Iqtisodiyot
Oylikni keyingi oylikkacha yetkazish: samarali taqsimot
Bir oy maosh uchun ertadan kechgacha ishlash va oylikni bir necha kunda ishlatib yuborish – ko‘pchilikda kuzatiladigan holat. Daromadlar va narxlarning bir-biriga nomutanosibligi moliyaviy muammolarni jiddiylashtiradi. Lekin oylikni taqsimlash va samarali xarajat qilish – qarzga botib ketish yoki pulsiz qolib ketishdan biroz bo‘lsa-da himoya qilishi mumkin.
Ushbu maqolada oylikni samarali taqsimlashning 3 bosqichi haqida so‘z yuritamiz.
1-bosqich: oylik tushgan kuni uni 3 qismga bo‘lib chiqing.
Bunda eng asosiysi o‘zingizga to‘g‘ri savol berish: Bu pullardan qanchasi yashash uchun, qanchasi kelajak uchun, qanchasi o‘zim uchun?
“50–30–20” qoidasiga asoslaning:
🏠 Zarur ehtiyojlarga 50 foiz ajratamiz: ijara, kommunal, oziq-ovqat, transport, dori-darmon
🎯 Shaxsiy xohishlarga 30 foiz pulni ajratamiz: kafe, kino, kiyim, sevimli bonus narsalar
💰 Jamg‘arma to‘plash yoki qarzlarni qaytarishga esa – 20 foiz.
Agar qarzlaringiz bo‘lmasa, nur ustiga a’lo nur. Demak, siz kelajak uchun jamg‘armaga ko‘proq pul olib qo‘yishingiz mumkin. Moliyaviy savodxonlikda eng asosiy qoida – to‘g‘ri jamg‘arish. Bu kutilmagan xarajatlar yuzaga kelganda shoklarni yumshatadi, ishonch va xotirjamlik hissini beradi.
📌 Maslahat: Har doim avvalo jamg‘armani ajratish zarur, keyin qolganini sarflash kerak. Chunki jamg‘arma shunday narsaki, ong uni zaruriy xarajat emas deb hisoblaydi va pulingizni beixtiyor maishiy narsalarga sarflab yuborishingiz mumkin.
2-bosqich: “Qayerga ketganini bilmayman” degan xarajatlarni hisoblab ko‘ring
Kun bo‘yi oz-ozdan ketgan pulni hisoblab ko‘rganmisiz? Shunchaki ko‘chada sayr qilib yurganingizda, biror do‘kondagi chiroyli suvenir e’tiboringizni tortadi, uni sotib olasiz. Kecha ko‘zingiz tushgan reklamadagi gazli ichimlikni ichgingiz kelib qoladi yoki shunchaki ovqat yetkazib beruvchi xizmatlarning reklamasi sizni ovqat buyurtma qilishga undaydi. Ba’zan shu kabi 50-100 ming so‘mlik 10 ta xarid butun oylikni yutib qo‘yadi.
👣 Nima qilish kerak:
📱 Har kun oxirida 5 daqiqa “Nimaga pul ketdi?” deb yozib chiqing. Bunda turli mobil ilovalar yordam beradi.
👀 7 kundan keyin qaysi sarflar ortiqcha ekaniga o‘zingiz amin bo‘lasiz.
🔪 Keraksiz narsalarni “kesing”. Lekin hamma ko‘ngilochar narsalardan voz kechish kerak emas.
💡 Maqsad: xarajatni qisqartirish emas, nazorat qilish!
3-bosqich: Har oyda “bitta real maqsad” qo‘ying
🎯 “Bu oy nimaga erishaman?”
• 500 ming so‘m jamg‘arish?
• Bir qarzdan qutulish?
• Bir hafta “kofesiz hayot”?
🗓 Har oyda bitta kichkina maqsad qo‘ysangiz, 6–12 oyda ulkan o‘zgarishlar bo‘ladi.
Maslahat:
• Maqsadni vizual qilib ko‘ring — stikerlarga yozib ko‘zguga yopishtiring, telefon foniga joylashtiring.
• Ertalab yoki kechqurun o‘zingizdan so‘rang: “Bugun shu maqsadga yaqinlashdimmi?”
Qisqa xulosa
Oylikni boshqarish – bu o‘zingni nazorat qilish emas, erkinlik yaratish.
Pulingiz qayerga ketayotganini bilsangiz, hayotga ta’sir qilish osonlashadi.
Soliq kodeksining 337-moddasiga muvofiq, foyda solig‘i to‘lovchilarining ayrim toifasi belgilangan stavkaning 50 foizi miqdorida pasaytirilgan stavkani qo‘llash huquqiga ega.
Ushbu imtiyoz 2022-yil 1-sentyabrdan keyin joriy soliq davrida jami daromadi ilk bor 10 mlrd so‘mdan oshgan soliq to‘lovchilarga beriladi.
Pasaytirilgan stavka joriy soliq davrida hamda undan keyingi soliq davri mobaynida amal qiladi.
