Siyosat
«Nahotki butun boshli ulkan saltanatning taqdiri shu odamga qolgan bo‘lsa?..»
Bo‘sh vaqt topishim bilan o‘qilishi uchun o‘z navbatini kutib turgan kitoblarimga qaytaman. Shu kunlarda sotib olgan bir nechta xaridim orasida Nursulton Nazarboyevning «Moya jizn ot zavisimosti k svobode» degan kitobi e’tiborimni tortdi.
Men yoshligimdan taniqli siyosatsatchilar, davlat rahbarlari, bosh vazirlarning memuarlarini o‘qishni juda xush ko‘raman. Judayam. Parda ortida yashiringan hayotiy sahnalar va voqealarni kuzatgim, ular haqida bilgim keladi.
Nursulton Nazarboyev kitobida sobiq SSSRning parchalanishi, Belovej o‘rmonidagi voqealar tahlili bor.
U SSSRning birinchi va so‘nggi prezidenti Mixail Gorbachyov haqida ko‘p yozgan, Rossiyaning birinchi prezidenti Boris Yelsinga o‘z simpatiyalarini yashirmagan. Shu bilan birga, ularning ikkisi o‘rtasida bo‘lgan mojaro va kelishmovchiliklarni ochiqdan-ochiq ko‘rsatib bergan.
Siyosatning nayranglari qiziq ekan. Urussiyaning Sverdlov viloyati obkomi rahbarining Moskvaga olib kelinishida bosh rolni o‘ynagan va uni qo‘llagan, avval Markaziy qo‘mita kotibi, so‘ng Moskva gorkomining birinchi kotibi qilib qo‘ygan bo‘lsa ham, uning o‘ziga qarshi chiqqan. Keyin esa Gorbachyovni ham taxtidan itarib yubordi.
Boris Yelsin bilan kechgan bir suhbatni Nazarboyev shunday ta’riflagan: Yelsin yoshligida temir yo‘lda falokatga uchragan, poyezd relsdan chiqib ketgan ekan, ko‘p odam voqea joyida halok bo‘lgan, Yelsin esa qo‘lining ikki barmog‘idan ayrilgan ekan (chindan ham Boris Yelsinning panjasida ikki barmog‘i yo‘q edi).
U Gorbachyov bilan ziddiyatga borganida, Yelsinni tunda noma’lum kimsalar muzdek suvga uloqtirishgan, bazo‘r sohilga chiqib olgan ekan.
Nazarboyevning hokimiyatga kelishida ustozi, Qozog‘istonning juda mashhur va kuchli rahbari, Qozog‘iston Respublikasiga qariyb 25 yil rahbarlik qilgan Dinmuhammad Ahmedovich Kunayev asosiy rolni o‘ynagan. U Sharof Rashidov bilan ham ko‘p yillar yelkadosh bo‘lib birga ishlagan.
Xususan, Kunayev Gorbachyovni yoqtirmagan va u to‘g‘risida gapirganda: «bu yosh yigit» deb murojaat qilardi.
Albatta, Kunayev Brejnev davrinining odami edi, Gorbachyovni esa xush ko‘rmagan.
Nazarboyevning nazarida, Kunayevning bosh fojiasi umri bo‘yi sadoqat ila xizmat qilgan kommunistik partiyaning tarix chiqindixonasiga qulaganini sezmaganidir.
Nursulton Abishevichning fikr-mulohazalari, tanqidiy qarashlari, ichki muammoni ko‘tarib chiqishi, Kunayevga unchalik ham yoqmasdi. O‘rtada Dimash Axmedovich bilan Nazarboye mojarosida Qozog‘iston Fanlar Akademiyasi rahbari Asqar Kunayevni (Kunayevning ukasi) hukumat majlisida tanqid qilgani jiddiy o‘rin tutgan. Va Kunayev&Nazarboyev orasida keskin sovuqlikka sabab bo‘lgan. Xullas, yangi supurgi yangicha supurishni boshlagan.
