Jamiyat
bunaqa paytda xodimlar qanday huquqlarga ega?
Yozda 40 daraja atrofida issiq bo‘lishi – O‘zbekiston uchun odatiy hol. Bunaqangi issiqda ishlash esa nafaqat qiyin, balki xavfli ham. Shu sabab ayrim davlatlarda havo juda isib yoki sovib ketganida, xodimlarning ish vaqti qisqartiriladi. Xo‘sh, bizda-chi, mehnat qonunchiligimizda normalar bormi? Hozirgidek jazirama kunlarda xodimlar qanday huquqlarga ega? Kun.uz shu kabi savollarga javob izladi.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Kasaba uyushmalari federatsiyasi mehnatni muhofaza qilish bo‘limi boshlig‘i Nodira G‘oyibnazarovaning aytishicha, milliy qonunchilikda yaxshi normalar yozilgan, faqat uni amalda qo‘llashni bilish kerak.
“Mehnat kodeksining yangi tahririda aniq normalar belgilab qo‘yildi va bu yerda aytyapti (205-modda): “Yilning issiq yoki sovuq mavsumida ochiq havoda yoxud sovitilmaydigan yoki isitilmaydigan yopiq xonada ishlaydiganlar, shuningdek, yuk ortish-tushirish ishlarida band bo‘lgan shaxslar uchun maxsus tanaffuslar beriladi”, – deydi u.
G‘oyibnazarovaning so‘zlariga ko‘ra, Mehnat kodeksida alohida toifadagi xodimlarning ish sharoitlari to‘g‘risidagi normalar bo‘lishi belgilangan. Bu qonunosti hujjatlarida aniqlashtiriladi.
“Alohida toifadagi xodimlar deganda biz avvallari voyaga yetmaganlar, homiladorligi bor bo‘lgan ayollar, nogironligi bor bo‘lgan shaxslarni tushunardik. Lekin hozirgi yangi Mehnat kodeksi alohida toifadagi xodimlarni kengaytirgan holatda barchasini qamrab olishga harakat qilgan. Masalan, pedagoglar, tibbiyot xodimlari, transport xodimlari, tabiiy iqlim sharoitida ishlayotganlar. Demak, tabiiy iqlim sharoiti deganda zararli, xavfli, o‘ta zararli, o‘ta xavfli sharoitlarda ishlayotganlar tushuniladi. Mana, oddiy novvoyni oling. Bu yoqdagi temperatura bilan tandirning oldidagi temperaturada qancha farq bor? Tandirning ichiga kirib chiqqanda o‘zidan qancha minerallarni yo‘qotadi? Demak, unda minerallarni organizmda saqlab qolishi bilan bog‘liq chora-tadbirlarni ko‘rishni talab etadigan o‘ziga yarasha me’yorlar belgilangan. Ya’ni alohida toifadagi xodimlarning ish vaqti, dam olish vaqtlariga alohida talablar qo‘yilgan. Agar normal ish vaqti bir haftasida 40 soat bo‘ladigan bo‘lsa, alohida toifadagi xodimlarda, masalan, o‘ta zararli, o‘ta xavflida 36 soat belgilanyapti”, – deydi u.
Bundan tashqari, Mehnat kodeksiga asosan, 30 daqiqadan 2 soatgacha tanaffuslar belgilanishi mumkin.
“Ish vaqtingiz bir kunda 8 soatdan oshadigan bo‘lsa, ikkita tanaffus berilishi ko‘zda tutilyapti. Ish vaqtingiz 8 soatgacha bo‘lsa, bitta tanaffus. Tanaffus davomiyligi 30 daqiqadan 2 soatgacha deyilyapti. Bu ish beruvchi tomonidan xodimlarning vakillik organi, kasaba uyushmalari bilan kelishgan holda belgilanadi. Kasaba uyushmalari xodimlarning vakillik organi sifatida ish beruvchi bilan jamoa shartnomalarini imzolaydi”, – deydi federatsiya vakili.
G‘oyibnazarovaning ta’kidlashicha, yuqori haroratda ishlash sharoitlari bo‘yicha xodimlardan kasaba uyushmalari federatsiyasiga murojaatlar tushib turadi. Murojaatlarga asosan o‘rganishga chiqilganda, xodimning kasbi, vazifalari va ish joyidagi sharoitlar o‘rganiladi. Xususan, ish joylari attestatsiyadan o‘tkazilishi mumkin.
“Ya’ni ish o‘rinlari, asbob-uskunalar, jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan o‘tkazishga oid normalar ham belgilangan. Mana shu hujjatlarning barchasi bilan tanishib chiqilganidan keyin, ish beruvchi tomonidan xodimning huquqini buzadigan yoki milliy qonunchiligimizga mos bo‘lmagan holatlar aniqlansa, tegishli choralar ko‘riladi”, – deydi G‘oyibnazarova.
