tushumlarini keskin oshirib, mamlakatning harbiy xarajatlarini qoplashga yordamlashadi.
Eron bilan urush boshlanishidan oldin Rossiya neft narxlarining pasayishi va Vashington bosimi tufayli Hindiston bilan savdosining katta qismini yo‘qotib, qiyinchiliklarga duch kelayotgandi. Eksport ham oxirgi 4 yillikdagi eng past darajaga tushib ketgandi. Urush fonida rasmiy Moskvaning kunlik qo‘shimcha daromadlari 150 mln dollargacha ko‘paygan bo‘lishi mumkin. AQSh moliya vaziri Skott Bessentning ma’lum qilishicha, qo‘shimcha maksimal daromadi 2 milliard dollargacha yetadi. Shuningdek, AQShning harbiy va moliyaviy resurslari Yaqin Sharqqa yo‘naltirilishi Ukraina frontida Kreml uchun strategik yengillik yaratadi va global kun tartibini ham o‘zgartiradi.
Garchi AQSh hukumati neft narxining oshishi va ichki inflatsiyadan jiddiy zarar ko‘rsa-da, bu Amerikaning xususiy energetika gigantlariga katta foyda olib kelyapti. Yuqorida aytib o‘tilganidek, Qo‘shma Shtatlar dunyodagi eng yirik neft qazib oluvchi hisoblanadi. Yaqin Sharqdan keladigan neft hajmi keskin kamaygach, Yevropa va Osiyo davlatlari muqobil manbalar qidirishga majbur bo‘ladi. Bu esa AQShning suyultirilgan tabiiy gazi va neftiga bo‘lgan talabni oshirib yubordi. Natijada Chevron, Exxon Mobil kabi korporatsiyalar, shuningdek, Texas va Nyu-Mexikodagi mustaqil burg‘ilash kompaniyalarining daromadlari keskin ko‘payyapti.
Soliq qarzi 100 mln so‘mdan yuqori qurilish kompaniyalarining umumiy qarzi 2,5 trln so‘mga yetdi. Shundan 618,6 mlrd so‘mi 10 ta kompaniya hisobiga to‘g‘ri keladi.
2026 yil 1 iyun holatiga soliq qarzi 100 mln so‘mdan yuqori qurilish korxonalari soni 1964 tani tashkil etyapti, deya xabar berdi Soliq qo‘mitasi.
Ularning umumiy qarzdorligi 2,5 trln so‘mga yetgan. Shundan 618,6 mlrd so‘mi, ya’ni 24,1 foiz soliq qarzi eng yirik bo‘lgan 10 ta korxona hisobiga to‘g‘ri keladi:
“AZIYA INVEST FAVORITI” MChJ – 140,2 mlrd so‘m;
“TASH CONSTRUCTIONS HOUSE” MChJ – 102,4 mlrd so‘m;
“OQBULOQ OBOD GUZARI” MChJ – 92 mlrd so‘m;
“TAMIRLASH QURISH SERVIS” MChJ – 76,7 mlrd so‘m;
“AGRO ASIA TRADE SERVIS” MChJ – 39,8 mlrd so‘m;
“GRAND ROAD TASHKENT” MChJ QK – 38,2 mlrd so‘m;
“USTA OBID BREND” MChJ – 37,9 mlrd so‘m;
“OLTIN BALIQ” MChJ – 33,2 mlrd so‘m;
“NATIONAL ROAD INVEST” MChJ – 29,4 mlrd so‘m;
“DSK BINOKOR” MChJ – 28,8 mlrd so‘m.
Hududlar kesimida korxonalarning soliq qarzdorligi ko‘rsatkichi Toshkent shahrida 817,4 mlrd so‘mni, Andijon viloyatida 329,1 mlrd so‘mni, Toshkent viloyatida 304,5 mlrd so‘mni tashkil etgan.
Iqtisodiyot
Jahon banki O‘zbekistonga qishloq infratuzilmasini rivojlantirish uchun 150 mln dollar ajratadi
«Qishloq infratuzilmasini rivojlantirish» dasturi ikkinchi bosqichining umumiy budjeti 340 mln dollarni tashkil etadi. Dastur Jahon banki (150 mln dollar), OIIB (120 mln dollar) va O‘zbekiston hukumati (70 mln dollar) tomonidan moliyalashtiriladi.
