Dunyodan
G’azo qirg’inida 250 dan ortiq O’zbekiston fuqarosi ishtirok etgan – Al-Jazira
G’azo urushi fonida Isroil armiyasidagi xorijliklar masalasi xalqaro miqyosda jiddiy bahs-munozaralarga sabab bo’lmoqda. Isroilning Hathracha nodavlat tashkiloti OAVga taqdim etgan ma’lumotlarga ko’ra, Isroil armiyasida xizmat qilayotgan 50 mingdan ortiq askar kamida bitta fuqarolikka ega.
Maʼlumotlarga koʻra, eng katta guruh Amerika fuqarolari boʻlib, 12 mingdan ortiq askar Amerika pasportiga ega. Shuningdek, Fransiya, Rossiya, Ukraina, Germaniya, Buyuk Britaniya, Braziliya, Kanada va boshqa davlatlar fuqarolari ham xizmat qilayotgani qayd etilgan. Bu raqamlar 2025 yil mart oyiga to’g’ri keladi.
Al-Jazira taqdim etgan ro‘yxatga ko‘ra, G‘azoga qarshi urushda 264 nafar O‘zbekiston fuqarosi Isroil qo‘shinlari safiga qo‘shilgan. Gazetaning yozishicha, ular ikki fuqarolikka ega. Bundan tashqari, yana besh nafar fuqaro bir nechta viloyatlar (jumladan, O‘zbekiston) fuqarolaridir.
Shuningdek, MO davlatlaridan:
Qozog‘iston – 189 kishi (ikki fuqarolik), 3 kishi (ko‘p millatli). Qirgʻiziston — 52 kishi (ikki fuqarolik), 3 kishi (koʻp millatli). Turkmaniston – 31 kishi (ikki fuqarolik), 2 kishi (ko’p millatli). Tojikiston – Isroil armiyasi tarkibida sakkiz nafar fuqaro (ikki fuqarolik) janglarda qatnashgan.
Isroil qonunlariga ko’ra, chet elda yashayotgan ikki fuqaroligi uchun harbiy xizmat majburiy emas va aksariyat hollarda bu ixtiyoriy qarordir. Ba’zi huquqshunoslar ixtiyoriy xizmat fakti javobgarlikni oshirishi mumkinligini ta’kidlaydilar.
Xalqaro huquqqa ko’ra, urush jinoyatlari uchun da’vo muddati yo’q. Natijada, potentsial jinoyatlar uchun javobgarlik yillar o’tib qo’llanilishi mumkin.
O‘zbekiston qonunchiligiga ko‘ra, nizoli davlatning fuqarosi yoki harbiy a’zosi hisoblanmaydigan, o‘zi nazorati ostidagi nizoli davlat hududida doimiy istiqomat qilmaydigan yoki biron-bir davlat tomonidan rasmiy vazifalarni bajarishga ruxsat berilmagan davlat fuqarolarini boshqa davlat hududida yoki o‘z tomonida qurolli mojaro yoki harbiy amaliyotda qatnashishga moddiy yoki boshqa shaxsiy manfaatlar uchun yollash besh yildan kam bo‘lmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi. 10 yilgacha.
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining fuqaroligini tan olmasligi aniqlangan.
Amalda, deydi ekspertlar, ayblovlar siyosiy muhitga bog’liq. Jamoatchilik fikri va siyosat kuchaygani sari, turli mamlakatlardagi inson huquqlari tashkilotlari bu ishlarga faolroq kirishishi mumkin.
Hozircha G’azoda harbiy jinoyatlarda gumon qilinib, ikki millatli askar hibsga olingani yoki sudlangani haqida rasmiy e’lon qilinmagan. Biroq xalqaro tashkilotlar va huquq faollari bu masalani kun tartibiga qo‘yishda davom etmoqda.
G’azodagi harbiy amaliyotlar ko’plab xalqaro huquq tashkilotlari tomonidan ehtimoliy urush jinoyatlari va insoniyatga qarshi jinoyatlar sifatida baholangan. Ikki fuqarolikka ega bo’lgan askarlar ham javobgarlikka tortilishi kerakmi, degan savol tug’iladi.
Qatarning Hamad bin Xalifa universiteti professori Ilias Bantekaning aytishicha, xalqaro huquqqa ko‘ra, urush jinoyatlari uchun jinoiy javobgarlik millatga bog‘liq emas. Bu shuni anglatadiki, shaxs ikki yoki bitta fuqarolikka ega bo’lishidan qat’i nazar, sodir bo’lishi mumkin bo’lgan har qanday jinoyat uchun javobgar bo’ladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, asosiy muammo gumonlanuvchini ma’lum bir davlat hududiga olib kelish va sudga berishdir. Amalda, bu siyosiy va diplomatik omillar bilan bog’liq qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi.
