Jamiyat
Kalondimog‘ va takabbur «Robinzon»ning sarguzashtlari
1847-yilda 24 yoshli shaharlik sovuqqon, takabbur yigit, nasldor dvoryan, iste’fodagi gusar Sergey Lisitsin Amerikaga yetib olish maqsadida Andreyev bayrog‘i ostidagi kemaga chiqdi. Ofitserlar kayut-kompaniyasida uni juda xushmuomalalik bilan kutib olishdi, biroq Lisitsin mast holatda kema kapitaniga haqoratli gaplar gapirib, matroslarni isyon ko‘tarishga unday boshladi. Ana shunda kapitan fitnachining qo‘l-oyog‘ini bog‘lab, ko‘zlarini bog‘lab, qo‘liga xat tutqazgan holda kimsasiz qirg‘oqqa tashlab ketishni buyurdi…
Mahbus kishanlardan xalos bo‘lib, ko‘zidagi bog‘ichni yechganida, ufqda uzoqlashib borayotgan kemani ko‘rdi. Olijanob kapitan unga kiyim-kechak to‘la jomadon, uch juft etik, po‘stin, bir juft to‘pponcha, qilich, xanjar, shakar va choy zaxirasi, tilla cho‘ntak soati, buklama pichoq, bir pud qotirilgan non, ikki flyaga aroq, toza daftarlar, soqol olish anjomlari, chaqmoqtosh, gugurt zaxirasi va hatto 200 ta Gavana sigarasini qoldirgan edi.
Bularning barchasiga 26 ta o‘q-doridan iborat ajoyib miltiq va kema komandirining quyidagi xati ilova qilingandi: «Muhtaram Sergey Petrovich! Dengiz ustaviga ko‘ra, sizni o‘lim jazosiga mahkum etish kerak edi. Ammo yoshligingiz, noyob iste’dodingiz va, eng muhimi, men payqagan mehribon qalbingiz hurmati sizga hayot baxsh etaman… Sizdagi bu baxtsiz fe’l-atvorni yolg‘izlik va muhtojlik tuzatishini chin dildan xohlardim. Vaqt va mulohazalar mening ushbu bag‘rikengligimni qadrlashga o‘rgatadi, agar taqdir bizni qachondir yana uchrashtirsa (buni chin qalbdan istayman), biz dushman sifatida uchrashmaymiz. A. M.».
Dvoryan Lisitsin umrida o‘z qo‘li bilan biror ish bajarib ko‘rmagan edi: mulkida unga krepostnoy dehqonlar, polkda esa xizmatkor askar g‘amxo‘rlik qilardi. Kema Oxota dengizi bo‘ylab suzib ketayotganini bilgani uchun, u o‘zini Aleut yoki Kuril orollari zanjiridagi quruqlik parchalaridan birida qoldirilgan, deb umid qildi. Biroq tez orada ahvoli juda ayanchli ekanini anglab yetdi. U taqdir taqozosi bilan ikki dengiz qurshovida qolgan edi. Qarshisida sovuq Oxota dengizi mavjlanib turar, ortida esa cheksiz va qalin «yashil tayga dengizi» shovullardi. U yerda esa – ayiqlar, bo‘rilar, silovsinlar, zaharli ilonlar bor edi.
Bir oy ichida «rus Robinzoni» o‘ziga pechkali uy qurib, mebellar yasab oldi. Patronlarni tejash maqsadida palaxmon, kamon va o‘qlar yasadi. Va juda to‘g‘ri qilgan ekan – qishda uning uyiga och bo‘rilar galasi yopirilib keldi. Lisitsin miltiq orqali yaqin masofadan 8 ta yirtqichni otib o‘ldirdi. Bundan oldin esa ayiqni otib, o‘zini issiq mo‘yna va ayiq go‘shti zaxirasi bilan ta’minlagan edi. U baliq tutdi, qo‘ziqorinlar yig‘ib, quritdi.
