Jamiyat
Kredit olishga taqiqni qanday rasmiylashtirish mumkin?
2025 yil iyundan O‘zbekistonning har bir fuqarosi besh daqiqa ichida bank va mikromoliya tashkilotlariga o‘z nomiga kredit berishini taqiqlash imkoniga ega bo‘ldi. Bu xizmatdan foydalanganlar soni qariyb 150 ming nafarga yetdi.
O‘ziga kredit ajratilishiga taqiq qo‘yish kredit firibgarlaridan himoya qiladi va ortiqcha qarz olishning oldini oladi.
Bu qanday ishlaydi?
O‘ziga taqiq qo‘yish — bu kredit ajratilishini ixtiyoriy taqiqlash bo‘lib, buni kredit byurosi yoki davlat xizmatlari portali orqali mustaqil ravishda amalga oshirasiz.
U faollashtirilganidan so‘ng ismingiz maxsus «Kredit bitimlarini tuzish taqiqlangan shaxslar» reyestriga kiritiladi. Barcha banklar, mikromoliya tashkilotlari va boshqa rasmiy kreditorlar qarz berishdan oldin ushbu reyestrni tekshirishlari shart.
Siz maxsus portal yoki davlat xizmatlari orqali onlayn ariza topshirasiz va hatto kimdir hujjatlaringizdan foydalanib kredit olishga urinib ko‘rsa ham banklar sizning nomingizga kredit rasmiylashtira olmaydi.
Taqiq darhol kuchga kiradi. Uni istalgan vaqtda bekor qilish mumkin — bu ham taqiq o‘rnatish singari bepul va hech qanday cheklovlarsiz.
Xizmat 2025 yil 4 martda qabul qilingan, «Kredit axboroti almashinuvi to‘g‘risida»gi Qonunga o‘zgartirishlar kiritilgan O‘zR№ZRU-1043 -sonli Qonuni asosida ishga tushirilgan. Qonun 2025 yil 6 iyundan kuchga kirdi.
O‘ziga taqiq qo‘yish nima?
Agar ismingiz reyestrda mavjud bo‘lsa, bank sizga kredit berishga haqli emas. Hatto kimdir pasportingiz bilan kelsa yoki nomingizga onlayn-kredit rasmiylashtirishga urinsa ham, tizim arizani avtomatik tarzda bloklaydi.
Yuridik jihatdan taqiq zanjir bo‘yicha ishlaydi:
Kredit byurosi ma’lumotlarni reyestrga kiritadi.
Banklar reyestrga kirish imkoniga ega.
Kredit rasmiylashtirishga urinilganida tizim taqiqni ko‘radi.
Ariza rad etiladi.
Qonun kreditorlar javobgarligini qat’iy tartibga soladi. Agar bank reyestrni inobatga olmasdan baribir kredit beradigan bo‘lsa, u ushbu bitim uchun to‘liq javobgarlikni o‘z zimmasiga oladi va sizdan mablag‘ni qaytarishni talab qilish huquqini yo‘qotadi.
O‘ziga taqiq qo‘yish qanday rasmiylashtiriladi?
Ariza topshirishning uchta usuli bor: kredit byurosi portali orqali onlayn, my.gov.uz portali orqali onlayn yoki davlat xizmatlari markazlariga shaxsan murojaat qilish.
Eng tezkor usul — kredit byurosi orqali. Eng universali my.gov.uz portali bo‘lib, u yerda yana o‘nlab boshqa davlat xizmatlaridan ham foydalanish mumkin.
1-usul: Infokredit kredit byurosi portali orqali
Bu – taqiqlar reyestrini yuritadigan tizimga to‘g‘ridan-to‘g‘ri olib boradigan yo‘l.
portal.infokredit.uz saytini oching va «Jismoniy shaxs sifatida kirish» tugmasini bosing. Tizim sizni OneID – O‘zbekiston yagona identifikatsiya tizimiga yo‘naltiradi. Agar sizda OneID akkaunti yo‘q bo‘lsa, id.egov.uz orqali ro‘yxatdan o‘ting – bunga ikki daqiqa ketadi, pasport seriyasi va raqami kerak bo‘ladi.
Shaxsiy kabinetga kirgandan so‘ng «Kredit taqiq» bo‘limini toping. «Keyingi» tugmasini bosing.
Tizim ismingizni darhol reyestrga kiritadi — hech qanday qo‘shimcha tasdiq talab etilmaydi. Agar qog‘oz nusxasi kerak bo‘lsa, QR-kodli elektron tasdiqlovchi hujjatni yuklab olishingiz mumkin.
Muhim eslatma: agar kirish vaqtida «Shaxsiy ma’lumotlarni yangilash zarur» degan yozuv chiqsa, OneID ni alohida oynada ochib, profilingizga kiring, «Ma’lumotlarni yangilash» tugmasini bosing, so‘ng kredit byurosi portaliga qayting. Foydalanuvchilar buni smartfondan emas, balki kompyuterda bajarishni tavsiya qilishadi — texnik nosozliklar kamroq bo‘ladi.
