Jamiyat
Klavixoning besh kunlik sayohati
O‘shanda 1969-yilning 9 aprel kuni edi. Klavixo degan nomni ilk bora uchratganimdayoq shuurimda o‘ta g‘alati tarzda o‘rnashib qoldi. Samarqand shahrining 2500 yillik to‘yiga taraddud ko‘rilayotgandi. Shu munosabat bilan temuriylar davri san’ati va madaniyatini o‘rganishga bag‘ishlangan xalqaro simpoziumga tayyorgarlik ketayotgandi. Ana shu tayyorgarlik doirasida SamDU va ToshDU talabalari o‘zaro musobaqalashadigan «Quvnoqlar va zukkolar» teleo‘yinini ham o‘tkazish ko‘zda tutildi.
Bizni, ya’ni bir guruh talabalarni bo‘lajak bellashuvga puxta tayyorlanish uchun Toshkentga jo‘natishdi. Poytaxtdagi Ko‘kaldosh madrasasi o‘shanda mehmonxona vazifasini bajarar ekan, shu yerga joylashdik.
Ertasiga bizni Alisher Navoiy nomli respublika kutubxonasiga olib borishdi.
Guruh rahbari bo‘lgan domlamiz, shoir Normurod Narzullayev barchamizga ish taqsimladi, menga «Turkestanskiy sbornik»ni qarab chiqish topshirildi.
«Turkestanskiy sbornik», ya’ni Turkiston to‘plami XIX asrning 60-yillaridan to 1916-yilga doir adabiyotlarni o‘z ichiga olgan bo‘lib, jami 591 tomdan iborat, barcha tomlari bir xil shaklda tarkiblangan to‘plam gazeta va jurnallardan kesib olingan maqolalar va ba’zan butun-butun kitoblarni o‘z ichiga oladi.
«Turkestanskiy sbornik»ning 273-tomi e’tiborimni tortdi. Chunki ichini ochganimda «Jizn i deyaniya velikogo Tamerlana. Sochineniye Klavixo» degan yozuvga ko‘zim tushdi. Keyingi varaqda esa (endi o‘zbekchada keltiraman): «Ryui Gonzales de Klavixo. Samarqandga – Amir Temur saroyiga sayohat kundaligi» (1403–1404 yillar). Asl matnidan tarjima va izohlar bilan I.I.Sreznevskiy tahriri ostida tarkib berilgan. Sankt-Peterburgda 1881 yili chop etilgan» deb yozilgan edi. Kitobning ichki sahifalari bir tomondagi ispan va ikkinchi tomondagi rus tilidagi yonma-yon matnlar bilan to‘lg‘azilgan.
Kitobni o‘qishga kirishdim. Ma’lum bo‘ldiki, mazkur asar Ispaniyadagi Kastiliya va Leon qiroli Enriko Uchinchi tomonidan Amir Temur huzuriga yo‘llangan Ryui Gonzales de Klavixo boshliq elchilar bosib o‘tgan yo‘l xotiralaridan iborat bo‘lib, u ispan elchisining 1403-1406 yillarda O‘rta Yer dengizi sohilidagi mamlakatlarda, Turkiyada, Kavkazorti yerlarida, Eron va Turonzaminda, xususan, Amir Temur saltanati hududi va bevosita uning saroyida ko‘rgan-bilganlarini, bu davrda elchining qalbida kechgan turli-tuman o‘y-fikrlarini aks ettirgan edi. 13 kishidan iborat elchilar guruhi 1403 yilning 22 may kuni Janubiy Ispaniyaning Kadis shahridagi bandargohdan yo‘lga chiqib, oradan 15 oy o‘ttanda, ya’ni 1404 yilning avgust oyi oxirida Samarqandga yetib keladi. 8 sentyabr kuni sohibqiron tomonidan qabul qilinadi.