Uning aytishicha, yengil ishlar uchun havo harorati +25-27 darajagacha bo‘lsa, bu optimal hisoblanadi. O‘rtacha og‘irlikdagi ishlarda bu me’yor +23-25 darajagacha. Og‘ir kasblarda ishlaydiganlarda +21 darajadan 23 darajagacha normal deb belgilangan.
“Ish beruvchi shu optimal haroratni ta’minlab bermagan holatda, jamoaviy yoki shaxsiy himoya vositalari bilan ta’minlaydi. Endi bu narsa dala ishlarida bo‘lsa, men hozirgi aytgan Mehnat kodeksining 205-moddasiga murojaat etamiz. Bugungi kunda Mehnat kodeksi bizga yana qanday imkoniyatni berdi deganda, ish kunini qismlarga bo‘lish mumkin. Ya’ni ofis ishchilariga 40 soatlik mehnat haftasi deydigan bo‘lsak, dala ishlarida ishlaydigan xodimlar ish kunini soat 04:00 dan kun ko‘tarilguncha soat 08:00 gacha davom ettirishi mumkin. Qolgani kun botayotganda. Demak, ish kunini qismlarga bo‘lish ham milliy qonunchilikda yozib qo‘yilgan”, – deydi Kasaba uyushmasi vakili.
Qonun loyihasi ishlab chiqilgan. Unda nimalar ko‘zda tutilyapti?
Hozircha O‘zbekiston qonunchiligida xodimlarni jazirama issiqdan himoyalashni to‘g‘ridan to‘g‘ri nazarda tutuvchi normalar yo‘q. Bu bo‘shliqni to‘ldirish uchun “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi qonunning yangi tahriri ishlab chiqilgan. Bandlik vazirligi matbuot xizmatining ma’lum qilishicha, hozirda loyiha Adliya vazirligiga kiritilgan.
Qonun loyihasida anomal issiq yoki sovuq havoda xodimlarga qo‘shimcha mehnat ta’tili berish, ish vaqtini qisqartirish va sanitariya qoidalariga asosan xodimlarga profilaktik maqsadlarda oziq-ovqat mahsulotlari berish ko‘zda tutilgan.
Amaldagi sanitariya qoidalari va normalariga ko‘ra, yilning issiq davrida ishlab chiqarish xonalarida harorat ishning yengil yoki og‘irligiga qarab 21 darajadan 27 darajagacha bo‘lishi kerak. Ochiq havodagi ish zonasida esa 36 daraja va undan yuqori harorat xodimning salomatligi uchun ekstremal sharoit hisoblanadi. Yangi qonun loyihasi bilan, xodimlar uchun mehnat sharoitlarini belgilangan darajada tashkil etmagan ish beruvchilarga nisbatan bazaviy hisoblash miqdorining 5 baravaridan 15 baravarigacha jarima jazosini belgilash taklif etilmoqda.
Bundan tashqari, qonun loyihasining 17-moddasi bilan, mehnatni muhofaza qilish talablari buzilgani oqibatida xodimning hayoti va sog‘lig‘i uchun xavf yuzaga kelgan taqdirda, xodimga bunday xavf bartaraf etilgunga qadar ishlashni rad etish huquqi berilmoqda. Bu holatda xodimning ish haqi saqlanadi va unga nisbatan intizomiy chora ko‘rishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Xorij tajribasi
Xorij davlatlari qonunchiligida yuqori havo haroratiga alohida to‘xtalib o‘tilgan. Masalan, Belarusda ofisda o‘tirib ishlaydigan xodimlar xonadagi harorat +28,5 darajaga yetganida, bir soat kamroq ishlash va hatto rahbarini ogohlantirmasdan ish joyini tark etish huquqiga ega. Xuddi shu haroratda mashinasozlik va metallurgiya korxonalarida ishlaydiganlar kuniga ko‘pi bilan 4-5 soat ishlashi belgilangan. Xodimlar ochiq havoda ishlayotgan bo‘lsa, ish beruvchi dam olish uchun maxsus xonalar bilan ta’minlashga majbur. Bundan tashqari, Belarus Mehnat kodeksiga asosan, ish beruvchi jazirama issiqda ish vaqtini o‘zgartirishi, ya’ni ishni bir necha soat ertaroq boshlashi yoki tungi vaqtga ko‘chirishi mumkin.
