Dunyodan
Guvohlar butun mamlakat bo’ylab o’limga olib keladigan bosimlar haqida gapirishadi
Roja Asadiand
Sara Namju, BBC Fors
jamoat mulki
Namoyishchi juma kuni Tehron shimoli-g’arbidagi Qay maydonida valiahd shahzoda Rizo Pahlaviyning suratini ko’tarmoqda.
“Men buni o’z ko’zim bilan ko’rdim. Ular to’g’ridan-to’g’ri namoyishchilar safiga o’q uzishdi va odamlar voqea joyiga yiqildi”.
Omidning izidan qo‘rqib gapirayotganda ovozi qaltirab ketdi. Rasmiylar tomonidan qasos olish xavfini hisobga olsak, Eron va butun dunyo o’rtasidagi sukunat devorini buzish uchun katta jasorat kerak.
Yoshi 40 dan oshgan va xavfsizlik nuqtai nazaridan ismi o‘zgartirilgan Omid so‘nggi bir necha kundan beri Eron janubidagi kichik bir shahar ko‘chalarida iqtisodiy qiyinchiliklarning kuchayishiga qarshi norozilik namoyishi o‘tkazmoqda.
Uning so‘zlariga ko‘ra, xavfsizlik kuchlari shahardagi qurolsiz namoyishchilarga Kalashnikov avtomatidan o‘t ochgan.
“Biz shafqatsiz rejimga qarshi quruq qo‘l bilan kurashyapmiz.
Bi-bi-si o’tgan hafta mamlakat bo’ylab namoyishlar ortidan xavfsizlik kuchlari tomonidan bostirilayotgani haqida shunga o’xshash xabarlarni oldi.
O’shandan beri rasmiylar internetga kirishni to’sib qo’ydi, bu esa Erondan xabar berishni har qachongidan ham qiyinlashtirdi. Eronda BBC Fors tiliga xabar berish hukumat tomonidan taqiqlangan.
Namoyishlarning 12-kechasi payshanba kuni hukumatga qarshi boʻlgan eng yirik milliy norozilik namoyishlaridan biri boʻlib oʻtdi. 1979 yilgi islom inqilobida ag’darilgan Eronning so’nggi shohining quvg’indagi o’g’li Rizo Pahlaviyning chaqirig’i ortidan payshanba va juma kungi namoyishlarda ko’p odamlar qatnashgan.
Ertasi kuni Eron oliy rahnamosi Ali Xomanaiy “Islom respublikasi chekinmaydi” dedi. Bu ogohlantirishdan keyin xavfsizlik kuchlari va Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi undan ko‘rsatma olib, hozirgacha eng dahshatli qon to‘kilishiga olib keldi.
Eron rasmiylari Qo’shma Shtatlar va Isroilni fitna qo’zg’atishda ayblab, “terrorchilik harakatlarini” qoraladi, deya xabar beradi davlat matbuoti.
Tehronlik bir yosh ayolning aytishicha, o’tgan payshanba kuni “qiyomat kuni”dek tuyulgan.
“Hatto Tehronning chekka hududlari ham namoyishchilar bilan to’lgan. Bu aql bovar qilmaydigan joy”, – deydi u.
“Ammo juma kuni xavfsizlik kuchlari shunchaki o’ldirishdi, o’ldirishdi, o’ldirishdi. Buni o’z ko’zim bilan ko’rib, o’zimni qattiq kasal va butunlay tushkunlikka tushirdim. Juma qonli kun edi.”
Uning so’zlariga ko’ra, juma kungi qotilliklardan so’ng odamlar ko’chaga chiqishdan qo’rqishgan va ko’pchilik xiyobonlarda va uylarida ashula aytishgan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Tehron urush zonasi bo‘lib, ko‘chalarda namoyishchilar va xavfsizlik kuchlari yordam bermoqda.
Ammo u qo’shimcha qildi: “Urushda ikkala tomon ham qurolga ega. Bu erda odamlar faqat qo’shiq aytish uchun o’ldiriladi. Bu bir tomonlama urush”.
Morg videosida Eron hukumatining zo‘ravonlik bilan bostirilishi ko‘rsatilgan
Tehronning g‘arbidagi Fardis shahridagi guvohlarning aytishicha, Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusiga (IIQK) aloqador bo‘lgan “Basij” harbiylashtirilgan guruh a’zolari juma kuni bir necha soatdan keyin ko‘chalarda politsiya bo‘lmagan holda namoyishchilarga to‘satdan hujum qilgan.
