Dunyodan
Grenlandiyaga tariflar tahdidi “noto’g’ri”
Reuters
Ser Keir Starmerning izohlari uning prezident Donald Tramp bilan do’stona munosabatlarida kamdan-kam uchraydigan ommaviy tanbehdir.
Ser Keir Starmer yakshanba kuni prezident Donald Trampga telefon orqali AQShning Grenlandiyani egallashiga qarshi chiqqan ittifoqchilarga tariflarni qoʻllash “notoʻgʻri” boʻlishini aytdi, deb xabar beradi 10-son.
Bu AQSh prezidenti orolni sotib olish bo‘yicha kelishuvga erishilgunga qadar Yevropaning sakkizta davlati, jumladan, Buyuk Britaniyadan import qilinadigan mahsulotlarga 10 foizlik boj joriy etishga va’da berganidan keyin ikki yetakchi o‘rtasidagi birinchi uchrashuvdir.
Oq uy Qo’shma Shtatlarni milliy xavfsizlik nuqtai nazaridan Daniya avtonom hududini nazorat ostiga olishga chaqirib, Yevropa ittifoqchilari va orolda yashovchi aholini xavotirga soldi.
Ser Keyr Grenlandiya kelajagini o‘z xalqi va Daniya xalqi hal qilishi kerakligini bir necha bor aytgan.
Qo’ng’iroqdan so’ng 10-sonli matbuot kotibi ser Keir prezident Trampga shunday dedi: “Shimoliy tog’larning xavfsizligi Yevro-Atlantika manfaatlarini himoya qilish uchun NATOning barcha ittifoqchilari uchun ustuvor vazifadir”.
U, shuningdek, NATO ittifoqchilarining jamoaviy xavfsizligini ta’minlash maqsadida ularga tariflarni qo’llash noto’g’ri ekanligini aytdi.
Uning qo‘shimcha qilishicha, Tramp bilan telefon suhbati oldidan bosh vazir Daniya bosh vaziri Mette Fredriksen, Yevrokomissiya rahbari Ursula fon der Leyen va NATO Bosh kotibi Mark Ryutte bilan gaplashgan.
Daniya Grenlandiya sotilmasligini va uning hududiga qilingan har qanday hujum Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) harbiy ittifoqining tugashini anglatadi, shu bilan birga Grenlandiya Qo’shma Shtatlarga qo’shilishdan ko’ra Daniyada qolishni afzal ko’rishini ta’kidlaydi.
Prezident Trumpning tarif rejasida ko’rsatilgan sakkizta davlat yakshanba kungi qo’shma bayonotida tahdid ostidagi tariflar “transatlantik munosabatlarga putur etkazishi va ularni xavfli pastga siljishiga olib kelishi” mumkinligini aytdi.
Daniya, Finlyandiya, Fransiya, Germaniya, Niderlandiya, Norvegiya, Shvetsiya va Buyuk Britaniya qoʻshilgan bayonotda Arktika xavfsizligiga sodiq ekanliklari taʼkidlandi va “Daniya Qirolligi va Grenlandiya xalqi bilan toʻliq birdamlikda” ekanliklari taʼkidlandi.
Prezident Tramp Daniya Grenlandiyani Rossiya, Xitoy va boshqalardan himoya qilishga qodir emasligini bir necha bor ta’kidlagan.
U hududni kuch bilan egallab olish imkoniyatini istisno etmadi, biroq uning ma’muriyatining birinchi qadami hududni sotib olish bo‘lishini aytdi.
Prezident Trampning shanba kuni e’lon qilgan rejasiga ko’ra, 1-fevraldan boshlab sakkizta mamlakat tovarlariga 10 foizlik bojlar joriy etish, 1-iyundan boshlab esa kelishuvga qadar 25 foizga ko’tarilishi mumkin.
Ser Keyrning bu masalaga aralashuvi u bilan mustahkam aloqada bo‘lgan AQSh prezidentini noodatiy ommaviy tanbeh bo‘ldi.
Avvalroq Madaniyat kotibi Liza Nendi Laura Kuenssberg bilan birga yakshanba kuni BBCga Trampning tarif bo‘yicha tahdidlari “mutlaqo foydasiz va samarasiz” ekanligini va Oq uy bilan “kattalar muhokamasi” zarurligini aytgan edi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, prezident Tramp tez-tez “muloqot”ni rag‘batlantirishdan oldin “juda kuchli fikrlarni bildiradi” va qo‘shimcha qildi: “U kelishmovchilikni olqishlaydi… va tez-tez sodir bo‘ladigan narsa muzokaralardir”.
