Siyosat
Eronning javobi va so‘nggi o‘zgarishlarga nazar: Qonuniy mudofaadan mintaqaviy mas’uliyatgacha
Zamonaviy xalqaro tartib bir nechta asosiy tamoyillarga tayanadi: davlatlar suverenitetini saqlash, harbiy tajovuzni taqiqlash hamda nizolarni huquqiy va diplomatik mexanizmlar yordamida hal qilish. Shu bilan birga, amalda shunday holatlar yuz beradiki, mazkur tamoyillar buziladi va biror davlat harbiy harakat xavfi ostida qoladi. Bunday sharoitda xalqaro huquq faqat bitta qonuniy javob yo‘lini nazarda tutadi: qonuniy mudofaa huquqi.
Fors ko‘rfaz va Eron atrofidagi so‘nggi o‘zgarishlarni ham aynan mana shu doirada tahlil qilish lozim. Ya’ni dastlab Eronga qarshi harbiy harakat amalga oshirilgan va keyin Eronning javobi o‘zini himoya qilish shaklida bo‘lgan.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomining eng muhim tamoyillaridan biri – xalqaro munosabatlarda kuch ishlatishni taqiqlash tamoyilidir. BMT Nizomining 2-moddasiga ko‘ra, hech bir davlat boshqa davlatning hududiy yaxlitligi yoki siyosiy mustaqilligiga qarshi kuch ishlatish huquqiga ega emas. Eron tomonidan bildirilgan rasmiy pozitsiyaga ko‘ra, bu mamlakatga qarshi amalga oshirilgan hujum ushbu asosiy tamoyilning ochiq-oydin buzilishi hisoblanadi. Xalqaro huquqda bunday harakatlar qonunga zid ravishda kuch ishlatish sifatida baholanadi va bu mintaqaviy va global xavfsizlikka jiddiy tahdid solishi mumkin.
Tajovuzni taqiqlash tamoyili bilan bir qatorda, BMT Nizomi muhim bir istisnoni ham nazarda tutadi – bu qonuniy mudofaa huquqidir. BMT Nizomining 51-moddasiga muvofiq, agar biror davlat qurolli hujumga uchrasa, u o‘zini himoya qilish uchun chora ko‘rishi mumkin.
Eron mamlakatning harbiy javobi AQSh va sionistik rejim tomonidan amalga oshirilgan dastlabki tajovuzga javob sifatida va aynan shu huquqiy tamoyil doirasida amalga oshirilganligini ma’lum qildi. Xalqaro huquq nuqtai nazaridan, qonuniy mudofaa quyidagi asosiy shartlar bajarilganda qonuniy hisoblanadi: zarurat, mutanosiblik va tahdid o‘choqlarini nishonga olish.
Zamonaviy mojarolarning eng murakkab jihatlaridan biri – harbiy amaliyotlarni amalga oshirish uchun uchinchi davlatlar hududi yoki infratuzilmasidan foydalanishdir. Ko‘plab zamonaviy urushlarda harbiy kuchlar operatsiyalarni amalga oshirish uchun boshqa mamlakatlarda joylashgan bazalar, aeroportlar yoki inshootlardan foydalanishadi.
Bunday holatlarda shunday savol tug‘iladi: agar bir davlatga qarshi harbiy amaliyot boshqa bir davlat hududidan amalga oshirilsa, buning mas’uliyati qanday belgilanadi? Ko‘plab huquqiy tahlillarga ko‘ra, agar bir davlatning hududi yoki infratuzilmasidan boshqa davlatga qarshi harbiy amaliyotda bevosita foydalanilsa, u holda bunday infratuzilmalar harbiy nuqtai nazardan operatsiyaning bir qismi yoki qonuniy mudofaa nishoni sifatida baholanishi mumkin.
Eron oldinroq boshqa davlatlar hududi, osmoni yoki imkoniyatlaridan Eronga qarshi hujum uchun foydalanilsa, bu tajovuzda ishtirok sifatida baholanadi deb ogohlantirgandi. Bu ogohlantirish aslida inqirozning kengayib ketishini va mintaqadagi davlatlarning mojaroga tortilishini oldini olishga qaratilgan harakat edi.
