Dunyodan
Kuba isyonkor, u post-Maduro davriga tayyorgarlik ko’rmoqda
Will Grant BBC Meksika, Markaziy Amerika va Kuba muxbiri, Kolumbiya
EPA/Shutterstock
Kuba prezidenti Migel Dias-Kanel Gavanadagi mitingda Venesuelani qo‘llab-quvvatladi va Vashingtonning operatsiyasini qoraladi.
Venesueladan keyin Amerika qit’asidagi boshqa hech bir davlat Karakasdagi voqeadan Kubadan ko’ra ko’proq ta’sir qilmagan.
1999-yildan beri Venesuela prezidentligiga yangi nomzod Ugo Chaves Kuba inqilobchi yetakchisi Fidel Kastro bilan Gavana aeroportining asfalt qismida uchrashganidan beri, ikki davlat davlat boshqaruvidagi sotsializmning siyosiy qarashlarini o’rtoqlashdi.
Yillar davomida ikki davlat o’rtasidagi aloqalar yanada chuqurlashdi, Venesuela nefti kommunistlar tomonidan boshqariladigan orolga oqib, evaziga kubalik shifokorlar va tibbiyot xodimlari teskari yo’nalishga yo’l oldi.
Ularning o’limidan so’ng, Chavesning vorisi Nikolas Maduro bo’ldi, u Kubada o’qitilgan va murabbiylik qilgan, qisman u aka-uka Kastrolarga ma’qul bo’lganligi sababli. U Kuba inqilobining, shuningdek, Venesuela inqilobining davomiyligini ramziy qildi.
Endi u ham AQShning Delta Force elita kuchlari tomonidan majburan olib tashlangan va Karakasda endi hokimiyatda emas. Usiz Kubaning istiqboli qorong‘u.
Ayni paytda Kuba hukumati hujumni noqonuniy deb keskin qoraladi va AQSh harbiy amaliyotida halok bo‘lgan 32 kubalik uchun ikki kunlik milliy motam e’lon qildi.
Ularning o’limi Kubaning Venesuela prezidenti va armiyasiga ta’siri haqida uzoq vaqtdan beri ma’lum bo’lgan muhim faktlarni ochib berdi. Prezident Maduroning deyarli barcha xavfsizlik kuchlari kubalik tansoqchilardan tashkil topgani aytiladi. Venesuela razvedka xizmatlari va armiyasidagi ko‘plab lavozimlarda ham Kuba fuqarolari ishlaydi.
Kuba uzoq vaqtdan beri Venesuelada faol askarlar yoki xavfsizlik xodimlari borligini rad etib keladi, biroq ozod etilgan siyosiy mahbuslar hibsda bo’lganlarida ularni kubalik aksentli erkaklar so’roq qilishganini tez-tez da’vo qilishdi.
Bundan tashqari, ikki davlat o’rtasidagi cheksiz birdamlik e’lonlariga qaramay, aslida Kubaning Venesuela davlatidagi parda ortidagi ta’siri Gavana bilan eng yaqin aloqaga ega vazirlar va Chaves va Kastro tomonidan o’rnatilgan munosabatlar tubdan nomutanosiblashgan deb hisoblaydiganlar o’rtasida ziddiyat keltirib chiqarmoqda, deb ishoniladi.
Aslini olganda, bu fraksiya Venesuela bugungi kunda neftdan kam daromad olmoqda, deb hisoblaydi.
Venesuela Kubaga kuniga 35 000 barrel neft jo‘natadi deb taxmin qilinadi, biroq orolning boshqa yirik energetika hamkorlari – Rossiya va Meksika unchalik yaqin emas.
Getty Images
Kubada oziq-ovqat taqchilligi kuchayib, jiddiy iqtisodiy inqirozga yuz tutmoqda
Trump ma’muriyatining sanktsiyalangan Venesuela neft tankerlarini musodara qilish taktikasi allaqachon Kubaning yoqilg’i va energiya inqirozini yomonlashtira boshladi, bu tezda juda jiddiy bo’lishi mumkin.
Eng yaxshi holatda, Karakasda prezident Maduro bo’lmasa, Karib dengizidagi qamaldagi orolning kelajagi tobora murakkab ko’rinadi. Kuba allaqachon Sovuq Urushdan keyingi eng yomon iqtisodiy inqirozni boshidan kechirgan edi.