Janob Nendi, shuningdek, Buyuk Britaniya Grenlandiya kelajagi bo‘yicha o‘z pozitsiyasini murosaga keltirmasligini aytdi, uning aytishicha, bu “muzokaralar olib borilmaydi”.
Britaniyaning Grenlandiya bo’yicha pozitsiyasi “muzokara qilib bo’lmaydi”, deydi Liza Nendi
Britaniya AQShning erta tariflaridan qochishga yoki minimallashtirishga muvaffaq bo’lgan va ser Keyr Ukrainadagi urushni tugatishda AQSh va Evropa o’rtasida asosiy vositachi bo’lib xizmat qilgan bo’lsa-da, uning hukumati Grenlandiyaga egalik qilishda Daniya tarafini qo’llab-quvvatladi.
Prezident Tramp uzoq vaqtdan beri Arktika oroli ustidan nazoratni qoʻlga kiritish istagini bildirgan, biroq uning maʼmuriyati yanvar oyi boshida Venesuela prezidenti Nikolas Maduroni qoʻlga olishdagi muvaffaqiyatidan jasorat topgan koʻrinadi.
AQSh Kongressi Vakillar palatasi spikeri Mayk Jonson BBCga tariflar e’lon qilinishidan oldin Grenlandiya “bizning yerimiz emas”, balki “biz uchun strategik ahamiyatga ega” ekanini tan olganini aytdi.
“Men harbiy aralashuvni bashorat qilmayman”, dedi u va diplomatik yoʻl “boradigan yoʻl” ekanini qoʻshimcha qildi.
Prezident Trampning bayonoti Britaniya siyosiy spektrida tanqidlarga sabab bo’ldi.
Soya tashqi ishlar vaziri Dame Priti Patel AQSh prezidentining tarif tahdidlari “mutlaqo noto’g’ri” va “teskari” bo’lib, Buyuk Britaniya va AQShdagi oilalar va bizneslarga zarar etkazayotganini aytdi.
Konservativ deputat ser Jeremi Xant Laura Kuenssbergga prezident Tramp Grenlandiyaning anneksiyasini “aslida boshdan kechirishiga” ishonmasligini aytdi.
“NATO ittifoqchisining suveren hududiga bostirib kirish NATOning tugashini anglatadi va bu aslida Amerikani zaiflashtiradi”.
Richard Tice, Buyuk Britaniya islohoti rahbari o’rinbosari: “Maqsad – barcha NATO ittifoqchilari uchun Grenlandiyani himoya qilish to’g’ri, ammo u buni qilish usuli mutlaqo noto’g’ri”, dedi.
Liberal-demokratlar yetakchisi ser Ed Deyvi avvalroq Tramp “Buyuk Britaniya va NATO ittifoqchilariimizni to‘g‘ri ish qilgani uchun jazolayotganini” aytgan bo‘lsa, “Yashillar” partiyasining parlamentdagi yetakchisi Elli Chouns bu qarorni “cheklovsiz” deb tanqid qilgan edi.
Grenlandiyaning Shimoliy Amerika va Shimoliy qutb o’rtasida joylashganligi uni erta ogohlantirish tizimlari va mintaqadagi kemalarni kuzatish uchun juda mos keladi.
Amerika Qo’shma Shtatlari allaqachon Grenlandiyadagi raketa kuzatuv bazasida joylashgan 100 dan ortiq harbiy xizmatchilarga ega va Daniya bilan mavjud kelishuvga ko’ra, xohlagancha ko’p qo’shin joylashtirish huquqiga ega.
Biroq, so’nggi yillarda iqlim o’zgarishi muz qatlamlarini erib ketganligi sababli, Grenlandiyaning noyob yer minerallari, uran va temir kabi tabiiy resurslariga qiziqish ortib, bu resurslarni olish osonroq bo’ldi.
Bir qancha Yevropa davlatlari Daniyani qo‘llab-quvvatlash uchun yig‘ilishdi.
Britaniya shu hafta boshida Grenlandiyaga razvedka missiyasi deb ataladigan harbiy xizmatchilarni, jumladan, endi yangi tariflar kiritish imkoniyatiga duch kelayotgan boshqa Yevropa davlatlarining xodimlarini yubordi.
Prezident Trump shanba kuni ular “juda xavfli o’yin” o’ynashayotganini va “sayyoramizning xavfsizligi, xavfsizligi va omon qolishini” xavf ostiga qo’yishini aytdi.
