O‘zbekistonda xodimlarning ish tashlash huquqi rasman e’tirof etildi. Tegishli qonun 11 iyun kuni prezident tomonidan imzolandi va uch oydan keyin kuchga kiradi. Yaponiyaning Nagoya universitetida ish tashlash huquqiga oid doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan huquqshunos Hasanboy Rahimberganov Kun.uz’ga taqdim etgan maqolasida yangi qonunning asosiy normalarini tushuntirib berdi.

Qonuniy ish tashlash mezonlari

Qonuniy ish tashlash mezonlarini tushunish uchun avvalo Mehnat kodeksiga kiritilayotgan ish tashlash tushunchasiga e’tibor qaratish lozim.

Qonunda yozilgan ta’rifga ko‘ra, ish tashlash – xodimlarning mehnatga oid, ijtimoiy-iqtisodiy va kasbiy manfaatlarini himoya qilish maqsadida ish beruvchi bilan jamoaviy mehnat nizosini hal etish usuli sifatida mehnat majburiyatlarini vaqtincha, ixtiyoriy va birgalikda to‘liq yoki qisman bajarishni to‘xtatishidir.

Ushbu ta’rifdan kelib chiqib, qonuniy ish tashlashni to‘rt asosiy mezon orqali tahlil qilish mumkin: sub’yekt, maqsad, tartib va shakl.

Birinchi mezon: sub’yekt

Yangi qonunga ko‘ra, ish tashlash alohida bitta xodimning individual harakati emas, balki xodimlarning jamoaviy harakatidir. Ya’ni bir xodimning yakka tartibda ishni bajarishdan bosh tortishi ish tashlash deb baholanmaydi. Ish tashlash aynan jamoaviy mehnat nizosi doirasida, xodimlarning umumiy manfaatlarini himoya qilish vositasi sifatida amalga oshiriladi.

Buni jamoaviy mehnat nizosi tushunchasi ham tasdiqlaydi. Jamoaviy mehnat nizosi xodimlar yoki ularning vakillari bilan ish beruvchi yoki uning vakillari o‘rtasida yuzaga keladigan nizo hisoblanadi. Demak, ish tashlash ham aynan xodimlarning yakka tartibdagi emas, balki birgalikdagi harakati sifatida ko‘riladi.

Ish tashlash to‘g‘risidagi qaror ham bitta xodim tomonidan emas, balki umumiy yig‘ilishda yoki konferensiyada qabul qilinadi. Bunda umumiy yig‘ilish yoki konferensiya ishtirokchilarining 50 foizidan ko‘prog‘i yoqlab ovoz berishi talab etiladi. “Xodimlar” deganda esa ish beruvchi bilan mehnat shartnomasi asosida ishlayotgan barcha xodimlar nazarda tutiladi.

Demak, ish beruvchi bilan mehnat shartnomasi asosida ishlayotgan xodimlar ish tashlash huquqiga ega. Biroq bu huquq yakka tartibda emas, balki jamoaviy mehnat nizosi doirasida amalga oshiriladi. Shu ma’noda, qonun ish tashlashni individual emas, jamoaviy huquq sifatida belgilayotgani to‘g‘ri yondashuvdir.

Shu bilan birga, ish tashlashga rahbarlik qilish masalasi alohida e’tibor talab qiladi. Ish tashlash to‘g‘risida qaror qabul qilgan mehnat jamoasi ish tashlashga rahbarlik qiluvchi vakilni tanlaydi. Bu vakil boshlang‘ich kasaba uyushmasi qo‘mitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi vakili bo‘lishi mumkin.

Ikkinchi mezon: maqsad

Qonundagi ta’rifga ko‘ra, ish tashlashning maqsadi – xodimlarning mehnatga oid, ijtimoiy-iqtisodiy va kasbiy manfaatlarini himoya qilishdan iborat. Bu juda muhim mezondir.

Demak, har qanday norozilik ish tashlash deb hisoblanmaydi. Ish tashlash mehnat munosabatlari bilan bog‘liq bo‘lishi kerak. Masalan, ish haqi, mehnat sharoitlari, ish vaqti, dam olish vaqti, xavfsiz mehnat sharoitlari, jamoa shartnomasi shartlari, kasbiy manfaatlar bilan bog‘liq da’vosiz xususiyatga ega bo‘lgan nizolar ish tashlashga asos bo‘lishi mumkin.

Aksincha, siyosiy talablar, umumiy norozilik yoki mehnat munosabatlari bilan bevosita bog‘liq bo‘lmagan masalalar ushbu qonun doirasidagi ish tashlash sifatida baholanmaydi. Chunki ish tashlash amalga oshirilishi uchun manfaatga doir jamoaviy mehnat nizosi mavjud bo‘lishi va talablar bevosita ish beruvchiga qaratilgan bo‘lishi kerak.

