Dunyodan
“Kompleks yondashuv”. Mojarolar paytida Yaponiya qanday yo’l tutadi?
Keyingi yillarda qonun ustuvorligiga asoslangan xalqaro tuzumga tahdidlar kuchaymoqda. Xo’sh, bu vaziyatda nima qilish kerak?
Yaponiya Tashqi ishlar vazirligi rasmiysi “Xabar.uz” muxbiri bilan suhbatda xalqaro hamjamiyatni tashvishga solayotgan vaziyatga e’tibor qaratib, Yaponiya hukumati bu borada har tomonlama yondashuvni qo‘llab-quvvatlashini aytdi.
Suhbatdoshga ko‘ra, Rossiyaning 2022-yil fevralida boshlangan Ukrainaga bosqinidan so‘ng xalqaro tartibning fundamental qoidalari va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomi tamoyillari buzilgan, shuningdek, yadro qurolidan foydalanish xavfi ham mavjud edi. Shuning uchun Ukrainada tinchlik o’rnatish xalqaro hamjamiyatda qonun ustuvorligini ta’minlashda muhim rol o’ynaydi.
Ayni paytda Yaponiyaning xavfsizlik muhiti Ikkinchi jahon urushidan keyin yanada jiddiy va murakkablashdi. Bu borada uchta davlatni alohida qayd etish mumkin: Xitoy, Rossiya va Shimoliy Koreya.
Xitoy hukumati o‘z harbiy kuchlarini jadal va keng ko‘lamda mustahkamlamoqda va Sharqiy va Janubiy Xitoy dengizlaridagi status-kvoni majburan o‘zgartirishga intilmoqda, biroq ular Shimoliy Koreya o‘zining yadroviy va raketa dasturlarini kuchaytirib, muloqotga chaqiruvlarni rad etayotganidan xavotirda. Rossiyaning Uzoq Sharq va Sharqiy Osiyodagi harakatlari, Shimoliy Koreya va Xitoy bilan harbiy hamkorlikni kuchaytirishi ham xavotir uyg‘otmoqda.
Kuchlar muvozanati o‘zgargan sari global boshqaruv va global muammolarning yechimiga yangi talablar qo‘yilmoqda. Xalqaro arbitr hisoblangan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xavfsizlik Kengashi ko’p hollarda muvaffaqiyatsizlikka uchragan va yangi rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan, Global Janubdagi davlatlar hafsalasi pir bo’lgan.
Yaponiya Tashqi ishlar vazirligi rasmiylariga ko‘ra, Yaponiya hukumati uchun AQSh bilan munosabatlarni izchil mustahkamlash, ittifoqchilar va hamfikr davlatlar bilan hamkorlikni yanada rivojlantirish muhim. Bundan tashqari, “Katta yettilik” va “Toʻrtlik” (Yaponiya, Avstraliya, Hindiston va AQSh), shuningdek, Yaponiya, AQSh va Janubiy Koreyada hamkorlik qilish muhim.
Shu munosabat bilan Yaponiya qadriyatlar va manfaatlar to’qnashuvini bartaraf etish uchun kompleks yondashuv tarafdori.
“Tarixiy burilish pallasida turgan hozirgi xalqaro jamiyatda Yaponiya oʻz xalqining tinchligi, xavfsizligi va farovonligini taʼminlagan holda tinchlik va barqarorlik uchun qulay xalqaro muhit yaratishga intilmoqda. Erkinlik, demokratiya, inson huquqlari va qonun ustuvorligi kabi qadriyatlar va tamoyillarga asoslangan erkin va ochiq xalqaro tartibni mustahkamlash va qoʻllab-quvvatlash muhim ahamiyatga ega”, dedi suhbatdosh.
Yaponiya tashqi siyosat sudi rasmiylari Evro-Atlantika va Hind-Tinch okeani mintaqalarining xavfsizligi ajralmas va ajralmas ekanligini ta’kidladilar.
Shu munosabat bilan, 2023-yilda Tokio Metropolitan hukumati tomonidan taklif qilingan FOIP (Free and Open Indo-Tinch okeani) konsepsiyasini esga olish zarur. Bu konsepsiya inklyuzivlik, xilma-xillikni hurmat qilish va ochiqlikka asoslangan qarama-qarshilik emas, balki muloqotni yoqlaydi.
Dunyodan
Ruminiyalik erkak ayolni o‘ldirgani uchun umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi
Ruminiya prezidenti Nikxor Dan ayollarni o‘ldirishni taqiqlovchi qonunni imzoladi. Endilikda mamlakat qonunchiligi ayollarni qasddan o‘ldirishni gender asosidagi zo‘ravonlikning yana bir turi sifatida rasman tan oladi.
Ilgari bunday jinoyatlar vahshiy qotillik sifatida qaralgan. Yangi qoidalarda 15 yildan 25 yilgacha qamoq yoki umrbod qamoq jazosi nazarda tutilgan.