Jahon banki Ijrochi direktorlar kengashi Jahon banki tarkibiga kiruvchi Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasining (XTA) O‘zbekistonga imtiyozli moliyalashtirish shaklida 150 mln dollar ajratilishini ma’qulladi. Bu haqda bank matbuot xizmati xabar berdi.
Mablag‘lar «Qishloq infratuzilmasini rivojlantirish» dasturining ikkinchi bosqichini amalga oshirishga yo‘naltiriladi. Ushbu dastur mamlakatning oltita viloyatidagi qishloq hududlarida jamoat infratuzilmasi va xizmatlar sifatini yaxshilashga xizmat qiladi.
«O‘zbekistonning 38 millionlik aholisidan qariyb yarmi qishloq joylarda istiqomat qiladi. Biroq ko‘plab qishloqlar hanuzgacha sifatli yo‘llar, maktablar, tibbiyot muassasalari, shuningdek, suv va elektr ta’minoti xizmatlaridan foydalanishda ishonchli imkoniyatga ega emas. Ushbu kamchiliklar mahalliy ishbilarmonlik muhiti, tadbirkorlikni rivojlantirish va yangi ish o‘rinlari yaratishni ham cheklab qo‘ymoqda. Ushbu muammolarni hal etish uchun O‘zbekiston hukumati 2019 yilda Jahon bankining XTU (100 million dollar) va Osiyo infratuzilmaviy investitsiyalar banki (82 million dollar) moliyaviy ko‘magida «Qishloq infratuzilmasini rivojlantirish» dasturini amalga oshirishni boshlagan edi. Dastur 2026 yilning iyun oyida yakunlanishiga qadar, uning doirasida Andijon, Farg‘ona, Namangan, Jizzax va Sirdaryo viloyatlarining qishloq tumanlaridagi 306 ta mahallada 900 dan ortiq subloyihalar moliyalashtirildi», — deyiladi xabarda.
Ushbu subloyihalar, xususan, 340 dan ortiq yo‘llar, 220 ta elektr ta’minoti tizimi, 160 ta suv ta’minoti tizimi, 100 ga yaqin maktab, 40 ta maktabgacha ta’lim tashkiloti va 10 ta ko‘prikni qurish yoki modernizatsiya qilish ishlarini o‘z ichiga olgan. Alohida ta’kidlanishicha, ushbu yaxshilanishlar umumiy hisobda 1 millionga yaqin qishloq aholisiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri foyda keltirdi, ularning yarmini xotin-qizlar tashkil etdi.
Shu bilan birga, Jahon banki infratuzilmani rivojlantirish bo‘yicha subloyihalarni tanlab olish va ularning amalga oshirilishini nazorat qilish bevosita mahalliy aholi tomonidan, mahallani rivojlantirish guruhlari orqali amalga oshirilishini qayd etdi. Bunday guruhlar ishtirokchilarining kamida 50 foizini ayollar tashkil etadi. «Qishloq infratuzilmasini rivojlantirish» dasturi ikkinchi bosqichining umumiy budjeti 340 mln dollarni tashkil etadi. Dastur Jahon banki (150 mln dollar), OIIB (120 mln dollar) va O‘zbekiston hukumati (70 mln dollar) tomonidan moliyalashtiriladi.
Dastur Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan Andijon, Farg‘ona, Namangan, Jizzax, Sirdaryo va Toshkent viloyatlaridagi 296 ta mahallada amalga oshiriladi. Jahon banki tomonidan moliyalashtirish mablag‘lari aniq natijalarga va dastur ijrosining asosiy bosqichlariga erishilishiga qarab transhlar shaklida ajratib boriladi. Dastur 2031 yilga borib transport infratuzilmasi, ichimlik suvi va elektr ta’minoti tarmoqlari hamda boshqa obektlarni rivojlantirishga kiritiladigan investitsiyalar hisobiga oltita viloyat mahallalarida jamoat infratuzilmasi va xizmatlar sifatini yaxshilashga xizmat qilishi kutilmoqda. Ushbu o‘zgarishlardan qariyb 1,2 mln qishloq aholisi, jumladan, 600 ming ayollar va 300 ming yoshlar naf ko‘radi.