Mazkur ogohlantirishlarga qaramay, e’lon qilingan ba’zi ma’lumotlarga ko‘ra, Eronga qarshi ayrim amaliyotlar mintaqaning ba’zi davlatlarida joylashgan harbiy bazalar yoki infratuzilmalardan foydalangan holda rejalashtirilgan yoki amalga oshirilgan.
Bunday sharoitda Eron mintaqadagi ayrim nishonlarga nisbatan amalga oshirilgan javob choralari bu davlatlar yoki ularning xalqlariga qaratilmagan, balki faqat Eronga qarshi harbiy amaliyotlarda foydalanilgan infratuzilmalarga qaratilganlini ma’lum qildi.
Ko‘plab tahlilchilar tomonidan bunday yondashuv mojaro doirasini cheklash va uni mintaqaviy urushga aylanib ketishining oldini olishga qaratilgan harakat sifatida baholanadi.
Yana bir muhim jihat – Eronning Fors ko‘rfazidagi qo‘shni davlatlar bilan munosabatlarining mohiyatidir. Mazkur davlatlar asrlar davomida bir-birlari bilan yonma-yon yashab kelgan va ular o‘rtasida keng iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy aloqalar mavjud.
Eron bir necha bor mintaqadagi qo‘shni davlatlar, ularning xalqlari va hukumatlari bilan hech qanday ixtilofga ega emasligi va Fors ko‘rfazi xavfsizligi mintaqa davlatlarining o‘zi tomonidan ta’minlanishi kerakligini ta’kidlagan.
So‘nggi yillarda ham Eron va Fors ko‘rfazi arab davlatlari o‘rtasidagi muloqotlarni mustahkamlash va taranglikni yumshatishga qaratilgan sa’y-harakatlar amalga oshirilgan.
Ko‘plab tahlilchilarning fikricha, mintaqadagi ba’zi bir keskinliklarning asosiy omillaridan biri – Fors ko‘rfazida AQSh harbiy kuchlarining keng miqyosdagi ishtirokidir. Ko‘plab harbiy bazalarning mavjudligi va ayrim mamlakatlarda xorijiy harbiy kuchlar hamda texnikalarning joylashuvi ba’zi holatlarda mezbon davlatlarni o‘zlari istamagan holda mintaqaviy inqirozlarga tortib ketishi mumkin.
Mintaqa jamoatchiligi ham harbiy mojarolarning kengayishiga nisbatan juda e’tiborli va ko‘p hollarda xorijiy harbiy kuchlarning joylashtirilishiga qarshi ekanini bildirib keladi. Ko‘plab so‘rovnomalarda Yaqin Sharq aholisi o‘z mamlakatlari katta davlatlar raqobatining maydoniga aylanib qolishidan xavotirda ekanini bildirgan.
Fors ko‘rfazi dunyoning eng muhim strategik hududlaridan biri hisoblanadi va jahon energiya savdosining katta qismi aynan shu hudud orqali amalga oshiriladi. Bu mintaqadagi har qanday harbiy taranglik butun dunyo uchun katta iqtisodiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Ko‘plab mutaxassislarning fikricha, bunday inqirozlarning yana takrorlanishini oldini olishning eng barqaror yo‘li – mintaqaviy muloqotlarni kuchaytirish, davlatlar suverenitetini hurmat qilish va mintaqa davlatlari hududidan harbiy mojarolar uchun foydalanishga yo‘l qo‘ymaslikdir.
Fors ko‘rfazi mintaqasi davlatlarining aholisi, hukumatlari va davlat hokimiyatlari Eron uchun hurmatga sazovordir va bu yaxshi qo‘shnichilik munosabatlari bundan keyin ham davom etadi.