Bu yondashuvning ijobiy tomoni shundaki, ish tashlash huquqi aniq mehnat-huquqiy maydonda saqlanadi. Ya’ni ish tashlash siyosiy norozilik shakli emas, balki xodimlarning mehnatga oid manfaatlarini himoya qilish vositasi sifatida tartibga solinadi.

Uchinchi mezon: tartib

Avvalo, jamoaviy mehnat nizosini yarashtiruv-vositachilik taomillari orqali hal qilishga urinish talab etiladi. Mehnat kodeksi mazmunidan kelib chiqib, bunday taomillarga yarashtirish komissiyasi, mediator ishtirokida ko‘rib chiqish va mehnat arbitraji kiradi. Ushbu yo‘llar orqali kelishuvga erishilmasa, ish beruvchi ularda ishtirok etishdan bosh torsa yoki erishilgan kelishuvni bajarmasa, xodimlar ish tashlash to‘g‘risida qaror qabul qilishi mumkin.

Bu yerda muhim bir jihat bor: ish tashlashni oddiygina “eng oxirgi vosita” deb tushunish har doim ham to‘g‘ri emas. Agar masalan, yarashtirish komissiyasida kelishuvga erishilgan bo‘lsa-yu, ish beruvchi bu kelishuvni bajarmasa, xodimlar barcha boshqa taomillarni qaytadan bosib o‘tmasdan ish tashlash to‘g‘risida qaror qabul qilishi mumkin. Bu esa ish tashlash faqat barcha protseduralar tugagandan keyingina qo‘llanadigan mutlaq oxirgi chora emasligini ko‘rsatadi.

Bundan tashqari, ish tashlash boshlanganidan keyin ham nizo avtomatik hal bo‘lib qolmaydi. Xodimlar va ish beruvchi ish tashlash davomida ham yarashtiruv-vositachilik tartib-taomillari orqali nizoni hal qilishga harakat qilish majburiyati belgilanmoqda. Demak, ish tashlashning maqsadi nizoni keskinlashtirish emas, balki ish beruvchini muzokaraga qaytarish va kelishuvga erishishdir.

Shuningdek, sudlar tomonidan ish tashlash qonuniyligiga baho berishda umumiy yig‘ilish tartibi, ovoz berish natijalari, ish beruvchini yozma xabardor qilish va tegishli davlat organlarini ogohlantirish muddatlari amaliyotda hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.

To‘rtinchi mezon: shakl

Qonundagi ta’rifga ko‘ra, ish tashlash mehnat majburiyatlarini vaqtincha, ixtiyoriy va birgalikda to‘liq yoki qisman bajarishni to‘xtatishdir. Bu ta’rifdan uchta muhim belgi kelib chiqadi.

Birinchidan, ish tashlash vaqtinchalik bo‘ladi. U mehnat munosabatlarini butunlay tugatish emas, balki jamoaviy mehnat nizosini hal qilish uchun qo‘llanadigan vaqtinchalik bosim vositasidir.

Ikkinchidan, ish tashlash ixtiyoriy bo‘lishi kerak. Hech kim xodimni ish tashlashda qatnashishga ham, qatnashmaslikka ham majbur qila olmaydi.

Uchinchidan, ish tashlash to‘liq yoki qisman bo‘lishi mumkin. Ya’ni xodimlar barcha ishni to‘xtatishi ham, ayrim mehnat majburiyatlarini bajarishni vaqtincha rad etishi ham mumkin.

Bu ta’rif nisbatan keng va amaliyot uchun foydali. Chunki ish tashlash har doim korxona yoki tashkilotning butunlay to‘xtab qolishi degani emas. Ba’zan xodimlar ayrim ish turlarini bajarishni to‘xtatish orqali ham jamoaviy talablarini bildirishi mumkin.

Shu bilan birga, ish tashlashni amalga oshirishda jamoat tartibi, ish beruvchi va xodimlarning mol-mulki xavfsizligi, shuningdek, to‘xtatilishi inson hayoti va sog‘lig‘iga bevosita xavf tug‘diradigan uskunalarning ishlashi ta’minlanishi kerak. Bu talab ish tashlash huquqi bilan jamiyat manfaatlari o‘rtasidagi muvozanatni saqlashga qaratilgan.