2-usul: my.gov.uz davlat xizmatlari portali orqali
Veb-versiya va MyGov mobil ilovasi orqali ishlaydigan universal usul.
my.gov.uz saytiga kiring yoki MyGov ilovasini oching (Google Play va App Store da bor). OneID orqali avtorizatsiyadan o‘ting. Qidiruv satrida «Kredit bitimini tuzishga taqiq qo‘yish yoki taqiqni olib tashlash» deb yozing.
«Xizmatdan foydalanish» tugmasini bosing. «Faollashtirish»ni tanlang. Tizim arizani qayta ishlaydi va taqiqni avtomatik ravishda ishga tushiradi. 10 daqiqa ichida elektron pochtangizga elektron hujjatli tasdiq keladi.
Bu usulning yaxshi tomoni shundaki, begona saytlarga o‘tish talab etilmaydi — barchasi fuqarolarning aksariyati ma’lumotnomalar oladigan, jarimalarni to‘laydigan va hujjatlarni ro‘yxatdan o‘tkazadigan davlat xizmatlari portalidagi tanish interfeys ichida amalga oshiriladi.
3-usul: davlat xizmatlari markaziga borish
Agar onlayn-tizimlarga kirishni istamasangiz yoki internetga kirish imkoniyati yo‘q bo‘lsa, arizani shaxsan topshirishingiz mumkin.
Istalgan Davlat xizmatlari markaziga (DXM) pasportingiz bilan boring. Xodimga kredit olishga taqiqni faollashtirmoqchi ekaningizni ayting. Yozma arizani to‘ldiring — blankani mutaxassis beradi.
Kerakli hujjatlar: faqat amaldagi pasport kifoya. Bankdan hech qanday ma’lumotnoma, ishonchnoma yoki qo‘shimcha qog‘ozlar kerakmas. Onlayn-ariza pasport ma’lumotlarini davlat bazasidan avtomatik ravishda oladigan OneID orqali qayta ishlanadi.
Xizmat narxi: bepul. Ro‘yxatdan o‘tish yig‘imi ham, arizani ko‘rib chiqish uchun to‘lov ham, abonent to‘lovi ham yo‘q.
Ketadigan vaqt: onlayn-ariza ko‘pi bilan bir necha daqiqa ichida faollashtiriladi. DXM orqali berilgan oflayn-ariza 10 daqiqa ichida qayta ishlanadi.
Qanday kreditlar olinishini taqiqlash mumkin?
Kredit olishga taqiq qo‘yish kredit byurolari tizimiga ulangan rasmiy kreditorlar tomonidan beriladigan barcha turdagi qarzlarga tatbiq etiladi. Bu banklardagi iste’mol kreditlari, onlayn-qarzlar, mikromoliya tashkilotlari (MMT) tomonidan beriladigan mikrokreditlar, kredit kartalari, moliyaviy kompaniyalarning bo‘lib to‘lash (rassrochka) xizmatlari hamda lizing mahsulotlari bloklanishini anglatadi.
Qonunga ko‘ra, barcha moliyaviy tashkilotlar kredit berishdan oldin taqiqlar reyestrini tekshirishi shart. Agar bank yoki MMT reyestrni tekshirmasdan qarz rasmiylashtirsa, u to‘liq huquqiy javobgarlikni o‘z zimmasiga oladi va qarzni qaytarishni talab qilish huquqini yo‘qotadi. Bu juda muhim jihat: hattoki firibgarlar qandaydir usul bilan bank xodimini kredit berishga ko‘ndirsa ham, siz huquqiy jihatdan uni qaytarishga majbur emassiz — mas’uliyat to‘laligicha moliyaviy tashkilot zimmasida.
Taqiqni qanday olib tashlash mumkin?
Taqiqni olib tashlash ham uni faollashtirish kabi uch xil usulda va bepul amalga oshiriladi.
Infokredit portali orqali onlayn: OneID orqali portal.infokredit.uz saytida shaxsiy kabinetingizga kiring, «Kredit taqiq» bo‘limiga o‘ting va «O‘chirish» tugmasini bosing.
my.gov.uz orqali onlayn: «Kredit bitimini tuzishga taqiq qo‘yish yoki taqiqni olib tashlash» bo‘limida «Xizmatni o‘chirish» tugmasini bosing.
DXMda: Istalgan davlat xizmatlari markaziga pasportingiz bilan keling va taqiqni olib tashlashga ariza bering. Ariza 10 daqiqa ichida qayta ishlanadi.
Xizmat bo‘yicha qanday cheklovlar bor?
Amaliyotlar soni bo‘yicha hech qanday cheklovlar yo‘q. Siz taqiqni istaganingizcha faollashtirish va bekor qilishingiz mumkin. Qonunda taqiqning minimal muddati, «sovutish» davrlari yoki maqomni tez-tez o‘zgartirganlik uchun jarimalar nazarda tutilmagan.
Kredit olishga taqiq kredit reytingiga qanday ta’sir qiladi?
Taqiqlar tarixiga oid ma’lumotlar faollashtirish va bekor qilish sanasi va vaqti aniq ko‘rsatilgan kredit tarixida saqlanadi. Banklar siz necha marta taqiqni yoqib-o‘chirganingizni ko‘radi, ammo buning kredit reytingiga ta’siri yo‘q.