Muhammadali Iskandariy, Eron Islom Respublikasining O‘zbeksiton Respublikasidagi Favqulodda va Muxtor elchisi
(Mazkur materialdagi qarashlar tahririyat pozitsiyasini anglatmasligi mumkin)
O‘zbekiston Amerika Qo‘shma Shtatlari va Eron Islom Respublikasi o‘rtasida o‘zaro Anglashuv memorandumi imzolanganini olqishladi. Tashqi ishlar vazirligi kelishuvni hozirgi murakkab xalqaro sharoitda keskinlikni yumshatish, mintaqaviy xavfsizlik va barqarorlikni tiklash yo‘lidagi muhim diplomatik yutuq sifatida qayd etdi.
AQSh va Eron rahbariyatining hal qiluvchi pallada ko‘rsatgan siyosiy irodasi va uzoqni ko‘ra bilishini alohida e’tirof etildi. Erishilgan kelishuv xalqaro hamjamiyat uzoq vaqtdan buyon kutgan tinchlik yo‘lidagi barqaror yechim uchun mustahkam zamin yaratadi.
Ushbu muhim o‘zaro anglashuvga erishish uchun zarur sharoitlarni shakllantirishga hissa qo‘shgan Pokiston va Qatarning katta hissasini, shuningdek Turkiya, Saudiya Arabistoni, Misr va boshqa mintaqaviy hamkorlarning sa’y-harakatlarini yuqori baholangan.
O‘zbekiston muzokaralarning keyingi bosqichlari konstruktiv ruhda davom etishi va erishilgan kelishuvlar samarali amalga oshirilishiga umid qiladi.
«Nizo va qarama-qarshiliklarni xalqaro huquq tamoyillari, o‘zaro hurmat va barcha tomonlar manfaatlarini inobatga olgan holda diplomatik vositalar orqali hal etish tinchlik va xavfsizlikni ta’minlashning asosiy sharti bo‘lib qolishiga ishonamiz», deyiladi TIV bayonotida.
Siyosat
O‘zbekiston mintaqaviy barqarorlik va xavfsizlikni tiklash bo‘yicha AQSh-Eron kelishuvini qo‘llab-quvvatlaydi
O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi AQSh va Eron o‘rtasida o‘zaro anglashuv memorandumining imzolanishini olqishlab, uni taranglikni yumshatish, hozirgi murakkab xalqaro vaziyatda mintaqada xavfsizlik va barqarorlikni tiklash yo‘lidagi yirik diplomatik yutuq sifatida tavsiflangan bayonot berdi.
Foto: Sputnik/Avenir Develdeev
Tashqi ishlar vazirligi rasmiy bayonotida AQSh va Eron rahbariyatining muhim pallada ko‘rsatgan siyosiy iroda va uzoqni ko‘zlab ko‘rsatganini yuqori baholadi. Vazirlikning qayd etishicha, yangi erishilgan kelishuvlar uzoq vaqtdan beri kutilgan, keng xalqaro hamjamiyat intiqlik bilan kutilayotgan tinch yo‘l bilan yechim topish uchun asos yaratadi.
Bayonotda, shuningdek, Pokiston va Qatar tomonidan Turkiya, Saudiya Arabistoni, Misr va boshqa mintaqaviy sheriklarning konstruktiv sa’y-harakatlari bilan birga, ushbu muhim tushunishga erishish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishga yordam bergan muhim diplomatik hissalar ham yuqori baholandi.
O’zbekiston oldinga qarab muzokaralarning konstruktiv davom etishi va samarali amalga oshirilishiga umid bildirdi. Tashqi ishlar vazirligi xalqaro huquq, oʻzaro hurmat va barcha tomonlar manfaatlarini hisobga olish tamoyillari asosida nizolarni diplomatik kanallar orqali hal etish barqaror jahon tinchligi va xavfsizligini taʼminlashning muhim talabi boʻlib qolishi haqidagi pozitsiyasini yana bir bor taʼkidladi.
Diplomatik yutuq mintaqadagi so’nggi o’zgarishlardan so’ng sodir bo’ldi, bu erda Qo’shma Shtatlar Prezident Donald Trampning ko’rsatmasidan keyin Hormuz bo’g’ozi orqali yuk tashish bo’yicha operativ cheklovlarni bekor qildi.