Men ushbu kundalik mazmunini qo‘limdan kelganicha o‘zlashtirishga harakat qildim. 48 varaqli oppoq katak daftarimga ba’zi fikrlarni qisqa-lo‘nda ko‘chirdim. Elchining Amudaryodan o‘tishi, Termiz, Shahrisabz, Samarqand shaharlari, yo‘llar, qishloqlar, mashhur Temir darvoza, Oqsaroy va boshqa mahobatli binolar tasviri, sohibqiron Amir Temur huzuridagi qabul marosimlari, to‘ylarning o‘tkazilishi batafsil yozilgandi…
Kamina o‘sha kunlarni haligacha unutmayman. Garchi u paytdan buyon ko‘p suvlar oqib o‘tib, zamonlar necha evrilib, mustaqillik ne’mati bizga nasib etib, marhum ulug‘ olim Ochil Tog‘ayev tarjimasida Klavixoning kundaligi ham to‘la kitob holida ona tilimizda jaranglovchi ma’naviy mulkka aylanib ulgurgan bo‘lsa-da, o‘sha talabalik oq konspekt daftarimni qo‘lga olganimda har doim hayajonga tushaveraman, sohibqironning yaqinlariga qarata o‘z tarjimamda yozib qo‘ygan: «Bu elchilarga qarang, ularni dunyoning chekkasida yashovchi o‘g‘lim, farang qirollari orasida eng zo‘ri Ispaniya qiroli yuborgan. Ular ham ulug‘ xalq! O‘g‘lim qirolga tashakkurimni izhor qilaman. O‘g‘lim shunday maktubni sovg‘alarsiz yuborganida ham juda xursand bo‘lgan bo‘lardim, chunki uning ahvoli va sog‘ligini bilish menga quvonch bag‘ishlaydi!» degan so‘zlarini yana va yana o‘qib ruhiyatim ko‘tariladi.
Biz, surxondaryoliklar Klavixoning so‘zlari orqali Termizning o‘sha paytlarda «ancha-muncha aholi yashaydigan kattagina shahar» bo‘lganini bilib olamiz. Kundalikda yoziladiki, «Atrofi devor bilan o‘ralmagan: bu yerda bog‘-rog‘lar ko‘p, suv mo‘l edi. Shahar haqida men sizga faqat shuni aytishim mum-kinki, deya ta’kidlaydi elchi, unga kirganimizdan so‘ng shu qadar ko‘p yo‘l yurdikki, bizga ajratilgan binoga yetib kelganimizda batamom holdan toyib qolgan edik. Butun yo‘l davomida har xil narsalar bilan savdo qilinayotgan gavjum maydonlar va ko‘chalardan o‘tdik» (Ryui Gonzales de Klavixo. «Samarqandga – Amir Temur saroyiga sayohat kundaligi» (1403-1404 yillar), Ochil Tog‘ayev tarjimasi. Toshkent. 2010 yil. 143-bet).
Elchilar 1404-yilning 21 avgust payshanba kuni Termizga kelgan bo‘lsalar, ertasiga tushlikdan so‘ng yana yo‘lda davom etganlar. Ikki kun davomida obod manzillarni oralab yurishgan, dam olish va tunash vaqtlarida go‘shtli taomlar, meva-cheva, sharob va qovun bilan siylanganlar. Termizdan keyingi sayohatning uchinchi kunida daryo bo‘yida tunni o‘tkazishib yo‘lni davom ettiradilar va cho‘qqilari baland tog‘ etagida tushlik qiladilar – bu Temir darvoza edi. Klavixo tasvirlab yozib qoldirgan balandlikdagi xoch shaklli ajoyib bino hozirgi kunda to‘la buzilib ketgan Sherhoji qo‘rg‘oni deb o‘ylayman.
Temir darvoza Klavixoda juda katta taassurot qoldiradi…
Uning viloyatimiz hududidagi sayohati besh kun davom etgan edi.
***
2004-yilda Amir Temur davlati bilan Kastiliya va Leon qirolligi o‘rtasida do‘stlik aloqalari o‘rnatilganining 600 yillik sanasi Ispaniya va O‘zbekistonda munosib nishonlandi.
Bir paytlari ajdodlar boshlagan xayrli an’analar bugungi avlodlar tomonidan muvaffaqiyatli davom ettirilmoqda. Bu borada O‘zbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti Islom Karimovning 2003-yilda Ispaniyaga davlat tashrifi alohida ahamiyat kasb etadi.
Klavixoning nomi va uning qaytadan baralla aks-sado berayotgan tarixiy xizmatlari chuqur hurmat va ehtiromga sazovor bo‘lmoqda. Biz, surxondaryoliklar umuminsoniyat tarixida o‘zidan doimiy tirik yodgorlik qoldirgan va unda viloyatimiz hududlari haqida ham fikrlarini bayon etgan Klavixodan alohida minnatdor bo‘lishimiz kerak. Surxondaryoning uzoq tarixida sayyohlar, olimlar, darvishlar, jangchilar ko‘p bo‘lgan, ayrimlari xotiralar yozib qoldirgan. Ammo ular orasida sohibqiron sharofati ila dunyoning ikki chetini bog‘lagan va bugungi kun uchun ham bebaho ma’lumotlar qoldirgan Klavixoning o‘rni bo‘lakcha.