Orolning bir chekkasidan boshqasiga bir necha oydan beri elektr ta’minotida uzilishlar mavjud. Oddiy kubaliklarga esa bir necha hafta davomida ishonchli elektr quvvati bo‘lmagani, muzlatgichlarda oziq-ovqat chirigan, ventilyator va konditsionerlar ishlamay qolgan, jaziramada chivinlar to‘planib, yig‘ilmagan axlatlar o‘sib borayotgani o‘ta og‘ir bo‘ldi.
Orolda so’nggi haftalarda chivin yuqadigan kasalliklar avj oldi, ko’plab odamlar dang isitmasi va chikungunyadan aziyat chekdi. Kuba sog’liqni saqlash tizimi, bir paytlar o’z inqilobining eng yuqori cho’qqisiga chiqqanda, engish uchun kurashmoqda.
Bu chiroyli rasm emas. Ammo bu ko’pchilik kubaliklar uchun kundalik haqiqatdir.
Delsi Rodriges Venesuela neftining Kubaga oqib kelishini to‘xtatishi mumkinligi haqidagi g‘oya kubaliklarni qo‘rquvga to‘ldiradi, ayniqsa u AQShning o‘zidan oldingi prezidentga hujumi ortidan Tramp ma’muriyatini tinchlantirishga va keyingi zo‘ravonlik qo‘rquvini yo‘qqa chiqarishga intiladi.
EPA/Shutterstock
Prezident Tramp Vashington endi Venesuela boʻyicha qaror qabul qilish huquqiga ega ekanligini taʼkidlamoqda.
Garchi bu bayonotlar Davlat kotibi Marko Rubio tomonidan ma’lum darajada qaytarib olingan bo’lsa-da, Tramp ma’muriyati hozirda prezident vazifasini bajaruvchi sifatida Rodrigesdan to’liq rioya qilishni kutayotganiga shubha yo’q.
Prezident Trump, agar u “harakat qilmasa” bundan ham yomonroq oqibatlarga olib kelishi mumkinligini aytdi.
Bunday til, AQShning Venesueladagi operatsiyasi haqida gapirmasa ham, AQSh hukumati tanqidchilarining g’azabini qo’zg’atdi va ular Oq uyni AQSh imperializmi va Sovuq urushdan keyingi Lotin Amerikasida kuzatilgan interventsionizmning eng yomon shakllarida aybdor deb ta’kidlaydilar.
Tanqidchilarning aytishicha, janob Maduroning hokimiyatdan chetlatilishi odam o’g’irlash bilan barobar va unga qarshi ish oxir-oqibat Nyu-Yorkdagi sud jarayonida olib tashlanishi kerak.
Ajablanarlisi shundaki, Prezident Tramp bunday dalillardan bexabar ko’rinadi, hatto agar kerak bo’lsa, ularni Kolumbiya prezidentiga qarshi qayta ishlatishi mumkinligi haqida ogohlantirgan.
Lotin Amerikasidagi xavotirli yangi vaziyatni u Monro doktrinasi nomi bilan atagan, 19-asr mustamlakachi tashqi siyosat doktrinasi boʻlib, Yevropa davlatlarini AQShning Gʻarbiy yarimshardagi taʼsir doirasiga aralashishdan ogohlantirgan.
Boshqacha aytganda, Lotin Amerikasi Qo‘shma Shtatlarning “orqa hovlisi” bo‘lib, Vashington u yerda nima bo‘lishini hal qilishning ajralmas huquqiga ega. Janob Rubio AQShning yakshanba kungi tok-shousida Venesuelaga qarshi harakatni oqlaganida mintaqani tasvirlash uchun aynan “orqa hovli” so‘zidan foydalangan.
U Kuba kelajagining kalitini ham o‘z zimmasiga oladi. AQShning 60 yildan ortiq davom etgan iqtisodiy blokadasi aka-uka Kastrolarni va ularning siyosiy loyihasini hokimiyatdan chetlata olmadi.
Kubalik amerikalik sobiq Florida senatori va kubalik surgunlarning o’g’li Rubio ota-onasining vatanida 60 yillik kommunistik boshqaruvni tugatishga yordam bergan yoki uning ortida turgan odam bo’lishni xohlaydi.
U prezident Maduroni lavozimidan chetlashtirish va Karakasdagi ancha itoatkor Rodriges hukumatiga qattiq shartlar qo’yish strategiyasini Gavanada o’zini o’zi e’lon qilgan maqsadlariga erishishning kaliti deb biladi.