Siyosat
Oʻzbekiston rasmiy aʼzo boʻlganidan keyin yangi taraqqiyot banki va infratuzilma portfelini rejalashtirmoqda
Prezident Shavkat Mirziyoyev Toshkent xalqaro investitsiya forumida ishtirok etish uchun Toshkentga kelgan Yangi taraqqiyot banki (YTB) prezidenti Dilma Russev bilan ikki tomonlama muzokaralar o‘tkazdi. Oliy darajadagi muhokamalarda O‘zbekiston xalqaro moliya institutlarida aktsiyador sifatida rasman tan olinganidan so‘ng tizimli hamkorlik asoslarini yaratish masalalariga e’tibor qaratildi.
Sessiyada Prezident Russef O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan tub ijtimoiy-iqtisodiy va tarkibiy islohotlarga yuksak baho berdi. U ko‘p tomonlama moliya institutining mamlakatlarning strategik rivojlanish maqsadlari va farovonlik tashabbuslarini bevosita institutsional sheriklik orqali qo‘llab-quvvatlashga sodiqligini tasdiqladi.
Uchrashuv tomonlar O‘zbekistonning Yangi Taraqqiyot bankiga rasmiy a’zo bo‘lishi, uning 10-aksiyadori va Markaziy Osiyo mintaqasidagi birinchi vakiliga aylanganini nishonlashi bilan alohida ahamiyatga ega bo‘ldi. Ushbu muhim bosqichdan foydalanish uchun janob Mirziyoyev va janob Russev NDB ekspert missiyasini qoʻshma investitsiya operatsiyalarining keng qamrovli, oʻrta muddatli portfelini ishlab chiqish uchun safarbar qilishga kelishib oldilar.
Kelgusi loyiha quvuri energetika infratuzilmasi, suv resurslarini boshqarish va transport tarmoqlari kabi asosiy tarmoqlar bo‘ylab barqaror rivojlanishga ustuvor ahamiyat beradi. Hamkorlik, shuningdek, muhandislik infratuzilmasi, xususiy sektor va ijtimoiy rivojlanish tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash uchun moliyalashtirish mexanizmlarini kengaytiradi.
Bundan tashqari, ikki davlat rahbarlari NDBning mintaqaviy aloqalarni yanada kengaytirishga qaratilgan transchegaraviy transport va logistika loyihalarida ishtirok etishining muhim ahamiyatini ta’kidladilar. O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonini jadallashtirish maqsadida Bank resurslarini amalga oshirilayotgan atrof-muhitni o‘zgartirish dasturiga integratsiyalashga alohida e’tibor qaratildi. Shuningdek, tomonlar kelgusi yillarda O‘zbekistonda Yangi Taraqqiyot Bankining yirik tashkiliy tadbirlarini o‘tkazish bo‘yicha dastlabki rejalarni ham ko‘rib chiqdilar.
O‘zbekiston Prezidenti Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva Toshkent xalqaro investitsiya forumida ishtirok etish uchun Toshkentga kelgan Rossiya Bosh vaziri Mixail Mishustin bilan uchrashdi.
Foto: Saida Mirziyoeva/Telegram
Mirziyoyevaning soʻzlariga koʻra, muzokaralarda asosan ikki davlat oʻrtasidagi savdo-iqtisodiy hamkorlikni kengaytirish masalalari muhokama qilingan.
“O‘zbekiston va Rossiya o‘rtasidagi munosabatlar jadal rivojlanishda davom etmoqda”, — deb yozdi Saida Mirziyoyeva o‘zining Telegram’dagi kanalida va ayni paytda biznes, infratuzilma va madaniyat kabi muhim sohalarda ko‘plab qo‘shma loyihalar amalga oshirilayotganini ta’kidladi.
Muzokaralar ikki tomonlama oliy darajadagi bir qancha tadbirlar oldidan o’tkazilmoqda. Hukumatlararo qoʻshma qoʻmita va mintaqaviy kengashlarning navbatdagi yigʻilishlari yaqin kunlarda oʻtkazilishi kutilmoqda.
Mirziyoyeva xonim ushbu boʻlajak tadbirlar ikki tomonlama hamkorlikning barcha yoʻnalishlariga yanada turtki berishiga ishonch bildirdi.