Germaniyada esa ekstremal yuqori harorat kuzatilganda maktablar va korxonalarda qo‘shimcha dam olish kuni e’lon qilinishi mumkin. Jaziramada o‘quvchilarning maktabga bormasligi federal darajada hal qilinadi, korxona va tashkilotlarda esa ish kunini bekor qilish kompaniya rahbariyatining vakolatiga kiradi.
Germaniya mehnat qonunchiligiga ko‘ra, xodimlar ishlaydigan binolarda havo harorati +26 darajadan oshmasligi kerak. Ish beruvchi o‘z xodimlarining sog‘lig‘i to‘g‘risida g‘amxo‘rlik qilishga majbur, agar jazirama issiq ishchilar salomatligi uchun zararli bo‘lsa va kompaniya buning oldini olmasa, xodim shikoyat qilish huquqiga ega. Bunday vaziyatlardan qochish uchun kompaniya rahbariyati qo‘l ostidagilarni uylariga qo‘yib yuborishlari mumkin.
Yuqori havo haroratidan qanday himoyalanish mumkin?
Tibbiyot fanlari doktori, professor Zarifboy Ibodullayev bu borada zarur tavsiyalarni berdi.
“Insonning tana harorati 36,4–36,6. Agarda tashqaridagi ob-havo harorati 36 darajadan oshib boshlasa, odamlar o‘zini bezovta his qilib boshlaydi. Chunki organizmda moddalar almashinuvi ham o‘zgaradi. Hammamiz biladigan, hamma yoqda aytilayotgan gap – issiq kunlari 2 litrdan 3 litrgacha oz-ozdan suv ichish kerak. Bu juda ham to‘g‘ri. Issiq havoda qon quyilishi, ayniqsa yurak qon-tomir kasalliklari, bosh miyada surunkali qon aylanishining buzilishi bor insonlar, albatta, doimo yonida suv olib, ichib yurishi kerak.
Ba’zan shunaqa holatni ko‘ramiz: “Men qon suyultiradigan dori ichib yuraman-ku”, deydi. Diqqat bilan e’tibor qilishsin, qon suyultiradigan dorini ichdi-yu, bir stakan suv ichib, keyin bir kunda o‘sha 2 yoki 3 litr suv ichib yurmasa, baribir qon quyiladi. Ba’zi qon suyultiruvchi dorilar 6 soat, nari borsa 12 soat ta’sir qiladi. Demak, agar siz mana shu kam kamdan ko‘proq suv, meva sharbatlari ichib yursangiz, yurak faoliyati ham yaxshi ishlaydi. Diqqat konsentratsiyasi va buyrak faoliyati yaxshilanadi”, – deydi shifokor.
Ibodullayevning so‘zlariga ko‘ra, jaziramada soyabon tutib yurish, muzqaymoq iste’mol qilish ham tavsiya etiladi.
“Keyin, suv havzalarida cho‘milish, suzishga borib turish ham foydali. Suv bo‘ylari, soy bo‘ylari toza tutilishi kerak. Ayniqsa, ko‘proq qishloq joylarida, uzoqroq joylarda ochiq suv havzalarida cho‘milishadi. O‘sha yerdagi sanitariya-gigiyena holatlariga ham e’tibor qilish kerak. Mana, biz yoshligimizdan bilamiz, bolalar cho‘milishga chiqqan paytlari uzoqdan brigadirlar yurib, soy bo‘ylarida endi har turli hayvonlar o‘lib yotmaganmi, boshqami, bolalarni chaqirib olib, shundoq bir tozalashardi. Ayniqsa, go‘sht mahsulotlari yoki kichik-kichik hayvonlar o‘lib yotgan bo‘lsa, ular birdaniga achiydi-da, mikrob bosib ketadi, suv havzasiga ketsa, juda ko‘p bolalar qorin tifi bo‘lishi mumkin. Har xil infeksion kasalliklar bor”, – deydi professor Ibodullayev.
Shifokor so‘zi davomida, pulli bo‘lsa-da, cho‘milish havzlari qurish kerakligini aytdi.
“Bu tadbirkorlarga iqtisodiy tomondan foyda olib keladi, ham yoshlarimiz chiniqadi. Bizda suzish havzalari kam”, – deydi u.
Ibodullayevga ko‘ra, ochiq havoda ishlaydiganlar oq rangli kiyim kiyishi kerak.
“E’tibor qaratsangiz, Viyetnam, Tailand kabi guruch ekadigan davlatlarda odamlar oq kiyingan va katta shlyapa kiygan bo‘ladi. Oq rang issiqlikni qaytaradi. Oftob urishi degan tashxis bor, agar odamni oftob ursa, yoshmi-kattami, hushdan ketadi.