Bundan tashqari, 15 ta pilot mahallada biznesni rivojlantirish markazlari tashkil etiladi. Ular qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash va kichik ishlab chiqarish sohalarida faoliyat yuritayotgan mahalliy tadbirkorlarga moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish, ishbilarmonlik ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda mahsulotlarini sotish bozorlarini diversifikatsiya qilishda ko‘maklashadi. Ushbu chora-tadbirlar natijasida 1500 ga yaqin to‘g‘ridan-to‘g‘ri ish o‘rinlari yaratilishi va mahalliy biznes muhitini rivojlantirishga hissa qo‘shilishi kutilmoqda. Jahon bankining moliyaviy ishtirokida qishloq xo‘jaligi hamda mikro, kichik va o‘rta korxonalarni rivojlantirishga qaratilgan boshqa loyihalar bilan bir qatorda, ushbu dastur loyiha amalga oshiriladigan hududlardagi mahallalarda yana 25 mingga yaqin yangi va yuqori haq to‘lanadigan ish o‘rinlari yaratilishiga qo‘shimcha turtki bo‘ladi.
O‘zbekistonda yer uchastkasidan hujjatsiz foydalangan shaxslardan 2020 yil 1 yanvardan 2024 yil 1 iyungacha undirilgan uch karra yer solig‘i bekor qilindi. Yangi qonunga ko‘ra, ortiqcha soliq summalari qayta hisob-kitob qilinib, fuqarolarga qaytariladi. Xo‘sh, bu jarayon qanday ishlaydi? Fuqarolar nima qilishi kerak? Kun.uz shu kabi savollarga Soliq qo‘mitasi boshqarma boshlig‘i o‘rinbosari Salohiddin Nishonovdan javob oldi.
Uch karra soliq: joriy etilishi va bekor qilinishi sabablari
– Jismoniy shaxslarga yer uchastkalaridan hujjatsiz foydalanganligi uchun hisoblangan uch karra yer solig‘i nega bekor qilindi?
– Birinchi navbatda, bu aholiga yengillik yaratish maqsadida qilindi. Bugungi kunda 6 million 800 ta yer uchastkasining qariyb 60-70 foizining hujjati yo‘q. Ko‘plab holatlarda yer maydonlari o‘zboshimcha egallab olinmagan, balki asrlar davomida meros bo‘lib o‘tgan. Asosan, fuqarolarga yengillik yaratish maqsadida ushbu qonun qabul qilindi.
– Unda nima uchun bu uch karra soliq normasi dastlab qonunchilikka kiritilgan edi?
– Bu norma fuqarolar o‘zboshimchalik bilan yer egallab olmasligi uchun va ushbu yer maydonlarini rasmiylashtirishga undash maqsadida ta’sir chorasi sifatida qo‘llanilgan. Bu norma 2020 yil 1 yanvardan kuchga kirgan yangi Soliq kodeksida mavjud edi.
– Nega aynan 2020 yil 1 yanvardan 2024 yil 1 iyungacha bo‘lgan davr uchun soliq bekor qilinyapti?
– Prezidentning 192-sonli qarorida aynan shu davr belgilangan edi. 2024 yil 5 avgustda qabul qilingan 937-sonli qonun bilan hujjatsiz yer uchastkalarini e’tirof etish tartibi belgilandi. Shu sababli, faqatgina 2024 yil 1 iyungacha qadar uch karra soliqni kechish masalasi ko‘rib chiqildi.
– Demak, 2024 yil 1 iyundan keyingi davr uchun uch karra soliq undirishda davom etiladimi?
– Ha, davom etiladi. Yangi qonun faqatgina 2020 yil 1 yanvardan 2024 yil 1 iyungacha bo‘lgan munosabatlarga tatbiq etiladi. Hozirgi amalda ishlab turgan tartib ishlayveradi. 2025 va 2026 yillarda hisoblangan uch karra soliqlar bekor qilinmaydi va kimdir yer uchastkasidan hujjatsiz foydalansa, uch karra yer solig‘ini to‘laydi.
Ortiqcha to‘langan soliqlarni qaytarish tartibi
– Fuqarolar o‘zlariga uch karra soliq hisoblanganini qayerdan bilishlari mumkin?
