Bolalar kichikligida juda ko‘p savollar beradi. Ba’zida savollari shu qadar murakkab bo‘ladiki, aksariyat ota-onalar javob bera olmaydilar yoki qisqa, mazmunsiz javob bilan qutilib qo‘ya qoladilar. Mana shunaqa payt bolalar kitoblari yordamga keladi.

Bolalar beradigan qiziq savollarni qarang:

Podshoh qanday paydo bo‘ladi, men ham istasam podshoh bo‘la olamanmi?

Nega kimdur avtobusda yuradi, kimdur mashina haydaydi?

Nega ko‘l balchiq emas?

Kim xaritada mamlakatlarni bo‘lib chiqqan?

Nega biz o‘zbekmiz?

Siz kichkina bo‘lganingizda men qayerda edim?

Nega daraxtlarning oyog‘i (ildizi)  bo‘lsa-da bir joyda turaveradi?

Nega dinozavrlar hozir yo‘q?

So‘zlarni kim o‘ylab topgan?

Bir qarashda bolaning bunday savollariga javob bersa bo‘ladi, ya’ni shunchaki, lekin bu chindan yaxshi, savodli, qiziq va haqiqiy javob hisoblanadimi?

Bolalar kitobini izlayotganimda, yozayotganimda kichkintoyning mana shu kabi savollaridan bittasiga javob bera olishini istayman. Shunda ota-ona uchun ham, bola uchun ham foydali bo‘ladi, deb o‘ylayman.

Kitob ota-ona va bola orasidagi suhbatga sababchi bo‘lishi kerak. Bu yerda eng muhimi, suhbat ota-onaga muhim emas, balki bolani qiziqtiradigan mavzuda bo‘lishi kerak.

Shuning uchun “yomon bo‘lsang, jazosini olasan” mavzudagi kitoblarni yoqtirmayman. Chunki bola yomon bo‘lish niyatida xato qilmaydi yoki qiziqishlari yomonlik ustiga qurilgan bo‘lmaydi, bu ota-onaning dardi. Bola faqat va faqat dunyoni, odamlarni, o‘zini bilishga qiziqadi. Shu yo‘lda savollari va qiziqishlari cheksiz bo‘ladi. Kattalar farzandlarining shunday savollariga to‘g‘ri javob berishsa, bola uchun nafaqat manfaatli, ular nima yaxshi yoki yomon ekanligini anglaydi.

Sizning ham farzandingiz qiziq, noodatiy yoki g‘alati savollar berganmi? Shunday paytda siz qanday yo‘l tutasiz?

Dinara Mo‘minova, bolalar yozuvchisi

Source link

Immunitet – bu organizmning kasallik qo‘zg‘atuvchilar (virus, bakteriya, zamburug‘, parazit), zaharli moddalar va hatto ayrim saraton hujayralariga qarshi himoya tizimidir. U inson tanasidagi eng murakkab va aqlli tizimlardan biri hisoblanadi. Immunitet ikki asosiy turga bo‘linadi. Tug‘ma immunitet – inson tug‘ilganidan mavjud bo‘lgan himoya. Masalan, teri, shilliq qavatlar, oshqozon kislotasi. Orttirilgan immunitet – hayot davomida shakllanadi. Masalan, kasallikdan keyin yoki vaksina orqali.

Insonning immun tizimi zaiflashsa, tez-tez shamollash, charchoq, jarohatlarning sekin bitishi, allergiya, infeksiyalarga moyillik kuchayadi. Quyida immunitetni mustahkamlashning ilm-fan tomonidan tasdiqlangan 15 ta samarali usulini keltiramiz.

Uyqu

Olimlar aniqlashicha, uyqu immun hujayralar faoliyatini tiklaydi. Kam uxlaydigan odamlar viruslarga tezroq chalinadi. Katta yoshlilar: 7-9 soat, o‘smirlar: 8-10 soat uxlashlari kerak.

Uyqu paytida organizm yallig‘lanishni kamaytiradi, antitanachalar ishlab chiqaradi, immun xotirasini mustahkamlaydi. Doimiy uyqusizlik kortizolni oshiradi, bu esa immunitetni susaytiradi.

Oqsilga boy ovqat  

Immun hujayralar oqsildan quriladi. Oqsil yetishmasa, organizm infeksiyalarga qarshi kurasha olmaydi. Foydali ozuqalar: tuxum, baliq, tovuq go‘shti, mosh, loviya, qatiq, yong‘oq. Ayniqsa aminokislotalar antitanacha hosil bo‘lishida muhimdir.

C vitamini

Cvitamini antioksidant, immun hujayralarni himoya qiladi, infeksiya davomiyligini qisqartirishi mumkin. Limon, apelsin, qizil bulg‘or qalampiri, qoraqat, kivi, karam iste’mol qilish tavsiya qilinadi

Ammo C vitamini “mo‘jiza” emas. U immunitetni qo‘llab-quvvatlaydi, xolos.

