Reuters

Ser Keir Starmerning izohlari uning prezident Donald Tramp bilan do’stona munosabatlarida kamdan-kam uchraydigan ommaviy tanbehdir.

Ser Keir Starmer yakshanba kuni prezident Donald Trampga telefon orqali AQShning Grenlandiyani egallashiga qarshi chiqqan ittifoqchilarga tariflarni qoʻllash “notoʻgʻri” boʻlishini aytdi, deb xabar beradi 10-son.

Bu AQSh prezidenti orolni sotib olish bo‘yicha kelishuvga erishilgunga qadar Yevropaning sakkizta davlati, jumladan, Buyuk Britaniyadan import qilinadigan mahsulotlarga 10 foizlik boj joriy etishga va’da berganidan keyin ikki yetakchi o‘rtasidagi birinchi uchrashuvdir.

Oq uy Qo’shma Shtatlarni milliy xavfsizlik nuqtai nazaridan Daniya avtonom hududini nazorat ostiga olishga chaqirib, Yevropa ittifoqchilari va orolda yashovchi aholini xavotirga soldi.

Ser Keyr Grenlandiya kelajagini o‘z xalqi va Daniya xalqi hal qilishi kerakligini bir necha bor aytgan.

Qo’ng’iroqdan so’ng 10-sonli matbuot kotibi ser Keir prezident Trampga shunday dedi: “Shimoliy tog’larning xavfsizligi Yevro-Atlantika manfaatlarini himoya qilish uchun NATOning barcha ittifoqchilari uchun ustuvor vazifadir”.

U, shuningdek, NATO ittifoqchilarining jamoaviy xavfsizligini ta’minlash maqsadida ularga tariflarni qo’llash noto’g’ri ekanligini aytdi.

Uning qo‘shimcha qilishicha, Tramp bilan telefon suhbati oldidan bosh vazir Daniya bosh vaziri Mette Fredriksen, Yevrokomissiya rahbari Ursula fon der Leyen va NATO Bosh kotibi Mark Ryutte bilan gaplashgan.

Daniya Grenlandiya sotilmasligini va uning hududiga qilingan har qanday hujum Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) harbiy ittifoqining tugashini anglatadi, shu bilan birga Grenlandiya Qo’shma Shtatlarga qo’shilishdan ko’ra Daniyada qolishni afzal ko’rishini ta’kidlaydi.

Prezident Trumpning tarif rejasida ko’rsatilgan sakkizta davlat yakshanba kungi qo’shma bayonotida tahdid ostidagi tariflar “transatlantik munosabatlarga putur etkazishi va ularni xavfli pastga siljishiga olib kelishi” mumkinligini aytdi.

Daniya, Finlyandiya, Fransiya, Germaniya, Niderlandiya, Norvegiya, Shvetsiya va Buyuk Britaniya qoʻshilgan bayonotda Arktika xavfsizligiga sodiq ekanliklari taʼkidlandi va “Daniya Qirolligi va Grenlandiya xalqi bilan toʻliq birdamlikda” ekanliklari taʼkidlandi.

Prezident Tramp Daniya Grenlandiyani Rossiya, Xitoy va boshqalardan himoya qilishga qodir emasligini bir necha bor ta’kidlagan.

U hududni kuch bilan egallab olish imkoniyatini istisno etmadi, biroq uning ma’muriyatining birinchi qadami hududni sotib olish bo‘lishini aytdi.

Prezident Trampning shanba kuni e’lon qilgan rejasiga ko’ra, 1-fevraldan boshlab sakkizta mamlakat tovarlariga 10 foizlik bojlar joriy etish, 1-iyundan boshlab esa kelishuvga qadar 25 foizga ko’tarilishi mumkin.

Ser Keyrning bu masalaga aralashuvi u bilan mustahkam aloqada bo‘lgan AQSh prezidentini noodatiy ommaviy tanbeh bo‘ldi.

Avvalroq Madaniyat kotibi Liza Nendi Laura Kuenssberg bilan birga yakshanba kuni BBCga Trampning tarif bo‘yicha tahdidlari “mutlaqo foydasiz va samarasiz” ekanligini va Oq uy bilan “kattalar muhokamasi” zarurligini aytgan edi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, prezident Tramp tez-tez “muloqot”ni rag‘batlantirishdan oldin “juda kuchli fikrlarni bildiradi” va qo‘shimcha qildi: “U kelishmovchilikni olqishlaydi… va tez-tez sodir bo‘ladigan narsa muzokaralardir”.

Janob Nendi, shuningdek, Buyuk Britaniya Grenlandiya kelajagi bo‘yicha o‘z pozitsiyasini murosaga keltirmasligini aytdi, uning aytishicha, bu “muzokaralar olib borilmaydi”.

Britaniyaning Grenlandiya bo’yicha pozitsiyasi “muzokara qilib bo’lmaydi”, deydi Liza Nendi

Britaniya AQShning erta tariflaridan qochishga yoki minimallashtirishga muvaffaq bo’lgan va ser Keyr Ukrainadagi urushni tugatishda AQSh va Evropa o’rtasida asosiy vositachi bo’lib xizmat qilgan bo’lsa-da, uning hukumati Grenlandiyaga egalik qilishda Daniya tarafini qo’llab-quvvatladi.