– Har yilning boshida jismoniy shaxslarga yuboriladigan to‘lov xabarnomasida hujjat bo‘yicha va hujjatsiz yer maydoniga qancha to‘lash kerakligi ko‘rsatiladi. Bundan tashqari, “Soliq” mobil ilovasi orqali ham ko‘rishlari mumkin bo‘ladi. Bugungi kunda 6 million 900 ta yer uchastkasidan 4 million 300 tasi hujjatsiz yerlarga to‘g‘ri keladi.
– Agar fuqaro allaqachon uch karra soliqni to‘lab bo‘lgan bo‘lsa, bu summa qaytariladimi?
– Ha, barcha fuqarolarniki qaytadan hisob-kitob qilinadi. Agar fuqaroning boshqa soliqlardan, masalan mol-mulk solig‘idan qarzdorligi bo‘lsa, birinchi navbatda o‘sha qarzga o‘tkaziladi. Agar qarzdorlik bo‘lmasa, ortiqcha to‘lov soliq to‘lovchining xohishiga ko‘ra keyingi soliq davrlariga o‘tkazilishi yoki qaytarib berilishi mumkin.
– Ortgan soliq summasini qaytarib olish uchun fuqarolar nima qilishi, qayerga murojaat qilishi kerak?
– Qaytarib olish uchun ariza berish kifoya. Arizani “Soliq” mobil ilovasi orqali berishlari kerak bo‘ladi. Smartfoni yo‘qlar yoki mobil ilovadan foydalanmaydiganlar o‘zi yashaydigan tuman (shahar) soliq inspeksiyalariga murojaat qilishlari mumkin.
Soliq kodeksiga binoan, ortiqcha to‘lov 15 kun ichida qaytarib beriladi.
– Agar hujjatsiz yer uchastkasi sotilgan bo‘lsa, to‘langan uch karra soliq kimga qaytariladi: oldingi egasigami yoki hozirgisiga?
– Bizda soliqlar obekt kesimida hisoblanadi. Sizning obektingiz menga o‘tgandan keyin menda bo‘ladigan jarayonlar uchun men javob beraman. Shu sababli, biz hozirgi foydalanib turuvchiga, ya’ni hozirgi egasiga qaytarib beramiz.
Hujjatsiz yer uchastkalarini rasmiylashtirish va yengilliklar
– Ushbu o‘zgarishlar bilan birga, fuqarolar hujjatsiz yer uchastkasiga egalik huquqini rasmiylashtirishi mumkinmi?
– Ha, 937-sonli qonunga muvofiq, hujjatsiz foydalanib turilgan yerlarni rasmiylashtirish imkoniyati bor. Biroq, bu 2018 yil 1 maygacha qurilgan bino-inshootlarga taalluqli. Agar bino shu sanagacha qurilgan bo‘lsa, unga egalik huquqini e’tirof etish mumkin.
– Agar bino 2018 yildan keyin qurilgan bo‘lsa, fuqarolar nima qilishi kerak?
– Hozirgi holatda 2018 yildan keyin qurilganlar bo‘yicha hujjat olish qonunchilikda nazarda tutilmagan. Hozircha ular uch karra soliqni to‘lab yurishga majbur.
Soliq qarzining yangi me’yori
– Qonunda huquqlarni e’tirof etish jarayonini jadallashtirish vazifasi qo‘yilgan. Bu amalda qanday yengillik beradi?
– Avvalgi tartibda 1000 so‘m soliq qarzi bo‘lsa ham, huquqni e’tirof etish bo‘yicha ijobiy xulosa berilmas edi. Endi fuqarolarga imkoniyat berilyapti: bazaviy hisoblash miqdorining 30 baravari (12 360 000 so‘m)gacha yer va mol-mulk solig‘idan qarzi bo‘lsa ham, ularga xulosa beriladi. Bu esa yerini e’tirof etish ishlarini tezlashtiradi.
– Bu byurokratik to‘siqlarning olib tashlanishi aynan soliq qarzdorligiga bog‘liqmi?