Ana shulardan kelib chiqqan holda, Termiz shahrida Klavixo yurgan yo‘l Amu bo‘yidan taxminan Salavotgacha bo‘lgan joylarga to‘g‘ri kelishini hisobga olib uning nomini abadiylashtirish, bizningcha, xalqimizning tarixiy xotira va an’analariga juda munosib bo‘lar edi.
Abdulla Xolmirzayev
Turli mamlakatlar olimlari inson organizmini vaqtidan oldin qaritadigan asosiy sabablarni aniqlashdi.
Kambag‘allik, past daromad va sifatli ta’lim olish imkoniyatining yo‘qligi inson tanasidagi biologik qarishni tezlashtirishi isbotlandi. Eng yomoni, bu salbiy jarayon ko‘pincha bolalikdanoq boshlanadi.
Xulosa chiqarish uchun mutaxassislar dunyoning 23 ta davlatidan 66 mingdan ortiq odam ishtirok etgan 140 ta ilmiy tadqiqot natijalarini o‘rganib chiqishdi. Unda chaqaloqlardan to 86 yoshgacha bo‘lgan odamlar ishtirok etdi. Olimlar odamlarning qarish tezligini maxsus «epigenetik soatlar» (organizmning ichki holatini ko‘rsatuvchi tizim) yordamida tekshirishdi. Bu haqda «Nature Human Behavior» nashri ma’lum qildi.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra agar biologik qarish sekinlashsa inson o‘z yoshiga nisbatan tetik, yosh va sog‘lom bo‘lib yuradi. Uning tashqi ko‘rinishi ham, ichki sog‘lig‘i ham xuddi pasportdagi yoshidek (yoki undan ham yoshroq) saqlanib qoladi.
Agar qarish jarayoni tezlashayotgan bo‘lsa odatda keksalikka xos bo‘lgan kasalliklar insonda vaqtidan ancha oldin paydo bo‘ladi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, ta’minoti past va kambag‘al oilalarda o‘sayotgan bolalarning ichki organizmi (biologik yoshi) o‘ziga to‘q oilalardagi tengdoshlariga qaraganda ancha katta, ya’ni ertaroq qariyotgani ma’lum bo‘ldi. Xuddi shunday holat katta yoshli insonlar orasida ham kuzatilmoqda.
U Yaponiyaga qisqa muddatli viza bilan kirib, viza muddati tugaganidan keyin ham mamlakatda noqonuniy qolib ketganligi sababli hibsga olingan.
Yaponiya immigratsiya xizmati agentligi mamlakatda noqonuniy yashab kelgan O‘zbekiston fuqarosini deportatsiya qildi.
Deportatsiya qilingan shaxs Yaponiyaga qisqa muddatli viza bilan kirib, viza muddati tugaganidan keyin ham mamlakatda noqonuniy qolib ketganligi sababli rasmiylar tomonidan hibsga olingan.
Yaponiyaning O‘zbekistondagi elchixonasi ma’lum qilishicha, agar mamlakatda noqonuniy yashash yoki noqonuniy ishlash holatlari aniqlansa, politsiya tomonidan hibsga olish va ushlab turish, immigratsiya muassasalarida qamoqqa olish yoki deportatsiya qilish kabi choralar ko‘riladi.
Shuningdek, bildirilishicha, Yaponiyada qochqin maqomini olish uchun ariza berilsa, “uzoq muddat qolish mumkin” yoki “ishlash mumkin” degan noto‘g‘ri ma’lumot tarqalgan bo‘lib, shu kabi maqsadlar bilan qochqin maqomini olish uchun ariza berishga ruxsat etilmaydi.
Agar qochqin maqomi rad etilsa, immigratsiya muassasasiga joylashtirish yoki deportatsiya qilish kabi choralar qo‘llanilishi mumkin. Bundan tashqari, soxta ma’lumot berish yoki noqonuniy usullar bilan qochqin maqomini olish uchun murojaat qilish jiddiy huquqiy choralarni keltirib chiqarishi mumkin.
Jamiyat
Namanganda 381 ming dollarga 50 sotix yerni rasmiylashtirib berishni va’da qilganlar ushlandi
Ikki fuqaro 5 000 AQSh dollarini, kadastrlar palatasi Pop tumani bo‘limi sobiq boshlig‘i 1 500 AQSh dollari va 6 mln so‘mni olgan vaqtida qo‘lga olingan.
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Pop tumani bo‘limi va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari hamkorligida tezkor tadbir o‘tkazildi.