Nazarboyev o‘z kitobida Jeltoksan, ya’ni dekabr voqealariga o‘z qarashlarini bayon etkan. Birinchi kotib Kunayev va Sovmin raisi Nazarboyev o‘rtasida chidab bo‘lmas ziddiyat yuzaga keladi, shunda uning ustidan Moskovga arz qilib boradi. Gorbachyov, «sizning ustingizdan ham ko‘p shikoyatlar tushyapti, istasangiz kotiblarni yig‘ib, plenum qilamiz», deydi. 74 yashar Kunayev: «Kerak emas, men o‘zim ariza beraman», deb Olmaotaga qaytadi. Mixail Sergeyevich undan o‘rniga kimni qo‘yish mumkinligini so‘raganida, Qozog‘iston rahbariyatida bizga munosib qozoq millatiga mansub rahbar yo‘q, degan ekan. Va boshqa kadrni, ruslardan qo‘yish kerak, deganini yozgan. Alal oqibat qisqa muddatda oliy hokimiyatga tasodifiy odam – Gennadiy Kolbin kelgan. Ulyanovsk viloyati obkomining birinchi kotibi Kolbinning tayinlanishi uchun Markaziy Ijro Komitetining plenumi 18 daqiqa davom etgan, xolos. Hech kim lom-lim demagan, muhokama-munozara bo‘lmagan!
Qaysidir ma’noda Markaz tomonidan hokimiyatga aynan Kolbinning qo‘yilishi boshqa respublikalarda milliy hissiyotlarni junbishga keltirdi va bu milliy uyg‘onishning boshlanishi bo‘ldi, desak bo‘ladi. Bu sho‘ro hukumati quyoshining botishidan birinchi darak edi.
Kitobda menga yoqqan yana bir jihat, bu – Nazarboyevning dunyo mansabdorlari va hukmdorlari bilan uchrashuvlarini yod etishi bo‘ldi. Xususan, AQShga borganida Amerika prezidenti Jorj Bush (to‘ng‘ichi) uni Oq uyga taklif qilgani, o‘zining dunyoga mashhur dumaloq kabinetida qabul qilganini yozgan.
Bushning dam olish xonasiga kirishganida, kompyuter turgan ekan. Bush maqtanib: hozir hamma kompyuter ishlatyapti, men ham oldim, ishlashni o‘rganyapman, degan. Nazarboyev e’tibor berib, xonada ko‘pgina bolalar o‘yinchog‘i yoyilib yotgani ham ko‘rgan.
Bush: – Bu xonaga nabiralarim ham ko‘p kirib o‘ynashadi.
Nazarboyev: – Mening ham nevaralarim ko‘p, degan gapiga prezident Bush yerdan bitta o‘yinchoq olib sovg‘a qilgan.
Keyinroq yana bir savat tennis koptogi va talaygina bolalar o‘yinchog‘ini sovg‘a qilib yuborganini yozgan.
So‘ng prezident Bush, davlat kotibi Jeyms Beyker bilan Oq Uy oldidagi maysada sayr qilishganini eslaydi. Shunda u: Jeyms, biz saylovlarda yutamiz-a? Ha, albatta, deb javob Beyker.
Chunki Bushning saylovda yutishi aniq-tiniq edi.
Iroqdagi «Cho‘ldagi Bo‘ron» operatsiyasi tugagan. Iroq mag‘lub bo‘lgan. Amerikalik siyosatchilar ham, xalq ham eyforiyada edi. Lekin saylovda kutilmaganda janob Bush Bill Klintonga yutqazdi. Klinton bilan bo‘lgan bir voqeani Nazarboyev shunday eslaydi.
Klinton istefoga chiqqach, Qozogistonga keldi. Nazarboyevning qulog‘iga: Iltimos, menga saksofon sovg‘a qilmang, deb pichirlabdi (chunki bu cholg‘u asbobidan shu qadar ko‘p to‘yib ketgan ekan).
Muallif Klinton bilan bog‘liq yana bir noqulay vaziyat to‘g‘risida yozadi. Nazarboyev Klintonning Qozog‘istonga tashrifi chog‘ida rasmi tushirilgan to‘qilgan gilamcha sovg‘a qilgan. Undagi rasm ham yaxshi chiqqan. Keyin Oq uyga yana bir borganida ayron bo‘ladi. O‘sha gilam qabulxona polida to‘shalgan ekan, kotiba qiz bemalol bosib yuribdi! Amerikaliklar bunga e’tibor berishmas ekan! Juda qiziq xalq-a?
Nazarboyev kitobda, shuningdek, munkillab qolgan, yuzida qoni yo‘q, befayz bo‘lib qolgan MK Bosh kotibi Konstantin Ustinovich Chernenkoni hukumat rahbari lavozimiga qo‘yilishida suhbat uchun oldiga kabineti emas, SKBning birinchi shifoxonasiga borganini yozadi. Bechora Chernenko harakatlanaman deb uning ko‘z oldida yiqilib tushgan. O‘shanda Nazarboyev 44 yoshda bo‘lgan. «Nahotki butun boshli ulkan saltanatning taqdiri shu odamga qolgan bo‘lsa?..» deb xayolidan o‘tkazadi u.