– Ha, soliq nuqtayi nazaridan asosiy byurokratik to‘siq shu edi. Fuqaroning soliqni to‘lashga imkoniyati bo‘lmasligi sababli jarayon to‘xtab qolardi. Endi 12 360 000 so‘mgacha qarzdorlik bo‘lsa ham, mexanizm to‘xtab qolmaydi va fuqarolar huquqlarini tasarruf etish bo‘yicha ishlarni jadallashtirishi mumkin.
– Demak, 12 million so‘mdan kam bo‘lgan qarz soliq qarzdorligi hisoblanmaydimi?
– Yo‘q, u soliq qarzi hisoblanadi, faqat hujjatlarni rasmiylashtirishda va huquqlarni e’tirof etishda to‘sqinlik qilmaydi.
To‘lovlarni bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati
– Fuqarolar uchun to‘lovlarni amalga oshirishda qanday yangi yengillik joriy etilmoqda?
– Huquqlarni e’tirof etish uchun to‘lovlarni bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati berilmoqda.
– Bo‘lib-bo‘lib to‘lash mexanizmi qanday ishlaydi?
– Misol uchun, agar fuqaroning bir martalik yig‘imni, masalan, bir baravar miqdordagi 412 000 so‘mni birato‘la to‘lashga imkoniyati bo‘lmasa, unga bu summani bir yil davomida bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati berilyapti.
– Ilgari birato‘la to‘lov uchun qanday imtiyoz mavjud edi?
– Agar fuqaro yig‘imni birato‘la to‘laydigan bo‘lsa, unga 50 foiz imtiyoz berilgan edi. Endi, agar fuqaroning imkoniyati yo‘q bo‘ladigan bo‘lsa, o‘sha yig‘imni ham bir yilgacha bo‘lib-bo‘lib to‘lashiga imkon berilyapti.
– Ortiqcha to‘langan mablag‘larni qaytarish masalasida fuqarolarga yana nima degan bo‘lardingiz?
– Birinchi navbatda fuqarolardan iltimos qilinadi: bu jarayonga ozgina vaqt kerak bo‘ladi, chunki texnik masalalar va hisob-kitob jarayonlari bor.
Fuqarolardan, agar bir-ikki hafta vaqt o‘tib qolsa, “qonun ijrosi ta’minlanmayapti, menga qaytarib bermayapti” degan xulosaga shoshilmaslik so‘raladi, chunki bu jarayon ozgina vaqt oladi.
Yevropa investitsiya banki (YIB) Toshkent shahrida Markaziy Osiyo bo‘yicha mintaqaviy vakolatxonasini ochdi.
Ochilish marosimida qatnashgan YIB vitse-prezidenti Marek Mora bankning Markaziy Osiyoda investitsiya loyihalari portfeli kengayib borayotgani, mintaqaviy vakolatxona ham mazkur moliya institutining mintaqa bo‘ylab faoliyatini yanada mustahkamlashini ta’kidladi.
«Hududda bevosita faoliyat yuritish bizga tezroq harakat qilish, hamkorlarimiz bilan yaqindan ishlash va g‘oyalarni amaliy loyihalarga aylantirish imkonini beradi. Biz transport va energetikadan tortib suv va raqamli infratuzilmagacha bo‘lgan sohalarda katta imkoniyatlarni ko‘rmoqdamiz», — dedi YIB vitse-prezidenti Marek Mora.
YIB Markaziy Osiyoda 2009-yildan buyon faoliyat yuritib, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston hamda O‘zbekistonda operatsiyalarni amalga oshirib kelmoqda.
2025-yil aprel oyida Samarqandda bo‘lib o‘tgan birinchi Yevropa Ittifoqi — Markaziy Osiyo sammitida EIB Global Yevropa Ittifoqi va «Yevropa jamoasi» (Team Europe) bilan yaqin hamkorlikda mintaqa bo‘ylab «Global darvoza» ustuvor yo‘nalishlariga mos loyihalarni moliyalashtirish bo‘yicha yangi tashabbuslarni e’lon qildi.
EIB Global — Yevropa investitsiya bankining rivojlanish bo‘yicha faoliyat yurituvchi bo‘linmasi sifatida Markaziy Osiyo bo‘ylab barqaror transport aloqalari, energetika, suv ta’minoti, raqamli infratuzilma va iqlimga chidamlilik sohalaridagi investitsiyalarni qo‘llab-quvvatlamoqda.
