Mahalliy
Zamonaviy jamiyatda qaysi biri ko‘paymoqda?
Inson tafakkurining ikki quvvatli kuchi – yaratish va yo‘q qilish – har doim jamiyat rivojida muhim rol o‘ynab kelgan. Eski zamonlardan beri xalqimizda «yo‘qdan bor qiluvchi»lar – cheksiz tafakkur va ijodkorlik egalari bo‘lishgan. Ularning qo‘liga tushgan har bir buyum, har bir ish, har bir g‘oya o‘ziga xos estetik va funksional ahamiyatga ega bo‘lgan.
Ularning hayotiy faoliyatidagi eng muhim jihati – kam resurslardan maksimal foyda olishga intilish, cheklangan imkoniyatlar doirasida yangilik va maroqli narsalarni yaratish bo‘lgan. Masalan, uyidagi bor mahsulotdan mazali yangi taomlar tayyorlash, eski, yaroqsiz va muddatini tugatib bo‘lgan buyumlarni yana boshqacha qo‘llash orqali uy-joyni obodonlashtirish, tosh, g‘isht va tuproqdan chiroyli uy-joy qurish – bularning barchasi «yo‘qdan bor qiluvchi»larning ijodiy salohiyati va iqtisodiy tafakkurini mevasi hisoblanadi. Ular o‘z mehnati va ijodi orqali nafaqat moddiy boylikni yaratgan, balki oila a’zolarini ham ma’nan qanoatlantirgan. Bunday insonlar el-yurtda izzatda va jamiyatda esa katta hurmatga sazovor bo‘lishgan.
Biroq, zamonaviy jamiyatda yangi bir toifa – «borni yo‘q qiluvchi»lar paydo bo‘ldi. Hozirgi, to‘qchilik davridagi farovonlik va moddiy boyliklarning ko‘payishi ko‘pchilikda isrofgarchilik, beparvolik va moddiy boyliklarga e’tiborsizlikni keltirib chiqarayapti.
«Borni yo‘q qiluvchi»lar uchun asosiy narsa – faqat, iste’mol qilish, eski narsalarini yangisiga almashtirish, bugungi kunining rohat-farog‘atiga berilishdir. Ularni eski narsalarni qayta ishlash, tejamkorlik yoki yaratish qiziqtirmaydi. Ular ko‘proq boshqalar yaratgan narsalarni iste’molchisi, bir tomondan jamiyatning iqtisodiy g‘ildiragi yaxshi aylanishi uchun bunday toifa ham kerak.
Ularning psixologik portretida tejamkorlik va aql bilan harakat qilish o‘rniga yuqori darajadagi orzu-havas va ko‘r-ko‘rona iste’molchilik g‘olib keladi. Natijada esa, albatta moddiy boyliklar tezkorlik bilan sarflanadi, chiqindilar miqdori ortib boraveradi va eng achinarlisi ekologik muvozanat ham buziladi.
Bu toifadagi insonlarning psixologik jihatlarini tadqiq qilishda ularning ma’suliyatsizligi, beparvoligi va kelajakka nisbatan befarqligiga e’tibor qaratish juda muhim. Aslida jamiyat rivoji uchun har ikki toifa ham kerak, birini yaxshi va birini yomon desak ob’yektiv baho bo‘lmagan bo‘lar edi.
Ikki toifaning taqqoslanishida psixologik quyidagi jihatlarni ko‘rish mumkin. «Yo‘qdan bor qiluvchi»larda yaratishga intilish, muammolarni yechishga moyillik va iqtisodiy tafakkuri yuqori darajada bo‘lsa, «borni yo‘q qiluvchi»larda esa tejamkorlik kam uchraydi, ularda qanoatlanish hissi past bo‘ladi, doimo yangi narsaga intilish va eskisiga nisbatan befarqlik kuzatiladi.
Bu ikki toifaning bir-biridan psixologik farqi, asosan ehtiyojlarining tabiatida, mas’uliyat hissida va kelajakka bo‘lgan munosabatlarida yaqqol ko‘zga tashlanadi.
Jamiyatning barqaror rivojlanishi uchun ikkala toifa ham muhim deb, bekorga yozmadim. «Yo‘qdan bor qiluvchi»larning ijodi va tejamkorligi jamiyatning rivojlanishiga, «borni yo‘q qiluvchi»larning esa iste’molni rag‘batlantirish va bozor iqtisodiyotining tez aylanishga hissasini qo‘shadi.
Unda muammo nimada, deyapsizmi?!