Siyosatchilarning hayotligida memuarlar yozishi kamdan-kam kuzatiladi. Bu mardlik! Odatda, olamdan o‘tganlaridan keyin bunday kitoblar chiqariladi. Yoki hatto chiqmaydi ham. Nursulton Nazarboyevning shu jur’ati e’tirofga loyiq. Men atayin shaxsni maqtamayapman yoki tanqid qilmayapman, zero unga tarixning o‘zi baho beradi.
Kitobni o‘qishni tavsiya qilaman. Juda qiziq.
Sherzod Qudratxo‘ja.
Siyosat
O‘zbekiston mintaqaviy barqarorlik va xavfsizlikni tiklash bo‘yicha AQSh-Eron kelishuvini qo‘llab-quvvatlaydi
O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi AQSh va Eron o‘rtasida o‘zaro anglashuv memorandumining imzolanishini olqishlab, uni taranglikni yumshatish, hozirgi murakkab xalqaro vaziyatda mintaqada xavfsizlik va barqarorlikni tiklash yo‘lidagi yirik diplomatik yutuq sifatida tavsiflangan bayonot berdi.
Foto: Sputnik/Avenir Develdeev
Tashqi ishlar vazirligi rasmiy bayonotida AQSh va Eron rahbariyatining muhim pallada ko‘rsatgan siyosiy iroda va uzoqni ko‘zlab ko‘rsatganini yuqori baholadi. Vazirlikning qayd etishicha, yangi erishilgan kelishuvlar uzoq vaqtdan beri kutilgan, keng xalqaro hamjamiyat intiqlik bilan kutilayotgan tinch yo‘l bilan yechim topish uchun asos yaratadi.
Bayonotda, shuningdek, Pokiston va Qatar tomonidan Turkiya, Saudiya Arabistoni, Misr va boshqa mintaqaviy sheriklarning konstruktiv sa’y-harakatlari bilan birga, ushbu muhim tushunishga erishish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishga yordam bergan muhim diplomatik hissalar ham yuqori baholandi.
O’zbekiston oldinga qarab muzokaralarning konstruktiv davom etishi va samarali amalga oshirilishiga umid bildirdi. Tashqi ishlar vazirligi xalqaro huquq, oʻzaro hurmat va barcha tomonlar manfaatlarini hisobga olish tamoyillari asosida nizolarni diplomatik kanallar orqali hal etish barqaror jahon tinchligi va xavfsizligini taʼminlashning muhim talabi boʻlib qolishi haqidagi pozitsiyasini yana bir bor taʼkidladi.
Diplomatik yutuq mintaqadagi so’nggi o’zgarishlardan so’ng sodir bo’ldi, bu erda Qo’shma Shtatlar Prezident Donald Trampning ko’rsatmasidan keyin Hormuz bo’g’ozi orqali yuk tashish bo’yicha operativ cheklovlarni bekor qildi.
Siyosat
Oʻzbekiston rasmiy aʼzo boʻlganidan keyin yangi taraqqiyot banki va infratuzilma portfelini rejalashtirmoqda
Prezident Shavkat Mirziyoyev Toshkent xalqaro investitsiya forumida ishtirok etish uchun Toshkentga kelgan Yangi taraqqiyot banki (YTB) prezidenti Dilma Russev bilan ikki tomonlama muzokaralar o‘tkazdi. Oliy darajadagi muhokamalarda O‘zbekiston xalqaro moliya institutlarida aktsiyador sifatida rasman tan olinganidan so‘ng tizimli hamkorlik asoslarini yaratish masalalariga e’tibor qaratildi.
Sessiyada Prezident Russef O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan tub ijtimoiy-iqtisodiy va tarkibiy islohotlarga yuksak baho berdi. U ko‘p tomonlama moliya institutining mamlakatlarning strategik rivojlanish maqsadlari va farovonlik tashabbuslarini bevosita institutsional sheriklik orqali qo‘llab-quvvatlashga sodiqligini tasdiqladi.
Uchrashuv tomonlar O‘zbekistonning Yangi Taraqqiyot bankiga rasmiy a’zo bo‘lishi, uning 10-aksiyadori va Markaziy Osiyo mintaqasidagi birinchi vakiliga aylanganini nishonlashi bilan alohida ahamiyatga ega bo‘ldi. Ushbu muhim bosqichdan foydalanish uchun janob Mirziyoyev va janob Russev NDB ekspert missiyasini qoʻshma investitsiya operatsiyalarining keng qamrovli, oʻrta muddatli portfelini ishlab chiqish uchun safarbar qilishga kelishib oldilar.