D vitamini

Ushbu vitamin immun tizimi uchun juda muhim. U yetishmasa, virusli kasalliklar xavfi oshadi, suyaklar zaiflashadi, yallig‘lanish kuchayadi. Quyosh nuriga to‘yinish, yog‘li baliq, tuxum sarig‘ini iste’mol qilish maqbul yo‘l. Ko‘plab olimlar ta’kidlashiga ko‘ra, D vitamini yetishmasligi immunitetning pasayishi bilan bog‘liq.

Jismoniy faollik

Me’yordagi sport qon aylanishini yaxshilaydi, immun hujayralarni faollashtiradi va yallig‘lanishni kamaytiradi. Bu borada tez yurish, velosiped haydash, suzish, yengil yugurish eng samarali ta’sir choralaridir. Haftada kamida 150 daqiqa faollik tavsiya etiladi. Ammo ortiqcha mashq, aksincha immunitetni vaqtincha tushirishi mumkin.

Stress

Surunkali stress immunitetning eng katta dushmanlaridan biri. Stress vaqtida kortizol ko‘payadi, yallig‘lanish buziladi, immun hujayralar sustlashadi. Foydali usullar: meditatsiya, tabiat qo‘ynida sayr, nafas mashqlari, ijod, yaxshi muloqot.

Ichak mikroflorasini yaxshilash

Olimlar immunitetning katta qismi ichak bilan bog‘liqligini aytishmoqda. Foydali bakteriyalar zararli mikroblarni to‘xtatadi. Qatiq, tuzlangan sabzavotlar, tuzlangan karam, kletchatkaga boy ovqatlar iste’mol qilish kerak.

Shakar

Ortiqcha shakar yallig‘lanishni kuchaytiradi, semirishga olib keladi, immun tizimini susaytiradi. Ayniqsa gazli ichimliklar va tez tayyorlanadigan shirinliklar xavfli.

Suv

Suvni bejiz obi hayot demaydilar. Suv limfa aylanishini ta’minlaydi, toksinlarni chiqaradi, shilliq qavatlarni namlaydi. Suvsizlanish immun himoyasini pasaytirishi mumkin.

Tamaki va spirtli ichimlikdan voz keching

Chekish o‘pkani shikastlaydi, immun hujayralarga zarar yetkazadi, infeksiya xavfini oshiradi. Tamaki tutuni hatto passiv chekuvchilarga ham zarar.

Ortiqcha alkogol immun hujayralarni zaiflashtiradi, jigarga zarar beradi, infeksiyalarga moyillikni oshiradi.

Vaksinatsiya

Vaksina immun tizimini “mashq qildiradi”. U xavfli infeksiyalarga qarshi himoya tayyorlaydi, og‘ir asoratlar xavfini kamaytiradi. Bu immunitetni mustahkamlashning eng kuchli ilmiy usullaridan biridir.

Toza havo va quyosh

Toza havoda yurish stressni kamaytiradi, o‘pka faoliyatini yaxshilaydi, D vitamini paydo bo‘lishiga yordam beradi. Ayniqsa ertalabki sayr foydali.

Me’yoriy vazn

Semirish surunkali yallig‘lanishni keltirib chiqaradi. Bu esa diabet, yurak kasalliklari, immunitet zaiflashishiga olib keladi.

Gigiyena

Oddiy qo‘l yuvish ham kuchli himoya vositasidir. To‘g‘ri gigiyena virus tarqalishini kamaytiradi, ichak infeksiyalaridan himoya qiladi.

Immunitet haqida yana muhim haqiqatlar

“Immunitetni bir kunda oshirish” mumkin emas. Bu uzoq muddatli hayot tarzi natijasidir.

Mo‘jizaviy dori yo‘q. “Immunitetni 100% ko‘taradi” degan mahsulotlarning ko‘pi reklama. Ishonavermang.

Ortiqcha vitamin ham xavfli. Ayniqsa, D vitamini, A vitamini, temir moddasi me’yordan ortiq bo‘lsa zarar keltirishi mumkin.

Ruhiy holat ham muhim. Ko‘tarinkilik va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash immunitetga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi haqida tadqiqotlar bor. Sog‘lom immunitet – bu faqat kasal bo‘lmaslik emas, balki kuchli energiya, yaxshi kayfiyat, uzoq umr, tez tiklanish deganidir.

A.Fathullayev

Source link

2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan texnikumlar soni 712 taga yetdi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.

Qayd etilishicha, texnikumlar eng ko‘p Qashqadaryo viloyatida joylashgan. Hududda jami 71 ta texnikum faoliyat yuritmoqda. Undan keyingi o‘rinlarni Samarqand va Andijon viloyatlari egallagan. Samarqandda 70 ta, Andijonda esa 69 ta texnikum mavjud.