Oftob urganda kimdadir qon bosimi tushib ketadi, kimdadir oshib ketadi, bunaqa paytda qanday yordam ko‘rsatishni ham aytay: darrov soya joyga olib, yoki ochiq joy bo‘lsa, soyabonni tutib, yuziga sovuq suv sepsa, darrov o‘ziga keladi.
Issiqda burundan qon ketishi ham mumkin. Ayniqsa, o‘smirlar uchun xos bo‘lgan holat. Bunda ham vaqtincha ketadi-da, dokani ho‘llab, peshonaga muzli suvni qo‘yib, burunning ustki qismini siqib tursa, qon ketish to‘xtaydi.
Umuman olganda, soat 13:00 dan 16:00 gacha, ya’ni quyosh nuri tik tushayotgan paytda, oftob ostida ishlash tavsiya etilmaydi. Shuning uchun ham, e’tibor qilsangiz, dehqonlar erta sahardan soat 05:00 dan dalaga chiqib ishlarni qilib oladi. Soat 12:00 dan 16:00 gacha bo‘lgan holatlarda ochiq quyosh nuri tik tushadigan joylarda ishlamagan ma’qul”, – deydi Zarifboy Ibodullayev.
Prezident Shavkat Mirziyoyev 2030 yilgacha 1,5 ming nafar yuqori salohiyatli mutaxassisdan iborat milliy rahbar kadrlar zaxirasini shakllantirishni topshirdi. Istiqbolli boshqaruvchilar sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalar asosida saralanib, maxsus dasturlar orqali tayyorlanadi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident Shavkat Mirziyoyev 15 iyul kuni iqtidorli boshqaruvchilar, liderlar va yangi avlod rahbarlarini aniqlash va tanlash hamda «El-yurt umidi» jamg‘armasi orqali iste’dodli yoshlarni qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari yuzasidan taqdimot bilan tanishdi.
Taqdimotda sun’iy intellekt yordamida tarmoqlar va hududlarning drayver sohalari tahlil qilinib, 50 dan ortiq zamonaviy kasb bo‘yicha boshqaruv kadrlariga ehtiyoj mavjudligi aniqlangani qayd etildi. Ayniqsa, energetika va «yashil» texnologiyalar, qurilish va urbanizatsiya, qishloq va suv xo‘jaligi, raqamlashtirish hamda xizmat ko‘rsatish yo‘nalishlarida malakali mutaxassislarga talab yuqori.
Davlat rahbari tayyor kadrlar bazasi bo‘lmasa, boshqaruv tizimida uzilishlar yuz berishi, ish samaradorligi va qarorlar sifati pasayishini ta’kidladi.
Kadrlarni baholashda eskicha «obektivka» usulidan voz kechib, nomzodning bilimi, kasbiy tajribasi, psixologik xususiyatlari, strategik fikrlashi va liderlik qobiliyatini qamrab oladigan portfolio tizimiga o‘tish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
Yangi tartibga ko‘ra, istiqbolli boshqaruvchilar raqamli texnologiyalar asosida 100 ballik mezon bo‘yicha baholanadi. Katta ma’lumotlar va biznes-tahlil vositalari orqali yuqori salohiyatli kadrlar aniqlanib, ular uchun sun’iy intellekt yordamida individual kasbiy rivojlanish rejalari ishlab chiqiladi. Mazkur tizimni dastlab qishloq xo‘jaligi, oliy ta’lim va qurilish sohalarida sinovdan o‘tkazish taklif etildi.
Har ikki yilda 500 nafar istiqbolli boshqaruvchini saralab olish, shu tariqa 2030 yilga qadar 1,5 ming nafar yuqori salohiyatli mutaxassisdan iborat yangi avlod rahbar kadrlar zaxirasini yaratish rejalashtirilgan.
Taqdimotda rahbarlik lavozimlari uchun zaxirani shaffof shakllantirishga qaratilgan «TOP-100» ochiq tanlovini o‘tkazish mexanizmi ham bayon qilindi. Tanlov agrar soha, sog‘liqni saqlash, tadbirkorlik, sud-huquq, ta’lim, axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt yo‘nalishlarini qamrab oladi.
Nomzodlar test, kompleks kasbiy baholash va suhbat bosqichlaridan o‘tadi. G‘oliblar maxsus o‘quv kurslarida tayyorlanib, milliy kadrlar zaxirasiga kiritiladi, ularning kasbiy o‘sishi va rahbarlik lavozimlariga tayinlanishi bo‘yicha manzilli choralar ko‘riladi.