Eski kreditlar nima bo‘ladi?
Kredit tarixingizda taqiq faollashtirilgan sana va vaqt ko‘rsatilgan belgi paydo bo‘ladi. Barcha moliyaviy tashkilotlar qarz oluvchini tekshirish jarayonida ushbu ma’lumotni ko‘radi. Taqiq uni o‘zingiz bekor qilmaguningizcha cheksiz amal qiladi. Shu bilan birga, mavjud kreditlaringiz, kredit kartalaringiz va bo‘lib to‘lash (rassrochka) shartnomalari o‘z kuchida qoladi — taqiq faqat yangi qarz olishlarni bloklaydi.
Taqiq kimga kerak?
Chet elda yashasangiz yoki ishlasangiz. Agar ishlash uchun yoki uzoq muddatli xizmat safari bilan xorijga ketgan bo‘lsangiz, O‘zbekistondagi moliyaviy operatsiyalarni nazorat qilish qiyin bo‘ladi. Bu vaqt ichida sizning nomingizga o‘zingiz bilmagan holda qarzlar rasmiylashtirilishi mumkin. Taqiq bu muammoni hal qiladi: arizani dunyoning istalgan nuqtasida turib my.gov.uz portali orqali onlayn topshirish mumkin, buning uchun faqat OneID tizimiga kirish kerak bo‘ladi xolos.
Keksa yoshli qarindoshlaringizni himoya qilishni istasangiz. Katta avlod vakillari nabiralarga yordam berish yoki «hisob xavfsizligini tekshirish» bahonasida kredit rasmiylashtirish uchun kerakli ma’lumotlarni qo‘lga kiritadigan telefon firibgarlarining qurboniga aylanishadi.
Pasportingizni yo‘qotgan yoki o‘g‘irlatgan bo‘lsangiz. Yangi hujjat tayyorlaguningizcha firibgarlar sizning nomingizga kredit rasmiylashtirishi mumkin. Taqiq bu imkoniyatni darhol yo‘qqa chiqaradi. 2024 yilning birgina sakkiz oyi davomida fuqarolarning nomiga noqonuniy ravishda 36,6 milliard so‘mlik kreditlar rasmiylashtirilgan — bu mavhum xavf emas, haqiqiy tahdiddir.
Hissiy xaridlar bilan kurashayotgan bo‘lsangiz. Onlayn-kreditlarning osonligi odamni «yo‘ldan uradi»: reklama ko‘rgach, tugmani bosib, besh daqiqada pul olish mumkin. Taqiq «sovutish to‘sig‘ini» yaratadi. Kredit olish uchun avval taqiqni bekor qilish kerak bo‘ladi, bu esa ongli harakatlarni talab qiladi. Bu puxta o‘ylab keyin qaror chiqarishga imkon beradi.
Internet-xizmatlardan faol foydalansangiz. So‘nggi besh yil ichida O‘zbekistonda kiberjinoyatchilik 68 barobarga ko‘paygan, 2021–2024 yillar davomida fuqarolarga yetkazilgan umumiy zarar esa 1,9 trillion so‘mdan oshgan. Kiberjinoyatlarning to‘rt foizi firibgarlik yo‘li bilan olingan kreditlar bilan bog‘liq. Agar siz onlayn-banking, elektron tijorat yoki ijtimoiy tarmoqlardan faol foydalansangiz, ma’lumotlaringiz oshkor bo‘lish xavfi yuqori bo‘ladi — taqiq qo‘shimcha himoya beradi.
Kredit to‘layapsiz va yangisini olishni rejalashtirmayapsiz. Agar sizda kredit bo‘lib, e’tiboringizni uni so‘ndirishga qaratgan bo‘lsangiz, taqiq bir qarzni boshqasi bilan «yopish» fikridan himoya qiladi. Bu ayniqsa qarz botqog‘idan chiqayotganlar uchun muhim: mexanizm yangi qarz olib qo‘yishning oldini oladi.
Kredit tarixi bo‘yicha shubhali tekshiruvlar aniqlanganda kimga murojaat qilish kerak?
Agar firibgarlik yoki kredit tarixingiz bo‘yicha shubhali so‘rovlarni sezsangiz, KATMning +998 71 203-47-47 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling yoki [email protected] ga yozing. Shuningdek, @KATM_kredit_byurosi Telegram-kanali orqali shikoyat qilishingiz mumkin.
2026 yil 23 aprel kuni Nukus shahrida Destination Karakalpakstan 2026 – mamlakatimiz jumladan Qoraqalpog‘istonning turizm salohiyatini xalqaro maydonda targ‘ib qilishga qaratilgan ilk destinatsiya forumi bo‘lib o‘tdi.
Mazkur forum O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi tomonidan hamkor tashkilotlar: Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, Turkish Airlines aviakompaniyasi bilan hamkorlikda hududning boy tarixiy-madaniy merosi, noyob tabiiy ob’yektlari va investitsion imkoniyatlarini keng targ‘ib qilish maqsadida tashkil etildi.