Ish tashlashga oid cheklovlar

Qonunda ish tashlash huquqi tan olinishi bilan birga, ayrim cheklovlar ham nazarda tutilmoqda. Bu tabiiy holat, chunki ish tashlash huquqi mutlaq huquq emas. Ayniqsa, inson hayoti, sog‘lig‘i, jamoat xavfsizligi, davlat xavfsizligi yoki uzluksiz ishlashi zarur bo‘lgan xizmatlar bilan bog‘liq sohalarda ish tashlash masalasi ehtiyotkorlik bilan tartibga solinadi.

Biroq cheklovlar qanchalik zarur bo‘lmasin, ular ish tashlash huquqining o‘zini amalda yo‘qqa chiqarib qo‘ymasligi kerak. Agar taqiqlangan sohalar doirasi haddan tashqari keng talqin qilinsa yoki “jamoat tartibiga xavf” kabi umumiy tushunchalar asosida har qanday ish tashlash cheklansa, qonun bilan tan olingan huquq amalda ishlamaydigan institutga aylanib qolishi mumkin.

Shu sababli ish tashlashga oid cheklovlar aniq, asosli va mutanosib qo‘llanishi lozim. Bu yerda asosiy mezon shunday bo‘lishi kerak: cheklov jamiyat uchun zarur bo‘lgan minimal xavfsizlikni ta’minlashi kerak, lekin xodimlarning jamoaviy manfaatlarini himoya qilish imkoniyatini butunlay yo‘qqa chiqarmasligi lozim.

Shu nuqtayi nazardan, Mehnat kodeksida bunday muvozanatni ta’minlash uchun ikki asosiy mexanizm qo‘llanishi nazarda tutiladi. Birinchisi, ish tashlash davomida aholining hayoti, sog‘lig‘i yoki xavfsizligi uchun zarur bo‘lgan minimal xizmatlar saqlab qolinishi. Ikkinchisi esa ayrim muhim xizmatlar sohasida ish tashlash o‘rniga nizoni majburiy mehnat arbitraji orqali hal etish tartibini joriy etishdir.

Qonunga ko‘ra, favqulodda holat paytida, urush holatida, umumiy safarbarlik e’lon qilingan davrda ish tashlash taqiqlanadi.

Quyidagi shaxslarning ish tashlashda qatnashishi mumkin emas: tibbiyot xodimlari; davlat fuqarolik xizmatchilari; harbiy xizmatchilar, sudyalar, sud va huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari; energiya va suv ta’minoti tizimi tashkilotlari xodimlari; aloqa tizimi xodimlari.

Ish tashlashdagi kafolatlar

Xodimni qonuniy ish tashlashda qatnashgani uchun intizomiy javobgarlikka tortish mumkin emas. Bu – ish tashlash huquqining eng muhim kafolatlaridan biridir.

Shu bilan birga, qonunda ayrim masalalar aniqlik talab qiladi. Masalan, agar ish tashlash keyinchalik sud tomonidan noqonuniy deb topilsa, xodimlar yoki ish tashlashga rahbarlik qilgan organ qanday oqibatlarga duch keladi? Kimlar intizomiy javobgarlikka tortiladi? Yoki faqat ma’muriy va jinoiy javobgarlik masalasi qo‘llanadimi? Bu masala amaliyotda muhim ahamiyatga ega bo‘ladi.

Yana bir bahsli jihat ma’muriy javobgarlik bilan bog‘liq. Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksda ish tashlash to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish uchun javobgarlik 201-2-modda sifatida belgilanmoqda. E’tiborli jihati shundaki, 201-modda yig‘ilishlar, mitinglar, ko‘cha yurishlari yoki namoyishlar uyushtirish va o‘tkazish tartibini buzish haqida. Ish tashlash esa bu institutlardan farqli ravishda bevosita mehnat munosabatlari va birlashish erkinligi doirasida yuzaga keladigan huquqiy institutdir.

Shu sababli ish tashlashni ommaviy tadbirlar bilan bir huquqiy mantiqda ko‘rish ehtiyotkorlikni talab qiladi. Ish tashlash – bu ko‘cha namoyishi emas. U xodimlar va ish beruvchi o‘rtasidagi jamoaviy mehnat nizosini hal qilish vositasidir. Agar javobgarlik masalasida bu farq yetarli hisobga olinmasa, ish tashlash huquqi mehnat huquqi instituti sifatida emas, jamoat tartibiga oid xavf sifatida talqin qilinishi mumkin.

Xalqaro sud xulosasi nima uchun muhim?

Bu masala xalqaro huquq nuqtayi nazaridan ham dolzarb. 2026 yil 21 may kuni Xalqaro sud ish tashlash huquqi Xalqaro mehnat tashkilotining 87-sonli “Birlashmalar erkinligi va birlashish huquqini himoya qilish to‘g‘risida”gi konvensiyasi doirasida himoyalanishini e’tirof etdi.

