KO’RING: Tramp va Vens Grenlandiya haqida nima deyishdi

Oq uyning maʼlum qilishicha, AQSh prezidenti Donald Tramp Grenlandiyani qoʻlga kiritish, jumladan, harbiy maqsadlarda foydalanish uchun “bir qator variantlarni” muhokama qilmoqda.

Oq uyning BBCga aytishicha, NATOga aʼzo boʻlgan Daniyaning yarim avtonom hududi boʻlgan Grenlandiyani qoʻlga kiritish “milliy xavfsizlik ustuvorligi” hisoblanadi.

Bu bayonot Yevropa yetakchilari Daniyani prezident Trampning Arktika oroliga bo‘lgan ambitsiyalariga qarshi turishda qo‘llab-quvvatlovchi qo‘shma bayonot e’lon qilganidan bir necha soat o‘tib yangradi.

Prezident Tramp dam olish kunlarida AQSh xavfsizlik nuqtai nazaridan Grenlandiyaga “kerak”ligini yana bir bor ta’kidladi va Daniya bosh vaziri Mette Frederiksenni Qo‘shma Shtatlar tomonidan sodir etilgan har qanday hujum NATOning tugashini anglatishidan ogohlantirdi.

“Prezident va uning jamoasi ushbu muhim tashqi siyosat maqsadini amalga oshirishning turli variantlarini muhokama qilmoqda va, albatta, AQSh kuchlaridan foydalanish har doim Oliy Bosh qo’mondonning ixtiyoriga ko’ra variant”, dedi Oq uy seshanba kuni.

NATO transatlantik harbiy tashkilot bo‘lib, tashqi hujum sodir bo‘lganda ittifoqchilar bir-birlariga yordam berishlari kutilmoqda.

AQSh Davlat kotibi Marko Rubio ham dushanba kuni Kapitoliy tepaligida o‘tkazilgan maxfiy brifingda qonunchilarga Tramp ma’muriyati Grenlandiyaga bostirib kirishni rejalashtirmayotganini, aksincha, Grenlandiyani Daniyadan sotib olishni eslatganini aytdi, deb yozadi Wall Street Journal va boshqa amerikalik ommaviy axborot vositalari.

Seshanba kuni Davlat departamenti matbuot kotibi Bi-bi-si bilan suhbatda Qo’shma Shtatlar “amerikaliklar va Grenlandiya aholisiga foyda keltiradigan uzoq muddatli savdo aloqalarini o’rnatishga ishtiyoqi borligini” aytdi.

Matbuot kotibi qoʻshimcha qildi: “Bizning umumiy dushmanimiz Arktikada tobora faollashib bormoqda. Bu AQSh, Daniya Qirolligi va NATO boʻyicha ittifoqchilarimiz tomonidan tashvishga solmoqda”.

Grenlandiya va Daniya avvalroq janob Rubio bilan AQShning oroldagi da’volarini muhokama qilish uchun shoshilinch muzokaralar o’tkazishni so’raganliklarini bildirgan edi.

Daniya tashqi ishlar vaziri Lars Lokke Rasmussen AQShning bosh diplomati bilan suhbatda “ayrim tushunmovchiliklar”ga barham berish kerakligini aytdi.

Seshanba kuni oltita Yevropa ittifoqchisi Daniyani qo‘llab-quvvatladi.

Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya, Italiya, Polsha, Ispaniya va Daniya rahbarlari qo‘shma bayonotda: “Grenlandiya o‘z xalqiga tegishli va faqat Daniya va Grenlandiya ikki tomonlama munosabatlarimizga oid masalalarda qaror qabul qilishi mumkin”, dedi.

Qo’shma bayonotni imzolagan Yevropa davlatlari, xuddi Qo’shma Shtatlar kabi, ular Arktika xavfsizligiga qiziqish bildirishlarini ta’kidladilar va bunga NATO ittifoqchilari, jumladan, Qo’shma Shtatlar “birgalikda” erishishlari kerakligini aytdi.

Shuningdek, “Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomi tamoyillarini, jumladan, suverenitet, hududiy yaxlitlik va milliy chegaralar daxlsizligini qo‘llab-quvvatlash”ga chaqirdi.

Grenlandiya Bosh vaziri Yens Frederik Nilsen bu bayonotni olqishlab, “hurmatli muloqot”ga chaqirdi.

“Muloqot Grenlandiya maqomi xalqaro huquq va hududiy yaxlitlik tamoyilidan kelib chiqqanligini hurmat qilgan holda oʻtishi kerak”, – dedi Nilsen.

