Dunyodan
G’azo qirg’inida 250 dan ortiq O’zbekiston fuqarosi ishtirok etgan – Al-Jazira
G’azo urushi fonida Isroil armiyasidagi xorijliklar masalasi xalqaro miqyosda jiddiy bahs-munozaralarga sabab bo’lmoqda. Isroilning Hathracha nodavlat tashkiloti OAVga taqdim etgan ma’lumotlarga ko’ra, Isroil armiyasida xizmat qilayotgan 50 mingdan ortiq askar kamida bitta fuqarolikka ega.
Maʼlumotlarga koʻra, eng katta guruh Amerika fuqarolari boʻlib, 12 mingdan ortiq askar Amerika pasportiga ega. Shuningdek, Fransiya, Rossiya, Ukraina, Germaniya, Buyuk Britaniya, Braziliya, Kanada va boshqa davlatlar fuqarolari ham xizmat qilayotgani qayd etilgan. Bu raqamlar 2025 yil mart oyiga to’g’ri keladi.
Al-Jazira taqdim etgan ro‘yxatga ko‘ra, G‘azoga qarshi urushda 264 nafar O‘zbekiston fuqarosi Isroil qo‘shinlari safiga qo‘shilgan. Gazetaning yozishicha, ular ikki fuqarolikka ega. Bundan tashqari, yana besh nafar fuqaro bir nechta viloyatlar (jumladan, O‘zbekiston) fuqarolaridir.
Shuningdek, MO davlatlaridan:
Qozog‘iston – 189 kishi (ikki fuqarolik), 3 kishi (ko‘p millatli). Qirgʻiziston — 52 kishi (ikki fuqarolik), 3 kishi (koʻp millatli). Turkmaniston – 31 kishi (ikki fuqarolik), 2 kishi (ko’p millatli). Tojikiston – Isroil armiyasi tarkibida sakkiz nafar fuqaro (ikki fuqarolik) janglarda qatnashgan.
Isroil qonunlariga ko’ra, chet elda yashayotgan ikki fuqaroligi uchun harbiy xizmat majburiy emas va aksariyat hollarda bu ixtiyoriy qarordir. Ba’zi huquqshunoslar ixtiyoriy xizmat fakti javobgarlikni oshirishi mumkinligini ta’kidlaydilar.
Xalqaro huquqqa ko’ra, urush jinoyatlari uchun da’vo muddati yo’q. Natijada, potentsial jinoyatlar uchun javobgarlik yillar o’tib qo’llanilishi mumkin.
O‘zbekiston qonunchiligiga ko‘ra, nizoli davlatning fuqarosi yoki harbiy a’zosi hisoblanmaydigan, o‘zi nazorati ostidagi nizoli davlat hududida doimiy istiqomat qilmaydigan yoki biron-bir davlat tomonidan rasmiy vazifalarni bajarishga ruxsat berilmagan davlat fuqarolarini boshqa davlat hududida yoki o‘z tomonida qurolli mojaro yoki harbiy amaliyotda qatnashishga moddiy yoki boshqa shaxsiy manfaatlar uchun yollash besh yildan kam bo‘lmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi. 10 yilgacha.
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining fuqaroligini tan olmasligi aniqlangan.
Amalda, deydi ekspertlar, ayblovlar siyosiy muhitga bog’liq. Jamoatchilik fikri va siyosat kuchaygani sari, turli mamlakatlardagi inson huquqlari tashkilotlari bu ishlarga faolroq kirishishi mumkin.
Hozircha G’azoda harbiy jinoyatlarda gumon qilinib, ikki millatli askar hibsga olingani yoki sudlangani haqida rasmiy e’lon qilinmagan. Biroq xalqaro tashkilotlar va huquq faollari bu masalani kun tartibiga qo‘yishda davom etmoqda.
G’azodagi harbiy amaliyotlar ko’plab xalqaro huquq tashkilotlari tomonidan ehtimoliy urush jinoyatlari va insoniyatga qarshi jinoyatlar sifatida baholangan. Ikki fuqarolikka ega bo’lgan askarlar ham javobgarlikka tortilishi kerakmi, degan savol tug’iladi.
Qatarning Hamad bin Xalifa universiteti professori Ilias Bantekaning aytishicha, xalqaro huquqqa ko‘ra, urush jinoyatlari uchun jinoiy javobgarlik millatga bog‘liq emas. Bu shuni anglatadiki, shaxs ikki yoki bitta fuqarolikka ega bo’lishidan qat’i nazar, sodir bo’lishi mumkin bo’lgan har qanday jinoyat uchun javobgar bo’ladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, asosiy muammo gumonlanuvchini ma’lum bir davlat hududiga olib kelish va sudga berishdir. Amalda, bu siyosiy va diplomatik omillar bilan bog’liq qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi.
E’tiborlisi, 2023-yil dekabr oyida Janubiy Afrika Respublikasi Isroilni 1948-yilgi genotsid konventsiyasini buzganlikda ayblab, Xalqaro jinoiy sudga apellyatsiya arizasi bergan edi. 2024-yil yanvar oyida sud gumanitar yordamni to‘xtatib, ehtimoliy genotsidning oldini olish uchun vaqtincha cheklov qarorini chiqardi.
Keyinroq Isroil Bosh vazir Netanyaxu va sobiq mudofaa vaziri Yoav Galanni hibsga olish uchun order berdi.