Kuba o’tmishda og’ir kunlarni boshdan kechirdi, biroq hukumat AQShning mintaqaga harbiy aralashuvining so’nggi aktiga qarshi bo’lib qolmoqda.
Kuba prezidenti Migel Dias-Kanel Venesuelada halok bo‘lgan 32 nafar “jasur kubalik jangchilar” “imperator armiyasi kiyimidagi terrorchilarga qarshi kurashganliklari” uchun taqdirlanishini aytdi.
“Kuba qulashga tayyor”, deb javob qaytardi Tramp Air Force One.
Eron Tashqi ishlar vazirligi Eron delegatsiyasining shu hafta Qatar poytaxti Dohaga tashrif buyurishini, biroq AQSh bilan muzokaralar rejalashtirilmaganini ma’lum qildi.
Mutaxassislar delegatsiyasi AQSh bilan shu oy boshida imzolangan anglashuv memorandumini amalga oshirish masalalarini muhokama qilish uchun Dohaga tashrif buyuradi, dedi vazirlik vakili. Biroq bu tashrif AQSh bilan bevosita muzokaralar boshlanganini anglatmaydi.
Eron Tashqi ishlar vazirligi vakili: “Biz hali yakuniy kelishuvni muhokama qilish bosqichiga yetganimiz yo’q. Yaqin kelajakda AQSh tomoni bilan hech qanday muzokara bo’lmaydi”, dedi.
Avvalroq AQShning ko‘plab ommaviy axborot vositalari, jumladan Axios va CNN seshanba kuni Dohada ikki davlat o‘rtasidagi texnik muzokaralar davom etishi haqida xabar bergan edi. Keyinroq Eron Tashqi ishlar vazirligi direktori oʻrinbosari Kozim Gʻaribobodiy bu maʼlumotni rad etdi.
Shunga qaramay, AQSh prezidenti Donald Tramp Eron muzokaralar o‘tkazishni so‘ragani va muzokaralar Dohada o‘tkazilishini ma’lum qildi. Oq uy matbuot kotibi Karolin Levittning ma’lum qilishicha, AQSh maxsus vakili Stiv Uitkoff va katta maslahatchi Jared Kushner shu hafta yuqori darajadagi muzokaralar uchun Qatarga tashrif buyurishadi.
Qayd etilishicha, 17-iyun kuni imzolangan doiraviy kelishuv tomonlarga Eron yadro dasturi, sanksiyalarni yumshatish va Hormuz bo‘g‘ozining kelajakdagi maqomi bo‘yicha yakuniy kelishuvni ishlab chiqish uchun 60 kun muhlat bergan.
AQShda sog‘liqni saqlash sohasidagi eng yirik firibgarlikni uyushtirganlikda gumon qilingan amerikalik tadbirkor Ibrohim Xaldun Hilmi Turkiyada hibsga olindi. Bu haqda AQSh Federal qidiruv byurosi (FTB) ma’lum qildi.
Tergov ma’lumotlariga ko’ra, Hilmi Medicare davlat tibbiy sug’urtasi dasturidan 3,7 milliard dollarni firibgarlik yo’li bilan o’zlashtirmoqchi bo’lgan.
Uning nazorati ostidagi kompaniyalar, jumladan Sunshine Senior Solutions, rasmiy ravishda tibbiy asboblar yetkazib beruvchisi sifatida faoliyat yuritgan. Ammo prokurorlarning aytishicha, ushbu kompaniyalar orqali davlat dasturiga tizimli ravishda yolg‘on hisobotlar kiritilgan.
Tergovchilarning ta’kidlashicha, kompaniyalar tizza bo’g’imlari, qo’l tirgaklari, kateterlar, yaralarni parvarish qilish vositalari va boshqa tibbiy mahsulotlar uchun milliardlab dollar to’lashni talab qilgan. Biroq, ko’plab bemorlar buyurtma bermagan, olmagan yoki umuman bunday uskunaga ega emas edi.
Huquq-tartibot idoralari Hilmini 2025 yilning may oyida hibsga olishlari kerak edi, biroq u tergovdan qochish uchun mamlakatdan qochib ketdi.
Bir yildan ortiq qidiruvdan so‘ng Turkiya huquq-tartibot idoralari uning shaxsini aniqlab, hibsga oldi. Shundan so‘ng FQB maxsus operatsiya o‘tkazib, gumonlanuvchini AQShga ekstraditsiya qildi.
FQB direktori Kash Patel bu ishni AQSh tarixidagi eng yirik tibbiy sug‘urta firibgarliklaridan biri deb atadi.
