Iqtisodiyot
AQShda Federal zaxira tizimi raisi Jyerom Pauellga nisbatan tergov boshlandi
AQSh Adliya vazirligi FZT raisi Jyerom Pauellga nisbatan jinoiy tergov boshladi. Regulyator rahbari bu harakatni Oq uy talabiga binoan asosiy foiz stavkasini pasaytirishdan bosh tortgani bilan bog‘layapti. «Jinoiy javobgarlikka tortish tahdidi Federal zaxira tizimi foiz stavkalarini prezidentning xohish-istaklariga qarab emas, balki xalq manfaatlariga nima xizmat qilishi haqidagi eng yaxshi baholarimiz asosida belgilayotgani oqibatidir», – dedi u bayonotida.
AQSh Adliya vazirligi Federal zaxira tizimi raisi Jyerom Pauellga jinoiy ayblov e’lon qilish bilan tahdid qildi. FZT raisi bu ishni prezident Donald Tramp bilan asosiy foiz stavkasini pasaytirish masalasidagi bahsi bilan bog‘layapti.
Yakshanba kuni Pauell videomurojaat bilan chiqib, AQSh Adliya vazirligi FZTga chaqiruv qog‘ozi yuborgani va Vashingtondagi markaziy bank shtab-kvartirasini rekonstruksiya qilish masalasi yuzasidan Senat qo‘mitasiga bergan ko‘rsatmalari sabab unga jinoiy ayblov qo‘yish bilan tahdid qilinganini bildirdi.
«Jinoiy javobgarlikka tortish tahdidi Federal zaxira tizimi foiz stavkalarini prezidentning xohish-istaklariga qarab emas, balki xalq manfaatlariga nima xizmat qilishi haqidagi eng yaxshi baholarimiz asosida belgilayotgani oqibatidir», — dedi FZT raisi bayonotida.
«Men qonun ustuvorligi va demokratiyamizdagi hisobdorlikni chuqur hurmat qilaman. Albatta, hech kim, jumladan, FZT raisi ham qonundan ustun emas. Biroq bu misli ko‘rilmagan harakatni ma’muriyat tomonidan bo‘layotgan tahdidlar va davom etayotgan bosimlarning kengroq kontekstida ko‘rib chiqish lozim», — deya qo‘shimcha qildi u.
Jyerom Pauell FZTda to‘rtta ma’muriyat davrida, ham respublikachilar, ham demokratlar bilan birdek ishlaganini aytarkan, o‘z faoliyatida siyosiy qo‘rquv yo tarafkashlikka berilmagani, faqat narxlar barqarorligi va bandlikni ta’minlash borasidagi mas’uliyatini asosiy o‘ringa qo‘yganini aytdi.
«Davlat xizmati ba’zan tahdidlar qarshisida sobit turishni taqozo qiladi. Men Senat tasdiqlagan faoliyatimni halollik bilan, Amerika xalqiga xizmat qilish mas’uliyati bilan bajarishda davom etaman», – dedi Pauell bayonoti yakunida.
Prezident Tramp yakshanba kuni NBC Newsʼga bergan intervyusida FZT rahbariga nisbatan Adliya vazirligi olib borayotgan tergov haqida hech narsa bilmasligini aytdi.
«Bu haqda hech narsa bilmayman, ammo u FZTda o‘z ishini juda yaxshi bajarayotgani yo‘q va binolar qurishda ham epchil emas», — dedi Tramp Pauell haqida.
Tramp nimadan norozi?
Tergov prokurorlar tomonidan hali rasman tasdiqlamagan bo‘lsa-da, bu ish AQSh prezidenti va FZT raisi o‘rtasida davom etayotgan mojaroda navbatdagi keskinlashuv bosqichi bo‘lishi mumkin. Tramp Pauellni o‘zining birinchi prezidentlik muddatida — 2017 yilda Federal zaxira tizimi rahbarligiga tayinlagandi. U Jo Bayden davrida ham o‘z ishini davom ettirdi. FZT rahbari lavozimida uning vakolatlari 2026 yilda tugaydi.
Saylovoldi kampaniyasi davomida amerikaliklarga kreditlar bo‘yicha past stavkalar va’da qilgan Tramp Pauellni asosiy foiz stavkasini keskin pasaytirish talablariga qarshi chiqqanlikda ayblab, ijtimoiy tarmoqlar orqali keskin tanqid qilib keladi. Shu bilan birga, FZT qarorlarni prezident va umuman ijro etuvchi hokimiyatdan mustaqil ravishda qabul qiladi. Bu markaziy bank faoliyatining asosiy tamoyili hisoblanadi.
