Siyosat
Qirg‘iziston xavfsizlik xizmati rahbari Qamchibek Tashiyev siyosiy vaziyat o‘zgargani uchun kutilmaganda ishdan bo‘shatildi.
Qirg‘iziston prezidenti Sadir Japarov Qamchibek Tashiyevning Davlat xavfsizlik qo‘mitasi (DQM) raisi lavozimidagi vakolatini tugatish to‘g‘risidagi farmonni imzoladi, mamlakatning eng nufuzli amaldorlaridan biri va davlat rahbarining uzoq yillik siyosiy ittifoqchisi bo‘lgan prezidentlik vakolati tugatildi.
Tasiyev 10-fevral kuni muddatidan avval ishdan bo‘shatilgan va Vazirlar Mahkamasi raisi o‘rinbosari lavozimidan ham ayrilgan. Xuddi shu farmonda janob Japarov janob Tasiyevning uchta delegati Daniel Risaliyev, Qurbombek Avazov va Elizar Sumanovni hamda Xavfsizlik kengashi kotibi Rustam Mamasadiqovni lavozimidan ozod qildi.
Prezident bu qaror jamiyat ichidagi, jumladan, davlat institutlari o‘rtasidagi bo‘linishlarning oldini olish, aksincha, birdamlikni mustahkamlash maqsadida “milliy manfaatlarni ko‘zlab” qabul qilinganini aytdi. Bu haqda prezident matbuot kotibi Askat Alagozov bayonot berdi.
Xavfsizlik qoʻmitasi raisi vazifasini bajaruvchi va Vazirlar Mahkamasi raisi oʻrinbosari lavozimiga Davlat qoʻriqlash xizmati rahbari, avval MXX raisi oʻrinbosari lavozimida ishlab kelgan Jumgarbek Shavdanbekov tayinlandi. 55 yoshli bu shaxs 2020-yildan buyon MXX boshlig‘i o‘rinbosari lavozimida ishlab kelgan va 2022-yilda general-mayor unvoni bilan taqdirlangan.
Foto: Dzhumgarbek Shabdanbekov
“Kutilmagan qaror”
Ijtimoiy tarmoqlarda tarafdorlari tarqatgan bayonotda Tasiyev ishdan boʻshatilishi “kutilmagan” boʻlganini aytdi. U 2021-yilda yuragi operatsiya qilingan va hozirda Germaniyada davolanmoqda. Tasiyev tibbiy ko‘rikdan o‘tish uchun prezident ruxsati bilan xorijga borganini va ishdan bo‘shatilishini kutmaganligini aytdi.
“Har qanday holatda ham davlatimiz rahbarining qarori ijrosi shart”, – deya vatanga, xalqqa, prezidentga sadoqat bilan xizmat qilganini, o‘z mehnati bilan faxrlanishini ta’kidladi. U qo‘mita xodimlari bilan xayrlashish imkoni berilmaganidan afsusda bo‘lib, MXX xodimlariga mashaqqatli mehnati uchun o‘z minnatdorchiligini bildirdi. Shuningdek, janob Tasiyev xalqni qonunga rioya qilishga, noqonuniy ishlardan tiyilishga, mamlakat tinchligi va barqarorligini saqlashga chaqirdi.
Prezident Japarov lavozimidan ozod etilganidan so‘ng MXX tuzilmaviy islohotlarni joriy etish to‘g‘risidagi farmonni imzoladi. Islohotlar rejasiga ko‘ra, Chegara agentligi Komissiya tarkibidan ajratilib, mustaqil idora sifatida tashkil etiladi, Komissiyaning 9-bo‘limi esa bevosita prezidentga bo‘ysunadigan Milliy himoya agentligiga aylantiriladi.
kuchli siyosiy ittifoq
2020-yil 16-oktabrda MXX rahbari etib tayinlangan Tasiyev uzoq vaqtdan beri prezident Japarovning eng yaqin siyosiy safdoshi sanalib kelgan. Ularning hamkorligi 2010-yillar boshidan boshlangan, o‘shanda ikkalasi ham muxolifat siyosatida faol bo‘lgan. 2012-yil oktabr oyida ular Bishkekda Qumtor oltin qazib olish kelishuviga qarshi norozilik namoyishini olib borishdi va hibsga olinib, keyinroq sudlanmasidan oldin parlamentga bostirib kirishga urinishdi, bu ularning shaxsiy rishtalarini yanada mustahkamladi.
