Siyosat
Qirg‘iziston xavfsizlik xizmati rahbari Qamchibek Tashiyev siyosiy vaziyat o‘zgargani uchun kutilmaganda ishdan bo‘shatildi.
Qirg‘iziston prezidenti Sadir Japarov Qamchibek Tashiyevning Davlat xavfsizlik qo‘mitasi (DQM) raisi lavozimidagi vakolatini tugatish to‘g‘risidagi farmonni imzoladi, mamlakatning eng nufuzli amaldorlaridan biri va davlat rahbarining uzoq yillik siyosiy ittifoqchisi bo‘lgan prezidentlik vakolati tugatildi.
Tasiyev 10-fevral kuni muddatidan avval ishdan bo‘shatilgan va Vazirlar Mahkamasi raisi o‘rinbosari lavozimidan ham ayrilgan. Xuddi shu farmonda janob Japarov janob Tasiyevning uchta delegati Daniel Risaliyev, Qurbombek Avazov va Elizar Sumanovni hamda Xavfsizlik kengashi kotibi Rustam Mamasadiqovni lavozimidan ozod qildi.
Prezident bu qaror jamiyat ichidagi, jumladan, davlat institutlari o‘rtasidagi bo‘linishlarning oldini olish, aksincha, birdamlikni mustahkamlash maqsadida “milliy manfaatlarni ko‘zlab” qabul qilinganini aytdi. Bu haqda prezident matbuot kotibi Askat Alagozov bayonot berdi.
Xavfsizlik qoʻmitasi raisi vazifasini bajaruvchi va Vazirlar Mahkamasi raisi oʻrinbosari lavozimiga Davlat qoʻriqlash xizmati rahbari, avval MXX raisi oʻrinbosari lavozimida ishlab kelgan Jumgarbek Shavdanbekov tayinlandi. 55 yoshli bu shaxs 2020-yildan buyon MXX boshlig‘i o‘rinbosari lavozimida ishlab kelgan va 2022-yilda general-mayor unvoni bilan taqdirlangan.
Foto: Dzhumgarbek Shabdanbekov
“Kutilmagan qaror”
Ijtimoiy tarmoqlarda tarafdorlari tarqatgan bayonotda Tasiyev ishdan boʻshatilishi “kutilmagan” boʻlganini aytdi. U 2021-yilda yuragi operatsiya qilingan va hozirda Germaniyada davolanmoqda. Tasiyev tibbiy ko‘rikdan o‘tish uchun prezident ruxsati bilan xorijga borganini va ishdan bo‘shatilishini kutmaganligini aytdi.
“Har qanday holatda ham davlatimiz rahbarining qarori ijrosi shart”, – deya vatanga, xalqqa, prezidentga sadoqat bilan xizmat qilganini, o‘z mehnati bilan faxrlanishini ta’kidladi. U qo‘mita xodimlari bilan xayrlashish imkoni berilmaganidan afsusda bo‘lib, MXX xodimlariga mashaqqatli mehnati uchun o‘z minnatdorchiligini bildirdi. Shuningdek, janob Tasiyev xalqni qonunga rioya qilishga, noqonuniy ishlardan tiyilishga, mamlakat tinchligi va barqarorligini saqlashga chaqirdi.
Prezident Japarov lavozimidan ozod etilganidan so‘ng MXX tuzilmaviy islohotlarni joriy etish to‘g‘risidagi farmonni imzoladi. Islohotlar rejasiga ko‘ra, Chegara agentligi Komissiya tarkibidan ajratilib, mustaqil idora sifatida tashkil etiladi, Komissiyaning 9-bo‘limi esa bevosita prezidentga bo‘ysunadigan Milliy himoya agentligiga aylantiriladi.
kuchli siyosiy ittifoq
2020-yil 16-oktabrda MXX rahbari etib tayinlangan Tasiyev uzoq vaqtdan beri prezident Japarovning eng yaqin siyosiy safdoshi sanalib kelgan. Ularning hamkorligi 2010-yillar boshidan boshlangan, o‘shanda ikkalasi ham muxolifat siyosatida faol bo‘lgan. 2012-yil oktabr oyida ular Bishkekda Qumtor oltin qazib olish kelishuviga qarshi norozilik namoyishini olib borishdi va hibsga olinib, keyinroq sudlanmasidan oldin parlamentga bostirib kirishga urinishdi, bu ularning shaxsiy rishtalarini yanada mustahkamladi.