12 aprel kuni Sergey Lisitsin bahorgi bo‘ronlar oqibatini kuzatib, qirg‘oq bo‘ylab sayr qilib yurganida, yuztuban yotgan odamni ko‘rib qoldi. Notanish kimsa holsiz va hushsiz edi. Ma’lum bo‘lishicha, Vasiliy ismli bu baxtsiz odam Rus Amerikasiga ketayotgan transport kemasidan ekan. Kema teshilib, suv kira boshlagach, hamma qochib ketgan, uni esa o‘g‘li bilan unutib qoldirishgan ekan. Ko‘p o‘tmay, kemani uzoq bo‘lmagan joydan topishdi. Kemada 16 yoshli o‘smirdan tashqari ikkita ovcharka iti, mushuklar, 8 ta Xolmogor sigiri, bir buqa, 16 ta ho‘kiz, 26 ta qo‘y, oziq-ovqat zaxiralari, asbob-uskunalar, arpa va javdar urug‘lari, shuningdek, qurol-yarog‘, teleskop, ikkita durbin, samovar, qurilish va bog‘dorchilik anjomlari bor edi.
Yetti oylik yolg‘izlik «to‘ra»ning kalondimog‘ligi va dvoryanlik takabburligini butunlay uchirib yuborgandi. Bunday katta xo‘jalik va yana ikki juft chaqqon hamda mehnatkash qo‘llar bilan ular yoz davomida nafaqat uy va hammomni yangilashdi, balki sariyog‘, qaymoq, pishloq va tvorog tayyorlashni ham o‘rganishdi. Yer haydab, arpa va javdar hosilini yig‘ib olishdi. Dengiz va daryodan ko‘plab baliq ovlashni yo‘lga qo‘yishdi. Qo‘ziqorin, rezavorlar va shifobaxsh o‘tlarni yig‘ib, qayta ishlashni boshlashdi. Bir so‘z bilan aytganda, mehnat jamoasi bo‘lib yashay boshlashdi…
1857-yilda yozuvchi Aleksandr Sibiryakov Amur bo‘yidagi mis va oltin konining mehmondo‘st egasi Sergey Lisitsin bilan uchrashdi. Bu mis rudasi va oltin konlarini u bir vaqtlar yolg‘izlikda yurgan chog‘larida topgan edi. Hukumat Lisitsinni ushbu yerlarning boshqaruvchisi etib ham tayinlagandi. Uning «Jumavoy»i – Vasiliy ham yonida edi. Vasiliyning o‘g‘li Moskva universitetida tahsil olardi.
Peterburg universitetida esa bir paytlar isyonchi gusarni kimsasiz qirg‘oqqa tashlab ketgan o‘sha kema komandirining ikki o‘g‘li Lisitsinning hisobidan o‘qir edi. Sergey Lisitsin boy-badavlat insonga aylangach, keksa kapitanni izlab topdi, uni so‘nggi yo‘lga kuzatib, bolalarining barcha ta’minotini o‘z zimmasiga oldi.
Saidmurod Xolbekov
Raqobat qo‘mitasi tomonidan 2026 yilning dastlabki sakkiz oyida o‘tkazilgan tekshiruvlar davomida 73 nomdagi mahsulot sifat va xavfsizlik talablariga javob bermasligi aniqlandi. Bu haqda qo‘mita matbuot xizmati xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, qo‘mita hamkor tashkilotlar bilan birgalikda chakana savdo nuqtalarida sotilayotgan xalq iste’moli tovarlarining sifat va xavfsizlik talablariga muvofiqligini tekshirish uchun muntazam ravishda nazorat xaridlarini o‘tkazib kelmoqda. Xarid qilingan mahsulotlar akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalarda tekshirilib, ularning davlat standartlari hamda normativ-texnik hujjatlar talablariga mosligi baholanadi.