2020-yil oktabrdagi norozilik namoyishlari o‘sha paytdagi prezident Souronbay Jeenbekovni iste’foga chiqishga majbur qilgan va Japarov hokimiyat tepasiga kelganidan so‘ng, Tashiyev xavfsizlik xizmati rahbari etib tayinlandi va qisqa vaqt ichida mamlakat xavfsizlik va huquq-tartibot idoralarida markaziy shaxsga aylandi. Tahlilchilar tez-tez Japarov va Tashiyevni mamlakatning eng kuchli siyosiy dueti, Tashiyev esa Qirg‘izistonning ikkinchi nufuzli arbobi sifatida ko‘rishadi.
Korrupsiyaga qarshi qat’iy kurash olib borishni va’da qilgan Prezident Japarov davrida MXXga keng vakolatlar berildi. Tasiyev qo‘mitasi yuqori lavozimli amaldorlarga nisbatan katta tekshiruv o‘tkazdi va davlat byudjetiga milliardlab so‘m undirilganini ma’lum qildi.
Tashiyev o‘tgan yilning dekabrida bergan intervyusida MXX besh yillik saylovoldi tashviqoti davomida 300 milliard so‘m (taxminan 34 million dollar) budjetni qaytarganini aytgan edi. Shuningdek, u 1000 dan ortiq mulk va 30 000 gektar yer davlat mulkiga qaytarilganini aytib, avvalgi xususiylashtirishlar qonunbuzarlik boʻlganini, korruptsiyaga botgan idoralar 2020 yilgacha davlat mulkini shaxsiy manfaatlar yoʻlida buzib, sotganini iddao qildi.
Janob Tasiyev qo‘shni davlatlar bilan chegara muammolarini, jumladan, O‘zbekiston bilan muzokaralar olib borishda ham muhim rol o‘ynadi. Yaqinda bergan hujjatli intervyusida u Oʻzbekiston bilan muzokaralar baʼzida qiyin kechganini, natijada Oʻzbekiston bosh vaziri Abdulla Alipov bilan qarama-qarshilikka olib kelganini, biroq har ikki davlat prezidentlari aralashib, muzokaralar qayta boshlanganini aytdi.
Saylovlar va siyosiy spekulyatsiyalar foni
Japarovning prezidentlik muddati 2027 yilning yanvarida tugaydi, navbatdagi saylov esa kelasi yanvar oyining to‘rtinchi haftasiga belgilangan. Prezident qayta saylanishga intilishini rasman e’lon qilmagan, biroq yaqinda qilgan chiqishida u saylovda qatnashsa, 2021-yilda, taxminan 80% ovoz bilan g‘alaba qozonganidan ko‘ra kuchliroq qo‘llab-quvvatlashga ega bo‘lishiga ishonch bildirdi.
So‘nggi haftalarda prezidentlik saylovlarini muddatidan oldin o‘tkazish kerakmi yoki yo‘qmi, degan savolga jamoatchilik muhokamasi kuchaydi. 9-fevral kuni, Tasiyev hokimiyatdan chetlatilganidan bir kun oldin Japarov va parlament spikeri Nurlanbek Turg‘unbek Uluga 75 kishi, jumladan, sobiq bosh vazirlar, sobiq deputatlar va jamoat arboblari imzolagan petitsiya kelib tushgani xabar qilinganidek, bu yil favqulodda saylovlar o‘tkazilishini talab qilgan.
Imzolovchilar Japarov 2021-yilda eski konstitutsiya bo‘yicha saylanganini, biroq 2021-yil aprelida qabul qilingan yangi konstitutsiyada prezidentlik muddati 5 yilga belgilanganini da‘vo qilmoqda. Biroq 2021-yil 5-maydan kuchga kirgan Konstitutsiyaviy qonunga ko‘ra, 2021-yilda olti yil muddatga saylangan prezident yangi konstitutsiyaga muvofiq o‘z vakolatlarini amalga oshirishda davom etadi va bu muddat uning birinchi muddati sifatida hisobga olinadi.
Jamoatchilik fikri ikkiga bo‘linib, ba’zilar huquqiy noaniqlikdan qochish uchun muddatidan oldin saylov o‘tkazishni ta’kidlasa, boshqalar joriy olti yillik muddat tugashi kerak, deydi.
