Dunyodan
Prezident Trumpning Grenlandiya bo’yicha “Kelajak kelishuv doirasi” haqida nimalarni bilamiz
EPA
AQSh prezidenti Donald Tramp “Grenlandiya bo‘yicha kelajakdagi kelishuv uchun asos” borligini ma’lum qildi.
Bayonot uning Daniyaning yarim avtonom hududini egallab olish rejalariga qarshi boʻlgan AQShning sakkiz yaqin ittifoqchisiga nisbatan iqtisodiy sanktsiyalar qoʻllash tahdidi bilan yakunlangan bir necha kunlik keskinlashgan keskinlikdan soʻng kutilmagan boʻldi.
Xo’sh, bu kelishuv nimani anglatadi va Arktikadagi dunyodagi eng katta orol ustidan suverenitetdan voz kechmasliklarini aniq bildirgan Daniya va Grenlandiya uchun maqbul bo’ladimi?
Ramkaviy kelishuv haqida nimalar aytilmoqda?
Prezident Tramp bu haqda chorshanba kuni Shveytsariyaning Davos shahrida bo‘lib o‘tgan Jahon iqtisodiy forumidagi yig‘ilishdan so‘ng o‘zining “Truth” ijtimoiy media platformasida ma’lum qildi.
“NATO Bosh kotibi Mark Rutte bilan oʻta samarali muzokaralar asosida biz Grenlandiya boʻyicha boʻlajak kelishuv asoslarini shakllantirdik”, dedi u.
U qo‘shimcha ma’lumot bermadi, biroq kelishuvga erishilgunga qadar muzokaralar davom etishini aytdi.
Ruttening aytishicha, uning Tramp bilan uchrashuvida Daniyaning Grenlandiya ustidan suvereniteti haqidagi muhim masala muhokama qilinmagan.
Daniyaning fikricha, bu masala hali tugamagan va Grenlandiya, Daniya va Qo’shma Shtatlar o’rtasida har qanday kelishuv hali yakunlanishi kerak.
Daniya Bosh vaziri Mette Frederiksen daniyaliklar “hamma narsada: siyosat, xavfsizlik, sarmoya va iqtisod haqida” muzokara olib borishi mumkinligini aytdi.
“Ammo biz suverenitet bo’yicha muzokara olib bora olmaymiz. Eshitishimcha, bu ham shunday emas”, dedi u payshanba kuni qilgan bayonotida.
“NATO hech qanday sharoitda bizsiz, Grenlandiyasiz hech narsa boʻyicha muzokara olib borishga haqqi yoʻq. Bizsiz biz haqimizda hech narsa qila olmaydi”, dedi Daniya parlamentining ikki grenlandiyalik aʼzosidan biri Arja Chenmits.
Buyuk Britaniya tashqi ishlar vaziri Ivette Kuper bu “Daniya, Grenlandiya va Qo‘shma Shtatlar Grenlandiya bo‘ylab harakatlanishi uchun Daniya Grenlandiya suverenitetini himoya qilishga intilayotgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralar” degan umidda ekanini aytdi.
Sizda potentsial shartnoma haqida ma’lumot bormi?
Daniya va Grenlandiyaning suverenitetni muzokara qilib bo’lmaydiganligi haqidagi takroriy bayonotlari Nyu-York Tayms hisobotini rad etishga qaratilganga o’xshaydi, anonim manbalarning ta’kidlashicha, Daniya Grenlandiyaning Amerika Qo’shma Shtatlari harbiy baza quradigan kichik hududi ustidan suverenitetdan voz kechishi ko’rib chiqilmoqda.
Kelishuv Kiprdagi Britaniya nazoratidagi ikkita harbiy bazadagi vaziyatga o’xshash bo’lar edi.
Akrotiri va Dekeliya Kipr 1960 yilda mustaqillikka erishganidan beri Britaniya suvereniteti ostida. Garchi bu shartnomaga o’zgartirishlar kiritilgan bo’lsa ham, u hali ham Britaniya hududi hisoblanadi.