Milliy kadrlar zaxirasini shakllantirishda xorijdagi vatandoshlar, shuningdek, dunyoning eng nufuzli 100 ta universitetini tamomlagan va ularda tahsil olayotgan yoshlar salohiyatidan samarali foydalanish muhimligi ta’kidlandi.
Bu borada 2026 yil 1 oktyabrdan career.edu.uz platformasida «Xorijdagi talabalar» modulini ishga tushirish rejalashtirilgan. U orqali chet elda ta’lim olayotgan yoshlar davlat idoralari va xususiy korxonalarga biriktiriladi, ularning amaliyot o‘tashi, ish beruvchilar bilan muloqoti hamda kelgusida ishga jalb qilinishi ta’minlanadi.
Yig‘ilishda «El-yurt umidi» jamg‘armasi faoliyatini takomillashtirish masalalariga ham e’tibor qaratildi. O‘tgan yili jamg‘arma transformatsiya qilingani natijasida dunyoning eng nufuzli 100 ta oliygohi talabasi bo‘lgan stipendiatlar ulushi 30 foizdan 80 foizga yetdi. Keyingi yilda yangi tartib asosida o‘tkazilgan uchta tanlovda 447 nafar iqtidorli yosh stipendiya sohibi bo‘ldi.
Shu bilan birga, jamg‘arma dasturlarini hudud va tarmoqlarning aniq ehtiyojlariga bog‘lash zarurligi ko‘rsatib o‘tildi. Iqtidorli yoshlarni xorijiy universitetlarda manzilli tayyorlash, o‘qish xarajatlarini yirik korxonalar bilan birgalikda moliyalashtirish, nufuzli xorijiy oliygohlar bilan qo‘shma dasturlarni yo‘lga qo‘yish bo‘yicha takliflar bildirildi.
Shuningdek, bitiruvchilarning ilmiy tadqiqotlari, startaplari va islohotlarga qaratilgan tashabbuslarini kichik grantlar orqali qo‘llab-quvvatlash, yuqori bo‘g‘in rahbarlari uchun Singapur, Malayziya, Buyuk Britaniya va Yaponiya tajribasi asosida liderlik dasturlarini tashkil etish rejalari ko‘rib chiqildi.
Prezident kadrlarni saralashda ochiqlik va xolislikni ta’minlash, iqtidorli mutaxassislarni tizimli ravishda qo‘llab-quvvatlash hamda ularning salohiyatidan mamlakat taraqqiyoti yo‘lida samarali foydalanish bo‘yicha mutasaddilarga topshiriqlar berdi.
Jamiyat
Tadbirkorlarga Belarusdagi sheriklar bilan qo‘shma tashabbuslarni boshlash vazifasi yuklatildi
Prezident Shavkat Mirziyoyev Belarusga tashrif davomida hududlararo hamkorlikni kengaytirish bo‘yicha erishilgan kelishuvlar ijrosiga doir taqdimot bilan tanishdi. Unda har bir hududdan 30 nafardan yetakchi tadbirkorni Belarusga olib borib, mahalliy sheriklar bilan qo‘shma tashabbuslarni boshlash vazifasi qo‘yildi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Taqdimotda qayd etilganidek, davlat rahbarining 8-9 iyul kunlari ushbu mamlakatga rasmiy tashrifi chog‘ida o‘zaro savdo hajmini 2 milliard dollarga yetkazish, mashinasozlik, qishloq xo‘jaligi, farmatsevtika, to‘qimachilik, yog‘ochni qayta ishlash va tibbiyot sohalarida umumiy qiymati 2 milliard dollarlik 310 ta loyiha va chora-tadbirni ro‘yobga chiqarish bo‘yicha muhim kelishuvlarga erishildi. Prezident ularni qisqa muddatda amaliy natijaga aylantirish, yangi korxonalar va ish o‘rinlarini tashkil etish, tadbirkorlar uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish muhimligini ta’kidladi.
Belarusda investitsiya loyihalarini joylashtirish uchun taklif etilayotgan sanoat obektlari, davlat mulki va keng qishloq xo‘jaligi yerlari mavjud. Mamlakat hududining 40 foizini yoki 8 million gektarini qishloq xo‘jaligi maydonlari tashkil etadi.
Bu imkoniyatlar qo‘shma ishlab chiqarishlarni yo‘lga qo‘yish, agrar kooperatsiyani rivojlantirish, tadbirkorlik aloqalarini kengaytirish hamda fuqarolarni tashkiliy asosda ish bilan ta’minlash uchun mustahkam zamin yaratadi.
