Jamiyat
Dunyoni tabassumi bilan lol qoldirgan hayvon
Yer sayyorasi hayratomuz va xilma-xil tabiatga ega. Hayvonot olamining o‘zi mo‘jizalarga to‘lib toshgan. Har bir hayvonning xususiyati va «xarakteri» bor. Masalan sher kuchlilik ramzi. Uning har bir qadam tashlashida qudrat va salobat bordek. Tulki ayyor va chiroyli dumi bilan mashhur. U duch kelgan muammoni nayrang bilan yengadi. Jirafa uzun bo‘yni bilan ajralib turadi.
Buqalamun rangi bilan hayotga moslashuvchanlikni namoyon etadi…
Ammo yana bir hayvon borki, u na qudrati, na ayyorligi, na uzun bo‘yi bilan emas, balki… jilmayishi bilan dunyo e’tiborini tortgan.
(Suratlar ochiq internet manbalaridan olindi)
Kvokka yoki kalta dumli vallabi (Setonix brachyurus) kenguru oilasiga mansub. Ammo kenguradan farqli o‘laroq tanasining o‘lchamiga nisbatan qisqa dumi bor, u tayanch bo‘lib xizmat qila olmaydi. Kvokkaning kattaligi katta uy mushuki yoki o‘rta bo‘yli itga teng. Tana uzunligi taxminan yarim metr, dumi taxminan 30 sm. Og‘irligi 2,5 dan 5 kg gacha. Kvokka o‘txo‘r hayvon, u asosan tungi hayot tarzida faol.
U nega «jilmayadi»?
Kvokka yirtqichlarga qarshi himoyasizdir, shuning uchun u Bold, Pingvin kichik orollarida va Albani mintaqasidagi (G‘arbiy Avstraliya) tulkilar yoki mushuklar bo‘lmagan hududlarda saqlanib qolgan. Eng ko‘p qismi Rottnest orolida joylashgan. Kvokka butalar ko‘p o‘sgan quruq o‘tloqli joylarni afzal ko‘radi, ammo qurg‘oqchilikda u ko‘pincha botqoq joylarga ko‘chib o‘tadi.
Dunyodagi «eng baxtli hayvon» deb tan olingan, har doim tabassum qilib turganga o‘xshaydigan bu jonivor shunchalik yoqimtoyki, uni ko‘rgan kishining beixtiyor yuzida kulgu paydo bo‘ladi. Xarakterli xususiyati uning doimo «jilmayib» turishi, ya’ni, jag‘ mushaklari bo‘shashganda va u chaynashni to‘xtatganda paydo bo‘ladigan «tabassum».
Biz faqat kenguru o‘z bolasini xaltasida olib yuradi deb o‘ylaymiz. Ammo kvokka ham kengurular singari o‘z bolasini maxsus «qopcha»da olib yuradi. Yangi tug‘ilgan bolasi juda kichkina bo‘ladi va tug‘ilganidanoq qopiga kirib, u yerda bir necha oy davomida xavfsizlikda rivojlanadi.
Nega kvokka odamlardan qo‘rqmaydi?
Ko‘plab yovvoyi hayvonlar insonlarning yaqinlashishidan qo‘rqadi. Chunki tarixda odamzod hayvonlarga nisbatan mehribonlikdan ko‘ra, zo‘ravonlikni ko‘proq namoyon etgan. Ammo kvokka bunday emas. U insonlarni ko‘rib, qochmaydi. Aksincha, qiziqish bilan yaqinlashadi. Qo‘rqmasdan yuziga qaraydi, hatto ba’zida o‘zi yaqin kelib odamlar orasida o‘ynab yuradi.
Bunga bir necha sabab bor: Kvokkaning yashash joyi – Rottnest oroli (Avstraliya)da odamlar tomonidan unga ziyon yetkazish taqiqlangan. Har qanday zo‘ravonlik qonunan jazolanadi. Bu esa kvokkaning odamlar bilan tinch munosabatda yashashiga sharoit yaratgan. Aholi zich emas va xotirjam muhit yaratilgan. Kvokkalar odamlar bilan ko‘p yuzma-yuz keladi, ya’ni ularning insonlar bilan uchrashuvi asosan ijobiy bo‘lgan. Shuning uchun ular insonni xavf deb qabul qilmaydi. Qolaversa, kvokkalar tabiatan qiziquvchan, Ular yangi narsalarga qiziqadi.