Prezident Tramp uzoq vaqtdan beri Arktika oroli ustidan nazoratni qoʻlga kiritish istagini bildirgan, biroq uning maʼmuriyati yanvar oyi boshida Venesuela prezidenti Nikolas Maduroni qoʻlga olishdagi muvaffaqiyatidan jasorat topgan koʻrinadi.

AQSh Kongressi Vakillar palatasi spikeri Mayk Jonson BBCga tariflar e’lon qilinishidan oldin Grenlandiya “bizning yerimiz emas”, balki “biz uchun strategik ahamiyatga ega” ekanini tan olganini aytdi.

“Men harbiy aralashuvni bashorat qilmayman”, dedi u va diplomatik yoʻl “boradigan yoʻl” ekanini qoʻshimcha qildi.

Prezident Trampning bayonoti Britaniya siyosiy spektrida tanqidlarga sabab bo’ldi.

Soya tashqi ishlar vaziri Dame Priti Patel AQSh prezidentining tarif tahdidlari “mutlaqo noto’g’ri” va “teskari” bo’lib, Buyuk Britaniya va AQShdagi oilalar va bizneslarga zarar etkazayotganini aytdi.

Konservativ deputat ser Jeremi Xant Laura Kuenssbergga prezident Tramp Grenlandiyaning anneksiyasini “aslida boshdan kechirishiga” ishonmasligini aytdi.

“NATO ittifoqchisining suveren hududiga bostirib kirish NATOning tugashini anglatadi va bu aslida Amerikani zaiflashtiradi”.

Richard Tice, Buyuk Britaniya islohoti rahbari o’rinbosari: “Maqsad – barcha NATO ittifoqchilari uchun Grenlandiyani himoya qilish to’g’ri, ammo u buni qilish usuli mutlaqo noto’g’ri”, dedi.

Liberal-demokratlar yetakchisi ser Ed Deyvi avvalroq Tramp “Buyuk Britaniya va NATO ittifoqchilariimizni to‘g‘ri ish qilgani uchun jazolayotganini” aytgan bo‘lsa, “Yashillar” partiyasining parlamentdagi yetakchisi Elli Chouns bu qarorni “cheklovsiz” deb tanqid qilgan edi.

Grenlandiyaning Shimoliy Amerika va Shimoliy qutb o’rtasida joylashganligi uni erta ogohlantirish tizimlari va mintaqadagi kemalarni kuzatish uchun juda mos keladi.

Amerika Qo’shma Shtatlari allaqachon Grenlandiyadagi raketa kuzatuv bazasida joylashgan 100 dan ortiq harbiy xizmatchilarga ega va Daniya bilan mavjud kelishuvga ko’ra, xohlagancha ko’p qo’shin joylashtirish huquqiga ega.

Biroq, so’nggi yillarda iqlim o’zgarishi muz qatlamlarini erib ketganligi sababli, Grenlandiyaning noyob yer minerallari, uran va temir kabi tabiiy resurslariga qiziqish ortib, bu resurslarni olish osonroq bo’ldi.

Bir qancha Yevropa davlatlari Daniyani qo‘llab-quvvatlash uchun yig‘ilishdi.

Britaniya shu hafta boshida Grenlandiyaga razvedka missiyasi deb ataladigan harbiy xizmatchilarni, jumladan, endi yangi tariflar kiritish imkoniyatiga duch kelayotgan boshqa Yevropa davlatlarining xodimlarini yubordi.

Prezident Trump shanba kuni ular “juda xavfli o’yin” o’ynashayotganini va “sayyoramizning xavfsizligi, xavfsizligi va omon qolishini” xavf ostiga qo’yishini aytdi.

“NATO aʼzolari sifatida biz umumiy transatlantik manfaat sifatida Arktika xavfsizligini mustahkamlash tarafdorimiz”, — deyiladi sakkiz davlatning yakshanba kungi qoʻshma bayonotida.

Uning qo‘shimcha qilishicha, Daniya boshchiligida rejalashtirilgan mashg‘ulotlar “bu ehtiyojga javob beradi” va “xavf tug‘dirmaydi”.

“Biz birlashishda va muvofiqlashtirilgan tarzda javob berishda davom etamiz. Biz suverenitetimizni himoya qilishga sodiqmiz”.

Tariflar – bu eksport qiluvchi davlat tomonidan emas, balki import qiluvchi kompaniyalar tomonidan olinadigan xorijiy mahsulotlar uchun hukumatlarga to’lanadigan soliqlar.

Biroq, yig’im ushbu iqtisodiyotlarga salbiy ta’sir ko’rsatishi mumkin, chunki bu kompaniyalar qo’shimcha xarajatlar tufayli kamroq mahsulot import qilishga qaror qilishlari mumkin.

Source link