Dunyodan
BBC Xirosima bombalarining koreyalik omon qolganlarini ziyorat qilmoqda
Xyojung Kim
BBC Koreyaning Hapeeee
BBC / Xyojung Kim
88 yoshli Li Jon Tornir – Janubiy Koreyada joylashgan Gapchimon bomba omon qolganlardan biridir.
(1945 yil 6-avgustda Li Jon Taqne, yadro bomba sifatida boshlang’ich maktabga ketayotgan edi.
88 yoshli endi uning xotirasini orqaga qaytarishga urinayotganday tuyalar.
“Otam ish uchun ketmoqchi edi, lekin u to’satdan qochib ketdi va yaqinda boshpana topishni buyurdi”, deb aytdi. “Aytishlaricha, ko’chalar o’liklarga to’lgan edi, lekin men juda hayratda qoldim.
Jabrlanuvchining tanasi “dudlangan, shuning uchun faqat ko’zlarim ko’rinishi mumkin edi”, dedi Li 420 ming tonna odamning 15 ming tonna tntık o’ralgan portlashi. Rahmatda qolgan narsa – bu juda barkamol bo’lgan jasad edi.
“Atom bombasi … Bu juda qo’rqinchli qurol.”
AQShning “Kichik bola” ni portlatib, Xirosima yuragidagi birinchi atom bombasini portlaganidan sakson yil o’tdi va u darhol 70 mingga yaqin kishini o’ldirdi. O’n minglab odamlar yaqin keladigan oylarda radiatsiya kasalligi, kuyish va suvsizlanishdan o’lishadi.
Xirosima va Nagazaki portlashlari natijasida vayronagarchilik Ikkinchi Jahon urushi va Yaponiya Imperial boshqaruvi Osiyo va Yaponiya Imperial boshqaruvi Osiyo va Yaponiya Imperial boshqaruvi so’nggi 80 yil ichida yaxshi hujjatlashtirilgan.
Kamroq taniqli narsa shundaki, yaqin qurbonlarning qariyb 20 foizi koreyslar bo’lganligi.
Bomba tashlanganida Janubiy Koreya 35 yil davomida yaponiyalik koloniya edi. O’sha paytda 140 000 koreyalik Xirosima shahrida yashar edi – ko’p odamlar u erga majburiy mehnatni jalb qilish uchun ko’chib o’tishgan yoki mustamlakachilik ekspluatatsiyasi ostida qolgan.
Atom bombadan omon qolganlar, ularning avlodlari bilan birga kunning uzoq soyasida yashashni davom ettirishadi. Bu, tashqi ko’rinish, og’riq va adolat hal qilinishi uchun o’nlab yillar davomida kurashmoqda.
Getty Images
Hapche “Koreya Xirosima” deb nomlangan, chunki u erda urushdan keyin u erda yashagan yadro bomba omon qolganlar soni
“Hech kim javobgar emas”, deydi 83 yoshli tirik qolgan Shim Jin-Tae. “Bomba tashlagan mamlakat emas, balki bizni himoya qila olmaydigan mamlakat emas. Amerika hech qachon uzr so’ralmaydi. Koreya yaxshi emas.
Janob Sim hozirda Koreyada istiqomat qiladi. Unga va Li kabi o’nlab tirik qolgan o’nlab tirik qolganlar uchun uylar bo’lgan kichik okrug “Koreyadagi Xirosima” deb nomlanadi.
Li xonim uchun kunning zarbasi so’nmadi – bu uning tanasiga kasallik sifatida o’yilgan. Hozirda u teri saratoni, Parkinson kasalligi, angina pektorislari va yurakka past qon oqimi va yurakka past qon oqimi, odatda ko’krak qafasi og’rig’i sifatida namoyon bo’ladi.
Ammo bundan ham ko’proq, og’riq undan to’xtamadi. Uni qo’llab-quvvatlagan o’g’li Xoshan buyrak etishmovchiligi tashxisi qo’yilgan va transplantatsiya qilishni kutayotganda dializ.
“Menimcha, bu radiatsiya ta’siri tufayli, ammo buni kim isbotlay oladi?” Xo Chang Li deydi. “Ilmiy jihatdan sinovdan o’tish qiyin – bu juda charchagan va qimmatbaho genetik sinovni talab qiladi.
Sog’liqni saqlash vazirligi (Mohv) BBCga ko’ra, 2020 va 2024 yillar orasidagi genetik ma’lumotlarni to’plashi va 2029 yilgacha davom etayotgan tadqiqotlar olib boradi.
Koreya narxlari
Xirosimadagi 140 000 koreyalik portlash paytida ko’pchilik Hapeondan edi.