“NATO aʼzolari sifatida biz umumiy transatlantik manfaat sifatida Arktika xavfsizligini mustahkamlash tarafdorimiz”, — deyiladi sakkiz davlatning yakshanba kungi qoʻshma bayonotida.
Uning qo‘shimcha qilishicha, Daniya boshchiligida rejalashtirilgan mashg‘ulotlar “bu ehtiyojga javob beradi” va “xavf tug‘dirmaydi”.
“Biz birlashishda va muvofiqlashtirilgan tarzda javob berishda davom etamiz. Biz suverenitetimizni himoya qilishga sodiqmiz”.
Tariflar – bu eksport qiluvchi davlat tomonidan emas, balki import qiluvchi kompaniyalar tomonidan olinadigan xorijiy mahsulotlar uchun hukumatlarga to’lanadigan soliqlar.
Biroq, yig’im ushbu iqtisodiyotlarga salbiy ta’sir ko’rsatishi mumkin, chunki bu kompaniyalar qo’shimcha xarajatlar tufayli kamroq mahsulot import qilishga qaror qilishlari mumkin.
Ukraina bilan urushda muvaffaqiyat qozona olmagan Rossiya Federatsiyasi NATO davlatlariga qarshi provokatsiyalar uyushtirib, vaziyatni izdan chiqarishi mumkin. Bu haqda Polsha razvedka xizmati rahbari Pavel Shota ma’lum qildi.
“Biz Ukrainada nimalar bo‘layotganini, jumladan, urush Rossiya uchun barbod bo‘layotganini ko‘rib turibmiz. Bu Rossiya tomonidan yanada avj olishi ehtimolidan xavotir uyg‘otmoqda”, – dedi polkovnik Pavel Shota.
Polsha razvedka xizmati rahbariga ko’ra, Rossiyaning Boltiqbo’yi davlatlariga kichik miqyosdagi hujumi “yashil odam” desantini ko’rinishida bo’lishi mumkin. Bu ibora 2014-yilda Qrim anneksiya qilinganidan keyin paydo bo‘lgan Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari bilan bog‘liq holda qo‘llaniladi va rossiyalik harbiy xizmatchilarning ajralib turmagan kiyim-kechaklarini nazarda tutadi.
Polsha tashqi ishlar vaziri Radoslav Sikorski bir necha kun avval Rossiya qo‘shinlari xorijiy bayroqlar ostida operatsiya o‘tkazishi mumkinligi haqida ogohlantirgan edi.
“Biz (Rossiya prezidenti Vladimir) Putinga uning rejalaridan xabardor ekanimizni, tuzoqqa tushmasligimizni, bu mutlaqo qabul qilib bo‘lmaydigan holat ekanligini va NATO hududining har bir qarichini himoya qilishimizni aytishimiz kerak”, — dedi polshalik diplomat CBS telekanaliga bergan intervyusida.
So’nggi paytlarda Rossiya va NATO o’rtasida keskinlik kuchaygan.
Kreml Rossiya Shimoliy Atlantika ittifoqchilariga hujum qilish niyatida emasligini bir necha bor ta’kidlagan. Ammo NATOning ko‘plab mamlakatlari rasmiylari va razvedka xizmatlari Rossiya hukumati hujumga tayyorlanayotganini aytadi.
2025-yil 12-16-sentabr kunlari Rossiya Belarus bilan hamkorlikda “Zapad-2025” strategik harbiy mashg‘ulotlarini o‘tkazdi. Harbiy razvedka bo’yicha tahlilchi Rebekka Kofflerning aytishicha, rus harbiylari ham bu mashg’ulotlar davomida taktik yadro qurolidan foydalanishni mashq qilgan. Harbiy kiyimdagi prezident Putin jarayonni boshqargan.
Shunisi e’tiborga loyiqki, na Rossiya, na G’arb yadroviy urushni xohlamaydi, ammo tobora beqaror vaziyat yadro urushi har qachongidan ham ko’proq ehtimoli borligini ko’rsatmoqda.
Myunxen xalqaro xavfsizlik kengashi raisi Kristof Xoysgenning fikricha, agar Putin jang maydonida Ukrainani mag‘lub etsa, NATO bilan urush boshlaydi.
Avvalroq Amerika urushni o‘rganish instituti (ISW) Boltiqbo‘yi davlatlari Ukrainadan keyin Kremlning navbatdagi nishoniga aylanishini taxmin qilgan edi.