«Selfi hayvoni»
Internetda kvokka bilan tushilgan hazilomuz va zavqli selfilar to‘lib-toshib ketgan. Ayrimlar uni hatto «selfi hayvoni» deb atashadi. U suratga har doim bir xil tabassumli, baxtli qiyofada tushadi. Sayyohlar uni ko‘rish uchun vaqt va mablag‘ini ayamaydilar. Odamlar kvokkalarni tomosha qilishlari va hatto ular bilan suratga tushishlari mumkin bo‘lgan bir nechta qo‘riqxonalar yaratilgan. Bu yoqimtoy jonivorning odamlar bilan suratga tushishiga yana bir sabab yuqorida aytganimizdek ularning qiziquvchanligi va yangi tanishlardan hayiqmasligi. Internetda kvokka haqida qiziqib ko‘rsangiz, odamlar tomonidan ushbu jonivorni boqib olish mumkinmi, degan savol juda ko‘p marta berilgan. Bu bejiz emas, axir kim ham o‘zining shunday kayfiyat ko‘tarib turadigan «hamisha bahor», tabassumli hayvoni bo‘lishini istamaydi, deysiz.
To‘g‘ri ba’zilar bu yoqimli hayvonlarni uyda saqlashadi. Ammo bunga faqat Avstraliya fuqarolari uchungina ruxsat berilgan, kvokkalarni chet elga eksport qilish taqiqlanadi.
Ekologik tahdidlar va muhofaza
Afsuski, tabassum ortidagi hayot unchalik ham baxtli emas. Kvokkalarning soni cheklangan va ular «muhofazaga muhtoj tur» sifatida ro‘yxatga olingan. Ularga yirtqichlar, it-mushuklar, insonlardan tarqalgan kasalliklar va iqlim o‘zgarishi tahdid soladi. Qishloq xo‘jaligi yerlarining kengayishi tabiiy yashash joylarining kamayishiga va natijada bu tur sonining ozayishiga olib keldi.
Shu bois maxsus qo‘riqxonalar, himoya loyihalari ishlab chiqilgan. Odamlar ular bilan suratga tushishlari mumkin, ammo ovqatlantirish, teginish, quchoqlash man qilingan.
Qarang, ular hatto uxlayotganda ham tabassum ulashadi…
Jamiyat
Afg‘onistonga O‘zbekiston xalqining navbatdagi insonparvarlik yordami yetkazildi
200 tonnaga yaqin oziq-ovqat mahsuloti ortilgan navbatdagi insonparvarlik yordami yuklari Afg‘onistonning Balx viloyatiga yetkazildi.
Qayd etilishicha, mazkur yuk «Qurbon hayiti» munosabati bilan va Afg‘onistonning sel-suv toshqinlaridan jabr ko‘rgan aholisiga ko‘mak ko‘rsatish maqsadida O‘zbekiston xalqining bag‘rikenglik va qo‘llab-quvvatlash ramzi sifatida jo‘natilgan.
Insonparvarlik yuklari Hayraton shahrida Prezidentning Afg‘oniston bo‘yicha maxsus vakili Ismatilla Ergashev va Surxondaryo viloyati hokimi Ulug‘bek Qosimov hamda Balx viloyati gubernatorining o‘rinbosari Nurulhodi Abuidris, shuningdek, ikki tomon rasmiylari ishtirokida topshirildi.
Insonparvarlik yordami tarkibidan un, guruch, shakar, makaron va qandolat mahsulotlari, o‘simlik yog‘i, no‘xot, tez tayyorlanadigan taomlar o‘rin olgan.
Afg‘oniston rasmiylari O‘zbekiston Prezidenti va xalqiga ko‘rsatayotgan insonparvarlik yordami uchun minnatdorchilik bildirib, Qurbon hayiti munosabati bilan samimiy tabriklarini yo‘llashdi.
Jamiyat
poyezd halokatida salkam ellik kishi halok bo‘ldi
Pokistonning Balujiston viloyatida 24 may kuni yo‘lovchi poyezdi portlashi oqibatida 47 kishi halok bo‘ldi, 98 kishi jarohat oldi. Bu haqda «Sinxua» agentligi qutqaruv xizmatlariga asoslanib xabar berdi.
Halok bo‘lganlar orasida 20 nafar harbiy xizmatchi ham bor.