Yvette Kuper ramka kelishuvi mazmunidan xabardor yoki yo’qligini tasdiqlamadi, lekin Grenlandiya suvereniteti muzokaralar olib bo’lmasligi juda aniq bo’lsa-da, “Grenlandiya xavfsizligi bo’yicha juda haqiqiy dalillar” borligini ta’kidladi.
Daniya “bugungi kunda” hech qanday tahdid yo’qligini aytganiga qaramay, Prezident Trump Grenlandiyani qo’lga kiritishni qo’llab-quvvatlagan holda orol bo’ylab Xitoy va Rossiya yuk tashish tahdidini keltirdi.
Shu munosabat bilan, NATO ittifoqchilari Qo’shma Shtatlarni Arktikada xavfsizlikni kuchaytirishlariga ishontirishga harakat qilishdi va Mark Rutte payshanba kuni Reuters agentligiga ramka kelishuvi ham bu hissani talab qilishini aytdi.
“Biz buni juda tez uddalay olishimizga shubham yo’q. Albatta, men 2026 yilni xohlayman, hatto 2026 yil boshida ham yaxshi bo’lardi.”
Ivette Kuper payshanba kuni Buyuk Britaniya ilgari surayotgan g’oyalardan biri Arktika observatoriyasini tashkil etish bo’lganini aytdi, bu “NATO o’zining Arktika observatoriyasi bilan olib borgan yondashuvga juda o’xshash” missiyasi Boltiq dengizida muhim dengiz osti kabellari uzilganidan keyin kemalar nazoratini kuchaytirish.
“Egalik” dan boshqa kelishuv Prezident Trampga yoqadimi?
Qo’shma Shtatlar Grenlandiyada Ikkinchi jahon urushidan beri harbiy mavjud.
1951-yilda Daniya bilan tuzilgan shartnomaga ko‘ra, Qo‘shma Shtatlar Grenlandiyaga xohlagancha qo‘shin olib kirishi mumkin. 100 dan ortiq harbiy xizmatchilar hududning shimoli-g’arbiy burchagidagi Pitufik bazasida joylashgan. Natijada, AQSh rasmiylarining aytishicha, kelishuv bo’yicha muzokaralar ushbu kelishuvni qayta ko’rib chiqishga qaratilishi mumkin.
Qo’shma Shtatlar ko’plab mamlakatlarda, jumladan Germaniyada harbiy bazalariga ega bo’lsa-da, ular suveren hududni tashkil etmaydi.
Prezident Tramp Grenlandiya uchun ijara yetarli emasligini ta’kidladi.
U ikki hafta oldin shunday degan edi: “Mamlakatlar mulk huquqiga ega bo’lishi kerak, lekin ular mulk huquqini himoya qilishlari shart emas, ular yer ijarasini himoya qilishlari shart emas. Biz esa Grenlandiyani himoya qilishimiz kerak bo’ladi”.
U orolni bosib olish uchun kuch ishlatish bilan tahdid qilgan edi, lekin Davosdagi yo’lni o’zgartirdi va NATO ittifoqchilariga yordam berish foydasiga bu tahdiddan voz kechdi.
NATO 1949 yilda bitta ittifoqchiga qilingan hujum barcha ittifoqchilarga qilingan hujum degan tamoyil asosida tuzilgan. Bu hujumlar tashqaridan kelishini maqsad qilgan va Daniya harbiy zarbalar Qo’shma Shtatlar asosiy hamkori bo’lgan transatlantik ittifoqqa barham berishini aniq aytgan edi.
Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) bosh kotibi doimiy ravishda prezident Trampni maqtagan va bir paytlar uni “ota” deb atagani uchun tanqid qilingan.
“Donald Trampning so’zlariga har doim ishonishingiz mumkin. Shuning uchun men uni borligidan juda xursandmiz, deb o’ylayman”, dedi Rutte payshanba kuni.
Daniya bosh vaziri Trampning bayonotidan oldin va keyin Rutte bilan doimiy aloqada ekanligini aytdi. Ammo Daniyaning fikri bo’lsa ham, Trampning yaqinda qulashiga nima sabab bo’lganligi aniq emas.