Ko‘ksaroy qarorgohida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va Albaniya Respublikasi Prezidenti Bayram Begay rasmiy delegatsiyalar ishtirokida muzokara o‘tkazdilar.
Ikki davlat o‘rtasida amaliy hamkorlikni yanada mustahkamlash istiqbollari ko‘rib chiqildi.
Uchrashuv avvalida davlatimiz rahbari O‘zbekiston va Albaniya munosabatlari tarixida ilk bor o‘tkazilayotgan ushbu sammit alohida ahamiyatga ega ekanini, uning ikki tomonlama hamkorlikni sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqishini qayd etdi.
Siyosiy muloqot va turli darajadagi aloqalar faollashgani mamnuniyat bilan qayd etildi. BMT va boshqa xalqaro tuzilmalar doirasida tomonlar bir-birini qo‘llab-quvvatlab kelmoqda.
Tovar ayirboshlashni kengaytirishga, agrosanoat majmui, “yashil” energetika, geologiya, axborot texnologiyalari va raqamlashtirish, turizm hamda boshqa muhim sohalarda keng ko‘lamli kooperatsiya dasturini tayyorlashga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekiston mahsulotlarini Janubiy Yevropa va O‘rta yer dengizi bozorlariga chiqarishda logistika xabi sifatida Albaniyaning Durres portidan foydalanish imkoniyatlari o‘rganiladi.
Iqtisodiy va investitsiyaviy hamkorlikning huquqiy asoslarini kengaytirish muhimligi alohida ta’kidlandi.
Hamkorlikning iqtisodiy kun tartibini ilgari surish maqsadida Hukumatlararo komissiyani tashkil etish va uning birinchi yig‘ilishini joriy yilda Toshkent shahrida o‘tkazishga kelishib olindi.
Madaniy-gumanitar sohada tomonlar o‘zaro Madaniyat kunlari, kino namoyishlari, ko‘rgazma va ijodiy safarlarni tashkil etish muhimligini ta’kidladilar.
Yetakchilar mintaqaviy va xalqaro kun tartibidagi dolzarb masalalar yuzasidan ham fikr almashdilar.
Oliy darajadagi muzokaralar yakunida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va Albaniya Respublikasi Prezidenti Bayram Begay Faxriy mehmonlar xiyobonida birgalikda daraxt ekdilar.
Ushbu marosim ikki mamlakat xalqlari o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuv mustahkamlanib borayotgani, O‘zbekiston – Albaniya ko‘p qirrali munosabatlarini rivojlantirishda yangi bosqich boshlanganining ramzi bo‘ldi.
Chirchiqdagi kanalda hushsiz holatdagi fuqaro qutqarildi
Tezkor tadbirlarda ikki bank xodimi pora bilan qo‘lga tushdi
O‘zbekiston AQSh-Eron bitimiga munosabat bildirdi
-
Siyosat5 days ago
«Ushbu masalani shaxsan nazoratimga oldim» — Saida Mirziyoyeva giyohvandlikka qarshi kurash haqida
-
Sport4 days agoEron Amerikaga bordi, Osiyo Yevropaning ta’zirini berayotir – JCh kundaligi
-
Dunyodan3 days ago
Dunyo bo’ylab qochqinlar soni 10 yil ichida birinchi marta kamaydi.
-
Iqtisodiyot2 days ago
Toshkentda YIBning mintaqaviy vakolatxonasi ochildi
-
Siyosat2 days ago
Prezident Ozarbayjon va Belarus bosh vazirlarini qabul qildi
-
Iqtisodiyot4 days ago“Asosiy stavka ta’sirchanligini oshirish choralarini ko‘ramiz” – Ishmetov
-
Siyosat2 days ago
O‘zbekistonda AQSh bilan yirik investitsiya loyihalari amaliy bosqichga o‘tadi
-
Iqtisodiyot4 days ago2027 yilda 5 foizlik inflatsiya maqsadiga erishish yo‘lida jiddiy xatarlar ko‘rmayapmiz