Hodisa 24-may kuni mamlakatning janubi-g‘arbiy Balujiston viloyatidagi Kvetta shahrida sodir bo‘lgan. Portlovchi moddalar bilan to‘la vagon temir yo‘l kesishmasida poyezdga urilgan. Lokomotivni o‘z ichiga olgan uchta vagon relsdan chiqib ketgan va yana ikkitasi ag‘darilgan.
Pokiston temir yo‘llari vaziri Muhammad Hanif Abbosi voqeani «terrorchilik harakati» deb nomladi. Mintaqaviy hukumat hujum uchun mintaqaning Pokistondan mustaqilligi uchun kurashayotgan va Xitoy kompaniyalari tomonidan uning resurslaridan foydalanishga qarshi bo‘lgan jangari etnik guruh bo‘lgan Balujiston Ozodlik Armiyasini aybladi.
Eslatib o‘tish joizki, Balujiston mamlakat hududining taxminan 42 foizini egallaydi.
Jamiyat
Qashqadaryoda «hojatbaror» IIB tezkor vakili qo‘lga olindi
Tekshiruvni «bosdi-bosdi» qilishni va’da bergan IIB xodimining noqonuniy harakatiga chek qo‘yildi.
Davlat xavfsizlik xizmati va Bosh prokuratura huzuridagi Departament xodimlari hamkorligida o‘tkazilgan tezkor tadbirda korrupsiya bilan bog‘liq holat fosh etildi.
Xususan, Qashqadaryo viloyati Dehqonobod tumanida yashovchi, 1983-y.t. ayol va uning 2009-y.t. qizini telefonlarida diniy mazmundagi ta’qiqlangan materiallar aniqlanganligi holati yuzasidan viloyat IIB tomonidan o‘tkazilayotgan tekshiruv harakatlarini tanishlari orqali ularning foydasiga hal qilib berish evaziga 3 mln so‘m olgan vaqtida mazkur tumanda istiqomat qiluvchi, 1978-y.t. shaxs ushlandi.
So‘ngra tezkor tadbir davom ettirilib, ushbu masalani ijobiy hal qilib berish evaziga vositachidan 2,5 mln so‘m olgan vaqtida Qashqadaryo viloyati Ichki ishlar boshqarmasi Tezkor qidiruv xizmati tezkor vakili ashyoviy dalillar bilan ushlandi.
Hozirda IIB xodimiga nisbatan Jinoyat Kodeksining 210-moddasi (pora olish) bilan, vositachilik qilgan shaxsga nisbatan esa JKning 212-moddasi (pora olish-berishda vositachilik qilish) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Jamiyat
Raqobat qo‘mitasi Centrum Air va Qanot Sharq reyslaridagi kechikishlar bo‘yicha so‘rov yubordi
Centrum Air va Qanot Sharq aviakompaniyalari ustidan e’tirozlar ko‘paygan. Xususan, zarar ko‘rgan yo‘lovchilarga parvozgacha yoki boshqa transportga o‘tkazilgunga qadar kutish vaqtida oziq-ovqat va ichimlik suvi berilmagan. Bundan tashqari, chiptada ko‘rsatilgan tutash reyslarga kechikish bilan bog‘liq xarajatlarni qoplash kabi xizmatlar ham yetarli darajada bajarilmagan.
Raqobat qo‘mitasi Centrum Air va Qanot Sharq xususiy aviakompaniyalar faoliyatida ortiqcha chiptalar sotilishi va iste’molchilar huquqlarini ta’minlash holati yuzasidan Fuqaro aviatsiyasi agentligiga (O‘zaviatsiya) so‘rov yubordi.
Qo‘mitaga aviaqatnovlar bo‘yicha iste’molchilardan tushgan murojaatlarning tahlili 2025 yilda 127 tani, 2026 yilning o‘tgan 4 oyida esa 145 tani tashkil etib, ularning soni ortib boryapti.
O‘rganishlarda ko‘rsatilmagan xizmat uchun haq olinish (110 ta), belgilangan vaqt oralig‘iga rioya etmaslik (90 ta) va sifatsiz xizmat ko‘rsatilishi (72 ta) holatlari aniqlangan. Ushbu murojaatlarda asosan quyidagi e’tirozlar bildirilgan:
· xizmat ko‘rsatuvchi iste’molchiga o‘zi ko‘rsatayotgan xizmatlari haqida o‘z vaqtida zarur, to‘g‘ri va tushunarli ma’lumot taqdim etilmasligi;
· rasmiylashtirilgan chipta va oldindan band qilingan joyga ega bo‘lgan yo‘lovchiga tashuvchi tomonidan havo kemasidan joy berishni rad etilishi;
· parvozlarni bir necha soatlab kechikishi yo‘lovchilarning aeroportlarda qolib ketishi, vaqti, mablag‘i hamda rejalariga jiddiy ta’sir ko‘rsatayotgani;
· aviakompaniya tomonidan yetkazilgan zarar belgilangan tartib va miqdorda kompensatsiya yoki bepul qo‘shimcha xizmatlar bilan qoplanmayotganligi.