Nima uchun Tramp Grenlandiyani xohlaydi?
Tramp birinchi marta prezidentlikka kelganidan beri Daniyadan Grenlandiyani sotib olishga harakat qilmoqda, biroq u buni amalga oshirgan yagona AQSh prezidenti emas.
Prezident Tramp AQSh Grenlandiyani Rossiya va Xitoyning ehtimoliy hujumlaridan himoya qilish uchun kerakligini aytdi.
U, shuningdek, Grenlandiya Qo’shma Shtatlarni raketa hujumlaridan himoya qilish uchun Oltin gumbaz mudofaa tizimini qurish rejasida muhim ahamiyatga ega ekanligini va Yevropa ittifoqchilari bu harakatda yordam berishi mumkinligini aytdi.
Grenlandiyaning strategik joylashuviga qo’shimcha ravishda, Qo’shma Shtatlar orolning katta va asosan foydalanilmagan noyob yer minerallari zaxiralari haqida gapiradi, ularning aksariyati mobil telefonlar va elektr transport vositalari kabi texnologiyalar uchun zarurdir.
Prezident Tramp Qo‘shma Shtatlar Grenlandiya boyligi ortidan ketayotganini aytmadi, biroq Amerikaning orol ustidan nazorati “hammani juda yaxshi ahvolga solib qo‘yadi, ayniqsa, xavfsizlik va minerallar haqida gap ketganda” dedi.
“Bu abadiy shartnoma.”
Ross Atkins Prezident Trampning Davosdagi da’volari haqida gapiradi
Dunyodan
Rossiyada muhojirlar uchun patent olish va ularni uzaytirish uchun yangi shartlar belgilandi.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin mehnat muhojirlari Rossiyada yashovchi o‘zlari va qaramog‘ida bo‘lgan shaxslarni hech bo‘lmaganda kunlik ish haqi bilan ta’minlashni talab qiluvchi qonunni imzoladi.
Qonunga ko‘ra, chet el fuqarosi patent olganida, u nafaqat o‘zi, balki voyaga yetmagan barcha farzandlari uchun ham belgilangan miqdorda shaxsiy daromad solig‘ini (NDFL) oldindan to‘lashi kerak.
Ushbu talab tadbirkorlik faoliyatidan qat’i nazar, jismoniy shaxslarga mahalliy yoki shaxsiy xizmatlar ko’rsatadigan chet el fuqarolariga ham tegishli.
Agar bu talablar bajarilmasa, immigrantning patenti yoki ishlash uchun ruxsatnomasi uzaytirilmaydi. Shundan so’ng, agar Rossiyada vaqtincha qolish uchun boshqa qonuniy asos bo’lmasa, ular 15 kun ichida voyaga etmagan bolalari bilan mamlakatni tark etishlari kerak.
Shuningdek, qonunga ko’ra, chet ellik voyaga etmagan bolaning Rossiyada vaqtincha bo’lish muddati uning ota-onasiga berilgan patentning amal qilish muddatidan (uzaytirish yoki qayta rasmiylashtirish) oshmasligi kerak. Biroq, bu muddat 18 yoshga to’lgunga qadar amal qiladi, buning uchun siz NDFL uchun ma’lum miqdorni oldindan to’lashingiz kerak.
Bola 18 yoshga to’lganda va Rossiyada qolish uchun boshqa qonuniy sabab bo’lmasa, u 30 kun ichida mamlakatni tark etishi yoki ushbu muddat ichida patent olish uchun ariza topshirishi va tegishli avans to’lovini amalga oshirishi kerak.
Yangi qonunga ko’ra, Rossiya Ichki ishlar vazirligiga chet elliklarning daromadlari va NDFLning belgilangan avans to’lovlari amalga oshirilganligini tekshirish vakolati berildi. Shuningdek, vaqtinchalik propiska yoki propiska olgan xorijliklarning davlat migratsiya axborot tizimi orqali soliq organlarida ro‘yxatdan o‘tganligini nazorat qilish mumkin bo‘ladi.