2020-yil oktabrdagi norozilik namoyishlari o‘sha paytdagi prezident Souronbay Jeenbekovni iste’foga chiqishga majbur qilgan va Japarov hokimiyat tepasiga kelganidan so‘ng, Tashiyev xavfsizlik xizmati rahbari etib tayinlandi va qisqa vaqt ichida mamlakat xavfsizlik va huquq-tartibot idoralarida markaziy shaxsga aylandi. Tahlilchilar tez-tez Japarov va Tashiyevni mamlakatning eng kuchli siyosiy dueti, Tashiyev esa Qirg‘izistonning ikkinchi nufuzli arbobi sifatida ko‘rishadi.
Korrupsiyaga qarshi qat’iy kurash olib borishni va’da qilgan Prezident Japarov davrida MXXga keng vakolatlar berildi. Tasiyev qo‘mitasi yuqori lavozimli amaldorlarga nisbatan katta tekshiruv o‘tkazdi va davlat byudjetiga milliardlab so‘m undirilganini ma’lum qildi.
Tashiyev o‘tgan yilning dekabrida bergan intervyusida MXX besh yillik saylovoldi tashviqoti davomida 300 milliard so‘m (taxminan 34 million dollar) budjetni qaytarganini aytgan edi. Shuningdek, u 1000 dan ortiq mulk va 30 000 gektar yer davlat mulkiga qaytarilganini aytib, avvalgi xususiylashtirishlar qonunbuzarlik boʻlganini, korruptsiyaga botgan idoralar 2020 yilgacha davlat mulkini shaxsiy manfaatlar yoʻlida buzib, sotganini iddao qildi.
Janob Tasiyev qo‘shni davlatlar bilan chegara muammolarini, jumladan, O‘zbekiston bilan muzokaralar olib borishda ham muhim rol o‘ynadi. Yaqinda bergan hujjatli intervyusida u Oʻzbekiston bilan muzokaralar baʼzida qiyin kechganini, natijada Oʻzbekiston bosh vaziri Abdulla Alipov bilan qarama-qarshilikka olib kelganini, biroq har ikki davlat prezidentlari aralashib, muzokaralar qayta boshlanganini aytdi.
Saylovlar va siyosiy spekulyatsiyalar foni
Japarovning prezidentlik muddati 2027 yilning yanvarida tugaydi, navbatdagi saylov esa kelasi yanvar oyining to‘rtinchi haftasiga belgilangan. Prezident qayta saylanishga intilishini rasman e’lon qilmagan, biroq yaqinda qilgan chiqishida u saylovda qatnashsa, 2021-yilda, taxminan 80% ovoz bilan g‘alaba qozonganidan ko‘ra kuchliroq qo‘llab-quvvatlashga ega bo‘lishiga ishonch bildirdi.
So‘nggi haftalarda prezidentlik saylovlarini muddatidan oldin o‘tkazish kerakmi yoki yo‘qmi, degan savolga jamoatchilik muhokamasi kuchaydi. 9-fevral kuni, Tasiyev hokimiyatdan chetlatilganidan bir kun oldin Japarov va parlament spikeri Nurlanbek Turg‘unbek Uluga 75 kishi, jumladan, sobiq bosh vazirlar, sobiq deputatlar va jamoat arboblari imzolagan petitsiya kelib tushgani xabar qilinganidek, bu yil favqulodda saylovlar o‘tkazilishini talab qilgan.
Imzolovchilar Japarov 2021-yilda eski konstitutsiya bo‘yicha saylanganini, biroq 2021-yil aprelida qabul qilingan yangi konstitutsiyada prezidentlik muddati 5 yilga belgilanganini da‘vo qilmoqda. Biroq 2021-yil 5-maydan kuchga kirgan Konstitutsiyaviy qonunga ko‘ra, 2021-yilda olti yil muddatga saylangan prezident yangi konstitutsiyaga muvofiq o‘z vakolatlarini amalga oshirishda davom etadi va bu muddat uning birinchi muddati sifatida hisobga olinadi.