“Ayollarga nisbatan zo’ravonlik eng kamsituvchi va kamsituvchi xatti-harakatlardan biridir. Juda uzoq vaqt davomida bu turdagi hujumlar e’tibordan chetda qoldi yoki adekvat profilaktika qilinmadi, bu fojiali oqibatlarga olib keldi”, deb yozadi Nikshor Dan.
Ushbu tashabbus mualliflari jinoyat statistikasiga o‘zgartirishlar kiritish zarurligini asoslab berishdi. 2025-yilning sakkiz oyida mamlakatda 33 ta maishiy qotillik qayd etilgan. 69% hollarda jabrlanuvchi ayol bo’lgan. O’rtacha har oyda uchta qarindosh bir ayolni o’ldiradi.
Ushbu qonun loyihasi 2025-yil oktabr oyida Kongressga taqdim etilgan. U barcha siyosiy partiyalardan 270 dan ortiq deputat tomonidan qo‘llab-quvvatlangan. Tarafdorlarning ta’kidlashicha, yangi atamalar politsiyaga jinoyat sodir bo’lishidan oldin oiladagi zo’ravonlik holatlariga samaraliroq aralashish imkonini beradi. Ushbu hujjatning qabul qilinishi bilan Ruminiya Xorvatiya, Italiya, Belgiya, Kipr va Malta kabi o’zlarining huquqiy tizimlarida ayol o’ldirish tushunchasini mustahkamlagan Yevropa mamlakatlariga qo’shildi.
Femitsid – bu erkaklar tomonidan yoki patriarxal manfaatlar uchun nafrat tufayli ayollarni qasddan o’ldirishdir. Ayollar ko’pincha oiladagi zo’ravonlik qurboni bo’lishadi, qotilliklar esa davlatning beparvoligi natijasidir.
Dunyodan
Isroil Hizbullohga qarshi kuchli hujum tayyorlamoqda
Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyaxu o‘z armiyasiga Livandagi Hizbulloh pozitsiyalariga “kuchli zarba” berishni buyurdi. Bu haqda hukumat idoralari xabar berdi.
Qarorga Hizbulloh tomonidan sulh bitimining buzilishi sabab bo‘lgan. Guruh Isroil shimoli va Livan janubidagi Isroil harbiy kuchlariga raketa va uchuvchisiz samolyotlar bilan hujum qilgan.
Bu voqea Isroil va Livan o’rtasidagi ziddiyat yana kuchayib borayotganini anglatadi. Hizbullohning qayta tiklanishi va Isroilning javobi mintaqada kengroq harbiy mojarolar xavfini oshiradi.
Shu bilan birga, Livan janubidagi harbiylarning mavjudligi va chegara hududlarida muntazam to‘qnashuvlar vaziyatning nazoratdan chiqib ketishiga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan asosiy omillardan biri sifatida ko‘rilmoqda.
Dunyodan
Prezident Tramp delegatsiya parvozini bekor qildi
AQSh prezidenti Islomobodda o‘tkazilishi rejalashtirilgan muzokaralar oldidan delegatlarga Pokistonga uchmaslik haqida ko‘rsatma berdi. U bu qarorini “sayohat qilish juda ko’p vaqt talab etadi” deb tushuntirdi.
Avvalroq AQSh delegatsiyasi, jumladan Stiven Uitkoff va Jared Kushner Islomobodga borishi kerak edi. Prezident Tramp oxirgi daqiqada tashrifini bekor qildi, Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Arakchi ham Pokistonni tark etdi.
Prezident Tramp Eron rahbariyatida “noaniqlik va ichki qarama-qarshilik” mavjudligini ta’kidlab, AQShning pozitsiyasi kuchli ekanini aytdi. Eronning aytishicha, muzokaralar faqat vositachi orqali o’tadi.
Islomobod muzokaralarda vositachi sifatida ishtirok etgan. Arakuchi Pokistonga tashrifini “samarali” deb baholadi va mintaqada tinchlikni tiklash uchun muloqot davom etayotganini qayd etdi.
Birinchi muzokaralar 11 aprel kuni bo‘lib o‘tgan, biroq hech qanday natija bermagan. Shundan so‘ng Qo‘shma Shtatlar Eronni kelishuvni buzgan deb hisoblab, Hormuz bo‘g‘ozini yopdi.
Dunyodan
Neft, geosiyosat va AQSh yordamiga qaramlik
Yaqin Sharqdagi uzoq davom etgan keskinlik Fors ko’rfazi davlatlarini jiddiy iqtisodiy muammolarga duchor qilmoqda. Hormuz boʻgʻozidagi cheklovlar neft eksportiga taʼsir qilib, mintaqaning asosiy daromad manbasini izdan chiqardi.