Forum Nukus shahridagi Oq qush majmuasida o‘tkazilib, unda Turizm qo‘mitasi rahbariyati, Qoraqalpog‘iston Respublikasi hukumati mutasaddilari, Turkish Airlines aviakompaniyasi vakillari, mahalliy va xorijiy turizm sohasi yetakchilari, turoperatorlar, investorlar, OAV hamda blogerlar ishtirok etdi.
Tadbirning ochilish marosimida so‘zga chiqqan O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi raisi o‘rinbosari S.Tadjiyev o‘z nutqida mamlakatimizning turizm salohiyati yildan-yilga ortib borayotganini, hududlarning o‘ziga xos madaniy merosi, betakror tabiati hamda mehmondo‘stligi bilan xalqaro sayyohlar e’tiborini tobora ko‘proq jalb etayotganini alohida ta’kidladi. Shuningdek, u bunday forumlar nafaqat O‘zbekiston turizm salohiyatini targ‘ib qilish, balki yangi hamkorlik aloqalarini yo‘lga qo‘yish, investitsiyalarni jalb etish va turizm infratuzilmasini rivojlantirishda muhim platforma bo‘lib xizmat qilishini qayd etdi.
Forum doirasida mamlakatimiz va shu o‘rinda Qoraqalpog‘istonning turizm salohiyati bo‘yicha xalqaro va mahalliy ekspertlar ishtirokidagi taqdimotlar, xorijiy turoperatorlar bilan hamkorlik uchrashuvlari (B2B) hamda milliy hunarmandchilik ko‘rgazmasi va master-klasslar tashkil etildi. Ishtirokchilar hududlarda turizm infratuzilmasini rivojlantirish, yangi turistik mahsulotlarni shakllantirish va xalqaro turizm bozoriga chiqish bo‘yicha muhim masalalarni muhokama qildilar.
O‘zbekistonni Markaziy Osiyodagi istiqbolli turizm destinatsiyalaridan biri sifatida shakllantirish, yangi tur paketlar yaratish hamda xalqaro hamkorlikni kengaytirish maqsadida tashkil etilgan mazkur tadbir hududga xorijiy sayyohlar oqimini oshirish, investitsiyalarni jalb qilish va mahalliy biznes sub’yektlari uchun yangi imkoniyatlar yaratishga xizmat qiladi.
Shuningdek, forum doirasida 2026 yil 17–22 aprel kunlari davomida Toshkent shahri, Xorazm viloyati hamda Qoraqalpog‘iston Respublikasi bo‘ylab keng qamrovli infotur tashkil etilib, mazkur infoturda Yevropa va Osiyoning 20 dan ortiq davlatidan, jumladan Fransiya, Italiya, Norvegiya, Shveytsariya, Belgiya, Turkiya, Bosniya va Gersegovina, Rossiya, Ozarbayjon, Qozog‘iston, Pokiston va Xitoy kabi mamlakatlardan yetakchi turoperatorlar ishtirok etdi.
Infotur ishtirokchilari hududlarning tarixiy obidalari, madaniy merosi, tabiiy maskanlari hamda turizm infratuzilmasi bilan yaqindan tanishib, yangi turistik yo‘nalishlar va paketlar ishlab chiqish imkoniyatlarini o‘rgandilar. Shuningdek, forum doirasida xorijiy turoperatorlar tomonidan infotur yakunlari asosida tayyorlangan media materiallar namoyishi o‘tkazildi.
Bundan tashqari, forumning yakuniy qismida mahalliy turizm kompaniyalari, mehmonxonalar, transport va servis xizmatlari ko‘rsatuvchi tashkilotlar xorijiy turoperatorlar va investorlar ishtirokida B2B uchrashuvlari tashkil etildi. Ushbu uchrashuvlar davomida istiqbolli hamkorlik yo‘nalishlari muhokama qilinib, yangi turistik paketlar ishlab chiqish, qo‘shma loyihalarni amalga oshirish hamda Qoraqalpog‘istonning xalqaro turizm bozoridagi o‘rnini mustahkamlashga qaratilgan muzokaralar o‘tkazildi.
Yurtimizda xorijiy investitsiya ishtirokida 18 mingdan ortiq korxona faoliyat yurityapti.
Lekin ishlab chiqarishi bor 526 ta korxona biror marta ham eksport qilmagan. Shu bilan birga, yana 767 ta xorijiy investitsiya ishtirokidagi korxona faqat chetdan tovar olib kelib, sotish bilan shug‘ullanyapti.
«Nega buni aytyapman? Bularning mablag‘i, tadbirkorlik ko‘nikmasi, ichki va tashqi bozorda hamkori, ko‘pchiligida brendi bor», – dedi Prezident.
Ushbu korxonalar bilan gaplashib, chetdan o‘z mahsulotini olib kelib sotayotganlariga shu yerning o‘zida ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yishi uchun loyihalar taklif qilish, ularni mahalliy tadbirkorlar bilan bog‘lab, ehtiyot va butlovchi qismlarni ishlab chiqarish bo‘yicha kooperatsiyani yo‘lga qo‘yish, mahsulotini ichki bozorda sotayotganlariga eksportga chiqish uchun nima yordam kerakligini o‘rganish muhim ekani ta’kidlandi.