Kelgusi loyiha quvuri energetika infratuzilmasi, suv resurslarini boshqarish va transport tarmoqlari kabi asosiy tarmoqlar bo‘ylab barqaror rivojlanishga ustuvor ahamiyat beradi. Hamkorlik, shuningdek, muhandislik infratuzilmasi, xususiy sektor va ijtimoiy rivojlanish tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash uchun moliyalashtirish mexanizmlarini kengaytiradi.
Bundan tashqari, ikki davlat rahbarlari NDBning mintaqaviy aloqalarni yanada kengaytirishga qaratilgan transchegaraviy transport va logistika loyihalarida ishtirok etishining muhim ahamiyatini ta’kidladilar. O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonini jadallashtirish maqsadida Bank resurslarini amalga oshirilayotgan atrof-muhitni o‘zgartirish dasturiga integratsiyalashga alohida e’tibor qaratildi. Shuningdek, tomonlar kelgusi yillarda O‘zbekistonda Yangi Taraqqiyot Bankining yirik tashkiliy tadbirlarini o‘tkazish bo‘yicha dastlabki rejalarni ham ko‘rib chiqdilar.
O‘zbekiston Prezidenti Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva Toshkent xalqaro investitsiya forumida ishtirok etish uchun Toshkentga kelgan Rossiya Bosh vaziri Mixail Mishustin bilan uchrashdi.
Foto: Saida Mirziyoeva/Telegram
Mirziyoyevaning soʻzlariga koʻra, muzokaralarda asosan ikki davlat oʻrtasidagi savdo-iqtisodiy hamkorlikni kengaytirish masalalari muhokama qilingan.
“O‘zbekiston va Rossiya o‘rtasidagi munosabatlar jadal rivojlanishda davom etmoqda”, — deb yozdi Saida Mirziyoyeva o‘zining Telegram’dagi kanalida va ayni paytda biznes, infratuzilma va madaniyat kabi muhim sohalarda ko‘plab qo‘shma loyihalar amalga oshirilayotganini ta’kidladi.
Muzokaralar ikki tomonlama oliy darajadagi bir qancha tadbirlar oldidan o’tkazilmoqda. Hukumatlararo qoʻshma qoʻmita va mintaqaviy kengashlarning navbatdagi yigʻilishlari yaqin kunlarda oʻtkazilishi kutilmoqda.
Mirziyoyeva xonim ushbu boʻlajak tadbirlar ikki tomonlama hamkorlikning barcha yoʻnalishlariga yanada turtki berishiga ishonch bildirdi.
Ko‘ksaroy qarorgohida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va Albaniya Respublikasi Prezidenti Bayram Begay rasmiy delegatsiyalar ishtirokida muzokara o‘tkazdilar.
Ikki davlat o‘rtasida amaliy hamkorlikni yanada mustahkamlash istiqbollari ko‘rib chiqildi.
Uchrashuv avvalida davlatimiz rahbari O‘zbekiston va Albaniya munosabatlari tarixida ilk bor o‘tkazilayotgan ushbu sammit alohida ahamiyatga ega ekanini, uning ikki tomonlama hamkorlikni sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqishini qayd etdi.
Siyosiy muloqot va turli darajadagi aloqalar faollashgani mamnuniyat bilan qayd etildi. BMT va boshqa xalqaro tuzilmalar doirasida tomonlar bir-birini qo‘llab-quvvatlab kelmoqda.
Tovar ayirboshlashni kengaytirishga, agrosanoat majmui, “yashil” energetika, geologiya, axborot texnologiyalari va raqamlashtirish, turizm hamda boshqa muhim sohalarda keng ko‘lamli kooperatsiya dasturini tayyorlashga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekiston mahsulotlarini Janubiy Yevropa va O‘rta yer dengizi bozorlariga chiqarishda logistika xabi sifatida Albaniyaning Durres portidan foydalanish imkoniyatlari o‘rganiladi.
Iqtisodiy va investitsiyaviy hamkorlikning huquqiy asoslarini kengaytirish muhimligi alohida ta’kidlandi.
Hamkorlikning iqtisodiy kun tartibini ilgari surish maqsadida Hukumatlararo komissiyani tashkil etish va uning birinchi yig‘ilishini joriy yilda Toshkent shahrida o‘tkazishga kelishib olindi.
Madaniy-gumanitar sohada tomonlar o‘zaro Madaniyat kunlari, kino namoyishlari, ko‘rgazma va ijodiy safarlarni tashkil etish muhimligini ta’kidladilar.
