Dunyodan
Prezident Trumpning Grenlandiya bo’yicha “Kelajak kelishuv doirasi” haqida nimalarni bilamiz
EPA
AQSh prezidenti Donald Tramp “Grenlandiya bo‘yicha kelajakdagi kelishuv uchun asos” borligini ma’lum qildi.
Bayonot uning Daniyaning yarim avtonom hududini egallab olish rejalariga qarshi boʻlgan AQShning sakkiz yaqin ittifoqchisiga nisbatan iqtisodiy sanktsiyalar qoʻllash tahdidi bilan yakunlangan bir necha kunlik keskinlashgan keskinlikdan soʻng kutilmagan boʻldi.
Xo’sh, bu kelishuv nimani anglatadi va Arktikadagi dunyodagi eng katta orol ustidan suverenitetdan voz kechmasliklarini aniq bildirgan Daniya va Grenlandiya uchun maqbul bo’ladimi?
Ramkaviy kelishuv haqida nimalar aytilmoqda?
Prezident Tramp bu haqda chorshanba kuni Shveytsariyaning Davos shahrida bo‘lib o‘tgan Jahon iqtisodiy forumidagi yig‘ilishdan so‘ng o‘zining “Truth” ijtimoiy media platformasida ma’lum qildi.
“NATO Bosh kotibi Mark Rutte bilan oʻta samarali muzokaralar asosida biz Grenlandiya boʻyicha boʻlajak kelishuv asoslarini shakllantirdik”, dedi u.
U qo‘shimcha ma’lumot bermadi, biroq kelishuvga erishilgunga qadar muzokaralar davom etishini aytdi.
Ruttening aytishicha, uning Tramp bilan uchrashuvida Daniyaning Grenlandiya ustidan suvereniteti haqidagi muhim masala muhokama qilinmagan.
Daniyaning fikricha, bu masala hali tugamagan va Grenlandiya, Daniya va Qo’shma Shtatlar o’rtasida har qanday kelishuv hali yakunlanishi kerak.
Daniya Bosh vaziri Mette Frederiksen daniyaliklar “hamma narsada: siyosat, xavfsizlik, sarmoya va iqtisod haqida” muzokara olib borishi mumkinligini aytdi.
“Ammo biz suverenitet bo’yicha muzokara olib bora olmaymiz. Eshitishimcha, bu ham shunday emas”, dedi u payshanba kuni qilgan bayonotida.
“NATO hech qanday sharoitda bizsiz, Grenlandiyasiz hech narsa boʻyicha muzokara olib borishga haqqi yoʻq. Bizsiz biz haqimizda hech narsa qila olmaydi”, dedi Daniya parlamentining ikki grenlandiyalik aʼzosidan biri Arja Chenmits.
Buyuk Britaniya tashqi ishlar vaziri Ivette Kuper bu “Daniya, Grenlandiya va Qo‘shma Shtatlar Grenlandiya bo‘ylab harakatlanishi uchun Daniya Grenlandiya suverenitetini himoya qilishga intilayotgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralar” degan umidda ekanini aytdi.
Sizda potentsial shartnoma haqida ma’lumot bormi?
Daniya va Grenlandiyaning suverenitetni muzokara qilib bo’lmaydiganligi haqidagi takroriy bayonotlari Nyu-York Tayms hisobotini rad etishga qaratilganga o’xshaydi, anonim manbalarning ta’kidlashicha, Daniya Grenlandiyaning Amerika Qo’shma Shtatlari harbiy baza quradigan kichik hududi ustidan suverenitetdan voz kechishi ko’rib chiqilmoqda.
Kelishuv Kiprdagi Britaniya nazoratidagi ikkita harbiy bazadagi vaziyatga o’xshash bo’lar edi.
Akrotiri va Dekeliya Kipr 1960 yilda mustaqillikka erishganidan beri Britaniya suvereniteti ostida. Garchi bu shartnomaga o’zgartirishlar kiritilgan bo’lsa ham, u hali ham Britaniya hududi hisoblanadi.
Yvette Kuper ramka kelishuvi mazmunidan xabardor yoki yo’qligini tasdiqlamadi, lekin Grenlandiya suvereniteti muzokaralar olib bo’lmasligi juda aniq bo’lsa-da, “Grenlandiya xavfsizligi bo’yicha juda haqiqiy dalillar” borligini ta’kidladi.