Mutasaddilarga bu borada alohida dastur ishlab chiqish topshirildi.
Kecha Prezidentimiz Mirzo Ulug‘bek tumanida joylashgan situatsion-tahlil markazida «Aqlli tuman» platformasi qanday tashkil qilingani bilan tanishdi.
Bugun barcha viloyat hokimlari mazkur tumanga o‘zi borib, yangi tizim qanday ishlayotgani, mahallalar qiyofasi, qurilishlar qanday ketayotganini kelib ko‘rdi.
Endi bir haftada viloyat prokurorlari, ichki ishlar, xavfsizlik va soliq idoralari rahbarlari uchun Mirzo Ulug‘bek tumani tajribasini ommalashtirish bo‘yicha seminar o‘tkazish zarurligi qayd etildi.
Viloyat hokimlariga ikki oyda ushbu tajriba asosida viloyat markazlari va yirik shaharlarda xuddi shunday situatsion-tahlil markazlarini ishga tushirish topshirildi.
Yig‘ilishda vazirlar, tarmoq rahbarlari va hokimlarning hisobotlari tinglandi.
Samarqand viloyati Toyloq tumanida yashovchi 7 va 9 yoshli opa-singillar zo‘ravonlikka uchradi. Onasi ularni vasiyga topshirib, o‘zi ishlash uchun Turkiyaga ketgan. Vasiy ayol esa bolalarga jismoniy va ruhiy tazyiq o‘tkazgan. Kun.uz voqea tafsilotlari va jabrlangan qizlarning hozirgi ahvolini o‘rgandi.
Ma’lum bo‘lishicha, 2017 va 2019 yilda tug‘ilgan opa-singillar onasi tomonidan vasiyga bir yil avval qoldirib ketilgan. Vasiy ayol qizlarni haqoratlab, bosim o‘tkazgani va majburlab pol yuvdirganini o‘zi tasvirga olgani aytilmoqda.
Qizaloqlarning qo‘llarida ko‘karish izlari aniqlangan.
“Inson” ijtimoiy xizmatlar markazi shu’ba rahbari Murod Egamovga ko‘ra, vasiylar qaramog‘ida qoldirilgan bolalarning ijtimoiy-ruhiy holati har chorakda o‘rganib turiladi. Zo‘ravonlikka uchragan bu qizaloqlarning yashash sharoiti ham joriy yilning birinchi choragida o‘rganilgan va salbiy holatlar kuzatilmagan.
“Ushbu noxush holat 22 aprel kuni sodir bo‘lgan. Biz bu haqda xabar topganimizdan so‘ng ichki ishlar xodimlari bilan birgalikda qizaloqlarni xavfsiz joyga ko‘chirdik. Bolalar tumanimizdagi oilaviy bolalar uyiga joylashtirildi. Ularning kattasi hududiy maktabga joylashtirildi, kichigiga psixologik yordam ko‘rsatilyapti”, – dedi Murod Egamov.
Qizaloqlarning holati va aybdorlarga chora ko‘rilishi masalasi Bolalar ombudsmani tomonidan nazoratga olingan.
Psixolog Zarina Qobilovaning aytishicha, opa-singillarning kichkinasida qo‘rquv kuchli bo‘lgani, ko‘p vaqt davomida sog‘lom oilaviy muhitda yashamagani sababli muloqotga kirishishi qiyin kechmoqda. Bolalar kattalarga nisbatan bunday ruhiy asoratlar ta’siridan chiqishi uchun vaqt va mehr-e’tibor kerak, deydi u.
Oilaviy bolalar uyi rahbari Sanobar Latipova xonadoniga kelgan opa-singillarni o‘z farzandlari qatori qabul qilib, mehr berishini bildirdi.
Toyloq tumani ichki ishlar bo‘limi tergovga qadar tekshiruv boshlagan: bolalar tan jarohatining og‘irlik darajasini aniqlash maqsadida sud-tibbiy ekspertizasi tayinlangan.
Shuningdek, vasiy S.Mardonovaning telefon apparatidan olingan, qizaloqlarning yig‘lagani va bosimga uchragani aks etgan videotasvirlar ashyoviy dalil sifatida rasmiylashtirilgan.
Media haftalik 4-kun yakunlandi. Ushbu davrda OAV uchun muhim keyslar muhokama qilindi. Jumladan:
– axborot ko‘p – uni tekshirish kerak;
– krizisdan keyin reputatsiyani tez tiklash kerak;
– media tadbirlar natija berishi kerak;
– islohotlar xalqchil va ommabop yetkazilishi kerak;
– tasvir – sifatli montaj orqali kontentga aylanishi kerak;
– «virusli» holatlarda oqilona javob berish kerak;
– SMM va mobilografiya – shunchaki ko‘nikma emas, ustunlik bo‘lishi kerak.
Shu savollarning barchasi Media haftalikning 4-kunida amaliy keyslar orqali ochib berildi.
Bu kun nazariyani emas, aynan ish jarayonini eslatdi – har bir vaziyat real misolga aylandi, har bir yechim sinovdan o‘tdi.
Endi esa eng muhim bosqich boshlandi. 4 kun davomida olingan bilim va ko‘nikmalar – ish jarayoniga ko‘chadi.