Jamoatchilik fikri ikkiga bo‘linib, ba’zilar huquqiy noaniqlikdan qochish uchun muddatidan oldin saylov o‘tkazishni ta’kidlasa, boshqalar joriy olti yillik muddat tugashi kerak, deydi.
Shu fonda Tasiyevning iste’foga chiqishi uning prezidentlik ambitsiyalari haqidagi taxminlarni kuchaytirdi. U saylovda qatnashish niyati yo‘qligini va Japarovni qo‘llab-quvvatlashini bir necha bor ta’kidlagan bo‘lsa-da, siyosiy doiralarda uning unga qarshi o‘z nomzodini qo‘yishi mumkinligi haqida mish-mishlar tarqaldi.
Xalqaro Respublikachilar Assotsiatsiyasi o‘tkazgan so‘rov natijalariga ko‘ra, so‘nggi yillarda Tasiyevning reytingi 14 foizdan 22 foizga oshgan, biroq aholining Prezident Japarovga ishonchi nisbatan barqaror bo‘lib, 35 foizdan 38 foizgacha bo‘lgan.
Siyosat
Yaqin Sharq mojarosi Markaziy Osiyoga ta’sir qiladigan mintaqaviy munosabatlarni o’zgartirishi mumkin, deydi ekspertlar
Tahlilchilar Yaqin Sharqda davom etayotgan urushlar Markaziy Osiyoga to’g’ridan-to’g’ri ta’sirlardan ko’ra, birinchi navbatda bilvosita kanallar orqali ta’sir qilishini kutmoqda. Mutaxassislar mintaqadagi, jumladan, Oʻzbekistondagi asosiy muammolar savdo yoʻllaridagi oʻzgarishlar, strategik sheriklik va yirik mintaqaviy davlatlar oʻrtasidagi munosabatlar bilan bogʻliqligini taʼkidlamoqda.
Tahlilchilarning taʼkidlashicha, Markaziy Osiyoga ehtimoliy taʼsirni baholash uchun asosiy eʼtibor jang maydonidagi oʻzgarishlarga emas, balki mojaroning kengroq mintaqaviy taʼsiriga qaratilishi kerak. Jumladan, geosiyosiy konfiguratsiyadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlar, transport yoʻlaklari va Eron, Rossiya, Xitoy, Afgʻoniston va Pokiston kabi davlatlar oʻrtasidagi munosabatlar.
Bilvosita ta’sirlar ustunlik qilishi mumkin
Mutaxassislar fikricha, urushning Markaziy Osiyoga bevosita ta’siri cheklangan bo’lishi mumkin. Aksincha, uning ta’siri kengroq geosiyosiy dinamika orqali seziladi.
“Nightingale” tahlil markazi tadqiqotchisi va geosiyosiy tahlilchi Erdaniz Huseynovning fikricha, mojaroning Markaziy Osiyoga ta’siri uchta asosiy tendentsiya orqali namoyon bo’lishi mumkin.
Birinchisi Eronga tegishli. Agar Eronning siyosiy tizimi saqlanib qolsa va uning hozirgi teokratik hukumati urushdan omon qolsa, Tehron Moskvaga yaqinlashishi mumkin. Bunday o‘zgarishlar Rossiyaning Eron va Afg‘oniston orqali o‘tadigan janubiy transport koridoridagi rolini kuchaytirishi mumkin.
Ikkinchi tendentsiya Xitoyga tegishli. Kengroq Osiyo kontekstida Pekin barqaror qo’shni sifatida Markaziy Osiyoga ko’proq qiziqishni boshlashi mumkin. Mintaqaning nisbatan cheklangan transport tarmog‘ini hisobga olsak, Xitoy Markaziy Osiyoning besh respublikasi ustidan o‘z ta’sirini kuchaytirishi mumkin.
Uchinchi omil Afg’onistonga tegishli. Pokiston bilan keskinlik tufayli muammolarga duch kelayotgan va Eron orqali kirish yo’llari uzilib qolgan Afg’oniston shimoliy transport yo’llari orqali Markaziy Osiyo va Rossiya bilan chuqurroq integratsiyaga intilishi mumkin.