Daniya “bugungi kunda” hech qanday tahdid yo’qligini aytganiga qaramay, Prezident Trump Grenlandiyani qo’lga kiritishni qo’llab-quvvatlagan holda orol bo’ylab Xitoy va Rossiya yuk tashish tahdidini keltirdi.
Shu munosabat bilan, NATO ittifoqchilari Qo’shma Shtatlarni Arktikada xavfsizlikni kuchaytirishlariga ishontirishga harakat qilishdi va Mark Rutte payshanba kuni Reuters agentligiga ramka kelishuvi ham bu hissani talab qilishini aytdi.
“Biz buni juda tez uddalay olishimizga shubham yo’q. Albatta, men 2026 yilni xohlayman, hatto 2026 yil boshida ham yaxshi bo’lardi.”
Ivette Kuper payshanba kuni Buyuk Britaniya ilgari surayotgan g’oyalardan biri Arktika observatoriyasini tashkil etish bo’lganini aytdi, bu “NATO o’zining Arktika observatoriyasi bilan olib borgan yondashuvga juda o’xshash” missiyasi Boltiq dengizida muhim dengiz osti kabellari uzilganidan keyin kemalar nazoratini kuchaytirish.
“Egalik” dan boshqa kelishuv Prezident Trampga yoqadimi?
Qo’shma Shtatlar Grenlandiyada Ikkinchi jahon urushidan beri harbiy mavjud.
1951-yilda Daniya bilan tuzilgan shartnomaga ko‘ra, Qo‘shma Shtatlar Grenlandiyaga xohlagancha qo‘shin olib kirishi mumkin. 100 dan ortiq harbiy xizmatchilar hududning shimoli-g’arbiy burchagidagi Pitufik bazasida joylashgan. Natijada, AQSh rasmiylarining aytishicha, kelishuv bo’yicha muzokaralar ushbu kelishuvni qayta ko’rib chiqishga qaratilishi mumkin.
Qo’shma Shtatlar ko’plab mamlakatlarda, jumladan Germaniyada harbiy bazalariga ega bo’lsa-da, ular suveren hududni tashkil etmaydi.
Prezident Tramp Grenlandiya uchun ijara yetarli emasligini ta’kidladi.
U ikki hafta oldin shunday degan edi: “Mamlakatlar mulk huquqiga ega bo’lishi kerak, lekin ular mulk huquqini himoya qilishlari shart emas, ular yer ijarasini himoya qilishlari shart emas. Biz esa Grenlandiyani himoya qilishimiz kerak bo’ladi”.
U orolni bosib olish uchun kuch ishlatish bilan tahdid qilgan edi, lekin Davosdagi yo’lni o’zgartirdi va NATO ittifoqchilariga yordam berish foydasiga bu tahdiddan voz kechdi.
NATO 1949 yilda bitta ittifoqchiga qilingan hujum barcha ittifoqchilarga qilingan hujum degan tamoyil asosida tuzilgan. Bu hujumlar tashqaridan kelishini maqsad qilgan va Daniya harbiy zarbalar Qo’shma Shtatlar asosiy hamkori bo’lgan transatlantik ittifoqqa barham berishini aniq aytgan edi.
Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) bosh kotibi doimiy ravishda prezident Trampni maqtagan va bir paytlar uni “ota” deb atagani uchun tanqid qilingan.
“Donald Trampning so’zlariga har doim ishonishingiz mumkin. Shuning uchun men uni borligidan juda xursandmiz, deb o’ylayman”, dedi Rutte payshanba kuni.
Daniya bosh vaziri Trampning bayonotidan oldin va keyin Rutte bilan doimiy aloqada ekanligini aytdi. Ammo Daniyaning fikri bo’lsa ham, Trampning yaqinda qulashiga nima sabab bo’lganligi aniq emas.
Nima uchun Tramp Grenlandiyani xohlaydi?
Tramp birinchi marta prezidentlikka kelganidan beri Daniyadan Grenlandiyani sotib olishga harakat qilmoqda, biroq u buni amalga oshirgan yagona AQSh prezidenti emas.
Prezident Tramp AQSh Grenlandiyani Rossiya va Xitoyning ehtimoliy hujumlaridan himoya qilish uchun kerakligini aytdi.