Jamiyat
Kompensatsiya talabi, havo iflosligi va eriyotgan muzliklar. MO yetakchilari eko-sammitda nimalarni gapirdi?
O‘zbekiston prezidenti havo sifati yomonlashishiga qarshi qo‘shnilarni birgalikda kurashishga chaqirdi. Qirg‘iziston rahbari suv infratuzilmasini saqlash xarajatlari uchun qo‘shnilar kompensatsiya to‘lashi kerakligini aytdi. Qozog‘iston yetakchisi Orol fojiasidan saboq chiqarish zaruratini urg‘uladi. Tojikiston peshvosi muzliklar eriyotganidan xavotir bildirdi.
22-24 aprel kunlari Qozog‘iston poytaxti Ostona shahrida Mintaqaviy ekologik sammit bo‘lib o‘tdi. Unda Markaziy Osiyo yetakchilari suv tanqisligi va ekologik masalalarga doir tashabbuslarni ilgari surdi.
«Markaziy Osiyoda harorat ikki barobar tezroq ko‘tarilyapti»
O‘zbekiston prezidenti o‘z nutqida bugungi kunda ekologik muammolarni global iqlim o‘zgarishlaridan ayri holda ko‘rib chiqib bo‘lmasligini qayd etdi.
«Global isish sur’atlarining tezlashishi davom etmoqda, Markaziy Osiyo mintaqasida esa harorat ikki barobar tezroq ko‘tarilmoqda. Mintaqa muzliklarining qariyb uchdan bir qismi yo‘qoldi, yog‘ingarchilik tartibining beqarorligi kuzatilmoqda, suv resurslari tanqisligi ortib bormoqda. Yer maydonlarining 80 million gektari allaqachon degradatsiyaga uchradi», – dedi Shavkat Mirziyoyev.
Davlat rahbari ekologik muammolarni yumshatish uchun O‘zbekiston qilayotgan ishlarni sanadi.
«Yashil makon» loyihasi doirasida qariyb 1 milliard tup daraxt va buta ekildi. Orol dengizining qurigan tubida 2 million gektardan ortiq maydonda o‘rmonzorlar barpo etilib, yangi «yashil belbog‘»lar yaratilmoqda. Bizning tashabbusimiz bilan BMT Bosh Assambleyasining «O‘rmonlashtirish va o‘rmonlarni tiklash bo‘yicha harakatlar o‘n yilligi» rezolyutsiyasi qabul qilindi», – dedi O‘zbekiston yetakchisi.
Bundan tashqari, suvni tejash borasidagi keng ko‘lamli sa’y-harakatlar natijasida yiliga 10 milliard kub metr suv iqtisod qilinmoqda. Mamlakatimizning generatsiya quvvatlarida «yashil» energetika ulushi allaqachon 30 foizga yetdi, 2030 yilning oxiriga borib esa 50 foizdan oshadi.
Shavkat Mirziyoyev mintaqadagi iqlim va ekologiya muammolarini hal qilish bo‘yicha qator tashabbuslarni ilgari surdi:
atmosfera havosining sifati yomonlashayotgan sharoitda «Markaziy Osiyoning toza havosi» davlatlararo konsorsiumini ta’sis etish;
cho‘llanishga qarshi kurashish, qurg‘oqchilikning oldini olish hamda qum va chang bo‘ronlari haqida barvaqt ogohlantirish markaziga mintaqaviy maqom berish;
texnologik o‘tish jarayonlarini tezlashtirish uchun imtiyozli bojxona tartiblari va ekomahsulotlar uchun sertifikatlarni o‘zaro tan olishni nazarda tutuvchi «Markaziy Osiyo yashil savdo yo‘lagi»ni shakllantirish;
Markaziy Osiyo iqlim loyihalarining yagona investitsiya portfelini yaratish;
Biologik xilmaxillikni saqlash uchun «Markaziy Osiyo Qizil kitobi»ni ishlab chiqish;
Markaziy Osiyo atrof-muhitidagi o‘zgarishlarning yagona mintaqaviy atlasi yaratish.
«Issiqko‘l sathi qariyb 14 metrga pasaydi»
Qirg‘iziston prezidenti Sadir Japarov iqlim o‘zgarishi mintaqa va dunyoda suv resurslari hamda energetika sohasidagi mavjud muammolarni yanada keskinlashtirganiga urg‘u berdi.
«Qirg‘iziston hissasiga global issiqxona gazlari chiqindilarining atigi 0,03 foizi to‘g‘ri keladi. Shunga qaramay, bizning mamlakat nomutanosib ravishda iqlim o‘zgarishi oqibatlarining katta yukini ko‘tarib kelyapti», – dedi Sadir Japarov.