Tezkor tadbirda fuqarolar U.A. va M.B. kadastrlar palatasida ishlovchi tanishlari orqali 381 000 AQSh dollari evaziga fermer xo‘jaligi balansidagi 50 sotix yer maydonining hujjatlarini fuqaro A.S.ning nomiga noturar joy sifatida rasmiylashtirib berishlarini aytib, shundan 5 000 AQSh dollarini olgan vaqtida qo‘lga olindi.
Shundan so‘ng tadbir davom ettirilib, kadastrlar palatasi Pop tumani bo‘limi sobiq boshlig‘i S.A. 1 500 AQSh dollari va 6 mln so‘mni olgan vaqtda ashyoviy dalillar bilan ushlandi.
Mazkur holat yuzasidan Jinoyat kodeksining tegishli moddalari bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari o‘tkazilmoqda.
Viloyat FVB xabariga ko‘ra, yorilish natijasida yong‘in sodir bo‘lmagan, hech kim tan jarohati olmagan.
27 iyun kuni soat 19:00 larda Farg‘ona shahridagi AGTKSh hududida avtobus tom qismiga o‘rnatilgan gaz ballonlariga gaz to‘ldirish vaqtida gaz ballonlaridan birida yorilish paydo bo‘lgan.
Viloyat FVBning xabariga ko‘ra, yorilish natijasida yong‘in sodir bo‘lmagan, tan jarohati olganlar yo‘q.
Voqea joyiga viloyat FVB boshlig‘i va huquqni muhofaza qilish organlari hamda tegishli xizmat vakillari chiqqan.
Yorilish sababi vakolatli tashkilotlar bilan hamkorlikda aniqlanmoqda.
Jamiyat
“Hokimiyatdan kelgan topshiriqni deb, bolamga kuyib o‘tiribman” – o‘lim bilan tugagan “Andijon polkasi” tafsilotlari
23 iyun kuni “Andijon polkasi” Ginnesning rekordlar kitobiga kiritildi: viloyat markaziy stadionida 20 ming odam bir vaqtda raqsga tushdi.
Raqsga tushganlar orasida Asaka tumanidagi 14-maktabning 8-sinf o‘quvchisi, 15 yoshli Farrux Ne’matov ham bor edi.
U o‘sha kuni tadbirdan qaytishda o‘zi o‘qiydigan maktab direktori boshqaruvidagi Damas’da avtohalokatga uchrab, shifoxonada vafot etdi.
Tafsilotlar – Kun.uz muxbiri reportajida.
Surishtiruvdan ma’lum bo‘lishicha, “Andijon polkasi”ni Ginnes rekordlar kitobiga kirishi uchun stadionda katta tadbir uyushtirilgan va bunga maktab o‘quvchilari jalb qilingan. 23 iyun kuni boshqa maktablar qatori Asaka tumanidagi 14-maktabning o‘quvchilari ham tadbirda qatnashgan. O‘sha kuni YTH oqibatida vafot etgan 8-sinf o‘quvchisi Ne’matov Farrux ham maxsus avtobuslarda stadionga borgan. Tadbir tugagach u 5 nafar sinfdoshlari bilan maktab direktorining “Damas” avtomashinasiga o‘tirib uyga qaytayotgan bo‘lgan.
YTH sodir bo‘lgan chorraha
Maktab o‘quvchilari mingan mashina asosiy yo‘ldan kelib chapga qayrilmoqchi bo‘lgan paytda qarama qarshi tomondan kelayotgan “ZIL” yuk mashinasi “Damas”ning orqasiga kelib urilgan. Oqibatda “Damas” ag‘darilib ketgan.
“Sog‘lom o‘g‘limni o‘ldirib berishdi”…
“Bir kun avval o‘g‘limning sinf rahbari telefon qilib ertaga “Andijon polkasi” tadbiriga Farruxni jo‘nating iltimos deb qayta-qayta tayinladi. Xo‘p dedim. 15 yoshga kirib pul topadigan bo‘lib qolgandi o‘g‘lim. Chiroyli qilib kiyintirib maktabiga jo‘natdik. Chorsilarni beliga tugib xursand bo‘lib do‘sti bilan uydan chiqib ketdi.
marhum Farrux Ne’matov
Bir payt qo‘shnim yugurib kirdi. Durdonaxon, bolalarimiz “avariyaga” uchrabdi, qolgan bolalar yaxshi ekan, bitta sizning bolangizni boshi yorilibdi, tikishyapti ekan dedi. Viloyat shifoxonasiga qarab ketdik. Farruxbek besh-olti soatda chiqdi operatsiyadan. Amaliyot juda uzoq cho‘zildi.