Shu fonda Tasiyevning iste’foga chiqishi uning prezidentlik ambitsiyalari haqidagi taxminlarni kuchaytirdi. U saylovda qatnashish niyati yo‘qligini va Japarovni qo‘llab-quvvatlashini bir necha bor ta’kidlagan bo‘lsa-da, siyosiy doiralarda uning unga qarshi o‘z nomzodini qo‘yishi mumkinligi haqida mish-mishlar tarqaldi.
Xalqaro Respublikachilar Assotsiatsiyasi o‘tkazgan so‘rov natijalariga ko‘ra, so‘nggi yillarda Tasiyevning reytingi 14 foizdan 22 foizga oshgan, biroq aholining Prezident Japarovga ishonchi nisbatan barqaror bo‘lib, 35 foizdan 38 foizgacha bo‘lgan.
O‘zbekistonning doimiy aholisi soni yangi bosqichga ko‘tarilib, 2026-yil 1-aprel holatiga ko‘ra jami 38 million 382 ming 685 nafarni tashkil qildi.
Milliy statistika komissiyasi eʼlon qilgan soʻnggi maʼlumotlarga koʻra, mamlakat aholisi oʻtgan yilning shu davriga nisbatan barqaror ravishda 1,8 foizga oʻsdi.
Demografik ma’lumotlarning taqsimlanishi milliy miqyosda nisbatan muvozanatli gender taqsimotini ko’rsatadi. Ayni paytda erkaklar soni 19,3 million, ayollar soni esa 19,1 millionni tashkil etadi.
Mintaqaviy taqsimot nuqtai nazaridan, raqamlar davom etayotgan urbanizatsiya tendentsiyalarini ta’kidlaydi. Hozirda shaharlarda 19,6 million, qishloqlarda 18,8 million kishi istiqomat qiladi. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, bu statistik ma’lumotlar infratuzilma va sanoat bazalarining kengayishi bilan shahar hayotiga asta-sekin, ammo izchil siljishini ko’rsatadi.
Doimiy demografik o’sish mamlakat kelajagi uchun ham imkoniyatlar, ham muammolarni keltirib chiqaradi. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, aholi sonining o’sishi ijtimoiy infratuzilma, mehnat bozori va umumiy iqtisodiy resurslarga bo’lgan talabni muqarrar ravishda oshiradi. Natijada, bu o’sish hukumatlarga ish o’rinlari yaratishni jadallashtirish, ta’lim va sog’liqni saqlash tizimini yanada modernizatsiya qilish zaruratini kuchaytirdi.
Siyosat
O‘zbekiston Jahon bankining global suv xavfsizligini mustahkamlash bo‘yicha “Water Forward” tashabbusiga qo‘shildi
O‘zbekiston Jahon banki guruhi tomonidan 2030-yilgacha bir milliard odamning suv xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan global platforma – Water Forward tashabbusiga rasman qo‘shildi.
Bu haqda Jahon banki matbuot xizmati hozirda Vashingtonda bo‘lib o‘tayotgan Jahon banki guruhining (WBG) bahorgi uchrashuvlari chog‘ida ma’lum qildi.
15 aprelda ishga tushirilgan ushbu global platforma Jahon banki va turli rivojlanish hamkorlari o’rtasidagi muhim hamkorlikni anglatadi. O‘zbekiston ushbu tashabbusda ishtirok etish uchun yana 13 davlatga qo‘shildi. Taqdimot marosimida yuqori darajadagi ishtirokchilar, jumladan, Jahon banki guruhi raisi Ajay Banga va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Antoniu Guterrish, shuningdek, xalqaro moliya institutlari (XMT) rahbarlari va hukumat vakillari ishtirok etdi. Unda O‘zbekiston nomidan Bosh vazir o‘rinbosari, iqtisodiyot va moliya vaziri Jamshid Qo‘chqorov ishtirok etdi.
“Water Forward” tashabbusi suv xo‘jaligi sohasida keng qamrovli islohotlarni rag‘batlantirish va suv infratuzilmasini modernizatsiya qilishni jadallashtirishga qaratilgan. Uning asosiy maqsadlari keng aholi uchun suv xizmatlari ishonchliligini oshirish, oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarishni ta’minlash va suv tizimlarining qurg’oqchilik va suv toshqinlari kabi ekstremal ob-havo hodisalariga chidamliligini oshirishdan iborat.
