Hokim–fermer nizolari tez-tez uchrab turadi, ko‘plab fermerlar oxirigacha borib o‘tirmay, qo‘l siltab qo‘ya qoladi. Lekin Qashqadaryoning Nishon tumanidagi “Bobur” fermer xo‘jaligi rahbari Bahodir Qo‘ldoshev haqida bunday deb bo‘lmaydi. U tortib olingan yerini qaytarish uchun 2019 yildan beri sudma-sud yuguryapti.

O‘tgan oyda Human Righs Watch xalqaro nodavlat tashkiloti O‘zbekiston qishloq xo‘jaligidagi holat haqida “Fermerlarda erkinlik yo‘q” nomli hisobot e’lon qilgan edi. Hisobotda, jumladan, shunday deyiladi:

“Hokimlik tomonidan yerining tortib olinishiga qarshi sudga da’vo arizasi bilan murojaat qilgan fermerlar O‘zbekiston sudlarida kamdan kam hollarda adolat topa oladi. Topgan taqdirda ham, mahalliy amaldorlar yerni fermerga qaytarish to‘g‘risidagi qarorlarni deyarli ijro etmaydi”.

Qashqadaryo viloyati Nishon tumanidan Kun.uz’ga murojaat qilgan “Bobur” fermer xo‘jaligi rahbari Bahodir Qo‘ldoshev – ana shu real vaziyatning yana bir misoli.

U qariyb 7 yildirki adolat izlab sudma-sud yuguradi.

2019 yilda 106 gektar yerini Nishon tumanining o‘sha paytdagi hokimi Muxtor Hayitmurodov noqonuniy ravishda tortib olgan.

Fermer keyinchalik sud orqali huquqlarini tiklashga erishgan, lekin uni oldinda hali yangi sinovlar kutayotgan edi.

Sudma-sud sarguzashtlar. 1-qism

Nishon tumani hokimining 2019 yil 23 yanvardagi qarori bilan, “Bobur” fermer xo‘jaligiga paxta va g‘allachilik uchun qariyb 106 gektar yer ajratilgan. Oradan 4 oy o‘tib, tuman hokimining 2019 yil 24 may kungi qarori bilan bu yerlar yana tuman zaxirasiga qaytarilgan.

2019 yil iyun oyida hokim bu yerlarni boshqa ikkita yuridik shaxsga ajratib bergan. Ulardan biri – “Nishan Chicken’s” MChJ XKga 36 gektar yer berilgan.

“Bobur” fermer xo‘jaligi rahbari Bahodir Qo‘ldoshev bu qarorlardan norozi bo‘lib, sudga arz qilgan. Nishon tuman ma’muriy sudining 2019 yil 20 noyabr kungi hal qiluv qarori bilan, tuman hokimining 105 gektarni zaxiraga qaytarish va bu yerlarni boshqa ikkita yuridik shaxsga ajratib berish haqidagi qarorlari haqiqiy emas deb topilgan.

Nishon tumani hokimligi sud qaroridan norozi bo‘lib, shikoyat kiritgan, lekin 2020 yil 13 fevral kuni Qashqadaryo viloyati ma’muriy sudi kassatsiya instansiyasi qarorni o‘zgarishsiz qoldirgan.

Ko‘rinib turganidek, fermerdan yerini olib qo‘ygan olgan hokim Muxtor Hayitmurodov birinchi va ikkinchi instansiya sudlarida yutqazgan, Oliy sudga esa shikoyat kiritmagan. Natijada fermerning 106 gektar yerga nisbatan huquqi tiklanishi kerak edi.

Lekin amalda unday bo‘lmagan. Hokim Hayitmurodov o‘z harakatlarini davom ettirib, 2020 yil 20 mart kungi qarori bilan “Bobur” fermer xo‘jaligiga tegishli yerning yuqorida tilga olingan 36 gektarlik qismini yana “Nishan Chicken’s” MChJ XKga ajratib bergan. Vaholanki, bu vaqtda mazkur yer maydoni “Bobur” fermer xo‘jaligiga tegishli edi – hokim yerni zaxiraga olish to‘g‘risida yangi qaror chiqarmagan (zaxiraga olish to‘g‘risida 2019 yil 24 maydagi hokim qarori sudlar tomonidan haqiqiy emas deb topilgani haqida yuqorida to‘xtalib o‘tildi).

“Hokim meni aldagan ekan”

Fermer Bahodir Qo‘ldoshevning aytishicha, u 2019-2020 yillardagi sudlarda yutib chiqqach, tuman hokimining iltimosi bilan “Bobur” fermer xo‘jaligiga tegishli 86-konturdagi 36 gektar yerni “Nishan Chicken’s” MChJga 1 yil foydalanish uchun norasmiy tarzda, og‘zaki kelishuv asosida berib turgan, lekin kelishilgan muddat o‘tganidan keyin yerini qaytarib ololmagan. U, o‘zining aytishicha, tuman hokimi 2020 yil 20 martdagi qarori bilan ushbu 36 gektar yerni mazkur MChJga ikkinchi marta berib yuborganidan 2022 yilga kelibgina xabar topgan.

“[2019-2020 yillardagi] sudlarda yutganim uchun yerim o‘zimga qaytgan edi, faqat 36 gektar yerni hokim “keyinroq olasan” degan edi. Keyin bilsam, ular meni aldagan ekan”, – deydi Bahodir Qo‘ldoshev.

Qayd etish lozim, uning “tuman kengashi qaroridan bexabar edim”, “hokim meni aldagan ekan” mazmunidagi vajini hozirga qadar sudlar bir nechta asoslarga ko‘ra rad etib kelmoqda.