Savdo yo’llari va mintaqaviy aloqalar
Uzoq davom etgan qurolli to‘qnashuv Markaziy Osiyoning Hind okeaniga chiqishni ta’minlash bo‘yicha uzoq yillik intilishlarini ham shubha ostiga qo‘yadi.
Huseynovga ko‘ra, geografiya mintaqa uchun katta muammo bo‘lib qolmoqda. Infratuzilma rivojlanmaganligicha qolmoqda va xalqaro sanksiyalar aloqa va savdoga tizimli cheklovlar qo’yishda davom etmoqda.
Xalqaro savdo eksperti Valijon To’raqulov ham xuddi shunday deb hisoblaydi, urush oqibatlari asosan bilvosita bo’ladi.
Uning ta’kidlashicha, globallashgan dunyoda bir mintaqada sodir bo‘layotgan voqealar boshqa davlatlarga ham ta’sir qilishi muqarrar. Shu bilan birga, mojarolar natijasida yuzaga kelgan ayrim o’zgarishlar ham mintaqaviy savdo yo’llari va sherikliklarning rivojlanishiga qarab cheklangan imkoniyatlarni yaratishi mumkin.
urush maqsadi haqida munozaralar
Yaqin Sharqdagi so‘nggi keskinlik 28-fevralda boshlandi, mojaro ortidagi strategiya ustida bahs-munozaralarni keltirib chiqardi.
Foreign Policy nashriga ko‘ra, AQSh prezidenti Donald Tramp ma’muriyati vakillarining urush boshlanishi haqidagi bayonotlari bir-biriga mos kelmaydi.
Jurnal keltirgan tahlilchilar urushning asosiy maqsadi noaniqligicha qolayotganini ta’kidlamoqda. Pentagon maqsad Erondagi rejimni o’zgartirish degan da’volarni rad etadi, biroq Eronning yadro quroliga ega bo’lishining oldini olish maqsadi ham shubha ostiga qo’yilgan. Prezident Tramp oʻtgan iyun oyida Eron hech qachon bunday qurolga ega boʻlmasligini aytgan edi.
Kuzatuvchilarga ko‘ra, aniq belgilangan strategiyasiz urush qimmatga tushadi va siyosiy jihatdan xavfli bo‘ladi, uzoq davom etgan mojaro esa saylovchilar orasida respublikachi prezidentni qo‘llab-quvvatlashni zaiflashtirishi mumkin.
Siyosat
Prezident Mirziyoyev fuqarolardan murojaatlar ko‘payib borayotgan bir paytda militsiya xodimlarining qo‘pol xatti-harakatlarini tanqid qildi
Prezident Shavkat Mirziyoyev ko‘plab fuqarolar huquq-tartibot idoralari xodimlarining harakatlari va tergov sifatidan noroziligini aytib, mutasaddi idoralarga ko‘plab murojaatlar kelib tushayotganini ta’kidladi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Juma kuni aholi murojaatlari bilan ishlash tizimini takomillashtirish va jamoatchilik fikrini chuqurroq tahlil qilishga bag‘ishlangan yig‘ilishda shu masala ko‘tarildi.
Anjumanda taqdim etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, 2025-yilda Ichki ishlar vazirligi vakolatiga kiruvchi masalalar bo‘yicha 148 mingdan ortiq murojaat kelib tushgan.
Prezident ushbu murojaatlarning salmoqli qismi ichki ishlar organlari xodimlarining hurmatsiz munosabati va tergov ishlari sifatidan norozilik bilan bog‘liqligini ta’kidladi.
Mirziyoyev mutasaddilarga muammoni hal etish boʻyicha aniq choralar koʻrish boʻyicha topshiriq berdi, ayniqsa, har 1000 nafar aholiga eng koʻp murojaatlar tushgan hududlarda.
Prezident murojaatlar ko‘p bo‘ladigan tuman va shaharlarga mas’ul mutasaddilar borib, aholining dardini bevosita eshitishi zarurligini ta’kidladi.
Bu viloyatlarga Denov tumani, Urgut tumani, Samarqand, Qarshi, Namangan, Jizax, Farg‘ona va Chirchiq shaharlari kiradi.