Ishtirokchi rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan, O‘zbekiston XMT, hukumatlar, xayriya tashkilotlari va xususiy sektorning muhim moliyaviy va tahliliy resurslaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu manbalar suv institutlari va tizimlarini mustahkamlovchi loyihalar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, ular hayot sharoitlarini yaxshilash, yangi ish o‘rinlarini yaratish va umumiy iqtisodiy o‘sishga yordam berishi kutilmoqda.
Jahon banki guruhi oʻzining individual saʼy-harakatlari doirasida 2030-yilgacha suv va kanalizatsiyadan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish, irrigatsiya xizmatlarini yaxshilash va toshqindan himoya qilish choralarini kuchaytirish orqali butun dunyo boʻylab 400 million kishining suv xavfsizligini taʼminlashni maqsad qilgan. Osiyo taraqqiyot banki (OTB), Osiyo infratuzilma investitsiyalari banki (AIIB), Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (YTTB), Yevropa investitsiya banki (EIB) va Islom taraqqiyot banki (IsDB) kabi sheriklarning qo‘shimcha majburiyatlari bilan birgalikda tashabbus jami 1 milliarddan ortiq kishini qamrab olishga qaratilgan. Ushbu hamkor tashkilotlar O’zbekiston taraqqiyoti sohasida faol va kuchli ishtirokini saqlab kelmoqda.
O‘zbekistonning xalqaro pasportlar bo‘yicha oxirgi reytingdagi o‘rni yaxshilandi.
Henley & Partners kompaniyasi tomonidan e’lon qilingan 2026-yil aprel oyidagi hisobotga ko‘ra, O‘zbekiston pasporti dunyoda 74-o‘ringa ko‘tarilgan.
Joriy yil boshida O‘zbekiston indeksda 75-o‘rinni egallagan edi. So‘nggi yangilanish mamlakatning Qirg‘iziston va Mozambikka qo‘shilishi uchun oldinga qadam bo‘lganini bildiradi. Ayni paytda O‘zbekiston pasporti egalari dunyoning 59 ta yo‘nalishiga vizasiz yoki aeroportga yetib kelganida vizani olib borishlari mumkin.
Markaziy Osiyo mintaqasida Qozog‘iston 78 ta yo‘nalishga chiqish imkoniyati bilan 61-o‘rinni egallab, yetakchilikni davom ettirmoqda. O‘zbekiston va Qirg‘izistondan (59 ta yo‘nalish) 74-o‘rindan keyin Tojikiston 54 ta yo‘nalish bilan 81-o‘rinda, Turkmaniston esa 47 ta yo‘nalish bilan 87-o‘rinda.
Jahon reytingida birinchi o‘rinni Singapur egallab turibdi, uning fuqarolari 192 ta yo‘nalishga vizasiz kirish imkoniga ega. Yaponiya, Janubiy Koreya va Birlashgan Arab Amirliklari ham o’z fuqarolariga 187 mamlakatga muammosiz kirishni taklif qilishdi. Aksincha, Afgʻoniston roʻyxatning eng soʻnggi oʻrnida qolmoqda, uning fuqarolari oldindan vizasiz borishlari mumkin boʻlgan atigi 24 ta yoʻnalishga ega.
Genri pasport indeksi o‘z xulosalarini Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (IATA) tomonidan taqdim etilgan xususiy ma’lumotlarga asoslab, 227 ta yo‘nalish uchun 199 xil pasportni tahlil qiladi.
O‘zbekiston hukumati 2026-yil 16-fevralda tasdiqlangan “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida sayohat erkinligini yanada kengaytirishni maqsad qilgan. Strategiya kelgusi besh yil ichida O‘zbekiston fuqarolari uchun vizasiz yo‘nalishlar sonini qo‘shimcha 16 ta davlatga ko‘paytirish maqsadini belgilaydi. Rejaga ko‘ra, 2030-yilga borib jami 50 ta davlatga vizasiz kirish, yana 60 ta davlat O‘zbekiston pasporti egalari uchun soddalashtirilgan sayohat tartiblarini taklif qiladi.
So‘nggi paytlarda sezilarli yutuqlarga erishildi, 2025-yilda O‘zbekiston fuqarolari uchun Xitoy va Iordaniyaga vizasiz rejim joriy etildi.