Bundan tashqari, Tramp Pauellni FZT shtab-kvartirasi 2,5 milliard dollarga rekonstruksiya qilinayotgani uchun ham tanqid qiladi. O‘tgan hafta New York Times’ga bergan intervyusida Tramp yangi FZT raisligiga nomzod bo‘yicha qaror qabul qilganini aytdi. Bu lavozimga asosiy da’vogarlardan biri sifatida Trampning maslahatchisi Kevin Hassett tilga olinyapti.
FZT binolarini rekonstruksiya qilish ishlari 2022 yilda boshlangan va 2027 yilgacha yakunlanishi kerak. NYTʼning yozishicha, loyiha qiymati dastlabki belgilangan miqdordan taxminan 700 mln dollarga oshib ketishi mumkin.
FZT tomonining ma’lum qilishicha, shtab-kvartira 1930 yillarda qurilganidan beri u yerda kompleks ta’mirlash ishlari olib borilmagan. Xususan, asbest va qo‘rg‘oshin bilan ifloslanishni bartaraf etish, shuningdek, nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun qulay sharoit yaratish talab etiladi. Dastlabki loyihada bir qator jihatlar inobatga olinmagan.
Iqtisodchi va ekspertlar ushbu vaziyatni AQShda markaziy bank mustaqilligiga jiddiy tahdid sifatida baholamoqda. Ularning fikricha, FZTning siyosiy bosimdan mustaqil bo‘lishi inflatsiyani nazorat qilish va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.
2025 yilning iyul oyida ham Tramp AQSh Markaziy banki binosining ta’mirlash xarajatlari oshib ketganini aytib, uning rahbarini uyaltirmoqchi bo‘lgandi. Jonli efirda yuz bergan bahsda FZT rahbari Jyerom Pauell bunga qarshi chiqib, prezident bu summaga besh yil avval ta’mirlangan boshqa binoni ham qo‘shib yuborganini ta’kidlagandi.
Adliya vazirligi tomonidan Raqobat sohasidagi vakolatli davlat organining tadbirkorlik subyektlarida tekshiruvlar o‘tkazish faoliyatida «Xavfni tahlil etish» elektron tizimini joriy etish to‘g‘risidagi nizom davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi.
Nizomga ko‘ra, tadbirkorlik subyektlari faoliyatida qonunchilik buzilishi xavfi avtomatlashtirilgan tarzda baholanadi.
Xavf darajasi davlat organlari axborot tizimlari, statistik ma’lumotlar, murojaatlar, ommaviy axborot vositalari hamda boshqa qonuniy manbalardan olingan ma’lumotlar asosida aniqlanadi. Bunda tadbirkorlik subyektlaridan qo‘shimcha hujjat yoki ma’lumot talab qilinishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Xavfni baholash iste’molchilar huquqlarini himoya qilish, raqobat, reklama, davlat xaridlari, tovar-xom ashyo birjalari faoliyati, shuningdek, dori vositalari va tibbiyot buyumlarining ulgurji hamda chakana savdosi sohalari bo‘yicha alohida mezonlar asosida amalga oshiriladi.
Tizimda huquqbuzarlik xavfi yuqori, o‘rta va past toifalarga ajratiladi. Yuqori va o‘rta xavf toifasiga kiruvchi subyektlarda profilaktika tadbirlari hamda tekshiruvlar qonunchilikka muvofiq tashkil etiladi.
Past xavf toifasiga kiruvchi tadbirkorlik subyektlarida esa tekshiruvlar o‘tkazilmaydi.
Shu bilan birga, elektron tizimda aniqlangan xavf darajasi tadbirkorlik subyektiga nisbatan to‘g‘ridan to‘g‘ri ta’sir choralarini qo‘llash uchun asos hisoblanmaydi.
O‘RQ–1153-sonli qonunga muvofiq, hujjatsiz yerlarga hisoblangan uch karrali soliqlarni qayta hisob-kitob qilish tartibi belgilandi.
Soliqlarni qayta hisob-kitob qilish fuqarolarga ortiqcha ovoragarchiliklarsiz, Soliq qo‘mitasi tomonidan markazlashtirilgan tartibda, «Soliq hisoblash» dasturidagi algoritmga o‘zgartish kiritish orqali amalga oshiriladi.
Mazkur Qonun bilan 2020-yil 1-yanvardan 2024-yil 1-iyungacha bo‘lgan davr uchun hisoblangan uch karrali soliqlar bekor qilingan.