Imtiyozdan foydalanish uchun pasaytirilgan stavka qo‘llanilayotgan davrlarda soliq to‘lovchining jami daromadi 100 mlrd so‘mdan oshmasligi shart. Agar ushbu chegaradan oshib ketilsa, pasaytirilgan stavkani qo‘llash huquqi bekor bo‘ladi.
Mazkur imtiyoz yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliq to‘lovchilari va aksiz solig‘i to‘lovchilariga nisbatan qo‘llanilmaydi.
Shuningdek, soliq to‘lovchi tugatilayotgan hollarda yoki imtiyoz olish maqsadida bir nechta tadbirkorlik subyekti o‘rtasida daromad sun’iy ravishda bo‘lingani aniqlansa, pasaytirilgan stavkadan foydalanishga ruxsat berilmaydi.
Mazkur tartib Soliq kodeksining 337-moddasida belgilangan bo‘lib, tadbirkorlik subyektlarini halol soliq to‘lash va biznesni qonuniy kengaytirishga rag‘batlantirishga qaratilgan.
Iqtisodiyot
O‘zbekistonda chetdan xomashyo olib keladigan yangi kompaniya tuzilib, unga 200 mln dollar ajratiladi
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida o‘tkazilayotgan yig‘ilishda metallurgiya sanoatini rivojlantirish, xomashyo bazasini mustahkamlash va mahalliylashtirish darajasini oshirishga qaratilgan ustuvor vazifalar belgilandi.
Qayd etilishicha, Toshkent viloyati, Samarqand va Surxondaryoda ham temir zaxiralari mavjudligi prognoz qilinmoqda. Shu munosabat bilan temir sifati uchun zarur bo‘lgan marganets va ferrosilitsiy kabi minerallar zaxiralarini ko‘paytirish vazifasi qo‘yildi.
Mutasaddilarga sun’iy intellekt yordamida geologik maydonlarni tahlil qilib, bir oy muddatda temir hamda uni boyitish uchun zarur minerallar zaxiralarini oshirish bo‘yicha geologiya dasturini ishlab chiqish topshirildi. Hudud rahbarlariga esa bu jarayonlarga yirik tadbirkorlarni jalb qilish vazifasi yuklatildi.
Bugungi kunda mamlakatda metallurgiya sohasida 150 ga yaqin o‘rta va kichik xususiy korxona faoliyat yuritmoqda. Qurilish materiallari sohasidagi islohotlardan keyin hududlarda metall mahsulotlari ishlab chiqarishga qaratilgan yangi loyihalar boshlangani qayd etildi.
Xususiy korxonalarni xomashyo bilan barqaror ta’minlash maqsadida import xomashyoni markazlashgan tarzda olib kelish bo‘yicha alohida kompaniya tashkil etiladi. Ushbu tuzilmaga 200 million dollar ajratiladi, import qilingan xomashyo esa faqat birja savdolari orqali sotiladi.
Yig‘ilishda iqtisodiyotning yangi texnologik bosqichga o‘tayotgani munosabati bilan metall mahsulotlari turini ko‘paytirish, shuningdek, yirik metallurgiya korxonalari va xususiy sektor o‘rtasida kooperatsiyani kuchaytirish zarurligi ham ta’kidlandi.
Ma’lum qilinishicha, mamlakatda choksiz quvurga bo‘lgan yillik talab 280 million dollarga teng. Asosiy tashqi savdo hamkorlari esa har yili 1,5 milliard dollarlik shunday mahsulot import qiladi.
Hisob-kitoblarga ko‘ra, choksiz quvur ishlab chiqarishni mahalliylashtirish uchun 275 million dollar investitsiya talab etiladi. Bu orqali yiliga 450 million dollarlik mahsulot ishlab chiqarish va uning 170 million dollarlik qismini eksport qilish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, ishga tushirilgan quyuv-prokatlash majmuasi avtomobilsozlik, maxsus transport, texnologik uskunalar, maishiy va qishloq xo‘jaligi texnikasi hamda qurilish materiallari uchun 1,5 milliard dollarlik mahsulotni mamlakatning o‘zida ishlab chiqarish imkonini beradi. Mas’ullarga uch oy muddatda choksiz quvur, sovuq prokat, metallni 3D usulda bosib chiqarish va yuqori aniqlikda ishlov berish bo‘yicha loyihalar paketini tayyorlash topshirildi.
Apple kompaniyasi kapitallashuv bo‘yicha grafik protsessorlar ishlab chiqaruvchi Nvidia kompaniyasidan o‘zib ketdi.
Foto: Adam Gray/Bloomberg
Bloomberg xabariga ko‘ra, Apple kompaniyasi kapitallashuv bo‘yicha grafik protsessorlar ishlab chiqaruvchi Nvidia kompaniyasidan o‘zib ketdi va dunyoning eng qimmat ommaviy kompaniyasiga aylandi.