Xususan, 2026 yilning sakkiz oyida 60 turdagi jami 558 nomdagi mahsulot laboratoriya ekspertizasidan o‘tkazilgan. Natijada ulardan 73 nomdagisi belgilangan normativ-texnik talablarga javob bermasligi ma’lum bo‘lgan.
Ushbu mahsulotlarni savdo rastalaridan qaytarib olish va qonunchilikka muvofiq choralar ko‘rish uchun tegishli materiallar O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasiga yuborilgan.
Qonunchilik palatasi deputatlari bugungi majlisida moliyaviy jarimalarni qo‘llash tartibini yengillashtirishga qaratilgan qonun loyihasini uchinchi o‘qishda qabul qilib, Senatga yubordi.
Hujjatga ko‘ra, tadbirkorlar jarima solish to‘g‘risidagi qaror topshirilgan kundan boshlab bir oy ichida jarimaning 50 foizini ixtiyoriy to‘lasa, qolgan qismini to‘lashdan ozod etilishi mumkin.
Shuningdek, jarimani 6 oy davomida bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati nazarda tutilmoqda.
Agar jarima to‘g‘risidagi qaror bekor qilinsa yoki haqiqiy emas deb topilsa, noqonuniy undirilgan mablag‘ qaytariladi. Qaytarish kechiktirilgan taqdirda, Markaziy bank asosiy stavkasining uch yuzdan biri miqdorida foiz to‘lash tartibi joriy etiladi.
Hozircha bu qoidalar qonun loyihasida nazarda tutilgan, kuchga kirmagan.
O‘zbekistonda moda va dizayn sohasi uchun malakali mutaxassislar tayyorlashga ixtisoslashgan yangi davlat oliy ta’lim muassasasi tashkil etiladi.
Prezidentning 2026-yil 16-oktyabrdagi PQ–378-son qaroriga muvofiq, Toshkent xalqaro moda akademiyasi tashkil etiladi. Akademiya Yengil sanoatni rivojlantirish agentligi tizimida faoliyat yuritadi.
Yangi oliygoh Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti hamda Parij xalqaro moda akademiyasining qo‘shma ta’lim dasturi negizida tashkil etiladi.
Mazkur dasturda tahsil olayotgan barcha talabalar o‘qishini yangi akademiyada davom ettiradi. Bitiruvchilarga Toshkent xalqaro moda akademiyasining diplomi beriladi.
O‘quv jarayoni 2026/2027 o‘quv yilidan boshlanadi. Akademiyada xalqaro qo‘shma dasturlar bilan bir qatorda, mustaqil ta’lim dasturlari asosida bakalavr va magistrlar tayyorlashga ham ruxsat etiladi.
2027/2028 o‘quv yilidan boshlab to‘qimachilik, tikuvchilik, trikotaj va charm-poyabzal sohalarida korxonalar buyurtmasi asosida dual ta’lim joriy qilinadi. Bunda talabalar nazariy bilim olish bilan birga ishlab chiqarish jarayonlarida ham ishtirok etadi.
Shuningdek, yengil sanoat yo‘nalishidagi texnikumlarni muvaffaqiyatli tamomlagan, o‘rtacha bahosi akademiya belgilagan talabga javob beradigan bitiruvchilarga bakalavriatning uchinchi bosqichidan to‘lov-kontrakt asosida o‘qishni davom ettirish imkoniyati yaratiladi.
Akademiya bazasida davlat buyurtmasi asosida turli tashkilotlar uchun kiyim-bosh dizaynini ishlab chiqish va milliy brendlarni shakllantirish ham yo‘lga qo‘yiladi.
Qarorda xorijiy mutaxassislar va talabalarni jalb qilish uchun ko‘p martalik vizalar rasmiylashtirish tartibi ham nazarda tutilgan.