O‘rganishlarda yuqori aviakompaniyalar tomonidan “Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi qonun, shuningdek, “Havo transportida yo‘lovchi va bagaj tashish” qoidalari, “Havo kodeksi” va “Fuqarolik kodeksi” to‘g‘risidagi qator qoidalarga yetarlicha rioya qilinmayotganligi aniqlangan.
Xususan, zarar ko‘rgan yo‘lovchilarga parvozgacha yoki boshqa transportga o‘tkazilgunga qadar kutish vaqtida oziq-ovqat va ichimlik suvi berilmagan.
Kutish vaqti tashuvchi qoidalarida belgilangan muddatdan oshgan hollarda mehmonxona bilan ta’minlash, aeroportdan vaqtinchalik yashash joyiga olib borish va qaytarish xizmatlari ham bajarilmagan.
Bundan tashqari, chiptada ko‘rsatilgan tutash reyslarga kechikish bilan bog‘liq xarajatlarni qoplash kabi xizmatlar ham yetarli darajada qilinmagan.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan 2025−2026 yillarda aviakompaniyalar reyslari kechikishi, sabablari va kompensatsiyalar yuzasidan o‘rganish olib borayotgani va yakunlar bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumot berilishi ma’lum qilindi.
Jamiyat
Suv va sel-suv omborlarida suvdan bo‘shagan yerlar ijaraga beriladi
Prezident Shavkat Mirziyoyev suv fondi yerlari hamda sel suvlaridan foydalanish samaradorligini oshirish chora-tadbirlari yuzasidan yig‘ilish o‘tkazdi.
Mamlakatimizda suv resurslaridan oqilona foydalanish, irrigatsiya tarmoqlarini modernizatsiya qilish va suv tejamkorligini ta’minlash davlat siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biriga aylangan. Bu borada amalga oshirilayotgan ishlar o‘z samarasini bermoqda.
Xususan, yurtimizdagi 150 ming kilometr daryo va kanal o‘zanlarini betonlash ishlarining boshlangani natijasida yiliga 1,3 milliard kub metr suv tejalmoqda. Bu Navoiy viloyatining bir yillik suv iste’moliga teng. Shu kunga qadar 2 ming kilometr magistral kanal betonlashtirildi, 721 kilometr kanal, 525 kilometr lotok va yopiq tarmoqlar qurildi. Ushbu maqsadlarga 3 trillion so‘m ajratildi. Natijada 858 ming gektarda suv ta’minoti yaxshilanib, 51 ming gektar yer qayta foydalanishga kiritildi.
Yig‘ilishda suv infratuzilmasini nafaqat texnik obyekt, balki iqtisodiy aktiv sifatida ko‘rish zarurligi ta’kidlandi. Bugun dunyoda daryo, kanal, suv omborlari va ko‘llar bo‘yida turizm, dam olish, xizmat ko‘rsatish va tadbirkorlik hududlarini tashkil etish katta iqtisodiy yo‘nalishga aylangan.
Bunday loyihalar ko‘chmas mulk va yer uchastkalari qiymatini oshirish, tuman va shaharlar iqtisodiyotini jonlantirish, ichki turizm va xizmatlar sohasini rivojlantirish, investitsiyalarni jalb etish, yangi ish o‘rinlari yaratish hamda ekologik barqarorlikni yaxshilashga xizmat qiladi.
Jahon tajribasida suv infratuzilmasi atrofidagi turizm loyihalariga kiritilgan 1 dollar sarmoyaning iqtisodiy qaytimi 3-10 dollar atrofida baholanadi.
Shu bois, mutasaddilar va hokimlar suv infratuzilmasini iqtisodiy samara beradigan loyihalarga aylantirish ustida tizimli ishlashi zarurligi qayd etildi.