Sudma-sud sarguzashtlar. 2-qism

Fermer suddagi sarguzashtlarining ikkinchi seriyasida tuman hokimining 36 gektar yerni “Nishan Chicken’s”ga ajratib berish haqidagi 2020 yil 20 mart kungi qarorini bekor qilmoqchi bo‘ladi.

Lekin endi u yangi muammoga duch keladi: xalq deputatlari Nishon tuman kengashining 2019 yil 18 maydagi qarori hamon qonuniy kuchida edi. Biz yuqorida to‘xtalib o‘tgan, 106 gektar yerni olib qo‘yish haqidagi hokim qarori – formal jihatdan ana shu kengash qarori asosida qabul qilingan bo‘lgan. Eslatib o‘tamiz, u paytlarda tuman kengashlariga hokimlarning o‘zi rais edi; fermerlardan yerni olishda avvaliga kengash qarori qabul qilinib, shundan keyin hokim qarori bilan u ijro qilinardi.

Bahodir Qo‘ldoshevning xatosi shunda ediki, u avvalgi sud jarayonlarida faqat hokim qarorini bekor qilishga erishgan, lekin unga asos bo‘lgan tuman kengashining qarori bo‘yicha nizolashmagan.

Bundan tashqari, kadastr organi uning 106 gektar yerdan faqat 40 gektariga nisbatan huquqini davlat ro‘yxatidan o‘tkazgan. Yer kodeksiga binoan esa, yerga bo‘lgan huquqlar davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganidan keyin vujudga keladi, ya’ni hokimning yer ajratish haqidagi qarorining o‘zi yetarli emas.

Qolaversa, Bahodir Qo‘ldoshev hokimning 2020 yil 20 mart kungi qarori ustidan sudga arz qilish bo‘yicha qonunda belgilangan muddatni (huquqi buzilganidan xabar topganidan keyin uzog‘i bilan 3 oy) uzrsiz sabablarga ko‘ra o‘tkazib yuborgan, deb hisoblanmoqda.

Ushbu vajlar tufayli fermer avvaliga Qarshi tumanlararo ma’muriy sudida, keyinroq viloyat sudining apellyatsiya instansiyasida, undan keyin Oliy sudda ham yutqazgan.

Sudma-sud sarguzashtlar. 3-qism

Fermer endi tuman kengashining 2019 yil 18 maydagi qarorini bekor qilishni so‘rab, Qarshi tumanlararo ma’muriy sudiga da’vo kiritgan. Sud 2024 yil 21 oktyabrdagi hal qiluv qarori bilan da’voni qanoatlantirib, xalq deputatlari Nishon tumani kengashining 2019 yil 18 maydagi qarorini haqiqiy emas, deb topgan.

Lekin shu kunning o‘zida Qashqadaryo viloyat prokuraturasi “Nishan Chicken’s” MChJning manfaatida protest kiritgan va 2025 yil 22 aprel kuni kassatsiya instansiyasi prokuratura protestini qanoatlantirgan.

“Bobur” fermer xo‘jaligini qo‘llab-quvvatlayotgan Qashqadaryo viloyati Fermerlar kengashi prokuraturaning protesti va kassatsiya qarorini “asossiz” deb hisoblamoqda. Kengash 2026 yil 2 mart kuni Qashqadaryo viloyati ma’muriy sudi taftish instansiyasiga shikoyat kiritib, Qarshi tumanlararo sudining 2024 yil 21 oktyabrdagi hal qiluv qarorini o‘z kuchida qoldirishni so‘radi.

Serialning bu qismi hozircha shu nuqtada turibdi.

“Bunaqa sharoitda soha rivojlanmaydi”

Bahodir Qo‘ldoshev 1998 yildan beri fermerchilik bilan shug‘ullanadi. Lekin 2019 yildan beri xalovati yo‘qligini aytadi, chunki o‘ziga qonuniy tarzda ajratib berilgan yerning 36 gektaridan foydalana olmayapti.

“Mana, 7 yildan buyon faqat sud bilan shug‘ullanamiz, boshqa ish qilolmayapmiz. Faqat biz emas, 2019 yilda Nishon tumanida juda ko‘p fermerlar ana shunday adolatsizlikka uchradi. Bunaqa sharoitda soha rivojlanmaydi.

Nohaqliklar bo‘laversa, tuman hokimlari fermerlarning ustidan bosim o‘tkazib, yerni olib qo‘yaversa, u qo‘rqqanidan bir ish qilolmaydi, katta-katta rejalarni amalga oshirolmaydi”, – deydi u.

Maqola sarlavhasida tilga olingan “Santa-Barbara” seriali haqida eshitgan bo‘lsangiz kerak. Bu serial 2137 seriyadan iborat bo‘lib, AQShda 1984 yildan 1993 yilgacha efirga uzatilgan. Biz yuqorida yoritganimiz holat ham bir necha yuzlab bo‘lmasa-da, o‘nlab qismlardan iborat serial bo‘lishga arzigulik…

Badiiy bo‘yoqlar bilan boyitilgan serial, bosh qahramon dehqonning farzandli bo‘lganidan quvonayotgani aks etgan kadrlardan boshlanadi, so‘nggi qismlarida esa o‘sha farzandi maktabning 1-sinfiga qadam qo‘yganida ham u o‘sha eski muammolar bilan o‘ralashib yurgan bo‘ladi. Oraliq qismlarda esa ayrim hokimlarning shaxsiy portreti va fermerchilikdagi achchiq reallikni ochib berish mumkin.

Serial xulosasi esa quyidagicha bo‘ladi: qonunlarda ozod va erkin ekani yozib qo‘yilgan dehqonning yeri g‘irt qaroqchilarcha, noqonuniy tarzda tortib olmaganida edi, u shuncha yillik tashvishlarga giriftor qilinmagan bo‘lardi.

Source link