Kyushu yaqinida kuchli zilzila sodir bo’ldi. Bu haqda Osiyo OAVlari mamlakatning Yaponiya meteorologiya agentligiga asoslanib xabar berdi.
Zilzila magnitudasi: 7,1 Sana va vaqt: Bugun, 28-iyul, mahalliy vaqt bilan 16:27 atrofida Joylashuvi: Kumamoto prefekturasi yaqinida Zilzila o‘chog‘ining chuqurligi 10 km.
NHK telekanali zilziladan keyin sunami xavfi e’lon qilinganini ma’lum qildi.
Isroil atrof-muhitni muhofaza qilish vaziri Yidit Shirman Nil timsohini ko’payuvchi yovvoyi hayvon deb e’lon qildi. Bu chora Isroil qamoqxona maʼmuriyatiga falastinlik mahbuslar saqlanayotgan qamoqxonalarni qoʻriqlash uchun timsohlardan foydalanish imkonini beradi.
Euronews xabariga ko‘ra, vazirlik huquqshunoslari bu qarorga qarshi chiqishgan.
Mamlakat Tabiat va milliy bog‘lar vazirligi ham yovvoyi hayvonlarni faqat ilmiy va o‘quv maqsadlarida saqlash mumkinligi haqida bayonot berdi.
2025-yil dekabrida Isroil hukumatining radikal aʼzosi va Davlat xavfsizlik vaziri Itamar Ben Gvir falastinlik mahbuslar saqlanayotgan qamoqxonalarni qoʻriqlash uchun timsohlardan foydalanishni taklif qildi.
Tashabbus egalari timsohlardan AQSh va Janubiy Amerika mamlakatlaridagi qamoqxonalarni qo‘riqlashda foydalanilayotganini da’vo qilishdi. Biroq huquqshunoslarning aytishicha, amaliyot vaqti-vaqti bilan kuzatilgan bo‘lsa-da, muntazam ravishda amalga oshirilmagan.
Inson huquqlari tashkilotlari Isroilni xavfsizlik nuqtai nazaridan falastinliklarni aybsiz qamoqqa tashlaganlikda tanqid qilmoqda. Bu amaliyot, ayniqsa, 2023-yil 7-oktabrdan keyin kuchaydi.
BBC maʼlumotlariga koʻra, Gʻarbiy Sohildagi deyarli har bir oila vakillari Isroil qamoqxonalarida vaqt oʻtkazgan. Harbiy asirlar Isroilning ichki qismida saqlanayotganligi sababli, ularning qarindoshlari ularning qayerda ekanligi haqidagi xabarlarga ega emaslar.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti hisobotiga ko’ra, 1967 yildan beri Isroil 800 mingdan ortiq falastinlikni sababsiz yoki mayda ayblar bilan hibsga olgan.
“Isroil harbiy bosqinchi rejimi bosib olingan Falastin hududlarini ochiq qamoqxonalarga aylantirdi”, – dedi BMT maxsus ma’ruzachisi Francheska Albanese.
Hibsga olingan falastinliklarning ko‘pchiligining bolalar bo‘lishi xavotirga sabab bo‘lmoqda.
Xalqaro Amnistiya inson huquqlari tashkiloti Isroil qamoqxonalarida falastinlik mahbuslarga nisbatan qiynoqlar, jismoniy va jinsiy zo‘ravonliklardan xavotir bildirdi.
Tashkilotning Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika boʻyicha direktor oʻrinbosari Sara Xasash Negev choʻlidagi Sde Teyman qamoqxonasida falastinlik mahbuslarga nisbatan gʻayriinsoniy muomala va qiynoqlarga oid dalillar borligini aytdi.
Mart oyida Isroil parlamenti (Knesset) terrorchilik hujumlarida ayblangan falastinliklar uchun o‘lim jazosini standart jazo sifatida belgilovchi qonunni qabul qildi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Falastinlik qochqinlar agentligi rahbari va Yevropa davlatlari, jumladan, Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya va Italiya vakillari qonunni demokratik tamoyillarga zid deb qoraladi.