Yetakchilar mintaqaviy va xalqaro kun tartibidagi dolzarb masalalar yuzasidan ham fikr almashdilar.
Oliy darajadagi muzokaralar yakunida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va Albaniya Respublikasi Prezidenti Bayram Begay Faxriy mehmonlar xiyobonida birgalikda daraxt ekdilar.
Ushbu marosim ikki mamlakat xalqlari o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuv mustahkamlanib borayotgani, O‘zbekiston – Albaniya ko‘p qirrali munosabatlarini rivojlantirishda yangi bosqich boshlanganining ramzi bo‘ldi.
Toshkent xalqaro investitsiya forumi doirasida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev AQSh Eksimbanki prezidenti va raisi Jon Yovanovich hamda Xalqaro moliyaviy taraqqiyot korporatsiyasi («DFC») bosh ijrochi direktori Ben Blek bilan uchrashuv o‘tkazdi. Bu haqda Prezident matbuot xizmati xabar berdi.
Qayd etilishicha, uchrashuv avvalida amerikalik mehmonlar davlatimiz rahbariga AQSh Prezidenti Donald Trampning samimiy salomi va ezgu tilaklarini yetkazdi. Tomonlar iqtisodiy va investitsiyaviy hamkorlikning ustuvor yo‘nalishlarini muhokama qildi.
Muzokaralarda AQShning yetakchi moliyaviy institutlari ishtirokida infratuzilmani rivojlantirish, muhim minerallarni o‘zlashtirish, energetika, sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish va raqamlashtirish sohalaridagi strategik loyihalarni moliyalashtirish masalalari atroflicha ko‘rib chiqildi.
Uchrashuvda «Eksimbank» bilan energetika tarmog‘ini modernizatsiya qilishga qaratilgan qo‘shma loyihalarni jadallashtirish bo‘yicha kelishuvga erishildi. Shuningdek, mahalliy tadbirkorlarning ustuvor sohalardagi tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash maqsadida eksport kreditlari mexanizmlarini yanada kengaytirish masalasiga alohida e’tibor qaratildi.
«DFC» korporatsiyasining sog‘liqni saqlash sohasidagi loyihalarni moliyalashtirish, energetika tizimi va infratuzilmani modernizatsiya qilish uchun qo‘shma investitsiya platformasini ishga tushirish bo‘yicha takliflari ham qo‘llab-quvvatlandi.
Tomonlar hamkorlikni yangi bosqichga olib chiqish uchun investitsiya va texnologiyalarga asoslangan loyihalarni amalga oshirishni tezlashtirish zarurligini ta’kidladi. Jumladan, Toshkent shahrida yangi xalqaro aeroport qurish, Farg‘ona viloyatida zamonaviy tibbiyot majmuasini tashkil etish, raqamli bankni ishga tushirish, data-markazlar va quruq portlar barpo etish loyihalari muhokama qilindi.
Uchrashuv yakunida muhokama qilingan investitsiyaviy va texnologik loyihalarni ilgari surish maqsadida qo‘shma «yo‘l xaritasi»ni qabul qilishga kelishib olindi.
Inflatsiya pasayishi sekinlashsa, monetar siyosatni yanada qat’iylashtirishga tayyor turish kerak
Namanganda IIB tergovchisi nomusga tegish jinoyatini “yopib” yuborgani uchun 3 yilga ozodlikdan mahrum qilindi
Turkiyada o‘ldirilgan o‘zbek ayollari: fojia qayerda boshlanyapti?
-
Siyosat4 days ago
«Ushbu masalani shaxsan nazoratimga oldim» — Saida Mirziyoyeva giyohvandlikka qarshi kurash haqida
-
Jamiyat5 days agoFarg‘onada 1 kilogrammdan ortiq gashish olib ketayotgan shaxs qo‘lga olindi
-
Mahalliy5 days ago
my.gov.uz — 35 yilda odamlarning vaqtini qaytarib berdi!
-
Sport4 days agoEron Amerikaga bordi, Osiyo Yevropaning ta’zirini berayotir – JCh kundaligi
-
Mahalliy5 days ago
Quyoshda turgan suvning ta’mi emas, tarkibi o‘zgaradi… bu esa juda xavfli
-
Jamiyat5 days agoToshkentda renovatsiyaning birinchi bosqichi boshlandi
-
Dunyodan3 days ago
Dunyo bo’ylab qochqinlar soni 10 yil ichida birinchi marta kamaydi.
-
Iqtisodiyot1 day ago
Toshkentda YIBning mintaqaviy vakolatxonasi ochildi