Saudiya Arabistoni, Qatar, Quvayt va Birlashgan Arab Amirliklari kabi davlatlar uchun neft eksporti moliyaviy barqarorlikning asosiy manbai hisoblanadi. Hozirgi vaqtda ushbu daromadlar sezilarli darajada kamaydi, umumiy yo’qotishlar 45 milliard dollardan 70 milliard dollargacha baholanmoqda. Bu nafaqat energetika sohasiga, balki xizmatlar sohasiga ham ta’sir qiladi. Masalan, Dubayda sayyohlar soni sezilarli darajada kamaydi.
Fiskal bosim kuchayib borayotgani sababli, Fors ko’rfazi davlatlari dollar almashtirish liniyalari orqali qo’llab-quvvatlash uchun Qo’shma Shtatlarga murojaat qilmoqda. Ushbu mexanizm markaziy banklarga bir zumda dollar likvidligini ta’minlash orqali bank tizimidagi bosimni engillashtirishga yordam beradi. Neftdan valyuta tushumi kamayib borayotgan bir sharoitda bunday yordam strategik ahamiyatga ega.
Vashington uchun masala bir tomonlama emas. Boshqa tomondan, moliyaviy bozordagi beqarorlikning oldini olish va AQSh aktivlarini keng ko’lamda sotishni cheklash muhim ahamiyatga ega. Ayni paytda Fors ko‘rfazidagi boy davlatlarning moliyaviy yordami ichki siyosiy nizolarni kuchaytirmoqda. AQSh prezidenti Donald Tramp bu mamlakatlarga yordam berishga tayyorligini aytdi, biroq muxolif partiyalar buni qimmat va siyosiy jihatdan ziddiyatli qaror deb hisoblamoqda.
Umuman olganda, bu holat Fors ko’rfazi davlatlarining neftga yuqori darajada qaramligi xavfini yana bir bor ko’rsatadi. O‘sib borayotgan geosiyosiy omillar bilan iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish va moliyaviy barqarorlik masalalari dolzarb bo‘lib qoldi.
Dunyodan
Tramp tadbirdan evakuatsiya qilindi.
AQShda Oq uy muxbirlari assotsiatsiyasining tadbirida kutilmagan voqea yuz berdi. Tadbir chog‘ida mehmonxona tashqarisida o‘q ovozlari eshitildi va xavfsizlik idoralari ishtirokchilarni zudlik bilan evakuatsiya qilishga majbur bo‘ldi.
Donald Tramp, uning rafiqasi va boshqa mehmonlar xavfsiz joyga olib ketildi. Ko’pgina ishtirokchilar ziyofat zalidagi stollar ostiga yashirinishlari kerak edi.
Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, voqea Vashington Hilton mehmonxonasida sodir bo‘lgan. Hech kim jabrlanmadi va gumondor tezda qo‘lga olindi.
Reuters xabariga ko‘ra, qurollangan shaxs xavfsizlikni yorib o‘tishga uringan va xodimlarga qarata o‘t ochgan. Biroq xodim o‘q o‘tkazmaydigan jilet kiygan va jarohat olmagan.
Prezident Tramp “Truth” ijtimoiy tarmog‘idagi sahifasida u, uning rafiqasi va vitse-prezidentning ishlari yaxshi ekanini ma’lum qildi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, tadbir xavfsizlik nuqtai nazaridan keyinga qoldirilgan. Hozirda ushbu hodisa tergov qilinmoqda.
Ma’lumot uchun, Oq uy muxbirlari uyushmasi kechasi AQShda har yili o‘tkaziladigan eng nufuzli tadbirlardan biridir. An’anaga ko‘ra, mamlakat prezidenti matbuot erkinligi mavzusida qatnashadi va nutq so‘zlaydi.
-
Siyosat4 days agoPrezident Mirziyoyev mintaqaviy sammitda yashil savdo yoʻlaklari va yagona iqlim investitsiya strategiyasini taklif qildi
-
Jamiyat4 days ago
Giyohvand moddalar aylanmasini nazorat qilishning milliy tizimi takomillashtiriladi
-
Jamiyat5 days agoShavkat Mirziyoyev Ostonaga yetib bordi
-
Iqtisodiyot3 days ago“QQSni oson qaytarib olish ta’minlanmasa, stavkani 6 foizga tushirishni taklif qilamiz” – Davron Vahobov
-
Siyosat5 days ago
Prezident Shavkat Mirziyoyev iyul oyida Belarusga rasmiy tashrif bilan boradi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Markaziy bank: 24-aprelda dollar pasayadi
-
Dunyodan3 days ago
Buyuk Britaniyada “chekmaydigan avlod” dunyoga keldi
-
Iqtisodiyot4 days agoQirg‘iziston ilk marta Yevropa Ittifoqining sanksiyalarni chetlab o‘tishga qarshi kurashish mexanizmiga tushdi