Ushbu xulosa O‘zbekiston uchun ham muhim. Chunki O‘zbekiston – mazkur konvensiyani ratifikatsiya qilgan davlatlardan biridir. Xalqaro sudning maslahat xulosasi shuni ko‘rsatadiki, ish tashlash huquqi birlashish erkinligining ajralmas qismi hisoblanadi. Agar xodimlar tuzgan tashkilotlar o‘z a’zolarining manfaatlarini himoya qilish uchun real vositalarga ega bo‘lmasa, birlashish erkinligi amaliy mazmunini yo‘qotadi.

Shu bilan birga, Xalqaro sud ish tashlash huquqini mutlaq va cheksiz huquq sifatida talqin qilmagan. Davlat ushbu huquqni tan olishi, lekin uni xodimlar, ish beruvchilar va jamiyat manfaatlari o‘rtasidagi muvozanatni saqlagan holda tartibga solishi mumkin.

O‘zbekistonning yangi qonuni aynan shu yo‘nalishda tashlangan muhim qadamdir. Qounn ish tashlash huquqini tan oladi, uni amalga oshirish tartibini belgilaydi va ayrim cheklovlarni nazarda tutadi. Endi asosiy masala – ushbu normalarning qog‘ozda qolib ketmasligi va amalda ishlaydigan mexanizmga aylanishidir.

Hasanboy Rahimberganov,

Toshkent davlat yuridik universiteti

katta ilmiy xodimi,

yuridik fanlar doktori

Source link

Toshkent shahrining Yunusobod tumanida tovlamachilik bilan shug‘ullanganlikda gumon qilinayotgan uyushgan jinoiy guruhning to‘rt nafar a’zosi qo‘lga olindi. Ular orasida 15 va 16 yoshli ikki nafar maktab o‘quvchisi ham bor.

 Ichki ishlar vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, gumonlanuvchilardan biri bir fuqaroni videoga olib, uni giyohvandlik vositalarini tarqatishda ayblagan. Keyin esa tasvirlarni tarqatmaslik evaziga undan 500 dollar talab qilgan.

Guruh a’zolari pul berilmagan taqdirda jabrlanuvchiga nisbatan jismoniy kuch ishlatish va uni o‘ldirish bilan tahdid qilgan.

Tezkor tadbir davomida gumonlanuvchilar Yunusobod tumanidagi avtoturargohlardan birida tovlamachilik yo‘li bilan talab qilingan mablag‘ning bir qismi — 300 dollar va 2,4 million so‘mni olayotgan vaqtida qo‘lga olingan.

Tekshiruv jarayonida ulardan olingan pul mablag‘lari, oltita mobil telefon, pichoq hamda o‘tkir tig‘li buyum ashyoviy dalil sifatida musodara qilindi.

Tergov ma’lumotlariga ko‘ra, guruhga 20 yoshli shaxs rahbarlik qilgan. Uning sherigi hamda ikki nafar voyaga yetmagan shaxs jinoiy faoliyatga jalb etilgan.

Guruh rahbariga nisbatan Jinoyat kodeksining tovlamachilik, voyaga yetmaganlarni g‘ayriijtimoiy faoliyatga jalb qilish va o‘ldirish bilan tahdid qilish moddalari bo‘yicha ayblov e’lon qilingan. Qolgan gumonlanuvchilarga esa tovlamachilik aybi qo‘yilgan.

Hozirda mazkur holat yuzasidan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.

Source link

Shayxontohur tumanida ishlovchi xodim firibgarlik bilan qo‘zg‘atilgan jinoyat ishini ijobiy hal qilish evaziga tadbirkordan 7 ming dollar talab qilgan. U o‘tkazilgan tezkor tadbirda 2,5 ming dollar olgan vaqtida ushlangan.

Foto: Davlat xavfsizlik xizmati

Toshkent shahrida ichki ishlar xodimi tezkor tadbirda qo‘lga olindi. Bu haqda Davlat xavfsizlik xizmati xabar berdi.

Ma’lum qilinishicha, Shayxontohur tumani IIO FMB TQX jinoyat qidiruv bo‘limi bo‘linma boshlig‘i tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxsga nisbatan firibgarlik bilan qo‘zg‘atilgan jinoyat ishini o‘zining mansabdor tanishlari orqali ijobiy hal qilib berishni aytgan. Buning evaziga 7 ming dollar talab qilgan.