Bu juda qiyin joy edi, chunki u tog’lar bilan atrof-muhit yo’q edi. Ekinlar yaponiyalik ishchilar tomonidan qo’lga olindi, qurg’oqchilik erni vayron qildi va minglab odamlar urush paytida Yaponiya uchun qishloq joylarini tark etishdi. Ba’zilar chaqiruvga majbur bo’lishdi. Boshqalar “kuniga uchta ovqatlanishingiz va bolangizni maktabga yuborishingiz mumkin” degan va’da bilan xursand bo’lishdi.
Biroq, Yaponiyada koreyslar ikkinchi darajali fuqarolar bo’lgan. Ko’pincha ularga eng qiyin, iflos va eng xavfli vazifalarga beriladi. Sim otasi o’q-dorilar fabrikasida ishlagan ishchi sifatida ishlaganini aytadi, ammo onasi tirnoqlari bilan yog’och o’q-dorilarni urdi.
Bomba oqibatida bu mehnatni taqsimlash Xirosimadagi koreyaliklar uchun xavfli va ko’pincha halokatli ishlarga aylantirildi.
BBC / Xyojung Kim
SIM Jin Tai, bu nafaqat kompensatsiya qilinishi haqida emas – bu tan olingan
“Koreyalik ishchilar o’limni yo’q qilishlari kerak edi”, – deydi Koreyaning atomik bomba uyushmasining Gapche uyushmasi direktori Shim BBC Koreyschisiga. “Avvaliga zambillardan foydalandik, ammo bizda jasadlar bor edi. Oxir-oqibat, ular jasadlarni yig’ib, qo’llarini mashq qildilar.”
“Bu buni amalga oshirgan koreyslar edi. Ustozlarni tozalash va o’q-dorilarning aksariyati amalga oshirildi.”
Gyeonggi farovonligi jamg’armasi tomonidan o’tkazilgan so’rov natijalariga ko’ra, ba’zi omon qolganlar plitka rublini olib tashlashga va tanalarini olishga majbur bo’lishdi. Yaponiyalik evakular qarindoshlariga qochib ketishdi, ammo mahalliy aloqalarsiz mahalliy aloqalarsiz radioaktiv tushkunlikka tushib, tibbiy yordamdan foydalanish cheklangan.
Ushbu shartlarning kombinatsiyasi – davolash, xavfli ish, tarkibiy kamsitish – nomutanosib ravishda koreyaliklarning o’limiga olib keladi.
Koreyaning xabar berishicha, atom bomba qurbonlari uyushmasi, Janubiy Koreyadagi o’lim darajasi 57,1% ni tashkil etdi, ammo umumiy stavkasi taxminan 33,7% atrofida edi.
Taxminan 70 000 koreyalik bombaga duchor bo’lgan. Yil oxiriga qadar 40 mingga yaqin kishi vafot etdi.
Men uyda quvg’in qilaman
Yaponiyaning taslim bo’lishiga va Janubiy Koreyaning ozodligiga olib kelgan portlashdan keyin 23000 ga yaqin koreyalik tirik qolganlar Yaponiyaga qaytib kelishdi. Ammo ular kutib olinmadi. Jasoratli yoki la’natlanganidek, ular hatto o’z vatanlarida ham zarar ko’rdilar.
“Hapcheonda moxovlar koloniyasi bor edi”, deb tushuntiradi SIM. “Va bu rasm tufayli odamlar bomba omon qolganlari terining kasalliklariga ega deb o’ylashgan.”
Bunday stigma omon qolganlarni ularning yorug’lik shakli bilan o’chirib qo’ydi, deya qo’shimcha qildi u, “omon qolish g’ururdan oldin omon qolishi” ni taklif qildi.
Li buni “o’z ko’zlari bilan” ko’rganini aytdi.
“Ularga yomon kuyish va juda kambag’allar bilan muomala qilishdi”, deb eslaydi u. “Bizning qishlog’imizda ba’zi odamlar orqalarini va yuzlarini qimirlatib, ko’zlarini ko’rishlari mumkin. Ular rad etishdi va nikohdan qochishdi.”
Stigma bilan bir qatorda qashshoqlik va qiyinchiliklar tug’ildi. Keyin aniq sabablar bo’lmagan kasalliklar bor edi: teri kasalliklari, yurak xastaligi, buyrak etishmovchiligi, saraton. Alomatlar hamma joyda edi – lekin hech kim ularni tushuntira olmadi.
Vaqt o’tishi bilan diqqat markazida ikkinchi va uchinchi avlodlarga o’tdi.