Jumladan, texnikumlar soni hududlar kesimida quyidagicha:

Qashqadaryo viloyati — 71 ta;
Samarqand viloyati — 70 ta;
Andijon viloyati — 69 ta;
Farg‘ona viloyati — 66 ta;
Surxondaryo viloyati — 57 ta;
Toshkent viloyatida ham 57 ta;
Navoiy viloyati — 27 ta;
Sirdaryo viloyati — 26 ta;
Toshkent shahrida esa 37 ta;
Qoraqalpog‘iston Respublikasi — 53 ta;
Namangan viloyati — 53 ta;
Buxoro viloyati — 47 ta;
Xorazm viloyati — 43 ta;
Jizzax viloyati — 36 ta.

Source link

Bugun «Sifatli davlat boshqaruvi» dasturi doirasidagi forumda eng namunali xodimlar e’tirof etildi. Prezidentimiz barcha g‘oliblarning lavozimini darhol bir pog‘onaga ko‘tarib, ularni rahbar kadrlar zaxirasiga kiritishni taklif qildi:

Maqsud Bolibekov (Tog‘-kon va geologiya vazirligi) — Eng namunali rahbar;
Fazliddin Mo‘minov (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi) — Eng namunali ma’muriy xodim;
Shoxmirzo Umarov («O‘zatom» agentligi) — Eng namunali mutaxassis;
Ummatoy Yo‘ldosheva (Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi) — Eng namunali ayol xodim;
Akbarxon Sobirxonov (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi) — Eng namunali iste’dodli yosh xodim;
Mirsaid Raxmatov (Adliya vazirligi) — Inson resurslari bo‘yicha eng namunali xodim.

“Ularning teran fikrlashi, o‘z ustida ishlashi va innovatsion yondashuvi hammaga o‘rnak bo‘lishi kerak“, — dedi davlatimiz rahbari.

Prezident keyingi safar faqat g‘oliblarni emas, samarasiz ishlayotgan idoralarni ham “sahna“ga chiqarishini ta’kidladi:

“Keyingi safardan boshlab ro‘yxatning oxirida qolgan davlat idoralari nomini ham ochiq aytamiz. Oqsayotgan tashkilotlar bundan jiddiy xulosa chiqarishi kerak!“

Aytish joizki, davlat tizimida endi “ko‘zbo‘yamachilik“ emas, haqiqiy natija va intellektual salohiyat qadrlanmoqda.

Source link

Toshkent shahri va Toshkent viloyatida huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan o‘tkazilgan keng ko‘lamli tezkor tadbirlar «qora bozor»ning yana bir jirkanch tarmog‘ini fosh qildi. Yoshlarning hayoti va sog‘lig‘iga jiddiy tahdid soluvchi, giyohvandlikka tenglashtirilgan kuchli ta’sir qiluvchi dori vositalarini noqonuniy sotish bilan shug‘ullangan shaxslar qo‘lga olindi.

Toshkent shahrida o‘tkazilgan maxsus operatsiya davomida muqaddam sudlangan R.A. o‘z «faoliyatini» yana davom ettirishga urindi. U fuqaro K.K.ga (u ham muqaddam sudlangan) miqdori jihatidan kichik bo‘lmagan partiyani — 90 dona «Tropikamid» va 448 dona «Regapen»ni 4 000 AQSh dollari evaziga sotayotgan paytda ashyoviy dalillar bilan qo‘lga olindi. Bu shunchaki oldi-sotdi emas, balki yuzlab yoshlarning taqdirini «savdoga qo‘yish» edi.

Huquq-tartibot organlarining tezkorligi natijasida Qibray tumanida ham noqonuniy muomala tarmog‘i uzildi. Fuqaro A.Z. navbatdagi «mijoziga» «Tropikamid»ni 1,1 million so‘mga sotayotgan vaqtida qo‘lga olindi. Tintuv jarayonida uning xonadonidan yana o‘nlab dona «Tropikamid» va «Regapen» nomli kuchli ta’sir qiluvchi dori vositalari ashyoviy dalil sifatida olindi. Jinoyatchi o‘z uyini «kuchli ta’sir qiluvchi vositalar ombori»ga aylantirib olgani ma’lum bo‘ldi.

Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining 251-1-moddasi (giyohvandlik vositalari, ularning analoglari yoki psixotrop moddalar hisoblanmaydigan kuchli ta’sir qiluvchi moddalarni targ‘ib qiluvchi mahsulotni tayyorlash, tarqatish, reklama qilish, namoyish etish yoki bunday moddalarni yoxud zaharli moddalarni qonunga xilof ravishda muomalaga kiritish) bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atildi. Hozirda tergov harakatlari olib borilmoqda.

Ayblanuvchilarni endi nafaqat jarima, balki uzoq muddatli ozodlikdan mahrum qilish jazosi kutmoqda. Huquqni muhofaza qiluvchi idoralar ogohlantiradi: yoshlarning kelajagini zaharlovchi har qanday noqonuniy harakatning oxiri panjara ortida yakun topadi. «Oson pul» ilinjidagilar buni unutmasliklari kerak.

Source link