Bunda Belarusda ishlash yoki biznes yuritish istagidagi fuqarolar va tadbirkorlar ro‘yxatini shakllantirib, Belarus bilan oldindan kelishib, ish joyi, yashash sharoiti, loyiha uchun zarur bino va yer masalalarini hal etgan holda ularning borishini tashkil qilish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
Taqdimotda Andijon va Vitebsk viloyatlari o‘rtasidagi hamkorlik doirasida bajarilgan ishlar haqida axborot berildi.
Ikki hudud o‘rtasida “yo‘l xaritasi” tasdiqlanib, aniq tashabbuslarni ro‘yobga chiqarish boshlangan. Ta’kidlanishicha, Andijon viloyatida yashovchi 255 kishining tashkiliy asosda Vitebskka borishi va bandligi ta’minlandi.
Shuningdek, 11 ta chorvachilik majmuasi negizida yangi loyihalarni yo‘lga qo‘yish bo‘yicha kelishuvga erishildi. Ularning har biri 200 boshdan 3 ming boshgacha qoramol parvarishlash imkoniyatiga hamda yetarli ozuqa maydonlariga ega.
“Andijon invest” kompaniyasi ishtirokida yirik chorvachilik kompleksi va sanatoriy majmuasi negizida investitsiya hamda ijtimoiy tashabbuslarni boshlash choralari ko‘rilmoqda.
Umuman, Vitebsk va Belarusning boshqa viloyatlarida chorvachilik, yog‘ochni qayta ishlash, logistika, savdo va xizmat ko‘rsatish yo‘nalishlarida umumiy qiymati 100 million dollardan ziyod bo‘lgan 30 ta yangi loyiha paketi shakllantirildi.
Xususan, Vitebsk viloyatida 3 ming bosh qoramolga mo‘ljallangan yirik sutchilik majmuasi, bir qator o‘rta hajmdagi chorvachilik xo‘jaliklari, yog‘ochni chuqur qayta ishlash va uning chiqindilaridan pellet ishlab chiqarish korxonasini tashkil etish rejalashtirilgan.
Prezident Andijon va Vitebsk viloyatlari o‘rtasida shakllangan hamkorlik modelini boshqa hududlar kesimida ham rivojlantirish bo‘yicha ko‘rsatmalar berdi.
Buxoro, Qashqadaryo, Navoiy, Namangan, Toshkent, Farg‘ona va Samarqand viloyatlari Belarusning Vitebsk, Mogilyov, Grodno, Gomel va Brest viloyatlariga biriktiriladi.
Sanoat va agrar obektlar negizida yangi ishlab chiqarishlarni tashkil etish, tadbirkorlik loyihalarini joylashtirish hamda aholi bandligini ta’minlash bo‘yicha alohida “yo‘l xaritalari” tasdiqlanadi.
Har bir hududdan 30 nafardan yetakchi tadbirkorni Belarusga olib borib, mahalliy sheriklar bilan qo‘shma tashabbuslarni boshlash vazifasi qo‘yildi.
O‘zaro savdoni jadallashtirish va yuk tashish xarajatlarini kamaytirish maqsadida zamonaviy logistika infratuzilmasini barpo etish masalalari ham ko‘rib chiqildi.
Yil yakuniga qadar “Belarus temir yo‘llari” bilan hamkorlikda Vitebsk viloyatidagi Orsha stansiyasida eksport-import yuklari uchun maqbul tariflar asosida xizmat ko‘rsatadigan intermodal logistika markazini ishga tushirish belgilandi.
Shuningdek, Belarus kompaniyalari bilan hamkorlikda ikki mamlakat o‘rtasida blok-poyezdlar qatnovini yo‘lga qo‘yish vazifasi qo‘yildi.
Fuqarolarni tashkiliy tartibda ishga joylashtirish masalasiga alohida e’tibor qaratildi.
Birinchi bosqichda Vitebsk va boshqa hududlardagi 13 ta korxonaga 1 ming 100 nafar O‘zbekiston fuqarosini tanlov asosida ishga joylashtirish rejalashtirilgan.
Sentabr oyidan boshlab har oyda 500 nafardan, jami 5 ming nafar andijonlikni Vitebsk viloyatida doimiy ish bilan ta’minlash ko‘zda tutilgan. Buning uchun Vitebsk shahrida Migratsiya agentligi vakolatxonasi ochiladi.
Tadbirkorlarga Belarusda hisobvaraq ochish, ustav fondiga mablag‘ o‘tkazish va loyihalariga moliyaviy resurslar olishda ko‘maklashish vazifasi qo‘yildi.
Vitebskda zamonaviy sutchilik majmuasi, yog‘ochni qayta ishlash zavodi va logistika kompaniyasini tashkil etish uchun zarur mablag‘larni qulay shartlarda ajratish bo‘yicha ko‘rsatmalar berildi.
Davlat rahbari har bir kelishuv aniq loyiha, yangi korxona, qo‘shimcha savdo hajmi va munosib ish o‘rniga aylanishi shartligini ta’kidladi.
Mutasaddilarga erishilgan natijalarni tizimli nazorat qilish va “yo‘l xaritalari” ijrosini tanqidiy tahlil qilib borish topshirildi.
Hozir o‘zini o‘zi band qilgan fuqarolar ixtiyoriy ravishda soliq to‘lamoqda. Keyinchalik bu majburiy bo‘lishi mumkin.
O‘zini o‘zi band qilgan shaxslarga ijtimoiy soliq to‘lashni majburiy qilish rejalashtirilmoqda. Bu haqda Iqtisodiyot va moliya vaziri o‘rinbosari Otabek Fozilkarimov «O‘zbekiston 24» telekanaliga bergan intervyusida ma’lum qildi.
«Hozir 2,8 million nafar o‘zini o‘zi band qilgan fuqarodan 800 mingga yaqini ixtiyoriy ravishda soliq to‘laydi. Pensiya jamg‘armasiga bazaviy hisoblash miqdorida (412 ming so‘m) to‘lov qilsa, ularga bir yillik ish staji avtomatik hisoblanadi. Mana shuni rag‘batlantirish maqsadida majburiy tartibda belgilash tizimini joriy qilmoqchimiz», dedi u.
Unga ko‘ra, fuqarolarning to‘lagan pullaridan Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga ajratmalar joriy qilinadi. Yangi tizimda kelgusida bola parvarishi yoki kasallik sabab nafaqa ta’tiliga chiqqanlarga nafaqa olish imkoniyati yaratiladi.
«Davlat rahbari shu bo‘yicha alohida topshiriqlar berdi, takliflarimizni ma’qulladi», dedi vazirlik rasmiysi.
Ta’kidlanishicha, hozir Pensiya jamg‘armasidan moliyalashtiradigan pensionerlar soni 4,3 milliondan oshgan. Ularga 2026 yilda jami 86 trillion so‘m to‘lash belgilangan. Bu jon boshiga oyiga o‘rtacha 1,66 million so‘mdan to‘g‘ri keladi.
Poytaxtda avtobus bekatlari buzilib, o‘rniga yangi tipdagilari o‘rnatilmoqda. Yangi bekatlar qishning sovuq, yozning jazirama kunlarida yo‘lovchilarga nima bera oladi? Soyasi yetmaganidan quyoshdan pana izlab o‘zini har yonga urayotgan odamlar bu yangilik haqida qanday fikrda? Kun.uz odamlarga mikrofon tutdi.
Toshkent shahrida jamoat transporti infratuzilmasini yaxshilash maqsadida boshlangan avtobus bekatlarini modernizatsiya qilish ishlari davom etmoqda. Poytaxt hokimligiga ko‘ra, hozirga qadar 1000 dan ortiq bekat yangilangan.
Joriy yil mart oyi boshida Toshkent shahar hokimi barcha bekatlarni yagona standart asosida bosqichma-bosqich modernizatsiya qilish to‘g‘risidagi qarorni imzolagan edi. Hujjatga ko‘ra, poytaxtdagi jami 2717 ta bekatdan 1185 tasi yangilanishi, shuningdek, ulardagi noqonuniy savdo shoxobchalari olib tashlanishi belgilangan.
Loyiha Yo‘l harakatini tashkil etish markazi (YHTeM) tomonidan muvofiqlashtirilib, davlat-xususiy sheriklik mexanizmi asosida amalga oshirilmoqda. Rasmiylarning ta’kidlashicha, yangi bekatlar platformalari tekis va to‘siqsiz bo‘lib, imkoniyati cheklangan fuqarolar uchun ham moslashtiriladi. Shahar bo‘ylab kunlik yo‘lovchilar oqimi hozirda 1,4 million kishini tashkil etmoqda va yil yakuniga qadar bu ko‘rsatkichni 2 million kishiga yetkazish rejalashtirilgan. Bu esa bekatlarning sig‘imi va qulayligiga bo‘lgan talabni yanada oshirmoqda.
Rasmiy ma’lumotlar ortida qanday amaliy holat mavjudligini aniqlash maqsadida Kun.uz muxbiri bir nechta bekatda bo‘lib, yo‘lovchilar fikri bilan qiziqdi.