Shuningdek, tadbirkorga tegishli restoranda sodir bo‘lgan yong‘in oqibatida mazkur muassasa ishchisining kuyish jarohati olganligi yuzasidan qo‘zg‘atilgan jinoyat ishini tugatib berish uchun 500 dollar so‘ragan.

Shu tariqa, bo‘linma boshlig‘i ikki holat bo‘yicha 7,5 ming dollar talab qilgan. U kelishilgan puldan 2,5 ming dollarini olgan vaqtida DXX, IIV Shaxsiy xavfsizlik bosh boshqarmasi va Toshkent shahar prokuraturasi hamkorligida o‘tkazilgan tezkor tadbirda ushlangan.

Mansabdor shaxsga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Hozirda tergov harakatlari olib borilmoqda.

Avvalroq Samarqand va Namangan viloyatlarida pora talab qilgan profilaktika inspektorlari qo‘lga olingandi.

Source link

Sud organlari fuqarolarni ehtiyotkor bo‘lishga chaqirdi. So‘nggi vaqtlarda sudlar nomidan yuborilayotgan soxta SMS-xabarlar orqali shaxsiy ma’lumotlarni qo‘lga kiritish va fuqarolarni firibgarlik domiga tortish holatlari kuzatilmoqda.

Ma’lum qilinishicha, ayrim shaxslar sud organlari nomidan SMS-xabarlar tarqatib, fuqarolarni shubhali havolalarga o‘tishga undamoqda. Bu kabi xabarlar orqali shaxsiy ma’lumotlar, bank kartalari rekvizitlari va boshqa maxfiy ma’lumotlarni qo‘lga kiritish maqsad qilingan bo‘lishi mumkin.

Shu munosabat bilan sud organlari sud ishlariga oid barcha rasmiy xabarlar endilikda faqat «SUD» nomidan yuborilishini ma’lum qildi.

Fuqarolardan noma’lum havolalarga kirmaslik, shaxsiy ma’lumotlarini uchinchi shaxslarga taqdim etmaslik hamda faqat rasmiy manbalar orqali olingan axborotlarga ishonish so‘ralmoqda.

Sudlar shubhali xabarlar kelib tushgan taqdirda ularga javob qaytarmaslik va havolalarni ochmaslikni tavsiya etmoqda.

Source link

Toshkent shahrida Chirchiq daryosi bo‘ylab zamonaviy ishbilarmonlik, turar joy va dam olish hududlarini o‘z ichiga olgan «Daryo bo‘yi Business City» loyihasi taqdim etildi. Loyiha poytaxt infratuzilmasini rivojlantirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va aholi uchun qulay shahar muhitini shakllantirishga qaratilgan.

Bektemir tumanida bo‘lib o‘tgan taqdimotda Chirchiq daryosining 24 kilometrlik qismi bo‘ylab hududni kompleks rivojlantirish rejalari muhokama qilindi. Loyiha doirasida daryo qirg‘oqlarini ikki tomonlama obodonlashtirish, zamonaviy turar joy majmualari va ishbilarmonlik markazlarini barpo etish, jamoat maskanlari hamda transport va muhandislik infratuzilmasini rivojlantirish ko‘zda tutilgan.

Tadbirda O‘zbekiston prezidenti administratsiyasi rahbarining suv ta’minoti tizimini isloh qilish masalalari bo‘yicha o‘rinbosari Timur Butunbayev, Toshkent shahar hokimi Shavkat Umrzoqov, tumanlar hokimlari, tegishli tashkilotlar rahbarlari hamda loyiha va pudrat tashkilotlari vakillari ishtirok etdi.

Shuningdek, taqdimot davomida Toshkent shahrida 12 ta sun’iy ko‘l barpo etish loyihasi ham ko‘rib chiqildi. Mutasaddilarning ta’kidlashicha, mazkur tashabbuslar shaharning ekologik holatini yaxshilash, yashil hududlarni kengaytirish va aholi uchun yangi rekreatsion maskanlar yaratishga xizmat qiladi.

«Daryo bo‘yi Business City» loyihasi sohilbo‘yi hududlarining salohiyatini to‘liq ishga solish, yangi turar joy va ishbilarmonlik hududlarini mavjud infratuzilma bilan uyg‘unlashtirish hamda poytaxt aholisi va mehmonlari uchun yanada jozibador muhit yaratishni maqsad qilgan.

Taqdimot yakunida loyihaviy yechimlar batafsil tahlil qilinib, aholi qulayligi, xavfsizlik, ekologik barqarorlik va iqtisodiy samaradorlikni ta’minlash nuqtai nazaridan konsepsiyani yanada takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar berildi.

Source link