2017-yilda asosiy bitim imzolanganidan buyon O‘zbekiston EIB Global uchun Markaziy Osiyodagi muhim hamkorlardan biriga aylandi.
Moliya muassasasi Markaziy Osiyo bo‘ylab loyiha portfeli qariyb 3 milliard yevroga yetayotgan bir paytda, jumladan, Transkaspiy transport yo‘lagini qo‘llab-quvvatlash hamda O‘zbekistonda transport, iqlim bo‘yicha chora-tadbirlar, energetika, raqamli o‘zaro bog‘lanish va muhim xomashyo resurslari sohalarida taxminan 1 milliard yevrogacha loyihalarni amalga oshirmoqda.
EIB Global O‘zbekiston Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi bilan birgalikda «O‘zbekiston–2030» strategiyasi va Yevropa Ittifoqining «Global darvoza» tashabbusini qo‘llab-quvvatlaydigan istiqbolli operatsiyalar portfelini ishlab chiqmoqda.
Ma’lumot o‘rnida: YIB guruhi Yevropa Ittifoqining moliyalashtirish instituti bo‘lib, u dunyodagi eng yirik ko‘p tomonlama taraqqiyot banklaridan biridir. 2025-yilda YIB guruhi Yevropa Ittifoqi siyosiy maqsadlarini qo‘llab-quvvatlovchi sakkizta ustuvor yo‘nalish bo‘yicha 870 dan ziyod loyiha uchun 100 milliard yevro miqdorida yangi moliyalashtirish va maslahat xizmatlari bo‘yicha bitimlar imzoladi. Ushbu ustuvor yo‘nalishlar qatoriga iqlim va atrof-muhit, raqamlashtirish va texnologik innovatsiyalar, xavfsizlik va mudofaa, hududiy birdamlik, qishloq xo‘jaligi va bioiqtisodiyot, ijtimoiy infratuzilma, kuchli global hamkorliklar hamda jamg‘arma va investitsiyalar ittifoqi kiradi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–aprel oylarida Taylandga jami 16 291 nafar o‘zbekistonlik borgan. Tayland so‘nggi yillarda mamlakat fuqarolari orasida eng ommabop xorijiy turistik yo‘nalishlardan biriga aylanmoqda.
Ma’lumotlarga ko‘ra, Taylandga borganlarning asosiy qismi — 15 189 nafar fuqaro sayohat maqsadida safar qilgan.
Qarindoshlarni yo‘qlash maqsadida mamlakatga 996 nafar o‘zbekistonlik yo‘l olgan. Bu ko‘rsatkich umumiy safarlar hajmida ikkinchi o‘rinni egallagan.
Shuningdek, 53 nafar fuqaro davolanish, 34 nafar xizmat yuzasidan, 19 nafar esa ta’lim olish maqsadida Taylandga borgan.
Soliqdan eng ko‘p qarzi bor qurilish kompaniyalari ma’lum qilindi
Zomin va Baxmalda sel kuzatildi, 3 ta avtomobil oqib ketdi
Jahon banki O‘zbekistonga qishloq infratuzilmasini rivojlantirish uchun 150 mln dollar ajratadi
-
Siyosat4 days ago
«Ushbu masalani shaxsan nazoratimga oldim» — Saida Mirziyoyeva giyohvandlikka qarshi kurash haqida
-
Mahalliy4 days ago
my.gov.uz — 35 yilda odamlarning vaqtini qaytarib berdi!
-
Jamiyat4 days agoFarg‘onada 1 kilogrammdan ortiq gashish olib ketayotgan shaxs qo‘lga olindi
-
Jamiyat5 days agoFarg‘onada “Lasetti” qarama-qarshi yo‘nalishga chiqib ketishi oqibatida ikki kishi halok bo‘ldi
-
Mahalliy5 days ago
Quyoshda turgan suvning ta’mi emas, tarkibi o‘zgaradi… bu esa juda xavfli
-
Sport4 days agoEron Amerikaga bordi, Osiyo Yevropaning ta’zirini berayotir – JCh kundaligi
-
Dunyodan3 days ago
Dunyo bo’ylab qochqinlar soni 10 yil ichida birinchi marta kamaydi.
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston qaysi davlatlarga gilam eksport qilmoqda?