Guvohlarning aytishicha, harbiy kiyim kiygan va mototsikl minayotgan qo’shinlar namoyishchilarga to’g’ridan-to’g’ri o’q otgan. Xiyobonga belgilanmagan mashina ham kirib kelgan, uning yo‘lovchilari namoyishda ishtirok etmayotgan aholiga qarata o‘q uzgani xabar qilingan.
“Har bir ko’chada ikki yoki uch kishi halok bo’ldi”, dedi guvohlardan biri.
Bi-bi-si Forsga guvohlik berganlar, Eron ichidagi haqiqatni tashqi dunyo tasavvur qilish qiyinligini va xalqaro ommaviy axborot vositalari hozirgacha eʼlon qilgan qurbonlar soni ularning oʻz hisob-kitoblarining atigi bir qismi ekanligini aytishdi.
Xalqaro axborot tashkilotlarining Eronda erkin faoliyat yuritishiga ruxsat berilmagan va birinchi navbatda mamlakat tashqarisida faoliyat yuritayotgan Eron inson huquqlari tashkilotlariga tayanadi. Norvegiyada joylashgan Eron Inson huquqlari tashkiloti (IHRNGO) dushanba kuni Eronda kamida 648 namoyishchi, jumladan, 18 yoshdan kichik to‘qqiz kishi halok bo‘lganini e’lon qildi.
Ba’zi mahalliy manbalar va guvohlarning xabar berishicha, turli shaharlarda yuzlab minglab odamlar ko’p sonda o’ldirilgan.
BBC hozircha bu raqamlarni mustaqil ravishda tasdiqlay olmaydi va Eron rasmiylari hozircha o‘ldirilgan namoyishchilar soni bo‘yicha hech qanday rasmiy yoki shaffof statistik ma’lumot bermagan.
Biroq Eron matbuoti namoyishlar chog‘ida 100 nafar xavfsizlik xodimi halok bo‘lganini, ular “to‘polonchilar” deb atagan namoyishchilar turli shaharlardagi o‘nlab masjid va banklarga o‘t qo‘yganini xabar qildi.
guvohning surati
Payshanba kuni e’lon qilingan videoda Eron shimolidagi Babol shahrida ko’plab odamlar to’plangan.
guvohning surati
Payshanba kuni Eron g‘arbidagi Xoramobod shahridan e’lon qilingan suratda inqilobdan oldingi Eron bayrog‘ini ushlab turgan erkak tasvirlangan.
BBC Forsi’ning faktlarni tekshirish guruhi tomonidan ko‘rib chiqilgan videolarda namoyishlar chog‘ida turli joylarda politsiya mashinalari va ba’zi hukumat binolariga o‘t qo‘yilgani ham ko‘rsatilgan.
BBC Fors tiliga yuborilgan guvohliklar va videolar asosan Tehron, yaqin atrofdagi Karaj, shimoldagi Rasht, shimoli-sharqdagi Mashhad va janubdagi Sheroz kabi yirik shaharlardan keladi. Ushbu hududlar Starlink sun’iy yo’ldosh tarmog’i orqali internetga oson kirish imkoniyatiga ega.
Starlink-ga kirish juda cheklanganligi sababli ko’plab erta qurbonlar sodir bo’lgan kichik shaharlardan kam ma’lumot mavjud.
Biroq, turli shaharlardan olingan xabarlarning hajmi, izchilligi va o’xshashligi tazyiqlar qanchalik jiddiyligi va o’limga olib keladigan kuchlarning keng qo’llanilishidan dalolat beradi.
BBC bilan suhbatlashgan hamshiralar va tibbiyot xodimlari ko‘p o‘lik jasadlar va yaralangan namoyishchilarni ko‘rganliklarini aytishdi.
Ularning xabar berishicha, ko‘plab shaharlardagi shifoxonalar to‘la va odamlarni, ayniqsa boshi va ko‘zi og‘ir jarohatlanganlarni davolashga qodir emas. Ba’zi guvohlarning aytishicha, jasadlar “bir-birining ustiga qo’yilgan” va ularning oilalariga topshirilmagan.
Guvohning surati/Reuters
Tehrondan juma kuni e’lon qilingan kadrlarda avtomobil yonib ketgani aks etgan.