Avvalo, jismoniy shaxsga tegishli bo‘lgan hujjatsiz yerga 2020-yil 1-yanvardan 2024-yil 1-iyungacha hisoblangan uch karrali soliqlar 1 karrali stavkada qayta hisob-kitob qilinadi.
Agar soliq to‘lovchi ushbu davr uchun to‘lovlarni amalga oshirgan bo‘lsa, qayta hisob-kitob natijasida yuzaga kelgan ortiqcha summa 2024-yil 1-iyundan 2026-yilgacha hisoblangan mol-mulk va yer soliqlariga to‘lov sifatida singdiriladi.
Shuningdek, agar soliq to‘lovchi 2024-yil 1-iyundan 2026-yilgacha hisoblangan soliqlar bo‘yicha ham to‘lovlarni to‘liq amalga oshirgan bo‘lsa, yuzaga kelgan ortiqcha summa soliq to‘lovchining boshqa soliq turlari bo‘yicha mavjud qarzdorliklariga singdiriladi.
Mabodo soliq to‘lovchining boshqa soliq turlari bo‘yicha qarzdorligi bo‘lmasa, ortiqcha summa uning shaxsiy hisobvarag‘ida ortiqcha to‘lov sifatida shakllanadi.
Shu bilan birga, ortiqcha to‘langan soliq summasi soliq to‘lovchining arizasiga ko‘ra to‘liq yoki qisman qaytarilishi mumkin.
Qirg‘iziston rasmiylariga ko‘ra, mahsulotning yorlig‘i bo‘lmagan va veterinariya-sanitariya talablariga javob bermagan. O‘sh viloyatidagi “Do‘stlik” chegara punktidagi tekshiruvdan keyin mahsulot ortga qaytarib yuborilgan.
Qirg‘izistonning O‘sh viloyatida, qirg‘iz-o‘zbek davlat chegarasida joylashgan “Do‘stlik” chegara veterinariya nazorat punkti O‘zbekistondan olib kirilgan 650 kg kolbasa mahsulotlarini ortga qaytarib yubordi.
Qirg‘iziston Qishloq xo‘jaligi vazirligi xabariga ko‘ra, mahsulotlar yorliqsiz bo‘lib, Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqining veterinariya-sanitariya talablariga javob bermasligi aniqlangan.
“Aniqlangan qoidabuzarliklar asosida yuklarni Qirg‘iziston Respublikasiga olib kirish taqiqlandi. Inspektorlar tegishli bayonnomalar tuzdi, shundan so‘ng yuklar “Do‘stlik” chegara veterinariya nazorat punkti orqali O‘zbekiston Respublikasiga qaytarildi”, – deyiladi vazirlik xabarida.
O‘tgan oy birja savdolarida AI-92 markali benzin bahosi 11,2 foizga qimmatlashdi. Narxlarning keskin oshishi Rossiyadagi yonilg‘i taqchilligi bilan bir paytda yuz beryapti. O‘zbekistonda neft qazib olish va qayta ishlash quvvatlari mavjud bo‘lsada, ichki ehtiyojni to‘liq qoplash uchun importga bog‘liqlik yildan yilga oshib boryapti. Xususan, joriy yilning dastlabki 5 oyida ichki talabning qariyb teng yarmi tashqaridan olib kirilayotgan benzin hisobiga qondirilgan bo‘lishi mumkin.
29 iyul kuni O‘zbekistondagi birja savdolarida 1 tonna AI-92 markali benzin bahosi 13 mln 919 mln so‘mgacha ko‘tarildi. Bu – rekord ko‘rsatkich sanaladi. 30 iyun kuni narx qisman arzonlashgan bo‘lsada, (1 tonna mahsulot uchun — 13 mln 844 ming so‘m) hali ham yuqoriligicha qolyapti.
Narxlar iyun oyining boshiga nisbatan 11,2 foizga oshgan. Xususan, 1 iyun kungi savdolarda 1 tonna AI-92’ning o‘rtacha narxi 12 mln 446 ming so‘mni tashkil etgan.
1 iyundan 5 iyungacha bo‘lgan davrda birjadagi taklifi hajmi eng kamida 3 ming tonnani tashkil qilgan. Masalan, 4 iyun kuni 4088 tonna mahsulot sotuvga qo‘yilgan. 16 iyun kungi savdolarda esa taklif hajmi 7705 tonnagacha yetgan.