Buning uchun qator yangi imkoniyatlar yaratiladi. Jumladan, qirg‘oqlar yuvilishi va suv bosishiga sabab bo‘layotgan qum-shag‘alni qazib olishga ruxsat beriladi. Suv va sel-suv omborlari, kanal, kollektor, tabiiy ko‘l va gidrotexnika inshootlarini tuproqdan tozalash ishlariga tadbirkorlar tendersiz jalb qilinadi. Suv va sel-suv omborlarida suvdan bo‘shagan yerlar ekin ekish uchun auksion orqali ijaraga beriladi.
Shu bilan birga, ayrim hududlarda mazkur imkoniyatlardan yetarlicha foydalanilmayotgani ko‘rsatib o‘tildi. Suv fondiga tegishli uchastkalarda tadbirkorlik, turistik va ko‘ngilochar obyektlar qurish imkoniyati bo‘lgan 100 ming gektar yer maydoni aniqlangan. Ushbu yerlarda 100 ming aholining bandligini ta’minlab, yiliga 220 milliard so‘m qo‘shimcha daromad manbaini yaratish mumkin.
Mutasaddilarga suv fondi yerlarini ijaraga berish, monitoring qilish, shartnomalar tuzish va hisobotini onlayn yuritish bo‘yicha axborot tizimini ishga tushirish topshirildi. Kosmik tadqiqotlar agentligiga daryo o‘zanlari va suv xo‘jaligi obyektlaridan qazib olinadigan qum-shag‘al hajmini aniq hisoblash va tegishli idoralarga taqdim etish vazifasi qo‘yildi.
Yig‘ilishda sel-toshqin suvlaridan foydalanish masalasi ham atroflicha ko‘rib chiqildi.
Iqlim o‘zgarishi tufayli so‘nggi yillarda qisqa vaqtda kuchli yomg‘irlar ko‘paymoqda. Bu esa sel-toshqinlar xavfini oshirmoqda. Ayniqsa, Samarqand, Jizzax va Toshkent viloyatlarining tog‘li va tog‘oldi hududlarida sel xavfi yuqori hisoblanadi.
Sel-toshqinlar infratuzilma va qishloq xo‘jaligigagina emas, balki sanoat, sug‘urta, logistika va tashqi savdoga ham zarar yetkazadi. Qolaversa, sel suvlari xavf manbai bo‘lish bilan birga suv zaxiralarini to‘ldirish uchun ham katta imkoniyatdir.
Mamlakatimizda sel xavfi mavjud 60 ta yirik soy orqali yiliga 690 million kub metr suv samarasiz oqib ketmoqda. Undan samarali foydalanish orqali 13 ming gektar yerni qayta foydalanishga kiritish, suv ta’minotini yaxshilash va baliqchilikni rivojlantirish imkoniyati borligi ta’kidlandi.
Shu bois, sel suvlarini boshqarishda faqat to‘g‘on qurish bilan cheklanmasdan, integral yondashuvni ham joriy etish zarurligi qayd etildi. Bunda sel xavfini kamaytirish, suvni to‘plash, qishloq xo‘jaligi, energetika, baliqchilik, turizm va xizmatlar sohasi bilan bog‘liq loyihalarni birgalikda amalga oshirish nazarda tutiladi.
Davlatimiz rahbari tomonidan mutasaddilarga suv infratuzilmasini iqtisodiy faollik manbaiga aylantirish, sel-toshqin xavflarini kamaytirish, suv zaxiralaridan samarali foydalanish va mazkur yo‘nalishda xususiy sektor ishtirokini kengaytirish yuzasidan qator topshiriqlar berildi.
-
Siyosat4 days agoBirlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi Markaziy Osiyodagi chegaralarni tinch yoʻl bilan tartibga solish boʻyicha rezolyutsiyani qabul qildi
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev YeXHT bosh kotibini qabul qildi
-
Jamiyat4 days ago
Kontent markazida «Yurt qayg‘usida 365 kun» nomli kitob taqdimoti bo‘lib o‘tdi
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekistonda IPO investorlari huquqini himoya qilish bo‘yicha qonun ishlab chiqilmoqda
-
Dunyodan2 days agoPrezident Trampning Gʻazo boʻyicha 15 banddan iborat rejasi eʼlon qilindi
-
Mahalliy3 days ago
Yoshlar umrini sotgan jinoyatchilar qo‘lga olindi
-
Iqtisodiyot3 days agoXitoy O‘zbekistondan 10 turdagi quritilgan sabzavotlarni olib kirishga ruxsat berdi
-
Iqtisodiyot4 days agoOLX onlayn reklama bozorida ustun mavqega ega deb topildi