Yakshanba kuni faollar tomonidan boshqariladigan Vohid Online Telegram kanalida e’lon qilingan grafik videoda Tehrondagi Xafrizak sud-tibbiyot markazida ko’p sonli jasadlar ko’rsatilgan, ko’plab oilalar qayg’u chekayotgan yoki jasadlarning shaxsini aniqlashga harakat qilgan.
Kalizak tomonidan suratga olingan videolardan birida qarindoshlar ekranda ko‘rsatilgan noma’lum jasadlar suratlariga qarab turganini ko‘rish mumkin.
Muassasa ichida va tashqarisidagi ko’chada qora qoplarga solingan ko’plab jasadlar ko’rindi, ammo ulardan faqat ba’zilarining shaxsi aniqlangan ko’rinadi.
Videolardan birida bir nechta jasadlar saqlanayotgan omborning ichki qismi, boshqa videoda odamlar yuk mashinasidan jasadlarni olib chiqib ketayotgani aks etgan.
Mashhaddagi qabristondagi o‘likxona xodimining aytishicha, juma kuni ertalab quyosh chiqishidan oldin boshidan og‘ir jarohat olgan 180 dan 200 gacha jasad olib kelingan va tezda ko‘milgan.
Rasht shahridagi manbalarning BBC Forsga aytishicha, payshanba kuni 70 nafar namoyishchining jasadi shahar kasalxonasi o‘likxonasiga topshirilgan. Rasmiylarning aytishicha, xavfsizlik kuchlari jasadni oilasiga topshirishdan oldin “o‘qlar uchun to‘lov”ni talab qilgan.
Shu bilan birga, sharqiy Tehrondagi shifoxonaning tibbiyot xodimlari payshanba kuni BBC Forsga o‘sha kuni kasalxonaga 40 ga yaqin jasad olib kelinganini aytdi. Shifokorning shaxsini himoya qilish uchun shifoxona nomi sir tutilgan.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Antoniu Guterrish yakshanba kuni shunday dedi: “Soʻnggi kunlarda Eron hukumati tomonidan namoyishchilarga nisbatan zoʻravonlik va haddan tashqari kuch ishlatish haqidagi xabarlar bizni hayratda qoldirdi”.
Mai Sato, BMTning Eron Islom Respublikasidagi inson huquqlari bilan bog‘liq vaziyat bo‘yicha maxsus ma’ruzachisi Bi-bi-si Forsga shunday dedi: “O‘lganlar sonidan qat’i nazar, xavfsizlik kuchlarining o‘ldiradigan kuch ishlatishi xavotir uyg‘otayotganini ta’kidlamoqchiman”.
30-iyun kuni ertalab Tojikiston Favqulodda vaziyatlar qo‘mitasi qutqaruvchilari tog‘li Badaxshon muxtor viloyati raisi Alisher Mirzonavotning jasadini topdi. Bu haqda agentlikning OAV bo‘limi boshlig‘i Arif Nozimyan ma’lum qildi.
Uning aytishicha, jasad Xatlon viloyati Shamsiddin Shohin tumanidagi Kisht qishlog‘i yaqinidagi Panj daryosi yuzasidan topilgan.
Tibbiy ekspertiza natijasida marhumning shaxsi aniqlangan.
Hozirda qutqaruv guruhlari Alisher Mirzonavottning turmush o‘rtog‘i va voyaga yetmagan qizini qidirmoqda.
Qidiruv-qutqaruv ishlari 17 iyundan beri davom etmoqda. O‘sha kuni tog‘li Badaxshon muxtor viloyati rahbari Alisher Mirzonavot hamrohlari bilan Darvoz tumanida yo‘ldan chiqib ketib, Panj daryosiga qulagan.
Avvalroq qutqaruv guruhlari YTHda halok bo‘lgan haydovchi va tuman boshlig‘i maslahatchisining jasadlarini topgan edi.
Tojikiston Ichki ishlar vazirligi ish bo‘yicha tergov jarayoni mamlakat prezidenti Imomali Rahmonning shaxsan nazorati ostida olib borilayotganini ma’lum qildi.
Eron Tashqi ishlar vazirligi Eron delegatsiyasining shu hafta Qatar poytaxti Dohaga tashrif buyurishini, biroq AQSh bilan muzokaralar rejalashtirilmaganini ma’lum qildi.