Oyning ikkinchi yarmidan boshlab esa birjaga chiqarilgan benzin miqdori kamaya boshlagan. Xususan, 17 iyunda bu ko‘rsatkich 1650 tonnagacha qisqaradi. Aynan 17 iyundan 29 iyungacha bo‘lgan davrda taklif hajmi 2400 tonnaga ham yetmagan. Narxlarning keskin oshishi 4-8 iyun oralig‘ida yuz bergan. Bu davrda 1 tonna AI-92 12 mln 473 ming so‘mdan 13 mln 788 ming so‘mgacha yoki 10,5 foizga qimmatlashgan.
Benzin importiga qaramlik
O‘zbekistonda neft qazib olish va qayta ishlash quvvatlari mavjud bo‘lsada, ichki ehtiyojni to‘liq qoplash uchun importga bog‘liqlik yildan yilga oshib boryapti. Bojxona qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilning yanvar-may oylarida 373 mln dollarlik 642 mln litr benzin import qilingan. Bu 2025 yilning mos davriga nisbatan miqdor jihatdan 84 foizga, qiymat jihatdan esa 85 foizga ko‘p. Oxirgi oylarda ichki talabning qariyb teng yarmi tashqaridan olib kirilayotgan benzin hisobiga qondirilyapti.
Ma’lumot uchun, joriy yilning 5 oyida O‘zbekistonda 502,2 ming tonna benzin ishlab chiqarilgan. Bu tahminan 670 mlndan 678 mln litrgacha bo‘lgan ko‘rsatkich.
O‘z navbatida ichki ishlab chiqarish hajmi ham oxirgi 2 yilda sezilarli darajada kamaydi. Masalan, 2023 yilda 1 mln 333 ming tonna benzin ishlab chiqarilgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich 2025 yilda 1 mln 200 ming tonnagacha yoki 10 foizga qisqargan.
Rossiyada taqchillik
Rossiyada bir oydan buyon yonilg‘i taqchilligi kuzatilyapti. Ukraina armiyasining neftni qayta ishlash zavodlari bo‘ylab to‘xtovsiz zarbalari neftni qayta ishlash hajmini keskin darajada qisqartirib yubordi. Ko‘plab yonilg‘i quyish shoxobchalariga benzin yetkazilishi to‘xtab qoldi, hududlardagi rasmiylar esa uni sotishga cheklovlar o‘rnatdi, shu bilan bir vaqtda, iste’molchilar talabni haddan tashqari oshirib yuborishda ayblanyapti. Inqirozning real ko‘lamini baholash qiyin, chunki Rossiya hukumati ko‘plab ma’lumotlarni ochiqlamayapti.
O‘zbekistondagi narxlarning oshishi ham Rossiyadagi yonilg‘i taqchilligi bilan bir paytda yuz beryapti. Chunki, mamlakatga import qilinadigan benzinning asosiy qismi Rossiyadan olib kelinadi.
Chakana narxlar o‘zgarishi
Birjadagi qimmatlashish shahobchalardagi chakana narxlarning oshishiga ham sabab bo‘lyapti. Xususan, iyun oyi boshidan beri poytaxtdagi AYoQShlarda import AI-92 narxi sezilarli darajada ko‘tarilgan.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–may oylarida O‘zbekistonga tijorat maqsadida 191,5 ming nafar xorijiy fuqaro tashrif buyurgan.
5 oy davomida O‘zbekistonga tijorat maqsadida kelgan xorijiy fuqarolar mamlakatlar kesimida quyidagicha:
Afg‘oniston — 171 732 nafar;
Turkmaniston — 13 999 nafar;
Tojikiston — 3 588 nafar;
Qirg‘iz Respublikasi — 590 nafar;
Boshqa davlatlar — 518 nafar;
Qozog‘iston — 223 nafar;
Rossiya — 179 nafar;
Turkiya — 160 nafar.
Pokiston Afg’onistonga hujum qildi: qurbonlar
Bosh vazir futbolchilardan milliy jamoani tanqid qilgan «divan ekspertlarini» kechirishni so‘radi
Endi biznes faoliyatida «Xavfni tahlil etish» elektron tizimi joriy etiladi
-
Dunyodan3 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Dunyodan5 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Iqtisodiyot4 days ago
Prezident raisligida videoselektor boshlandi
-
Jamiyat3 days agoToshkent davlat agrar universiteti sport kompleksida yong‘in sodir bo‘ldi
-
Iqtisodiyot3 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
-
Jamiyat5 days agoChirchiqda kanalga tushib ketgan fuqaro qutqarib qolindi
-
Sport4 days agoJCh kundaligi. Kabo-Verdeda mo‘jiza, Urugvayda sharmandalik, Dembeleda het-trik, Eronda drama
-
Sport4 days agoo‘zbek futbolchisi «Chelsi» egalariga tavsiya qilindi