BBC / Xyojung Kim
Ikkinchi avlod omon qolgan Xan Sang o’zini sudrab yurmasdan yura olmaydi va o’z oilasidan stigma yuzi
Xan Jung Sang, ikkinchi avlod omon qolgan, uning kestirib, miya bo’lmagan nekrozdan aziyat chekadi va o’zini sudrab yurmaydi. Uning to’ng’ich o’g’li miya yarim palsi bilan tug’ilgan.
“O’g’lim hech qachon o’z hayotida bir qadam tashlamagan”, deydi u. “Va mening qadamlarim menga yomon munosabatda bo’lishdi. Ular:” Siz nogiron bola tug’di va siz ham nogironsiz. Oilangizni buzish uchun shu yerdamisiz?
“O’sha paytda bu mutlaq do’zax edi.”
O’nlab yillar davomida, hatto Janubiy Koreya hukumati ham Shimoliy Koreya bilan urush va iqtisodiy kurash kabi o’z qurbonligi bilan faol qiziqish uyg’otmagan.
Bu 2009 yilgacha emas, balki Xushning birinchi faktini e’lon qilganidan 70 yildan ortiq edi. So’rov birinchi navbatda anketaga asoslangan edi.
BBC so’roviga javoban, vazirlik 2019 yilga kelib, “moliyalashtirish yoki rasmiy tergov uchun huquqiy asos yo’q” deb tushuntirdi.
Biroq, ikkita alohida tadqiqot ikkinchi avlod qurbonlari kasalliklarga ko’proq moyil bo’lishganini aniqladilar. Birinchisi, ikkinchi avlod qurbonlari 2005 yildan beri umumiy populyatsiyaga nisbatan depressiya, yurak xastaligi va kamqonlikdan aziyat chekish ehtimoli ko’proq edi, ammo 2013 yildan boshlab nogironlik bo’yicha ro’yxatdan o’tish stavkalari o’rtacha respublika darajasidan ikki baravar oshdi.
Bu fonga qarshi Xan xonim, hokimiyat uni va o’g’lini Xirosima qurbonlari sifatida tanib olish uchun dalil izlashni davom ettiradi.
“Mening kasalligim isbotlangan. O’g’limning nogironligi isbotlanadi. Bu og’riq avlodlar orqali ko’rinadi”, deydi u. “Ammo ular buni tan olmaydilar. Biz nima qilishimiz kerak – biz shunchaki tan olinmasdan o’lamizmi?”
Kechirimsiz tinchlik
Xirosima rasmiylari birinchi marta Xapchonga birinchi marta 12 iyul kuni Qutlug ‘Kechlik marosimida gul qo’ygan. Oldin sobiq bosh vazir Yukio va boshqa xususiy shaxslar keldilar, ammo bu yapon mansabdor shaxslarining birinchi rasmiy tashrifi edi.
“Endi 2025 yilda Yaponiya tinchlik haqida gapirmoqda. Ammo kechirim so’rab tinchlik” Yaponiya tinchlik faoli Janubiy Koreyaning Xirosima qurbonlarini himoya qilgan Yaponiya tinchlik faoli Janko Nichta.
Uning so’zlariga ko’ra, tashrif buyuruvchi amaldorlar Ikkinchi Jahon urushidan oldin va undan oldin Yaponiyadagi koreyslarga qanday munosabatda bo’lgani uchun uzr so’rashmagan yoki kechirim so’rashmagan.
BBC / Xyojung Kim
Xapche Xomoriatsion zalida 1,160 yog’och planshet mavjud.
Bir necha sobiq yapon rahbarlari uzr va afsuslanishni taklif qilishgan bo’lsa-da, ko’plab koreyaliklar bu his-tuyg’ularni aniq deb bilishadi yoki rasmiy tan olinmasdan etarli emas.
Yaponiya Yaponiya darsliklari koreyalik mustamlaka o’tmishi va atom bomba qurbonlarining tarixini himoya qiladi.
Bu ko’pchilik yaponiyalik mustamlaka merosi uchun javobgarlikni yo’qotadigan narsalarga qo’shadi.
“Ushbu muammolar … tirik qolganlar tirikligida hal qilinishi kerak. Ikkinchi va uchinchi avlodlar va guvohliklar,” Qizil Xochga yordam “bo’limi direktori.
SIM singari omon qolganlar uchun bu nafaqat kompensatsiya qilinishi haqida emas. Bu tan olinishi kerak.
“Xotira kompensatsiyadan ko’ra muhimroq”, deydi u. “Bizning tanamiz biz boshdan kechirganimizni eslaydi. Agar unutsak, yana sodir bo’ladi. Bir kuni hech kim bu voqeani aytib bermaydi.”