Yaponiya ayollarning uzoq umr ko‘rishi bo‘yicha yana dunyoda birinchi o‘rinni egalladi
Yaponiya ayollarning umr ko‘rish davomiyligi bo‘yicha dunyoda yetakchi bo‘lib qolmoqda. Yaponiya Sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga koʻra, yapon ayollarining oʻrtacha umr koʻrishi 2025-yilda 87,33 yoshni tashkil qiladi.
Shunisi e’tiborga loyiqki, Yaponiya 41 yil davomida ayollarning o’rtacha umr ko’rish davomiyligi bo’yicha dunyoda yetakchilik qilmoqda.
Yaponiyalik erkaklarning o‘rtacha umri 81,35 yoshni tashkil qilgan. Bu borada Shvetsiya, Norvegiya, Italiya va boshqa bir qancha davlatlarni ortda qoldirib, dunyoda ettinchi o‘rinda turadi.
Bir necha yil oldin, COVID-19 pandemiyasi Yaponiyada o’rtacha umr ko’rishning biroz qisqarishiga olib keldi. Biroq, 2023 yildan boshlab bu ko’rsatkich yana o’sish nuqtasiga yetdi va pandemiyadan oldingi darajadan ham yuqori.
Suriya hukumati Isroil bilan ziddiyatni istamaydi va Isroil bilan xavfsizlik kelishuviga erishmoqchi, dedi Suriya prezidenti Ahmad al-Sharah Al-Jazira telekanaliga.
“Biz Isroil bilan to’qnashuvni istamaymiz va bundan manfaatdor ham emasmiz. Isroil bilan muvaffaqiyatli xavfsizlik kelishuvi Suriya bosib olingan Golan tepaliklariga bo’lgan huquqidan voz kechmasdan turib, dunyo tinchligiga yo’l ochadi”, – dedi al-Sharah.
Prezident Suriya va Isroildan tashqari barcha davlatlar kelishuv imzolashni taklif qilib, Damashq Livan ishlariga harbiy aralashuvni istamasligini aytdi. “Biz mintaqada urush zonasining kuchayishidan xavotirdamiz. “Biz Livanga harbiy aralashish niyatimiz yo’q”, dedi u.
Janob Al-Sharah Damashq Livan hukumatining kuch ishlatish va harbiy harakatlar bo‘yicha o‘z ixtiyori bilan foydalanish huquqini qo‘llab-quvvatlashini ta’kidladi. Prezident “Livandagi har qanday tartibsizlik Suriyaga bevosita ta’sir qiladi”, deya qo‘shimcha qildi.
Aprel oyi o‘rtalarida al-Shara Turkiyaning Antaliya shahrida bo‘lib o‘tgan diplomatik forumda Damashq Isroil bilan Suriya janubidan Isroil qo‘shinlarini olib chiqishni o‘z ichiga olgan xavfsizlik bo‘yicha kelishuvga erishish niyatida ekanini aytdi. Uning aytishicha, bunday kelishuv Suriya hukumatiga Isroil bilan bosib olingan Golan tepaliklari yuzasidan muzokaralarni boshlash imkonini beradi.
O‘zbekiston mahsulotlari AQShning eng yirik savdo tarmog‘i orqali Amerika bozoriga chiqishi mumkin
Prezident 7 milliy dastur haqida e’lon qildi
Prezidentning bojxona xizmatiga oid farmoni qabul qilindi
-
Sport4 days ago
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Jamiyat4 days ago
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
-
Siyosat5 days ago
Prezidentning Mustaqillik bayrami tabrigidan o‘rin olgan asosiy fikrlari
-
Siyosat2 days ago
Шавкат Мирзиёев Бишкекда кутиб олинди
-
Sport4 days ago
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi
-
Jamiyat3 days ago
Qonunchilikdagi noaniqliklar tadbirkor foydasiga talqin qilinadi
-
Siyosat3 days ago
Pokiston bosh vaziri bilan uchrashuv o‘tkazildi
-
Mahalliy1 day ago
«Enamdan qolgan dalalar» (Esse)