17 iyul kuni Nvidia aksiyalari 3,7 foizga arzonlashdi, oqibatda kompaniyaning bozor qiymati 4,8 trillion dollargacha tushdi. O‘z navbatida, Apple aksiyalari 0,4 foizga qimmatlab, kompaniya kapitallashuvi 4,9 trillion dollarga yetdi.
Nvidia 2025 yilning may oyidan buyon birjadagi eng qimmat kompaniyalar reytingini boshqarib kelayotgan edi. Oktabr oyida uning kapitallashuvi besh trillion dollarga yetgan.
Reuters nashrining qayd etishicha, eng qimmat kompaniyalar ro‘yxatida yetakchining o‘zgarishi investorlar e’tiborini Nvidia kabi «sun’iy intellekt bumining eng yaqqol benefitsiarlari» doirasidan tashqariga kengaytira boshlaganidan dalolat beradi. Tahlilchilarning so‘zlariga ko‘ra, Apple o‘z modellarini rivojlantirishga mablag‘ sarflamagani uchun sun’iy intellekt poygasida ortda qolayotgan hisoblanardi, biroq endi «kayfiyat o‘zgargan».
«Apple <…> sun’iy intellektni servislari orqali monetizatsiya qilish, foydalanuvchilarni o‘z ekotizimiga bog‘lash va uskunalarni yangilash uchun ancha qulayroq mavqega ega. Qayta baholash sun’iy intellekt bilan bog‘liq spekulyativ o‘sishni emas, balki [kompaniya] daromadining barqarorligiga bo‘lgan ishonchni aks ettiradi», deb ta’kidladi BRI Wealth Management investitsiya bo‘limi rahbari Toni Medouz.
Markaziy bank 2026-yil 14-iyuldan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 16,89 so‘mga oshib, 12 092,87 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 24,14 so‘mga oshdi va 13 824,57 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 194,77 so‘m bo‘ldi (+0,88).
Rossiya rubli 157,13 so‘m etib belgilandi (-0,19).
Foto: Markaziy bank
O‘zbekistonda valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalariga kiritilgan o‘zgartirishga ko‘ra, tadbirkorlik sub’yektlari endilikda ichki valuta bozoridan sotib olingan valuta mablag‘laridan foydalanish maqsadini qayta sotib olish amaliyotisiz o‘zgartirishi mumkin.
Adliya vazirligi tomonidan O‘zbekistonda valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalarining 28-bandiga kiritilgan o‘zgartirish davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi (3281-6-son, 2026 yil 16 iyul).
Amaldagi tartibga ko‘ra, “Valutani tartibga solish to‘g‘risida“gi qonunning 15-moddasiga muvofiq, joriy xalqaro operatsiyalar bilan bog‘liq hollarda chet el valutasini sotib olish yoki sotish cheklovlarsiz amalga oshiriladi.
Shu bilan birga, maxsus valuta hisobvaraqlariga o‘tkazilgan mablag‘lar buyurtmada ko‘rsatilgan maqsadlar uchun sarflanishi shart edi.
Ilgari bir shartnoma doirasida sotib olingan valuta mablag‘laridan boshqa shartnoma bo‘yicha foydalanish zarurati tug‘ilganda, tadbirkorlar ushbu valutani avval bankka sotishi, so‘ngra yangi maqsad uchun qayta sotib olishi talab etilardi.
Yangi o‘zgartirish mazkur jarayonni soddalashtirishga qaratilgan. Endi tadbirkorlik sub’yektlari ichki valuta bozoridan sotib olingan valuta mablag‘laridan foydalanish maqsadini belgilangan tartibda o‘zgartirishi mumkin bo‘ladi.
Mazkur o‘zgartish tadbirkorlar uchun ortiqcha vaqt va xarajatlarni qisqartirish, shuningdek, valuta operatsiyalarini amalga oshirishda qo‘shimcha qulayliklar yaratishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Iordaniya amerikalik askari Eron hujumida halok bo’ldi: Prezident Trampning javobi
Turkiya muxolifati yetakchisi Prezident Erdo‘g‘anga qarshi kurashuvchi yangi partiya tuzmoqchi
Vengriya prezidenti isteʼfoga chiqish toʻgʻrisidagi konstitutsiyaviy oʻzgartirishni imzoladi
-
Dunyodan5 days agoMalayziya Isroil fuqarolarini deportatsiya qilmoqda
-
Jamiyat4 days agoNikoh shartnomasi qanday tartibda tuziladi?
-
Iqtisodiyot4 days ago
Dollar kursi qimmatlashuvi davom etadi
-
Jamiyat3 days agoXalqaro qidiruvdagi fuqaro Varshavadan Toshkentga olib kelindi
-
Jamiyat5 days agoJazirama sabab poyezdlar tezligiga cheklov qo‘yiladi
-
Sport2 days agoYamal Messiga qarshi. JCh finali intrigalari
-
Jamiyat3 days agoKoreyada ish va’dasi ortidagi firibgarlik fosh etildi
-
Siyosat5 days agoAbdulla Abduqodirov Strategik islohotlar agentligi direktorining birinchi o‘rinbosari etib tayinlandi