Grenlandiyaning kelajagi haqidagi savol AQShning Venesuelaga harbiy aralashuvi ortidan yana paydo bo‘ldi, bu vaqt davomida elita kuchlar mamlakat prezidenti Nikolas Maduroni hibsga olib, Nyu-Yorkda giyohvand moddalar va qurol-yarog‘ savdosida aybladi.

Hujumning ertasiga Trampning yuqori martabali yordamchisining rafiqasi Keti Miller ijtimoiy tarmoqlarda Amerika bayrog‘i ranglarida chizilgan Grenlandiya xaritasini “SOON” so‘zi bilan e’lon qildi.

Dushanba kuni uning turmush o’rtog’i Stiven Miller “AQSh hukumatining rasmiy pozitsiyasi Grenlandiya Qo’shma Shtatlar tarkibiga kirishi kerakligini” aytdi.

Miller CNN telekanaliga bergan intervyusida Amerika Qo’shma Shtatlarining Grenlandiyani qo’shib olish uchun kuch ishlatish imkoniyatini istisno qilmasligini bir necha bor so’rashgan va u shunday javob bergan: “Hech kim Grenlandiya kelajagi uchun AQSh bilan jang qilmoqchi emas”.

Getty Images

2025 yil mart oyida 1000 ga yaqin grenlandiyaliklar Trampning oldingi tahdidiga norozilik bildirishdi

57 ming aholiga ega Grenlandiya 1979 yildan beri keng avtonomiyaga ega, ammo mudofaa va tashqi siyosat Daniya qoʻlida.

Grenlandiyaliklarning aksariyati Daniyadan mustaqillikni qo’llab-quvvatlaydi, ammo so’rovlar orolda allaqachon harbiy bazasiga ega bo’lgan Qo’shma Shtatlar tarkibiga kirishga qarshi ekanligini ko’rsatadi.

“Erkin dunyo yetakchisining Daniya va Grenlandiya ustidan kulib, biz haqimizda xuddi biz ularga da’vo qilayotgandek gapirayotganini eshitib dahshatga tushdim”, dedi mamlakat g‘arbidagi Ilulissatlik 27 yoshli inuit Morgan Angajou BBCga.

“Bizga allaqachon grenlandiyaliklar da’vo qilmoqda. Qaraalit Nunaat Grenlandiya o’lkasi degani”, – deydi Morgan.

Uning qo‘shimcha qilishicha, bundan keyin nima bo‘lishi, Grenlandiya bosh vaziri Maduro kabi taqdirga duchor bo‘ladimi yoki hatto Qo‘shma Shtatlar “mamlakatimizga bostirib kirishi”dan xavotirda.

Anonim amerikalik mulozimning Reuters agentligiga aytishicha, AQSh variantlari Grenlandiyani to’g’ridan-to’g’ri sotib olish yoki hudud bilan erkin birlashish shartnomasini tuzishni o’z ichiga oladi.

Missuri shtatidan respublikachi senator Erik Shmidt seshanba kuni BBC bilan suhbatda milliy xavfsizlik jihatiga urg‘u berdi.

“Menimcha, ular hozir muzokaralar olib bormoqda. “Umid qilamanki, Yevropa kuchli Amerika yaxshi ekanini va bu G’arb sivilizatsiyasi uchun yaxshi ekanini tushunadi”.

Respublikachi senator Shmidt BBCga shunday dedi: “AQSh Grenlandiyani qo’lga kiritishda oldinga siljishi muhim”.

2019-yilda Tramp o‘zining birinchi muddatida Grenlandiyani Arktikadagi strategik AQSh markazi sifatida sotib olish g‘oyasini ilgari surdi va bu “asosan katta ko‘chmas mulk bitimi” ekanligini aytdi.

Muz erishi va yangi savdo yo‘llari imkoniyatlari ortib borayotgani sababli, foydalanilmagan noyob tuproq konlari joylashgan orolga Rossiya va Xitoyning qiziqishi ortib bormoqda.

Prezident Tramp mart oyida Qo‘shma Shtatlar hududni egallab olish uchun “kerak bo‘lgani qadar borishini” aytgan edi.

O‘tgan yozda Kongressda o‘tkazilgan tinglovda Pentagon zarur bo‘lsa, Grenlandiyani qurolli bosib olish rejalari bormi, degan savolga Mudofaa vaziri Pit Xegset “Bizda har qanday favqulodda vaziyat uchun rejalarimiz bor”, dedi.

Prezident Trampning Shimoliy Amerikadagi ikkinchi muddatining burilishlari va burilishlarini kuzatib boring, muxbir Entoni Tsyurcherning haftalik US Politics Unspun axborot byulleteni. Buyuk Britaniya o’quvchilari bu erda ro’yxatdan o’tishlari mumkin. Buyuk Britaniyadan tashqaridagi odamlar bu erda ro’yxatdan o’tishlari mumkin.

Source link