Avval xabar berganimizdek, Estoniya, Latviya va Litva Rossiya hujumi sodir bo‘lgan taqdirda o‘z fuqarolarini evakuatsiya qilish rejalarini ishlab chiqmoqda.
Pokiston xavfsizlik kuchlarining ma’lum qilishicha, Afg‘oniston bilan chegaradosh hududlarda quruqlik va havo amaliyotlari chog‘ida kamida 29 jangari yo‘q qilingan. Tolibon havo hujumida kamida 38 nafar tinch aholi vakili halok bo‘lganini ma’lum qildi.
Pokiston Axborot vaziri Aturo Tarar 29-iyun kuni Afg‘onistonning Paktiya, Paktika va Kunar viloyatlaridagi uchta nishonga berilgan aviazarbalar natijasida 25 nafar jangari o‘ldirilgani, katta miqdordagi qurol-yarog‘ va o‘q-dorilar yo‘q qilinganini aytdi.
Shuningdek, Pokistonning Xayber-Paxtunxva viloyatining Bajaur tumanida o‘tkazilgan quruqlik amaliyotida “Jamoat-ul-Ahror” guruhiga mansub yana to‘rt nafar jangari yo‘q qilingani qayd etildi.
Afg‘oniston Tolibon hukumati rahbari Hamdulloh Fitratning aytishicha, Pokiston havo hujumlarida kamida 38 nafar tinch aholi halok bo‘lgan, 163 nafari, jumladan, ayollar va bolalar yaralangan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, qurbonlarning aksariyati Paktiya viloyatidagi uylarga berilgan aviazarbalar tufayli sodir bo‘lgan. Mahalliy ma’muriyatning xabar berishicha, qutqaruv ishlari davom etayotgan paytda hudud ikkinchi havo hujumiga uchragan.
Pokiston rasmiylari bu amaliyotlar so‘nggi teraktlarga javoban amalga oshirilganini da‘vo qilmoqda. Xususan, 28-iyun kuni Karachi shahridagi chegara qo‘riqlash postiga uyushtirilgan hujumda uch askar halok bo‘ldi, to‘rt nafari yaralandi.
30-iyun kuni ertalab Tojikiston Favqulodda vaziyatlar qo‘mitasi qutqaruvchilari tog‘li Badaxshon muxtor viloyati raisi Alisher Mirzonavotning jasadini topdi. Bu haqda agentlikning OAV bo‘limi boshlig‘i Arif Nozimyan ma’lum qildi.
Uning aytishicha, jasad Xatlon viloyati Shamsiddin Shohin tumanidagi Kisht qishlog‘i yaqinidagi Panj daryosi yuzasidan topilgan.
Tibbiy ekspertiza natijasida marhumning shaxsi aniqlangan.
Hozirda qutqaruv guruhlari Alisher Mirzonavottning turmush o‘rtog‘i va voyaga yetmagan qizini qidirmoqda.
Qidiruv-qutqaruv ishlari 17 iyundan beri davom etmoqda. O‘sha kuni tog‘li Badaxshon muxtor viloyati rahbari Alisher Mirzonavot hamrohlari bilan Darvoz tumanida yo‘ldan chiqib ketib, Panj daryosiga qulagan.
Avvalroq qutqaruv guruhlari YTHda halok bo‘lgan haydovchi va tuman boshlig‘i maslahatchisining jasadlarini topgan edi.
Tojikiston Ichki ishlar vazirligi ish bo‘yicha tergov jarayoni mamlakat prezidenti Imomali Rahmonning shaxsan nazorati ostida olib borilayotganini ma’lum qildi.
Eron Tashqi ishlar vazirligi Eron delegatsiyasining shu hafta Qatar poytaxti Dohaga tashrif buyurishini, biroq AQSh bilan muzokaralar rejalashtirilmaganini ma’lum qildi.
Mutaxassislar delegatsiyasi AQSh bilan shu oy boshida imzolangan anglashuv memorandumini amalga oshirish masalalarini muhokama qilish uchun Dohaga tashrif buyuradi, dedi vazirlik vakili. Biroq bu tashrif AQSh bilan bevosita muzokaralar boshlanganini anglatmaydi.
Eron Tashqi ishlar vazirligi vakili: “Biz hali yakuniy kelishuvni muhokama qilish bosqichiga yetganimiz yo’q. Yaqin kelajakda AQSh tomoni bilan hech qanday muzokara bo’lmaydi”, dedi.