Siyosat
O‘zbekiston va Latviya mehnat migratsiyasi bo‘yicha ikki tomonlama hamkorlikni mustahkamlaydi
O‘zbekiston tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Olimjon Abdullayev Latviya elchisi Ierts Yaunzems bilan uchrashib, ikki tomonlama munosabatlarning bugungi holati va istiqbollarini muhokama qildi.
Foto: O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi
Vazirlik maʼlumotlariga koʻra, muloqotda asosiy eʼtibor Latviyada istiqomat qilayotgan Oʻzbekiston fuqarolarining huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan.
Maslahatlashuvlar chog‘ida Tashqi ishlar vazirligi har ikki tomon mehnat migratsiyasi sohasida hamkorlikni mustahkamlash yo‘llarini o‘rganayotganini ta’kidladi. Asosiy ustuvor yo‘nalishlar qatoriga migratsiya jarayonlarini tartibga solishga qaratilgan hukumatlararo bitimlarni imzolashni jadallashtirish va ikki mamlakat o‘rtasida uyushgan ishchilar harakatining mavjud yo‘nalishlarini kengaytirish kiradi.
Uchrashuv har ikki tomon ham muntazam va konstruktiv muloqotni davom ettirishdan manfaatdor ekanliklarini bildirish bilan yakunlandi. Rasmiylar hamkorlikni rasmiy asosda yanada rivojlantirdi va mehnat muhojirlarining farovonligini ta’minlash bo‘yicha bir qator qo‘shma chora-tadbirlarni kelishib oldi.
O‘zbekiston tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Olimjon Abdullayev Latviya elchisi Ierts Yaunzems bilan uchrashib, ikki tomonlama munosabatlarning bugungi holati va istiqbollarini muhokama qildi.
Qashqadaryo viloyati kompaniyalari Belarusda yirik qishloq xo‘jaligi loyihalarini, jumladan chorvachilik uchun yerlarni uzoq muddatli ijaraga berish va O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksport qilishni rejalashtirmoqda.
“Dunyo” axborot byurosi maʼlumotlariga koʻra, Belarus hududidan toʻrt gektar ekin maydonlarini ushbu maqsadlar uchun ajratish boʻyicha kelishuvga erishilgan.
Loyihaning dastlabki bosqichlarida tomonlar ijaraga olingan yerlarda 1000 bosh qoramol boqiladigan korxona tashkil etishni rejalashtirgan. Qashqadaryo viloyati delegatsiyasining Belarusga tashrifi chog‘ida “Asur Yuksalish Savud” va “Mborak Kolako‘lchilik” vakillari Shumilino tumanidagi “Shiroti” chorvachilik fermer xo‘jaligi mutasaddilari bilan uchrashdi.
Tashrif chogʻida Oʻzbekiston delegatsiyasi Belarusning bir qancha viloyatlaridagi chorvachilik majmualari va savdo obʼyektlarini chuqur oʻrganib chiqdi.
Qashqadaryo viloyati kompaniyalari Belarusda yirik qishloq xo‘jaligi loyihalarini, jumladan chorvachilik uchun yerlarni uzoq muddatli ijaraga berish va O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksport qilishni rejalashtirmoqda.
Germaniyada nashr etilgan natsistlar partiyasi a’zolarining to’liq ro’yxati
«Arsenal» va Avstriya termasi sobiq futbolchisi fojiali tarzda vafot etdi
To‘rt oy oldin sotilgan Qurilish vazirligi binosi yana qayta auksionga qo‘yildi
-
Dunyodan4 days ago
Eron rahbarlari AQSh va Isroildan tovon puli talab qilmoqda
-
Dunyodan4 days ago
Eronning sobiq tashqi ishlar vaziri havo hujumida halok bo‘ldi
-
Siyosat4 days ago
Buxoroda O‘zbekiston va Qozog‘iston yetakchilarining uchrashuvi bo‘lib o‘tdi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Centrum Air mavsumning asosiy yo‘nalishlaridan birini ishga tushiradi – Antalyaga kunlik reyslar
-
Iqtisodiyot1 day ago
16-apreldan dollar sezilarli ravishda oshadi
-
Mahalliy4 days ago
Xorijlik abituriyentlar uchun «Yangi O‘zbekiston stipendiyasi» grant dasturi joriy etiladi
-
Iqtisodiyot1 day ago
O‘zbekistonga kofe importi keskin kamaydi
-
Siyosat4 days ago
To‘qayev va Mirziyoyev sun’iy intellekt bo‘yicha umummilliy xakatonga tashrif buyurdi