O‘qituvchilarning o‘zi qon berdi o‘g‘limga. Ichki a’zolari majaqlanib ketgan ekan. O‘ziga kelmadi o‘sha kuni kechasi bilan ham. Ertasi kuni 24 iyunda joni uzildi-da bolamni. Farruxbek o‘g‘lim katta farzandim edi. Uydan soppa-sog‘ chiqib ketgan edi.
Aslida tadbirni tashkillagan tashkilotlar, hokimiyat o‘quvchilarni maxsus avtobusda olib borib, olib kelib qo‘yishlari kerak edi. O‘zboshimchalik bilan avtobusga chiqmay “Damas”ga chiqqan deb, endi aybni o‘g‘limga ag‘darib qo‘yishyapti. Aybdorlar qonun oldida javob bersin. Guldek o‘g‘limdan ayrildim”, deydi marhum Farrux Ne’matovning onasi Durdona Qosimova.
Durdona Qosimova, marhumning onasi
Avtobus ketib qolgach, direktorning “Damas”iga chiqishgan ekan…
“Jiyanim do‘stlari bilan tadbirga avtobusda borgan. Tadbirdan keyin bolalar ust-boshlarini almashtirib chiqqunicha, avtobus ketib qolgan ekan. Ko‘chada qolgan bolalar bizni olib ketinglar deb, domlasiga telefon qilgan. Shundan keyin maktab direktori o‘zining “Damas” mashinasida bolalarni olib ketayotgan bo‘lgan. Chorrahaga yetganlarida baxtsiz hodisa sodir bo‘lganda.
Jiyanim Muhammadrizo Qambarovning holati og‘ir edi, endi hozir “operatsiyadan” keyin ancha o‘ziga kelib qoldi. “Damas”da 2011 yilda tug‘ilgan 6 nafar sinfdosh do‘stlar bo‘lgan”, deydi YTH oqibatida shifoxonaga tushib qolgan Muhammadrizo Qambarovning tog‘asi Oybek Ibragimov.
Oybek Ibragimov
2 o‘quvchi shifoxonada, qolganiga ruxsat berdik…
“23 iyun kuni Andijon-Asaka avtomobil yo‘lida yo‘l-transport hodisasi sodir bo‘lgan. Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Andijon filialiga olti nafar jabrlangan o‘quvchi olib kelindi. Olti nafardan biri o‘ta og‘ir holatda kelgan. Ertasi kuni o‘sha og‘ir bemor vafot etgan. Qolgan besh nafar bemor turli jarohatlar bilan davolangan. Ulardan uch nafariga holati yaxshilanganidan keyin uyiga ruxsat berildi. Hozirda ikki nafari shifoxonada davolanyapti” – Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Andijon filiali direktori o‘rinbosari Abdumutalib Akbaraliyev.
Abdumutalib Akbaraliyev
Kun.uz muxbiri bo‘lib o‘tgan voqea bo‘yicha tegishli idoralardan izoh olmoqchi bo‘ldi. Ammo biror bir tashkilot xodimi holatga munosabat bildirishni istamadi.
Ayni paytda YTH yuzasidan Asaka tumani IIB tomonidan surishtiruv ishlari olib borilyapti.
Ma’lumot o‘rnida, 24 iyun kuni Andijon viloyati markazidagi stadionda «Andijon polkasi» raqsiga tushish orqali rekord o‘rnatildi.
«Bu musobaqa men uchun ham katta tajriba bo‘di» – Kannavaro
25-iyundan valyutalar qanchaga yetishi e’lon qilindi
Olimlar kimlar tezroq qarishini aniqlashdi
-
Sport5 days ago🔴 LIVE: AQSh-Eron muzokaralari va Starmer iste’fosi
-
Jamiyat3 days ago«Andijon polkasi» tadbiriga ketayotgan o‘quvchilar YTHga uchradi
-
Sport2 days agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Jamiyat5 days ago
Biz 34 yil kutgan voqea
-
Dunyodan4 days ago
BAAda 15 yoshgacha bo’lgan bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlar taqiqlangan
-
Iqtisodiyot3 days ago
O‘zbekiston banklari aktivlari 962,8 trln so‘mga yetdi
-
Dunyodan3 days agoQirg‘izistonda navbatdagi prezidentlik saylovlari qachon o‘tkazilishi ma’lum qilindi.
-
Dunyodan23 hours agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar