Connect with us

Iqtisodiyot

bu moliyaviy tizim uchun yangi ogohlantirishmi?

Published

on


2025 yil sentabr oyida AQShning ikki yirik avtomobil sohasidagi kompaniyasi – First Brands Group va Tricolor Holdings ketma-ket bankrotlik e’lon qildi. Mutaxassislar bu hodisalarni “shadow banking”, ya’ni bank tizimidan tashqarida ishlaydigan xususiy moliyalashtirish bozoridagi xavfli jarayonlarning boshlanishi sifatida baholamoqda.

First Brands Group avtomobil ehtiyot qismlari ishlab chiqaruvchi global kompaniya bo‘lib, filtrlar, tormoz tizimlari va yoritish elementlari kabi mahsulotlar yetkazib berardi. 29 sentabr kuni u AQShda “Chapter 11” bankrotlik himoyasi uchun ariza berdi. Kompaniya majburiyatlari 10 milliard dollardan oshgan, aktivlari esa atigi 1-10 milliard dollar oralig‘ida baholangan.

Bankrotlikning asosiy sababi sifatida ortiqcha qarz yuki va agressiv kengayish siyosati tilga olinmoqda. First Brands so‘nggi yillarda bir nechta raqobatchi kompaniyalarni sotib olgan, bu esa kredit yukini keskin oshirgan. Shuningdek, kompaniya balansdan tashqari moliyalashtirish (off-balance sheet financing) va faktoring mexanizmlaridan haddan tashqari foydalanib, o‘zini likvid deb ko‘rsatgan. AQSh Adliya vazirligi (DOJ) kompaniya atrofida tergov boshlab, 2,3 milliard dollarga yaqin mablag‘ yo‘qolganini, ayrim aktivlar esa bir nechta marta garovga qo‘yilganini aniqlagan.

Oradan ko‘p o‘tmay, sub-prime (kredit reytingi past) segmentda faoliyat yuritgan Tricolor Holdings ham “Chapter 7” bo‘yicha to‘liq tugatilish jarayonini boshladi. Kompaniya asosan AQShda bank hisobraqamiga ega bo‘lmagan, asosan ispan tilida so‘zlashuvchi aholiga mo‘ljallangan avtomobil kreditlari va ijarasi bilan shug‘ullangan. U o‘z faoliyatini aktivlarga asoslangan qimmatli qog‘ozlar (ABS) orqali moliyalashtirgan, biroq yuqori darajadagi risklar va kredit to‘lovlarining kechikishi tufayli defoltga uchradi.

Tricolor bankrotligi natijasida ayrim banklar sezilarli yo‘qotishlarga duch keldi. Masalan, Fifth Third Bancorp 178 million dollar zarar haqida e’lon qildi. JPMorgan Chase rahbari Jyeymi Dimon bu holatni “yashirin qarz sektoridagi kengroq muammolarning boshlanishi” deb atadi va “agar bitta muammo ko‘rinsa, demak yana boshqalari ham chiqadi” deya ogohlantirdi.

Ekspertlarning fikricha, ikki kompaniyaning qulashida umumiy jihatlar bor: ular rasmiy bank tizimidan tashqarida faoliyat yuritgan, kredit risklarini ikkilamchi bozorlarda yashirgan va regulyatorlar uchun shaffof bo‘lmagan tuzilmalardan foydalangan. The Washington Post yozishicha, bu jarayonlar 2007–2008 yillardagi ipoteka inqirozini eslatmoqda va hozirgi “xususiy kredit” sektori yetarli nazorat qilinmayotganidan darak beradi.

Angliya banki rahbari Endryu Beyli bu holatlarni “moliya tizimidagi chuqurroq zaifliklarning belgisi” deb atadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, First Brands va Tricolor — “ko‘mir konidagi kanareykalar”, ya’ni tizimdagi xavflarni oldindan bildiruvchi signallar bo‘lishi mumkin.

Bu bankrotliklar fond bozorlari va obligatsiya segmentida ishonchni pasaytirdi. AQShning bir qator mintaqaviy banklari aksiyalari arzonlashdi, riskli qarz bozorida esa foiz stavkalari oshdi. Investorlar endi xususiy kredit sektorini yanada diqqat bilan kuzatmoqda, chunki bu sohadagi har qanday uzilish moliya tizimi uchun yangi “domino effekti”ni keltirib chiqarishi mumkin.



Source link

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Iqtisodiyot

Prezident raisligida videoselektor boshlandi

Published

on


Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida videoselektor yig‘ilishi boshlandi. 

Davlatimiz rahbari asosiy masalaga o‘tishdan avval o‘tgan hafta yuksak saviyada o‘tkazilgan beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumi yakunlariga to‘xtaldi. Forum doirasida xorijiy hamkorlar bilan 43 milliard dollarlik 177 ta kelishuvga erishilganini ta’kidladi. 

«Har bir kelishuv loyihaga, ish o‘rniga, yuqori qo‘shilgan qiymatga aylanishi shart», — dedi Prezidentimiz. 

 Mutasaddilarga xorijiy investorlar ko‘targan 120 ta taklifning yechimi bo‘yicha qaror kiritish topshirildi. 

Umuman, tarmoq rahbarlari va hokimlar investitsiya sifati va samaradorligi bo‘yicha yondashuvlarini o‘zgartirishi kerakligi ko‘rsatib o‘tildi. 

So‘nggi besh yilda yurtimizga kiritilgan jami investitsiyaning yarmi 4 ta hududga to‘g‘ri kelgan. Lekin jalb qilingan sarmoyaning iqtisodiyotga qaytimi bo‘yicha hududlar o‘rtasidagi tafovut katta. 

Masalan, 1 million so‘mlik investitsiya Farg‘onaning yalpi hududiy mahsulotiga qo‘shimcha 273 ming so‘mlik, Samarqandda 262 ming so‘mlik qo‘shilgan qiymat beryapti. Lekin Buxoroda bu atigi 117 ming so‘m. Ya’ni hududga olib kelinayotgan investitsiya samarasi boshqa hududlardan 2 karra past.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

12 ta tarmoqqa 37 ta sohaviy ilmiy institut va OTM biriktirildi

Published

on


Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida qurilish materiallari tarmog‘ida amalga oshirilayotgan ishlar va kelgusidagi ustuvor vazifalarga bag‘ishlangan videoselektor yig‘ilishi bo‘lib o‘tmoqda.

Yig‘ilishda hokimlar har bir tumanda qaysi tarmoqni rivojlantirish, qaysi loyihalarga investitsiya jalb qilish orqali eng yuqori iqtisodiy samaraga erishish mumkinligini aniq hisob-kitob qilishi zarurligi ta’kidlandi.

Davlat rahbari bu borada qarorlar chuqur tahlil va ilmiy yondashuv asosida qabul qilinishi kerakligini qayd etdi. Shu maqsadda iqtisodiyotning 12 ta tarmog‘iga 14 ta «aql markazi», shuningdek 37 ta sohaviy ilmiy institut va oliy ta’lim muassasasi biriktirildi.

Qurilish materiallari sohasiga «aql markazi» sifatida Makroiqtisodiy tadqiqotlar instituti, Raqobat siyosati va iste’molchilar huquqlari markazi, Materialshunoslik instituti hamda Toshkent arxitektura-qurilish universiteti biriktirildi.

Mazkur tashkilotlar bozorda yangi turdagi qurilish materiallariga bo‘lgan talabni o‘rganadi, ushbu ehtiyojni qondirish uchun qaysi hududda qanday loyihalarni amalga oshirish mumkinligini tahlil qiladi.

Shuningdek, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish imkoniyatlari, soha uchun zarur mutaxassislar tayyorlash yo‘nalishlari va investitsiya samaradorligi bo‘yicha takliflar ishlab chiqiladi.

Yig‘ilishda barcha tarmoq rahbarlariga «aql markazlari», ilmiy institutlar va oliygohlar bilan hamkorlikda har bir tuman salohiyatini chuqur tahlil qilish vazifasi qo‘yildi. Ular hududlarning resurslari, iqtisodiy imkoniyatlari va bozor ehtiyojlaridan kelib chiqib, yalpi hududiy mahsulot o‘sishiga kuchli turtki beradigan loyihalar paketini shakllantirishi lozim.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

O‘zbekistonning qurilish materiallarida importga deyarli ehtiyoji qolmadi

Published

on


Prezident Shavkat Mirziyoyev qurilish materiallari sohasini quruvchilar ishonchiga sazovor bo‘lgan, sifat, standart, assortiment va narx bo‘yicha kompleks yechimlar taklif etadigan tarmoqqa aylantirish zarurligini ta’kidladi.

Qayd etilishicha, o‘n yil avval mahalliy qurilish materiallari deganda asosan qum-shag‘al, g‘isht, sement, oyna va shifer tushunilgan. Bu mahsulotlar qurilishda foydalaniladigan materiallarning bor-yo‘g‘i 35–40 foizini tashkil etar edi.

So‘nggi o‘n yil davomida sohaga 12 milliard dollar investitsiya kiritilib, 4 mingdan ortiq zamonaviy korxona ishga tushirildi. Natijada qurilish materiallari sanoati mamlakat iqtisodiyotining muhim drayverlaridan biriga aylandi.

O‘tgan yillar davomida sement, oyna, bazalt, keramik buyumlar, gazoblok va quruq qorishmalar kabi 20 dan ortiq asosiy mahsulot turlari bo‘yicha ichki talabni to‘liq qoplaydigan ishlab chiqarish quvvatlari shakllantirildi.

Shu bilan birga, issiqlik saqlovchi materiallar, kompozit mahsulotlar, ekologik pardozlash vositalari va pol qoplamalari kabi yuqori qo‘shilgan qiymatga ega yangi yo‘nalishlar ham jadal rivojlanmoqda.

Bugungi kunda yangi uy-joylar va sanoat obyektlari qurilishi uchun zarur bo‘lgan materiallarning 98 foizi mamlakatning o‘zida ishlab chiqarilmoqda. Bu ko‘rsatkich sohada mahalliylashtirish darajasi sezilarli oshganini ko‘rsatadi.

Mahalliy ishlab chiqarishning kengayishi sohaning iqtisodiy ko‘rsatkichlarida ham aks etdi. Oxirgi o‘n yilda qurilish materiallari ishlab chiqarish hajmi 7 trillion so‘mdan 53 trillion so‘mgacha oshdi. Tarmoq eksporti esa o‘tgan yil yakunlariga ko‘ra 1,2 milliard dollarga yetdi.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

O‘zbekistonda 425 ta tashkilot jamoat ahamiyatiga molik deb topildi

Published

on


Korzinka, Uzum, Click, Payme, Artel, Akfa, Coca Cola va Pepsi kabi brendlar ostida faoliyat yurituvchi ko‘plab yirik kompaniyalar O‘zbekistonda jamoat ahamiyatiga molik tashkilotlar reyestriga kiritildi. Reyestrdagi jami 425 ta tashkilot 2027 yildan boshlab MHXSga o‘tishi va 2028 yil yakuniga ko‘ra moliyaviy hisobotini audit xulosasi bilan birga ochiq e’lon qilishi talab etiladi.

O‘zbekistonda ilk marta Jamoat ahamiyatiga molik tashkilotlar (Public interest entities) reyestri e’lon qilindi.

Reyestr bo‘yicha maxsus vakolatli organ – Iqtisodiyot va moliya vazirligi xabariga ko‘ra, 425 ta tashkilot jamoat ahamiyatiga molik deb topilgan.

Qonunchilikka ko‘ra, “jamoat ahamiyatiga molik tashkilot” deganda – qimmatli qog‘ozlari ommaviy savdoga chiqarilgan kompaniyalar, banklar va qator moliya tashkilotlari, shuningdek, ketma-ket ikki yil davomida aktivlarining balans qiymati va yillik sof tushumi BHMning 1 mln baravari (412 mlrd so‘m) yoki undan ortiqni tashkil etgan hamda xodimlarining o‘rtacha yillik soni kamida 500 nafar bo‘lgan tashkilotlar tushuniladi.

E’lon qilingan reyestrda Korzinka, Uzum, Click, Payme, Paynet, Artel, Akfa, Alutex, Hydrolife kabi brendlarga egalik qiluvchi yirik xususiy kompaniyalarni ko‘rish mumkin.

Sanoat korxonalaridan Coca Cola va Pepsi ishlab chiqaruvchilari, avtosanoatdagi ADM Jizzakh va Samarqand avtomobil zavodi, farmatsevtikada Meros Pharm, Grand Pharm va Nika Farm, transport sohasidan My Freighter, yoqilg‘i-energetika sohasidan Sanoat Energetika Guruhi va UNG Petro, qurilish sektoridan Discover Invest Global, Koc Construction va To‘palang HPD Holding kabilar ro‘yxatga kiritilgan.

Shuningdek, Agromir, Indorama, Global Textile, Fergana Global va Biryuza Group kabi qishloq xo‘jaligi va to‘qimachilik korxonalari reyestrdan joy olgan.

Toshkentda yirik savdo obektlariga egalik qiluvchi Tashkent Trade Center hamda Darvoza Savdo ham jamoat ahamiyatiga molik kompaniyalar deya e’tirof etilgan.

Joriy yilda reyestrga kiritilgan jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar 2027 yil 1 yanvardan boshlab moliyaviy hisobotning xalqaro standarti (MHXS) asosida buxgalteriya hisobi yuritishi, 2028 yil yakuniga ko‘ra moliyaviy hisobotlarni MHXSga muvofiq tuzishi va auditorlik xulosalari bilan birga e’lon qilishi kerak. Qonunchilikda MHXSga o‘tishining ertaroq muddatlari nazarda tutilgan yuridik shaxslar bundan mustasno.

Jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar reyestriga kirgan tashkilotlar umumiy soni joriy yilning iyun oyida jami 425 tani tashkil etib, mezonlar bo‘yicha quyidagilarni tashkil etadi:


listingga kiritilgan va ommaviy savdolardagi (Publicly Traded Entity) tashkilotlar – 96 ta;



tijorat banklari, mikromoliya banklari, mikromoliya tashkilotlari, faktoring tashkilotlari, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari va kafolatlar berish tashkilotlari, to‘lov tizimi operatorlari, to‘lov tashkilotlari – 226 ta;



investitsiya fondlari va birjalar – 14 ta;



ustav fondida (ustav kapitalida) davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq bo‘lgan hamda aktivlari va sof tushumiga qo‘yilgan talablarga to‘g‘ri keladigan davlat ishtirokidagi korxonalar – 44 ta;



ketma-ket oxirgi 2 kalendar yil davomida aktivlari va sof tushumi bazaviy hisoblash miqdorining 1 mln baravari va undan ortiq bo‘lgan hamda xodimlari soni 500 nafardan kam bo‘lmagan tashkilotlar – 132 ta.


Iqtisodiyot va moliya vazirligiga ko‘ra, jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar reyestrining shakllantirilishi – O‘zbekistonda moliyaviy hisobot va audit tizimining shaffofligi hamda sifatini oshirishga xizmat qiladi.

“Bu – jamoatchilik va investorlar manfaatlariga ta’sir ko‘rsatuvchi tashkilotlar faoliyati ustidan samarali monitoringni ta’minlaydi, korporativ boshqaruvni takomillashtiradi, moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini qo‘llashni kengaytiradi va mamlakatning investitsiyaviy jozibadorligini oshiradi”, – deyiladi rasmiy axborotda.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

«Yangi O‘zbekiston» massivlari soni hozirgi 61 tadan 120 tagacha ko‘paytiriladi

Published

on


Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligidagi videoselektor yig‘ilishida yil boshida aholini uy-joy bilan ta’minlash bo‘yicha keng qamrovli dastur qabul qilingani ta’kidlandi. Unga ko‘ra, 2040-yilga qadar mamlakatda quriladigan uy-joylar soni ikki barobarga oshirilib, yiliga 280 mingtaga yetkaziladi. Shuningdek, «Yangi O‘zbekiston» massivlari soni hozirgi 61 tadan 120 tagacha ko‘paytiriladi.

Yig‘ilishda qayd etilishicha, bugunning o‘zida mamlakatda har yili 20–25 million kvadrat metr hajmdagi tijorat binolari foydalanishga topshirilmoqda. Natijada faqat uy-joy va tijorat obyektlarining o‘zi qurilish materiallariga kamida 10 milliard dollarlik yillik talab yaratmoqda.

Toshkent xalqaro investitsiya forumi doirasida hamkorlarga 27 milliard dollarlik yangi infratuzilma loyihalari taklif etildi. Jumladan, Jizzax viloyatida atom elektr stansiyasi, Toshkent viloyatida 4-misni boyitish fabrikasi, O‘rta Chirchiqda yangi xalqaro aeroport, Yangi Toshkentda 55 ming o‘rinli futbol stadioni hamda 282 kilometrlik Toshkent – Samarqand avtomobil yo‘lini qurish rejalashtirilgan.

Ushbu obyektlarni barpo etish uchun katta hajmda sement, metall konstruksiyalar, oyna, pardozlash materiallari va boshqa zamonaviy qurilish mahsulotlariga ehtiyoj yuzaga keladi.

Yig‘ilishda yirik infratuzilma va sanoat loyihalarida qo‘llaniladigan qurilish materiallariga standart, sifat va sertifikatlashtirish bo‘yicha yuqori talablar qo‘yilishi tabiiy ekani ta’kidlandi. Shu munosabat bilan mahalliy ishlab chiqaruvchilarni strategik loyihalar bilan uzviy bog‘laydigan yangi tizimni joriy etish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.



Source link

Continue Reading

Trending

Copyright © 2025 Xabarlar. powered by Xabarlar.