Hokimiyatga mazkur maskanlarda faoliyat yuritayotgan profilaktika inspektorlari va tergovchilarining kasb mahorati va muloqot madaniyatini oshirishga qaratilgan o‘quv dasturlarini tashkil etish topshirildi.
Yig‘ilishda bolalarning tug‘ilganlik haqidagi guvohnomasini olishda byurokratik to‘siqlarga yo‘l qo‘yilayotgani bilan bog‘liq shikoyatlar ham ko‘rib chiqildi.
Rasmiylarga ko‘ra, 448 nafar fuqaro turli sabablarga ko‘ra tug‘ilganlik to‘g‘risida guvohnoma olmagan bolalarga rasman tug‘ilganlik haqidagi guvohnoma berishda qiyinchiliklar yuzaga kelganini aytib, tegishli idoralarga murojaat qilgan.
“Bu ota-onalar farzandlarini bog‘chaga yoki maktabga kiritish uchun tug‘ilganlik haqidagi guvohnoma kerak bo‘lgani uchun ariza berishga majbur bo‘lgan ota-onalar. dedi prezident.
Adliya vazirligiga ushbu muammoning soddaroq yechimini ishlab chiqish vazifasi yuklatildi.
Siyosat
O‘zbekistonda qayta tiklanadigan energiya manbalarining o‘sishi jadallashgan holda ishlab chiqarishning keskin o‘sishi qayd etilgan
O‘zbekistonda quyosh va shamol stansiyalarida ishlab chiqarilgan elektr energiyasi 2026-yil fevral oyida o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 203 foizga oshdi.
Foto: Qashqadaryo quyosh elektr stansiyasi
Energetika vazirligi maʼlumotlariga koʻra, yirik quyosh elektr stansiyalari fevral oyida 371 million kVt/soat, shamol stansiyalari esa 444 million kVt/soat elektr energiyasi ishlab chiqargan.
Natijada shu oyda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan jami elektr energiyasi ishlab chiqarish 815 million kVt/soatga yetdi.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning fevral oyiga nisbatan 413 million kVt/soatga ko‘pdir.O‘tgan yilning shu davrida quyosh va shamol stansiyalari birgalikda 401 million kilovatt/soat elektr energiyasi ishlab chiqargan bo‘lsa, shundan 265 million kVt/soat quyosh, 136 million kVt/soat shamol stansiyalarida ishlab chiqarilgan.
Vazirlik maʼlumotlariga koʻra, qayta tiklanadigan energiya manbalari ulushi ortib borayotgani mamlakatimiz elektr energetika tizimida ekologik toza elektr energiyasi ishlab chiqarishni kengaytirishga xizmat qilmoqda.
Siyosat
O‘zbekiston va Fors ko‘rfazi davlatlari mintaqaviy xavfsizlik va diplomatik hamkorlikni muhokama qilmoqda
O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligida Fors ko‘rfazi arab davlatlarining diplomatik vakolatxonalari rahbarlari bilan ikki tomonlama munosabatlarni mustahkamlash va Yaqin Sharqdagi rivojlanayotgan xavfsizlik vaziyatini baholash masalalari muhokamasiga bag‘ishlangan yuqori darajadagi uchrashuv bo‘lib o‘tdi.
Foto: O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi
Anjumanda Birlashgan Arab Amirliklari, Quvayt, Saudiya Arabistoni, Qatar va Ummon elchilari va vakillari ishtirok etdi.
O‘zbekiston Tashqi ishlar vaziri Baxtiyor Saidovning so‘zlariga ko‘ra, muloqot Yaqin Sharqda yuzaga kelayotgan murakkab vaziyat yuzasidan fikr almashish hamda O‘zbekiston bilan Fors ko‘rfazi mintaqasi o‘rtasidagi o‘sib borayotgan strategik sheriklikni yana bir bor tasdiqlash imkonini berdi.
Muhokamalar chog‘ida ishtirokchilar mintaqaviy barqarorlikka tahdid solishi mumkin bo‘lgan voqealar yuzasidan xavotir bildirdilar. Janob Saidov yana keskinlashuvning oldini olish muhimligini ta’kidlab, mojaroni diplomatik yo‘llar bilan hal qilishga chaqirdi.