Mutaxassislar delegatsiyasi AQSh bilan shu oy boshida imzolangan anglashuv memorandumini amalga oshirish masalalarini muhokama qilish uchun Dohaga tashrif buyuradi, dedi vazirlik vakili. Biroq bu tashrif AQSh bilan bevosita muzokaralar boshlanganini anglatmaydi.
Eron Tashqi ishlar vazirligi vakili: “Biz hali yakuniy kelishuvni muhokama qilish bosqichiga yetganimiz yo’q. Yaqin kelajakda AQSh tomoni bilan hech qanday muzokara bo’lmaydi”, dedi.
Avvalroq AQShning ko‘plab ommaviy axborot vositalari, jumladan Axios va CNN seshanba kuni Dohada ikki davlat o‘rtasidagi texnik muzokaralar davom etishi haqida xabar bergan edi. Keyinroq Eron Tashqi ishlar vazirligi direktori oʻrinbosari Kozim Gʻaribobodiy bu maʼlumotni rad etdi.
Shunga qaramay, AQSh prezidenti Donald Tramp Eron muzokaralar o‘tkazishni so‘ragani va muzokaralar Dohada o‘tkazilishini ma’lum qildi. Oq uy matbuot kotibi Karolin Levittning ma’lum qilishicha, AQSh maxsus vakili Stiv Uitkoff va katta maslahatchi Jared Kushner shu hafta yuqori darajadagi muzokaralar uchun Qatarga tashrif buyurishadi.
Qayd etilishicha, 17-iyun kuni imzolangan doiraviy kelishuv tomonlarga Eron yadro dasturi, sanksiyalarni yumshatish va Hormuz bo‘g‘ozining kelajakdagi maqomi bo‘yicha yakuniy kelishuvni ishlab chiqish uchun 60 kun muhlat bergan.
AQShda sog‘liqni saqlash sohasidagi eng yirik firibgarlikni uyushtirganlikda gumon qilingan amerikalik tadbirkor Ibrohim Xaldun Hilmi Turkiyada hibsga olindi. Bu haqda AQSh Federal qidiruv byurosi (FTB) ma’lum qildi.
Tergov ma’lumotlariga ko’ra, Hilmi Medicare davlat tibbiy sug’urtasi dasturidan 3,7 milliard dollarni firibgarlik yo’li bilan o’zlashtirmoqchi bo’lgan.
Uning nazorati ostidagi kompaniyalar, jumladan Sunshine Senior Solutions, rasmiy ravishda tibbiy asboblar yetkazib beruvchisi sifatida faoliyat yuritgan. Ammo prokurorlarning aytishicha, ushbu kompaniyalar orqali davlat dasturiga tizimli ravishda yolg‘on hisobotlar kiritilgan.
Tergovchilarning ta’kidlashicha, kompaniyalar tizza bo’g’imlari, qo’l tirgaklari, kateterlar, yaralarni parvarish qilish vositalari va boshqa tibbiy mahsulotlar uchun milliardlab dollar to’lashni talab qilgan. Biroq, ko’plab bemorlar buyurtma bermagan, olmagan yoki umuman bunday uskunaga ega emas edi.
Huquq-tartibot idoralari Hilmini 2025 yilning may oyida hibsga olishlari kerak edi, biroq u tergovdan qochish uchun mamlakatdan qochib ketdi.
Bir yildan ortiq qidiruvdan so‘ng Turkiya huquq-tartibot idoralari uning shaxsini aniqlab, hibsga oldi. Shundan so‘ng FQB maxsus operatsiya o‘tkazib, gumonlanuvchini AQShga ekstraditsiya qildi.
FQB direktori Kash Patel bu ishni AQSh tarixidagi eng yirik tibbiy sug‘urta firibgarliklaridan biri deb atadi.
Hilmi Medicare dasturini aldashda ayblanib, federal sudda sudlanmoqda. AQSh qonunlariga ko’ra, bunday jinoyatlar uchun katta miqdorda jarima va yillar qamoq jazosi qo’llanilishi mumkin.
Mazkur ish transmilliy jinoiy tarmoqlarni fosh qilishga qaratilgan “Oltinga hujum” operatsiyasi doirasida tergov qilinmoqda. Operatsiya davomida yuzlab odamlarga nisbatan jinoiy ish qo‘zg‘atildi.