U, shuningdek, Grenlandiya Qo’shma Shtatlarni raketa hujumlaridan himoya qilish uchun Oltin gumbaz mudofaa tizimini qurish rejasida muhim ahamiyatga ega ekanligini va Yevropa ittifoqchilari bu harakatda yordam berishi mumkinligini aytdi.
Grenlandiyaning strategik joylashuviga qo’shimcha ravishda, Qo’shma Shtatlar orolning katta va asosan foydalanilmagan noyob yer minerallari zaxiralari haqida gapiradi, ularning aksariyati mobil telefonlar va elektr transport vositalari kabi texnologiyalar uchun zarurdir.
Prezident Tramp Qo‘shma Shtatlar Grenlandiya boyligi ortidan ketayotganini aytmadi, biroq Amerikaning orol ustidan nazorati “hammani juda yaxshi ahvolga solib qo‘yadi, ayniqsa, xavfsizlik va minerallar haqida gap ketganda” dedi.
“Bu abadiy shartnoma.”
Ross Atkins Prezident Trampning Davosdagi da’volari haqida gapiradi
AQShning Eronga qarshi harbiy kampaniyasining narxi bir oy ichida 27 milliard dollardan oshadi va harajat kun sayin ortib bormoqda.
Ma’lumotlarga ko’ra, bu hisob-kitoblar Eron urushi xarajatlarini kuzatish platformasi orqali amalga oshiriladi. Mudofaa vazirligi ma’lumotlari asosida real vaqt rejimida urush xarajatlarini hisoblang.
Pentagon hisobotiga ko’ra, urushning dastlabki olti kuni 11,3 milliard dollarga tushdi, keyin esa har bir kun taxminan 1 milliard dollarga tushdi.
Newsweek ma’lumotlariga ko’ra, Qo’shma Shtatlar Eronga qarshi operatsiyalar uchun 2003 yilda Iroq urushi boshlanganidan ko’ra ko’proq mablag’ sarflamoqda.
Pentagon ham ushbu kampaniyani davom ettirish uchun 200 milliard dollar so’ragan. Bu Jorj Bush ma’muriyati 2003 yilda so’raganidan 67 milliard dollarga ko’pdir.
The Economist nashriga ko‘ra, Qo‘shma Shtatlar o‘zining sarflangan o‘q-dorilar zaxirasini to‘ldirish uchun kamida bir yil vaqt oladi. Biroq, Oq uy Kongress bilan bu xarajatlar uchun byudjetga hali rozi bo’lmagan.
Eslatib oʻtamiz, AQSh va Isroilning Eronga qarshi harbiy amaliyoti 28-fevraldan beri davom etmoqda.
Eronga yaqin manba tomonidan berilgan bayonotda, agar Eronning energiya infratuzilmasi nishonga olinsa, mintaqa davlatlariga qarshi javob choralari ko’rilishi mumkinligi bildirildi.
“Agar Eron elektr tarmogʻi nishonga olinsa, Fors koʻrfazi mamlakatlaridagi barcha energetika infratuzilmasi uchuvchisiz samolyotlar va raketa hujumlari nishoniga aylanadi”, — deyiladi Eron Islom inqilobi qoʻriqchilari korpusi bayonotida.
Bu davlatlar AQShning yaqin ittifoqchilari sanaladi.
Eslatib o‘tamiz, bu bayonot AQSh prezidenti Donald Trampning so‘nggi paytlarda Eronga, jumladan, Hormuz bo‘g‘ozi masalasi va energetika infratuzilmasiga ehtimoliy hujumlarga oid keskin bayonotlari fonida yangragan.
AQSh Eron neftiga nisbatan sanksiyalarni vaqtincha yumshatganidan so‘ng, Osiyoning ko‘plab davlatlari, xususan, Hindiston yana Eron neftini sotib olish imkoniyatini ko‘rib chiqmoqda.
Ma’lumotlarga ko‘ra, Vashington neft bozoridagi taqchillikni yumshatish uchun 30 kunlik sanksiyalardan istisno joriy qilgan.
Xabar qilinishicha, qaror faqat 19-aprelgacha dengizda saqlanayotgan Eron xomashyosini sotib olishga taalluqlidir. Bu qaror yangi eksportni emas, balki mavjud neft zaxiralarini bozorga chiqarishni nazarda tutganini bildiradi.