Muammo, ikkinchi toifaning ortib borayotganligi va birinchi toifaning kamayib borayotganligida, deb o‘ylayman. Albatta, bunga qandaydir aniq statistik raqamlar va ilmiy dallillangan asoslarim yo‘q. Bu kuzatuvlarim orqali kelgan xulosam.
Shuning uchun ta’lim va tarbiya jarayonida tejamkorlik, yaratishga intilish va mas’uliyatni shakllantirishga alohida e’tibor berish zarur. Shunday yondashuv bilan jamiyatning iqtisodiy barqarorligiga, ekologik toza muhitning saqlanishi va rivojlanishiga erishishimiz mumkin.
Madina Miytan, psixolog
Buxoroda ham bog‘chalar vaqtincha yopiladi.
Buxoro viloyatida kutilgan kuchli issiqlar munosabati bilan 15–17-iyul kunlari barcha davlat maktabgacha ta’lim tashkilotlari faoliyati vaqtincha to‘xtatiladi.
Bu haqda Buxoro viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi Buxoro viloyati Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasining xulosasiga asoslanib ma’lum qildi.
Ma’lum qilinishicha, qaror maktabgacha yoshdagi bolalarning hayoti va salomatligini jazirama issiqning salbiy ta’siridan muhofaza qilish maqsadida qabul qilingan.
Davlat maktabgacha ta’lim tashkilotlari 20 iyul kunidan boshlab belgilangan tartibda o‘z faoliyatini qayta tiklaydi.
Ota-onalardan ushbu vaqtinchalik cheklovni to‘g‘ri qabul qilish, shu kunlarda farzandlari salomatligi va xavfsizligiga alohida e’tibor qaratish so‘raldi.
Avvalroq Qoraqalpog‘iston, Xorazm va Navoiydagi bog‘chalar vaqtincha yopilishi ma’lum qilingandi.
Fransiyaning Nitsa shahrida Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi delegatsiyasi hamda Frankofoniya instituti o‘rtasida hamkorlikni kengaytirishga qaratilgan Anglashuv memorandumi imzolandi.
Hujjatga ko‘ra, 2030 yilgacha O‘zbekistondagi 1 410 nafar fransuz tili o‘qituvchisining malakasi oshiriladi. Ularning 910 nafari uchun umumiy qiymati 1,3 million yevroga teng bo‘lgan bepul pedagogik stipendiya (grant) ajratiladi.
Shuningdek, tomonlar «Allyumer le zetual» («Allumer les étoiles») dasturi doirasida pedagoglar malakasini oshirish, trenerlar tayyorlash hamda xorijiy til mutaxassislarini O‘zbekistonga jalb etish bo‘yicha hamkorlik qilishga kelishib oldi.
Bundan tashqari, A. Avloniy nomidagi Pedagogik mahorat milliy institutida Frankofoniya instituti byurosini ochish masalasi ham muhokama qilindi. Mazkur byuro kelgusida mintaqaviy markaz sifatida fransuz tili o‘qituvchilarining malakasini oshirishga xizmat qilishi rejalashtirilmoqda.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov boshchiligidagi delegatsiya Fransiyadagi O‘zbekiston elchixonasida «Canva» kompaniyasi bilan grant kelishuvini imzoladi. Hujjatga muvofiq, mamlakatdagi 10 mingdan ortiq umumta’lim maktabi «Canva for Education» platformasidan uch yil mobaynida mutlaqo bepul foydalanadi.
Kelishuv Parij shahridagi YuNESKO bosh qarorgohida o‘tkazilayotgan «Ta’lim transformatsiyasi sammiti +4» doirasida imzolandi. Grantning umumiy qiymati 20 million AQSh dollariga teng bo‘lib, u maktablarda zamonaviy raqamli ta’lim vositalarini keng joriy etishga xizmat qiladi.
«Canva» — Avstraliyada tashkil etilgan va hozirda dunyoning 190 dan ortiq mamlakatida qo‘llanilayotgan yetakchi vizual dizayn platformasi hisoblanadi. Uning ta’limga mo‘ljallangan «Canva for Education» xizmati o‘qituvchilar va o‘quvchilar uchun maxsus ishlab chiqilgan minglab tayyor shablonlar hamda dizayn vositalarini taklif etadi.
Platforma orqali o‘quvchilar taqdimot va infografikalar tayyorlash, vizual materiallar yaratish, sun’iy intellekt asosida ta’lim kontenti ishlab chiqish, guruh bo‘lib onlayn hamkorlik qilish va raqamli savodxonlik ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
2026/2027-o‘quv yili uchun davlat oliy va kasbiy ta’lim muassasalariga kirish uchun test sinovlari 14-23 iyul kunlari bo‘lib o‘tadi. Bu haqda Bilim va malakalarni baholash agentligi ma’lum qildi.