Avvalroq AQShning ko‘plab ommaviy axborot vositalari, jumladan Axios va CNN seshanba kuni Dohada ikki davlat o‘rtasidagi texnik muzokaralar davom etishi haqida xabar bergan edi. Keyinroq Eron Tashqi ishlar vazirligi direktori oʻrinbosari Kozim Gʻaribobodiy bu maʼlumotni rad etdi.
Shunga qaramay, AQSh prezidenti Donald Tramp Eron muzokaralar o‘tkazishni so‘ragani va muzokaralar Dohada o‘tkazilishini ma’lum qildi. Oq uy matbuot kotibi Karolin Levittning ma’lum qilishicha, AQSh maxsus vakili Stiv Uitkoff va katta maslahatchi Jared Kushner shu hafta yuqori darajadagi muzokaralar uchun Qatarga tashrif buyurishadi.
Qayd etilishicha, 17-iyun kuni imzolangan doiraviy kelishuv tomonlarga Eron yadro dasturi, sanksiyalarni yumshatish va Hormuz bo‘g‘ozining kelajakdagi maqomi bo‘yicha yakuniy kelishuvni ishlab chiqish uchun 60 kun muhlat bergan.
AQShda sog‘liqni saqlash sohasidagi eng yirik firibgarlikni uyushtirganlikda gumon qilingan amerikalik tadbirkor Ibrohim Xaldun Hilmi Turkiyada hibsga olindi. Bu haqda AQSh Federal qidiruv byurosi (FTB) ma’lum qildi.
Tergov ma’lumotlariga ko’ra, Hilmi Medicare davlat tibbiy sug’urtasi dasturidan 3,7 milliard dollarni firibgarlik yo’li bilan o’zlashtirmoqchi bo’lgan.
Uning nazorati ostidagi kompaniyalar, jumladan Sunshine Senior Solutions, rasmiy ravishda tibbiy asboblar yetkazib beruvchisi sifatida faoliyat yuritgan. Ammo prokurorlarning aytishicha, ushbu kompaniyalar orqali davlat dasturiga tizimli ravishda yolg‘on hisobotlar kiritilgan.
Tergovchilarning ta’kidlashicha, kompaniyalar tizza bo’g’imlari, qo’l tirgaklari, kateterlar, yaralarni parvarish qilish vositalari va boshqa tibbiy mahsulotlar uchun milliardlab dollar to’lashni talab qilgan. Biroq, ko’plab bemorlar buyurtma bermagan, olmagan yoki umuman bunday uskunaga ega emas edi.
Huquq-tartibot idoralari Hilmini 2025 yilning may oyida hibsga olishlari kerak edi, biroq u tergovdan qochish uchun mamlakatdan qochib ketdi.
Bir yildan ortiq qidiruvdan so‘ng Turkiya huquq-tartibot idoralari uning shaxsini aniqlab, hibsga oldi. Shundan so‘ng FQB maxsus operatsiya o‘tkazib, gumonlanuvchini AQShga ekstraditsiya qildi.
FQB direktori Kash Patel bu ishni AQSh tarixidagi eng yirik tibbiy sug‘urta firibgarliklaridan biri deb atadi.
Hilmi Medicare dasturini aldashda ayblanib, federal sudda sudlanmoqda. AQSh qonunlariga ko’ra, bunday jinoyatlar uchun katta miqdorda jarima va yillar qamoq jazosi qo’llanilishi mumkin.
Mazkur ish transmilliy jinoiy tarmoqlarni fosh qilishga qaratilgan “Oltinga hujum” operatsiyasi doirasida tergov qilinmoqda. Operatsiya davomida yuzlab odamlarga nisbatan jinoiy ish qo‘zg‘atildi.
Mustaqillik shohko‘chasining bir qismi 13 iyulgacha yopiladi
NATO davlatlari Rossiyadan xavotirda…
Yosh ixtirochi qizga Prezident sovg‘asi — Volkswagen elektromobili topshirildi
-
Dunyodan3 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Dunyodan5 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Jamiyat4 days agoToshkent davlat agrar universiteti sport kompleksida yong‘in sodir bo‘ldi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Prezident raisligida videoselektor boshlandi
-
Iqtisodiyot4 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
-
Jamiyat5 days agoYunusobodda hojatxonaga tushib ketgan bola qutqarildi
-
Mahalliy3 days ago
Birov bildi, birov bilmadi…
-
Sport5 days agoJCh kundaligi. Kabo-Verdeda mo‘jiza, Urugvayda sharmandalik, Dembeleda het-trik, Eronda drama