Hindiston neftni qayta ishlash zavodlari Eron xom neftini sotib olishga tayyorlanmoqda. Ular hukumat ko’rsatmalari va to’lov mexanizmlari bo’yicha aniqlik kutishmoqda va boshqa Osiyo davlatlari ham xarid qilish imkoniyatlarini o’rganmoqda.
Osiyo davlatlari neftning katta qismini Yaqin Sharqdan oladi, shuning uchun Hormuz boʻgʻozi atrofidagi vaziyat jiddiy taʼsir koʻrsatadi.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, hozirda Eronning 130 milliondan 170 million barrelgacha bo’lgan xom nefti dengizda saqlanadi va bu hozirgi ishlab chiqarishdagi yo’qotishlarning bir qismini qoplaydi.
Qatarda harbiy vertolyot qulashi oqibatida olti kishi halok bo‘ldi va ularning jasadlari dengizdan topildi. Bu haqda Qatar ichki ishlar vazirligiga tayanib, “TASS” axborot agentligi xabar berdi.
Jasadlar Qatar qutqaruvchilari tomonidan topilgani xabar qilingan. Kemadagi boshqa odamlarni qidirish davom etmoqda.
Avvalroq Mudofaa vazirligi Qatar Qurolli kuchlariga tegishli vertolyot mamlakat qirg‘oqlari yaqinida halokatga uchragani haqida xabar bergan edi.
Bunga texnik nosozlik sabab bo‘lgani aytilmoqda.
Londondagi “Uembli” stadionida Angliya Liga kubogi finali bo‘lib o‘tdi. Bosh sovrin uchun kechgan bellashuvda “Manchester Siti” va “Arsenal” jamoalari to’qnash kelishdi.
Uchrashuv “Manchester Siti”ning 2:0 hisobidagi g‘alabasi bilan yakunlandi. Ikkinchi bo’limda Niko O’Reyli tomonidan kiritilgan ikkita gol (60 va 64-daqiqalar) uchrashuv taqdirini hal qildi. Bu muvaffaqiyat bilan “Manchester Siti” o’z tarixida to’qqizinchi marta Angliya Liga kubogi sohibiga aylandi. Ular endilikda ushbu musobaqada eng ko’p g’alaba qozonish bo’yicha Liverpul rekordini (10 ta kubok) egallashga yaqin turibdi, ularni faqat bitta kubok ajratib turibdi.
O‘zbekiston milliy terma jamoasi himoyachisi Abduqodir Husanov “Manchester Siti” safida to‘liq 90 daqiqa o‘ynadi. U 32-daqiqada Viktor Diokeresga nisbatan qo‘pollik ishlatgani uchun sariq kartochka oldi.
Husanov ushbu g‘alaba bilan Angliya liga kubogini qo‘lga kiritgan ilk o‘zbekistonlik futbolchi sifatida tarixga kirdi. Bu sovrin himoyachining Angliya terma jamoasi uchun birinchi oltin medalidir.
AQShning Eronga qarshi urushi xarajatlari 27 milliard dollardan oshdi
“Agar bizning energiya tarmog’imizga zarba bo’lsa, biz javob beramiz.”
Toshkent zilzilasidan ko‘rilgan zarar 10 mlrd dollarni tashkil etgan — tadqiqotchi
-
Siyosat4 days agoSoʻnggi savdo maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston temir yoʻllari importi eksportdan 2,5 barobar koʻp
-
Jamiyat5 days ago
Tadbirkor boshpanasiz bo‘lgan 5 ta oilani uy-joy bilan ta’minladi
-
Dunyodan5 days ago
Istanbulda yetti yil avval sodir etilgan qotillik ishi fosh etildi. O’zbek ayoli vafot etdi
-
Dunyodan5 days ago
Isroil mintaqaviy tuzilmani qayta tiklamoqchi
-
Jamiyat3 days agoToshkentda bayram kunlari jamoat transporti uchun maxsus jadval joriy etildi
-
Dunyodan4 days ago
Eron Hindistondan qo’lga olingan tankerni ozod qilishni talab qildi
-
Jamiyat4 days agoCoca-Cola O‘zbekistonda Ramazon oyida bir qator xayriya tashabbuslarini amalga oshirdi
-
Dunyodan4 days ago
Isroil Livan janubida quruqlikdan operatsiya boshladi