Ishtirokchilar, shuningdek, davom etayotgan nizolarni xalqaro huquq tamoyillari va normalariga to‘liq rioya qilgan holda hal etish zarurligini ta’kidladilar.
Uchrashuvda xavfsizlik masalalaridan tashqari amaliy hamkorlikni chuqurlashtirish imkoniyatlari haqida ham so‘z yuritildi. Rasmiylar Oʻzbekiston va Fors koʻrfazidagi arab davlatlari oʻrtasida ham ikki tomonlama, ham koʻp tomonlama hamkorlikni kengaytirish chora-tadbirlarini muhokama qildilar.
“Markaziy Osiyo – Ko‘rfaz hamkorlik kengashi (GCC)” hamkorlik formatiga alohida e’tibor qaratildi. Ikkala tomon ham Markaziy Osiyo va GCCga aʼzo davlatlar oʻrtasidagi iqtisodiy, sarmoyaviy va madaniy aloqalarni mustahkamlashga qaratilgan ushbu mintaqalararo platformani mustahkamlash tarafdorligini tasdiqladilar.
Ekspert F.Buranellining yangi tahliliy maqolasi: Mintaqamizning «madaniy kodi» katta siyosatda qanday ish beradi?
Uzoq yillar davomida Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi munosabatlar asosan «raqobat» rejimida bo‘lib, turli keskinliklar kuzatilar edi. Yaqinlargacha bo‘lgan ko‘pgina mintaqaviy tashabbuslar ham shu sababli muvaffaqiyatsizlikka uchragan.
Biroq vaziyat tubdan o‘zgardi. Buyuk Britaniyalik xalqaro munosabatlar bo‘yicha ekspert Filippo Kosta Buranelli o‘zining yangi tadqiqotida bu burilishning sabablarini tahlil qildi.
Olimning qayd etishicha, mintaqadagi yangi va iliq muhit bevosita O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2017-yilda BMT minbaridan turib ilgari surgan tashabbusi bilan bog‘liq. Aynan shu tashabbus asosida boshlangan «Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining Maslahat uchrashuvlari» mintaqada mutlaqo yangi tartibni yaratdi.
Endilikda davlatlar o‘zaro ustunlikka intilishga yoki sun’iy ravishda birlashishga emas, balki muammoli masalalarni chetlab o‘tib, faqat o‘zaro manfaatli va sog‘lom pragmatik hamkorlik qilishga o‘rgana boshladi.
Markaziy Osiyo endilikda tarqoq va o‘zaro raqobatlashadigan hudud emas, balki ishonch va diplomatiyaga asoslangan yagona kuch markazi sifatida shakllanmoqda. Davlat rahbarlarining Maslahat uchrashuvlari mintaqaviy muammolarni tashqi kuchlar aralashuvisiz, faqat o‘zaro hurmat asosida hal qilishning eng samarali mexanizmiga aylandi.
Maqolani ushbu havola orqali to‘liq o‘qish mumkin.
Sud 17 yil davom etgan bahsga nuqta qo’ydi
Qishloq xo‘jaligida zamonaviy texnologiyalar joriy etiladi
Samarqandda SSSR pasporti bilan yurgan ayolga ID karta berildi
-
Jamiyat3 days agoNogironlar uchun onlayn platforma tenderida shubhali holatlar aniqlandi
-
Jamiyat4 days agoRulda kamar taqmagan Sardor Mamadaliyev jarimaga tortildi
-
Dunyodan4 days ago
Ali Xomanaiyning o‘g‘li Eronning yangi oliy rahbari etib saylandi
-
Dunyodan5 days ago
2015 yilgi Suriya stsenariysi Eronda takrorlanishini istamaymiz.
-
Dunyodan5 days ago
Eronda AQSh va Isroilni qo’llab-quvvatlaganlarning mulki musodara qilinadi
-
Dunyodan5 days ago
Prezident Tramp Eronning yangi oliy rahbari haqida gapirdi
-
Siyosat2 days agoIkki nafar O‘zbekiston fuqarosi firibgarlik va o‘g‘irlik hodisasidan so‘ng Bahrayn va AQShdan qaytib keldi
-
Turk dunyosi4 days agoEron urushi kuchayib borayotgan bir paytda Turkiya o’rtada qoldi