So‘rovnoma davomida respondentlarning aksariyati yangi bekatlarning “ochiq” va “yupqa” konstruksiyaga ega ekanidan shikoyat qildi. Shuningdek, bekatlarning quyosh, yomg‘ir va boshqa noqulay ob-havo sharoitlaridan yetarli darajada himoya qila olmasligi asosiy muammolardan biri sifatida qayd etildi. Aksariyat yo‘lovchilar bekatlar zamonaviy dizaynga ega bo‘lsa-da, amaliy foydalanish nuqtayi nazaridan yetarlicha qulay emasligini ta’kidladilar. Ayniqsa, yoz oylaridagi yuqori harorat sharoitida soyabon maydonining kichikligi yo‘lovchilarga noqulaylik tug‘dirayotgani ta’kidlandi.
«Quyoshli kun, issiq kunlari quyoshni qop ketayotganligini sababli, sal kengaytirish ham kerak. Naves bo‘lsa yaxshi, odamlarga qulay bo‘ladi-da», — deya izohladi yo‘lovchilardan biri.
Yana bir respondent bekat konstruksiyasining amaliy jihatlariga e’tibor qaratib, shunday dedi:
«Bekatni orqa tarafiga o‘tib, avtobusni kutishga majbur bo‘lyapmiz. Bu ostanovkalar bittasi ham yaramas bo‘ladi, yomg‘ir-qorda odamlar hammasini urib tashlaydi».
So‘rovnoma ishtirokchilari tomonidan ko‘tarilgan yana bir muhim masala — bekatlarning raqamli axborot tizimlari bilan to‘liq jihozlanmaganidir. Xususan, GPS asosidagi real vaqt rejimida avtobuslarning harakatini ko‘rsatuvchi elektron monitorlarning yetishmasligi yo‘lovchilarda noaniqlikni yuzaga keltirib, kutish vaqtining ortishiga sabab bo‘lmoqda. Bu esa jamoat transportidan foydalanish qulayligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
«Bu yerda GPS yo‘q, bu yerda o‘zbekchilik, mana shu yo‘lga qarab, tomosha qilib o‘tirishadi».
Bekatlarda o‘rindiqlar sonining kamligi ham yo‘lovchilar tomonidan dolzarb muammo sifatida tilga olindi. Ayniqsa, yoshi katta fuqarolar, homilador ayollar hamda yosh bolalar bilan harakatlanayotgan yo‘lovchilar uzoq vaqt tik turishga majbur bo‘layotgani qayd etildi. Bu esa bekatlarning inklyuzivlik va qulaylik talablariga to‘liq javob bermayotganini ko‘rsatadi.
«Skameykalar ham ko‘paytirish kerak, chunki bu yerda yoshi katta odamlar qiynaladi, ko‘p oyoqda qolib ketishadi».
Intervyular davomida ayrim bekatlarda sanitariya holati va tozalik masalalari ham ko‘tarildi. Respondentlarning ta’kidlashicha, chiqindi qutilarining o‘z vaqtida bo‘shatilmasligi hamda bekat hududining muntazam tozalanmasligi umumiy muhit sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu holat nafaqat estetik ko‘rinishni, balki yo‘lovchilarning jamoat transporti tizimi haqidagi umumiy taassurotini ham yomonlashtirmoqda.
«Birinchidan, hozir bu yerni ko‘rganda holi kayfiyat tushib ketadigan darajada. Musur idishlari yo‘lida qaralmagan, toza emas».
12:12
44 darajali issiqda ish beruvchilarga yangi talablar qo‘yildi
Source link
Prezident 2030 yilgacha 1,5 ming rahbar kadr zaxirasini shakllantirishni buyurdi
Germaniyaning O‘zbekistondagi elchisi diplomatik missiyasini yakunladi
O‘zbekistonda mehnat ruxsatnomasisiz ishlagan xorijliklar javobgarlikka tortiladi
-
Sport4 days agoIspaniya Belgiyani yengib, yarimfinalga chiqdi
-
Sport4 days agoAngliya-Norvegiya bahsi boshlanish vaqti kechiktirilishi mumkin
-
Jamiyat4 days agoBektemir tumanida «zakladchik»lar qo‘lga olindi
-
Jamiyat4 days agoDori narxini sun’iy oshirgan yuzlab dorixonalar aniqlandi
-
Jamiyat5 days agoJanubiy Koreya va AQShga noqonuniy migratsiya tashkil etmoqchi bo‘lganlar ushlandi
-
Iqtisodiyot5 days ago
17 mlrd so‘mdan ortiq davlat xaridlaridagi qonunbuzilishlar aniqlandi
-
Dunyodan4 days ago
Frantsiyada ko’pchilik qo’rqqan narsa yuz berdi.
-
Sport3 days agoInfantino yana JCh ishtirokchilari sonini oshirish g‘oyasi haqida gapirdi