E’tiborlisi, 2023-yil dekabr oyida Janubiy Afrika Respublikasi Isroilni 1948-yilgi genotsid konventsiyasini buzganlikda ayblab, Xalqaro jinoiy sudga apellyatsiya arizasi bergan edi. 2024-yil yanvar oyida sud gumanitar yordamni to‘xtatib, ehtimoliy genotsidning oldini olish uchun vaqtincha cheklov qarorini chiqardi.
Keyinroq Isroil Bosh vazir Netanyaxu va sobiq mudofaa vaziri Yoav Galanni hibsga olish uchun order berdi.
Isroil harbiylari Livan janubida “cheklangan va maqsadli” quruqlikdagi operatsiyani boshlaganini e’lon qildi. SAHAL bayonotiga ko’ra, operatsiya Livan janubidagi Hizbulloh pozitsiyalari va infratuzilmasiga qarshi olib borilgan.
SAHAL bayonotiga ko’ra, operatsiyadan maqsad frontdagi mudofaa hududlarini mustahkamlash, terror infratuzilmasini yo’q qilish, u erda faoliyat yuritayotgan ekstremistlarni yo’q qilish va shimoliy Isroil aholisi uchun qo’shimcha xavfsizlik qatlamini yaratishdir.
2-mart, Hizbulloh Isroilga raketa hujumlarini boshlaganidan beri keskinlik kuchaygan. Keyin Isroil Livan hududini kuchli havo va artilleriya bombardimon qila boshladi. Ushbu qo’shimcha hujumlar Livandagi yuz minglab odamlarni uy-joyidan haydab chiqardi va qurbonlar soni ortib ketdi, deb xabar beradi Reuters.
Sahar, Hizbullohni Eron homiyligida urushda qatnashgan tashkilot deb atadi va Isroil tinch aholiga tahdidlarga toqat qilmasligini ta’kidladi.
Germaniya tashqi ishlar vaziri Yoxan Vader NATOning Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochishdagi roli haqida o‘ylamasligini aytdi.
Uning aytishicha, NATO bu yo‘nalishda hech qanday qaror qabul qilmagan va bo‘g‘oz uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olishi kutilmaydi. Vadehr bu haqda Yevropa Ittifoqi tashqi ishlar vazirlarining Bryusseldagi uchrashuvi oldidan bayonot berdi.
Shu bilan birga, u Yevropa Ittifoqida Hormuz boʻgʻozi boʻyicha aniq chora-tadbirlar muhokama qilinayotganini, biroq hozircha aniq qarorlar qabul qilinmaganini aytdi.
“Germaniya bu muammoni harbiy yoʻl bilan emas, balki diplomatik yoʻl bilan hal qilishni qoʻllab-quvvatlashda davom etmoqda”, dedi Vadehru.
Germaniya tashqi ishlar vazirligi rahbarining aytishicha, Yaqin Sharqdagi voqealar Eronning Turkiya hududiga uchuvchisiz uchoqlari hujumi va NATO havo hujumidan mudofaa tizimlarining tutib olishi fonida ham hozirda NATO uchun bevosita tahdid solmaydi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq Prezident Tramp NATO davlatlarini Hurmuz bo‘g‘ozini ochiq saqlashda yordam berishga chaqirib, agar ochiq bo‘lmasa, ittifoqni “juda yomon kelajak” kutayotganini aytgan edi.
Milliy iqtisodiy kengash raisi Kevin Xassettning aytishicha, Tramp maʼmuriyatining Eronga hujumi Qoʻshma Shtatlarga kamida 12 milliard dollar zarar keltirgan. Uning aytishicha, hozircha ma’muriyatda zarur mablag‘ bor.
Xassettning aytishicha, Boshqaruv va byudjet idorasi kelajakda Kongressdan qo’shimcha mablag’ talab qilish yoki so’rash masalasini ko’rib chiqadi.
Avvalroq Pentagon Kongressdagi yopiq majlisda urushning dastlabki olti kunida urush 11,3 milliard dollardan ko‘proq zarar ko‘rganini ma’lum qilgan edi. Ushbu hisob-kitobning asosiy qismi o’q-dorilar va raketalarga tegishli edi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq AQSh Mudofaa vazirligi Kongressdan raketa zahiralarini to‘ldirish uchun 11 milliard dollar ajratishni so‘ragani xabar qilingan edi.