Janubiy Koreyaning sobiq prezidenti ustidan sud jarayonining yangi bosqichi: prokurorlar o‘lim jazosini talab qilmoqda.
Yonhap News xabariga ko‘ra, Maxsus prokuratura 2024-yilda harbiy holat joriy qilinganidan keyin sodir bo‘lgan davlat to‘ntarishiga urinish munosabati bilan Janubiy Koreyaning sobiq prezidenti Yun Sek Yolga o‘lim jazosini berishni yana bir bor so‘ragan.
Seul apellyatsiya sudi tanaffusdan keyin qayta ochildi. Sud jarayoni avvalroq Yun Seok Yolning sudyani ishdan bo‘shatish haqidagi iltimosi tufayli to‘xtatilgan edi, biroq Oliy sud bu iltimosni rad etdi.
Ayblov tomoni birinchi instantsiya sudining hukmi juda yumshoq ekanligini ta’kidlab, avvalgi pozitsiyasini saqlab qoldi.
Fevral oyida sud sobiq prezidentni davlat toʻntarishiga urinishda boshchilik qilgani uchun umrbod qamoq jazosiga hukm qilgan edi.
Bundan tashqari, prokuratura quyi sudning sobiq harbiy qo’mondon Roh Sang-vonning yozuvlarini harbiy holatga tayyorgarlik ko’rish dalili sifatida rad etish to’g’risidagi qaroriga e’tiroz bildirdi.
Maxsus prokuratura “Birinchi sud hukmi juda yumshoq bo‘ldi”, dedi va Yun Seok Yulga o‘lim jazosi berilishini so‘radi.
Xurmuz bo‘g‘ozi orqali suzib ketayotgan yuk kemasi snaryadga uchradi. Britaniya harbiylari hodisada kemaning boshqaruv qismi shikastlanganini, biroq qurbonlar va atrof-muhitga zarar yetkazilgani haqida xabar berilmaganini aytdi.
Hodisa Ummon qirg‘oqlaridan 12,5 dengiz mili uzoqlikda sodir bo‘lgan. Hodisa Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi Tehron ruxsatisiz Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadigan kemalar haqida navbatdagi ogohlantirish berganidan bir necha soat o‘tib sodir bo‘lgan.
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan videoda IIMK dengiz floti nomidan radio ogohlantirish eshitilishi mumkin. Unda aytilishicha, Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtish faqat Eron ruxsati bilan va belgilangan yoʻnalishlar boʻylab amalga oshirilishi kerak.
Shu bilan birga, Ummon Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro dengiz tashkiloti bilan hamkorlikda kemalar uchun yangi xavfsiz marshrutni ishga tushirdi. Maʼlumotlarga koʻra, ushbu yoʻnalish boʻylab oʻtuvchi kemalar soni tez surʼatlar bilan ortib bormoqda.
Eron bu yo‘nalishni “qabul qilib bo‘lmaydigan va o‘ta xavfli” deb atadi, chunki u o‘z roziligisiz o‘rnatilgan.
AQSh Davlat kotibi Marko Rubio Fors ko‘rfazi mamlakatlari tashqi ishlar vazirlari bilan uchrashuvda AQSh va uning ittifoqchilari Hormuz bo‘g‘ozi orqali yuk tashish erkinligini ta’minlashda davom etishini aytdi. Uning aytishicha, yangi dengiz yo‘llari ochiq qolishi muhim.
Jahon chempionatidan qaytgan O‘zbekiston milliy jamoasi tantanali kutib olindi
Toshkentdagi bog‘chada nimalar sodir bo‘ldi?
Hujjatsiz yerlarga uch karrali soliq qanday qayta hisoblanadi?
-
Dunyodan3 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Dunyodan5 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Iqtisodiyot4 days ago
Prezident raisligida videoselektor boshlandi
-
Jamiyat3 days agoToshkent davlat agrar universiteti sport kompleksida yong‘in sodir bo‘ldi
-
Iqtisodiyot3 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
-
Jamiyat4 days agoO‘zbekistonning 24 ta oliy ta’lim muassasasi top-1000 talik ro‘yxatga kiritildi
-
Jamiyat4 days agoChirchiqda kanalga tushib ketgan fuqaro qutqarib qolindi
-
Sport4 days agoJCh kundaligi. Kabo-Verdeda mo‘jiza, Urugvayda sharmandalik, Dembeleda het-trik, Eronda drama