Qirg‘iziston rahbari buni quyidagi raqamlar bilan izohladi:
2020 yildan beri sel va toshqinlar kabi favqulodda vaziyatlar soni uch barobarga oshgan, to‘g‘ridan to‘g‘ri moddiy zarar yiliga taxminan 16 mln dollarni tashkil etyapti;
Qirg‘izistondagi muzliklar maydoni 16 foizga qisqardi;
prognozlarga ko‘ra, 2100 yilga borib mamlakatdagi muzliklarning 80 foizigacha qismi yo‘qolishi mumkin;
so‘nggi o‘n yilliklarda Issiqko‘l sathi qariyb 14 metrga pasaydi, ko‘lga quyiladigan daryolar soni yuztadan o‘ttiztagacha kamaydi;
1968 yildan beri baland tog‘lardagi muzli ko‘llar soni 30 foizga oshgan.
Japarov mamlakati suv infratuzilmasini saqlash uchun katta pul sarflayotgani, biroq qo‘shni davlatlar buning uchun qazilma yoqilg‘i ko‘rinishida kompensatsiya taklif qilmayotganini aytdi.
«Qirg‘iziston hududida shakllanadigan yillik umumiy suv resurslari hajmi taxminan 50 mlrd kub metrga baholanadi. Shundan mamlakatimiz o‘z ehtiyojlari uchun atigi 12 mlrd kub metr suvdan foydalanadi, qolgan 38 mlrd kub metr esa qo‘shni davlatlarga oqib ketadi. Biz Qirg‘izistonda shakllanadigan suv resurslari Markaziy Osiyo davlatlarining qishloq xo‘jaligi, energetika, oziq-ovqat va ijtimoiy-iqtisodiy xavfsizligini ta’minlashda katta ahamiyatga ega ekanini tushunamiz. Shu bois o‘nlab yillar davomida avvalgi suv taqsimoti limitlarini saqlab kelyapmiz, suvni to‘plash va chiqarib berish xizmatlarini amalga oshiryapmiz, gidrotexnik inshootlarni saqlash va xavfsizligini ta’minlayapmiz, favqulodda vaziyatlardan himoya choralarini ko‘ryapmiz. O‘tgan yil davomida suv xo‘jaligi sohasiga qariyb 80 mln dollar ajratdik. So‘nggi besh yil ichida bu yo‘nalishga davlat budjetidan 259 mln dollar yo‘naltirildi, bu mamlakat yillik budjetining 2 foizini tashkil etadi. Biroq bu mablag‘lar eskirgan infratuzilmani modernizatsiya qilish va samarali, zamonaviy tizim yaratish uchun yetarli emas», – dedi Qirg‘iziston prezidenti.
Japarov mintaqada suv-energetika sohasida o‘zaro manfaatli iqtisodiy tizim joriy etishni taklif qildi.
«Bizning tomonimizdan amalga oshirilayotgan barcha ishlar mohiyatan ekotizim xizmatlarini ko‘rsatishga qaratilgan bo‘lib, ular barcha suv iste’molchilari tomonidan qo‘llab-quvvatlanishi va birgalikda moliyalashtirilishi zarur. Mintaqa davlatlarining yagona kelishuvga erishishi oson emasligi ayon, ammo manfaatlar muvozanatini topish, shuningdek, mintaqadagi suv va energetika resurslarini taqsimlash mexanizmlariga samarali iqtisodiy vositalarni bosqichma-bosqich joriy etish orqali, kompleks yondashuv asosida o‘zaro maqbul yechimlarni ishlab chiqishimiz lozim», – dedi u.
«Orol dengizi hanuzgacha noto‘g‘ri siyosat oqibatlarini eslatib turadi»
Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jo‘mart To‘qayev tanlab yondashish ekologiya masalasida ham mutlaqo nomaqbul yondashuv ekanini urg‘uladi.
«Ko‘plab hollarda ekologik kun tartibi turli mintaqa va davlatlarning rivojlanish ehtiyojlari yetarli darajada hisobga olinmasdan shakllantiriladi. Ayniqsa, bu hali ham o‘z iqtisodiy salohiyatini mustahkamlash bilan band bo‘lgan rivojlanayotgan mamlakatlarga tegishli. Holbuki, rivojlangan davlatlar bugungi ekologik standartlariga uzoq davom etgan industrializatsiya jarayoni natijasida erishgan. Shu sababli global miqyosda yanada ekologik toza modellarga o‘tish adolatli, muvozanatli va rag‘batlantiruvchi bo‘lishi zarur», – dedi u.
Qozog‘iston prezidenti Markaziy Osiyo va qo‘shni mintaqalar quyidagi umumiy ekologik muammolarga duch kelayotganini aytdi:
suv tanqisligi va suv resurslarini samarasiz boshqarish;
cho‘llanish;
muzliklarning erishi;
havoning ifloslanishi;
biologik xilmaxillikning zaiflashuvi.
«Hozirda mamlakatda ishlab chiqarilayotgan elektr energiyasining umumiy hajmida qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushi 7 foizdan oshdi. 2030 yilga borib bu ko‘rsatkich 15 foizdan yuqori bo‘lishi kutilyapti. Neft va gazning yirik ishlab chiqaruvchisi bo‘lib qolayotganimizga qaramay, barqaror energetika maqsadlariga sodiqmiz. Dunyodagi yetakchi uran eksportchilaridan biri sifatida Qozog‘iston uglerodsiz elektr energetikasini rivojlantirishni ham qo‘llab-quvvatlaydi. Ayni paytda ilk atom elektr stansiyamiz qurilish loyihasini ishlab chiqmoqdamiz va shu bilan birga, ko‘mir elektr stansiyalarini “toza ko‘mir” texnologiyalari asosida modernizatsiya qilyapmiz. Shu jihatdan yirik energetika obektlaridan chiqindilar qariyb 35 foizga kamayishi kutilyapti», – dedi To‘qayev.