Eron Milliy Xavfsizlik Oliy Kengashi kotibi Ali Larijoniyning aytishicha, AQSh va Isroil hujumlari boshlanganidan beri hech bir islomiy davlat Eronni qo’llab-quvvatlamagan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash va tashqi tahdidlarga qarshi kurashish uchun islom olami birlashishi zarur.
Ali Larijoniy olti banddan iborat maktubida Eron qarshilik ko‘rsatishda davom etayotgani va islomiy hukumatning o‘z xalqini qo‘llab-quvvatlamaslik harakati Islomning mohiyatiga zid ekanini ta’kidladi.
“Ba’zi davlatlar bundan ham uzoqroqqa borib, Eron Amerika bazalariga, Amerika va Isroil manfaatlariga hujum qilgani uchun bizning dushmanimiz, deb da’vo qilmoqda! Mamlakatlaringizdagi Amerika bazalari Eronga qarshi hujumlar boshlaganini kuzatib o’tiramizmi?!”
Ular bahona izlaydilar. Bugun bu jangning bir tomonida AQSh va Isroil, boshqa tarafda musulmon Eron va qarshiliklar. Siz qaysi tarafdasiz?” dedi Ali Larijoniy.
U islom olamining kelajagini qayta ko‘rib chiqishga chaqirib, “AQSh hech qachon sizga sodiq bo‘lmaydi, Isroil esa sizning dushmaningizdir” dedi.
28 fevral kuni ertalab AQSh va Isroil Eronga qarshi harbiy amaliyotlarni boshladi. Ushbu hujum natijasida Eron oliy rahbari Ali Xomanaiy halok bo’ldi. Bunga javoban Eron Fors ko‘rfazidagi Amerika nishonlariga, jumladan Birlashgan Arab Amirliklari va Qatarga hujum qildi.
Reuters agentligiga ko‘ra, Eron Hindistondan qo‘lga olingan tankerni ozod qilishni talab qilgan.
Eron kemalarning Hormuz boʻgʻozida xavfsiz harakatlanishi uchun muzokaralar doirasida fevral oyida Hindiston tomonidan qoʻlga olingan uchta tankerni ozod qilishni talab qilgan edi. Bu haqda Reuters xabar berdi.
Rasmiy manbalarga ko‘ra, Tehron kemaning qo‘yib yuborilishini Hindistonga tegishli yoki Hindistonga bog‘langan kemalar Fors ko‘rfazi bo‘ylab xavfsiz tranzit qilish imkoniyati bilan bog‘lamoqda.
Ma’lumotnoma: “Asphalt Star”, “Al Jaffia” va “Stella Ruby” tankerlari 5 fevral kuni Hindiston suvlarida langar qo‘ydi. Ushbu kemalar shaxsiy ma’lumotlarni yashirish yoki soxtalashtirish va noqonuniy kemadan kemaga o’tkazishda gumon qilinmoqda. Hozirda uch tanker Mumbay yaqinida hibsga olingan.
Eron hukumati, shuningdek, Hindistondan ma’lum dori-darmonlar va tibbiy asbob-uskunalar yetkazib berishni so’radi, dedi rasmiylar. Dushanba kuni Eronning Nyu-Dehlidagi elchisi Hindiston Tashqi ishlar vazirligi vakillari bilan hozirgi vaziyatni muhokama qildi.
Shavkat Mirziyoyev va Shahboz Sharif o‘rtasida telefon muloqoti bo‘lib o‘tdi
Bugun havo harorati 20 darajagacha ko‘tariladi
Chilonzorda Al-Xorazmiy ko‘chasining bir qismi yopiladi
-
Dunyodan2 days ago
Eron Hormuz boʻgʻozi orqali cheklangan oʻtishga ruxsat beradi
-
Turk dunyosi5 days agoTurkiyaning Baykal K2 bir tomonlama hujumga uchragan uchuvchisiz samolyotining toʻda harakatini sinovdan oʻtkazdi
-
Jamiyat2 days ago
Tadbirkor boshpanasiz bo‘lgan 5 ta oilani uy-joy bilan ta’minladi
-
Siyosat2 days agoSoʻnggi savdo maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston temir yoʻllari importi eksportdan 2,5 barobar koʻp
-
Iqtisodiyot2 days agopayme Tez QR orqali to‘lovni 3% keshbek bilan ishga tushirmoqda
-
Jamiyat4 days ago
Ichki ishlar xodimlarining qo‘pol muomalasi va tergov sifatidan norozilik ko‘paygan – Prezident
-
Iqtisodiyot3 days agoMetandan go‘shtgacha. Narxi keskin oshgan mahsulot va xizmatlar
-
Iqtisodiyot3 days ago“Markaziy Osiyo umumiy investitsiya makonini yaratishi zarur” – Alisher Umirdinov