Qayd etilishicha, test sinovlari 10 kun davomida kuniga ikki smenada tashkil etiladi. Birinchi smena soat 08:00, ikkinchi smena esa 15:00 da boshlanadi. Abituriyentlardan belgilangan hududga test boshlanishidan kamida 1,5 soat oldin yetib kelishlari so‘ralgan.
Ma’lum qilinishicha, test sinovlarida ishtirok etish uchun «Abituriyent ruxsatnomasi» my.uzbmb.uz sayti orqali berilmoqda. Abituriyentlarga ruxsatnomani yuklab olib, chop etish tavsiya etilgan.
Har bir abituriyent ruxsatnomada ko‘rsatilgan manzil, sana va smenada test topshiradi. Boshqa hudud, kun yoki smenada test sinovlarida ishtirok etishga ruxsat berilmaydi.
Agentlik abituriyentlar test sinoviga pasport yoki ID-karta hamda ruxsatnoma bilan kelishi shartligini eslatdi. Pasport nusxasi yoki boshqa hujjatlar bilan kelgan, shuningdek, kechikkan abituriyentlar test sinovlariga kiritilmaydi.
2026/2027-o‘quv yili uchun oliy va kasbiy ta’lim muassasalariga kirish jarayonida 13 mingga yaqin nafar abituriyent test sinovlaridan ozod qilindi. Bu haqda Bilim va malakalarni baholash agentligi ma’lum qildi.
Qayd etilishicha, joriy yilda barcha fanlar bo‘yicha milliy yoki xalqaro sertifikatga ega bo‘lgan 12 997 nafar abituriyent test topshirmasdan, bevosita tanlov bosqichiga o‘tkazilgan. Mazkur toifadagi abituriyentlar uchun testga kirish ruxsatnomasi shakllantirilmagan. Taqqoslash uchun, 2025 yilda bunday imkoniyatdan 678 nafar abituriyent foydalangan.
2026/2027-o‘quv yili uchun onlayn ro‘yxatdan o‘tish 5–25 iyun kunlari davom etdi. Bu davrda 677 907 nafar abituriyent ro‘yxatdan o‘tgan. Ularning 451 744 nafari joriy yil bitiruvchilari, 226 163 nafari esa avvalgi yillarda ta’lim muassasasini tamomlagan fuqarolardir.
Ro‘yxatdan o‘tganlarning 365 196 nafari ayollar, 312 711 nafari erkaklarni tashkil etgan. Test sinovlarida esa 664 609 nafar abituriyent ishtirok etadi.
Agentlik ma’lumotiga ko‘ra, ro‘yxatdan o‘tish jarayonida yuklangan 24 526 ta milliy va xalqaro sertifikat tasdiqlangan. Shuningdek, umumta’lim fanlari bo‘yicha 193 186 nafar, chet tillari bo‘yicha esa 125 354 nafar sertifikatga ega abituriyent ro‘yxatdan o‘tgan.
Test sinovlarini o‘tkazish uchun respublika bo‘yicha 64 ta yirik sig‘imli bino tayyorlangan. Ularda bir smenada 35 490 nafar, bir kunda esa 70 980 nafar abituriyent test topshirishi mumkin. Test sinovlari 10 kun davomida o‘tkazilishi rejalashtirilgan.
Voyaga yetmaganlarni emansipatsiya qilish tartibi tasdiqlandi
JCh kundaligi. Fransiya uchun yangi murabbiy va prezident tanqidiga uchragan brazillar
Eron qaysi davlat rahbaridan qasos olmoqchi ekanligi oydinlashdi
-
Sport4 days agoIspaniya Belgiyani yengib, yarimfinalga chiqdi
-
Sport5 days agoJCh anonsi. Belgiya hayron qoldira oladimi?
-
Sport4 days agoAngliya-Norvegiya bahsi boshlanish vaqti kechiktirilishi mumkin
-
Iqtisodiyot4 days ago
17 mlrd so‘mdan ortiq davlat xaridlaridagi qonunbuzilishlar aniqlandi
-
Dunyodan3 days ago
Frantsiyada ko’pchilik qo’rqqan narsa yuz berdi.
-
Sport3 days agoInfantino yana JCh ishtirokchilari sonini oshirish g‘oyasi haqida gapirdi
-
Siyosat5 days agoElchi Furqat Sidiqov Braziliya Prezidentiga ishonch yorliqlarini topshirmoqda
-
Jamiyat4 days agoDori narxini sun’iy oshirgan yuzlab dorixonalar aniqlandi