Bundan tashqari, 2028-yil yakuniga qadar davlat-xususiy sheriklik asosida 400 o‘rinli talabalar turar joyi quriladi. Ungacha akademiyaga o‘tkazilgan talabalar Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti yotoqxonasidan belgilangan tartibda foydalanishi mumkin.
Xorijda o‘zbek milliy taomlariga ixtisoslashgan restoran yoki oshxona tashkil etgan mahalliy tadbirkorlar ayrim xarajatlarining 50 foizigacha bo‘lgan qismini subsidiya sifatida qaytarib olishi mumkin.
Ushbu xizmat Turizm qo‘mitasi tomonidan my.gov.uz Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali bepul ko‘rsatiladi.
Subsidiya O‘zbekistonda davlat ro‘yxatidan o‘tgan va xorijda milliy restoran tashkil etgan tadbirkorlik subyektlariga ajratiladi.
Ariza topshirishda restoranning xorijiy davlatda ro‘yxatdan o‘tganini va binodan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, sanitariya va yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiqlik bo‘yicha ma’lumotlar taqdim etilishi kerak.
Shuningdek, restoranni tashkil etish bilan bog‘liq amalga oshirilgan xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar, zaruratga qarab O‘zbekistondan mahsulot yetkazib berilganini tasdiqlovchi ma’lumotlar va ularning rasmiy tarjimasi so‘ralishi mumkin.
Restoranning ichki va tashqi ko‘rinishini aks ettiruvchi fotosuratlar ham arizaga ilova qilinadi.
Ariza my.gov.uz portali orqali elektron shaklda yuboriladi va 18 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi. Ijobiy qaror qabul qilinsa, subsidiya mablag‘lari 7 ish kuni ichida tadbirkorning bank hisobvarag‘iga o‘tkaziladi.
Arizada kamchiliklar aniqlangan taqdirda, tadbirkorga ularni bartaraf etib, hujjatlarni qayta taqdim qilish imkoniyati beriladi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi huzuridagi «Sayg‘ochiy» kompleks landshaft buyurtma qo‘riqxonasida yovvoyi hayvonlarni suv bilan ta’minlash maqsadida beshta avtonom suv ichish tizimi o‘rnatildi.
Tashabbus Ekologiya qo‘mitasi tomonidan BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) va Global ekologik jamg‘arma (GEF) bilan hamkorlikda «Aral Sea Wetlands» loyihasi doirasida amalga oshirildi.
Suv resurslari cheklangan Ustyurt cho‘li sharoitida qo‘shimcha suv manbalarining mavjudligi sayg‘oqlar va mahalliy faunaning boshqa vakillarini saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega.
Avtonom tizimlar quyosh energiyasida ishlaydi va to‘liq avtomatlashtirilgan. Ularning har biri 3 kub metr sig‘imga ega suv havzalari, nasoslar, datchiklar va hisoblagichlar bilan jihozlangan. Bu markazlashgan elektr energiyasi va suv ta’minoti manbalariga doimiy ulanish zaruratisiz suvni barqaror yetkazib berish imkonini beradi.
Suv ichish tizimlari bilan bir qatorda hududga 10 ta kamera va 10 ta fototuzoq ham o‘rnatildi. Ular hayvonlarni sutka davomida kuzatish, harakatlanishi va suv ichish joylaridan foydalanishini qayd etish, shuningdek, populyasiyalar holatini keyingi monitoring qilish uchun ma’lumot to‘plash imkonini beradi.
Ustyurtning og‘ir tabiiy sharoitida yashaydigan sayg‘oqlar uchun qo‘shimcha suv manbalarining yaratilishi yovvoyi hayvonlar populyasiyalarini saqlash va tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Avtonom suv ichish tizimlarining o‘rnatilishi Ustyurtda bioxilma-xillikni asrash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlardan biri bo‘lib, zamonaviy kuzatuv vositalari orqali hayvonlar holatini monitoring qilish va zarur ma’lumotlarni to‘plash imkonini ham beradi.