Qozog‘iston rahbari oxirgi yillarda Orol dengizida erishilgan yutuqlar haqida ham to‘xtalib o‘tdi.
«Orol dengizi hanuzgacha noto‘g‘ri siyosat oqibatlarini eslatib turadi. Shu bilan birga, qat’iy va ilmiy asoslangan choralar orqali nimalarga erishish mumkinligini ham namoyish etadi. Bugungi kunda biz Shimoliy Orolning qariyb 36 foizini tiklashga erishdik – suv sifati yaxshilandi, baliq zaxiralari ko‘paydi va aholi turmush darajasi oshdi», – dedi u.
«14 mingta muzlikdan 1300 dan ortig‘i allaqachon to‘liq erib ketdi»
Tojikiston prezidenti Imomali Rahmon ham mintaqa va Tojikistondagi ekologik vaziyat haqida gapirdi.
«Iqlim va suv masalalari birgalikdagi yechimlarni talab qiladi. Mintaqada muzliklarning tez sur’atlarda erishi, ekotizimlar degradatsiyasi va tabiiy ofatlar soni ortib boryapti. Iqlim o‘zgarishi va suv iste’molining oshishi resurslarga tushayotgan bosimni yanada kuchaytiryapti. Shu jihatdan davlatlararo energetika komissiyasini tashkil etish hamda suv va energiyani tejovchi texnologiyalarni joriy etishni jadallashtirish kerak», – dedi u.
Tojikiston rahbarining ma’lum qilishicha, mamlakatdagi 14 ming muzlikdan 1300 dan ortig‘i allaqachon erib ketgan. Bu jarayon tezlashib boryapti, natijada suv balansi buzilmoqda va butun mintaqada tabiiy ofatlar xavfi ortyapti.
«Ma’lumki, mamlakatimiz hududida Markaziy Osiyo suv resurslarining 60 foizigacha bo‘lgan qismi shakllanadi. Bu Tojikiston tog‘ ekotizimlarining mintaqa suv ta’minoti va barqaror rivojlanishidagi muhim rolini ko‘rsatadi. Shu nuqtayi nazardan, muzliklarning tez erishi va qor zaxiralarining kamayishi jiddiy xavotir uyg‘otyapti», – dedi Rahmon.
«Suvdan oqilona va adolatli foydalanish masalasiga alohida e’tibor qaratilishi lozim»
Turkmaniston prezidenti Serdar Berdimuhamedov ranschegaraviy suv resurslaridan oqilona va adolatli foydalanish masalasiga alohida urg‘u berdi. U suv masalalari quyidagi uchta asosiy tamoyil asosida hal etilishi lozimligini ta’kidladi:
suv masalalari bo‘yicha asosiy konvensiyalar va boshqa xalqaro hujjatlarga qat’iy rioya etish;
transchegaraviy daryolar bo‘yida joylashgan barcha davlatlarning manfaatlarini teng hisobga olish;
xalqaro tashkilotlarning, eng avvalo, BMTning keng ishtirokini ta’minlash.
«Turkmaniston BMT homiyligida Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun Suvdan foydalanish masalalari bo‘yicha Mintaqaviy kengash tashkil etish tashabbusi bilan chiqdi. Ushbu tuzilma suv sohasidagi sa’y-harakatlarni muvofiqlashtiruvchi samarali platformaga aylanadi», dedi Berdimuhamedov.
O‘zbekiston turizm salohiyati Destination Karakalpakstan 2026 maydonida namoyish etildi
Biznes-ombudsman Toshkentning dizayn-kodi masalasida e’tiroz bildirdi
Prezident Maduroning hibsga olinishiga 400 000 dollar pul tikib qo‘ygan askar hibsga olindi
-
Siyosat4 days agoSaida Mirziyoyeva xalqaro forumda Prezident murojaatini o‘qib eshittirdi
-
Siyosat5 days agoSamarqandda narkotiklarning transmilliy tahdidlariga qarshi kurash bo‘yicha xalqaro forum bo‘lib o‘tmoqda
-
Siyosat4 days agoHukumat mehnat muhojirlariga til oʻrgatish va malaka olish xarajatlari uchun kompensatsiya toʻlashi kerak
-
Siyosat3 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev JSST bosh direktorini qabul qildi
-
Siyosat3 days agoPrezident Mirziyoyev mintaqaviy sammitda yashil savdo yoʻlaklari va yagona iqlim investitsiya strategiyasini taklif qildi
-
Dunyodan5 days ago
Prezident Tramp Eron rahbariyati bilan uchrashishga tayyorligini ma’lum qildi
-
Jamiyat3 days ago
Giyohvand moddalar aylanmasini nazorat qilishning milliy tizimi takomillashtiriladi
-
Iqtisodiyot2 days ago
Markaziy bank: 24-aprelda dollar pasayadi