Hilmi Medicare dasturini aldashda ayblanib, federal sudda sudlanmoqda. AQSh qonunlariga ko’ra, bunday jinoyatlar uchun katta miqdorda jarima va yillar qamoq jazosi qo’llanilishi mumkin.
Mazkur ish transmilliy jinoiy tarmoqlarni fosh qilishga qaratilgan “Oltinga hujum” operatsiyasi doirasida tergov qilinmoqda. Operatsiya davomida yuzlab odamlarga nisbatan jinoiy ish qo‘zg‘atildi.
Janubiy Koreyaning sobiq prezidenti ustidan sud jarayonining yangi bosqichi: prokurorlar o‘lim jazosini talab qilmoqda.
Yonhap News xabariga ko‘ra, Maxsus prokuratura 2024-yilda harbiy holat joriy qilinganidan keyin sodir bo‘lgan davlat to‘ntarishiga urinish munosabati bilan Janubiy Koreyaning sobiq prezidenti Yun Sek Yolga o‘lim jazosini berishni yana bir bor so‘ragan.
Seul apellyatsiya sudi tanaffusdan keyin qayta ochildi. Sud jarayoni avvalroq Yun Seok Yolning sudyani ishdan bo‘shatish haqidagi iltimosi tufayli to‘xtatilgan edi, biroq Oliy sud bu iltimosni rad etdi.
Ayblov tomoni birinchi instantsiya sudining hukmi juda yumshoq ekanligini ta’kidlab, avvalgi pozitsiyasini saqlab qoldi.
Fevral oyida sud sobiq prezidentni davlat toʻntarishiga urinishda boshchilik qilgani uchun umrbod qamoq jazosiga hukm qilgan edi.
Bundan tashqari, prokuratura quyi sudning sobiq harbiy qo’mondon Roh Sang-vonning yozuvlarini harbiy holatga tayyorgarlik ko’rish dalili sifatida rad etish to’g’risidagi qaroriga e’tiroz bildirdi.
Maxsus prokuratura “Birinchi sud hukmi juda yumshoq bo‘ldi”, dedi va Yun Seok Yulga o‘lim jazosi berilishini so‘radi.
Xurmuz bo‘g‘ozi orqali suzib ketayotgan yuk kemasi snaryadga uchradi. Britaniya harbiylari hodisada kemaning boshqaruv qismi shikastlanganini, biroq qurbonlar va atrof-muhitga zarar yetkazilgani haqida xabar berilmaganini aytdi.
Hodisa Ummon qirg‘oqlaridan 12,5 dengiz mili uzoqlikda sodir bo‘lgan. Hodisa Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi Tehron ruxsatisiz Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadigan kemalar haqida navbatdagi ogohlantirish berganidan bir necha soat o‘tib sodir bo‘lgan.
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan videoda IIMK dengiz floti nomidan radio ogohlantirish eshitilishi mumkin. Unda aytilishicha, Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtish faqat Eron ruxsati bilan va belgilangan yoʻnalishlar boʻylab amalga oshirilishi kerak.
Shu bilan birga, Ummon Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro dengiz tashkiloti bilan hamkorlikda kemalar uchun yangi xavfsiz marshrutni ishga tushirdi. Maʼlumotlarga koʻra, ushbu yoʻnalish boʻylab oʻtuvchi kemalar soni tez surʼatlar bilan ortib bormoqda.
Eron bu yo‘nalishni “qabul qilib bo‘lmaydigan va o‘ta xavfli” deb atadi, chunki u o‘z roziligisiz o‘rnatilgan.
AQSh Davlat kotibi Marko Rubio Fors ko‘rfazi mamlakatlari tashqi ishlar vazirlari bilan uchrashuvda AQSh va uning ittifoqchilari Hormuz bo‘g‘ozi orqali yuk tashish erkinligini ta’minlashda davom etishini aytdi. Uning aytishicha, yangi dengiz yo‘llari ochiq qolishi muhim.
Venesuela shimolida sodir bo‘lgan ikki kuchli zilzila oqibatida vayron bo‘lgan binolar va uylar vayronalari ostidan tirik qolganlarni qidirish ishlari davom etmoqda. Rasmiylarga ko’ra, 235 kishi halok bo’lgan va 4300 kishi yaralangan.
“Afsuski, bizda jasadlari tibbiy muassasalarimizga olib ketilgan yoki to’g’ridan-to’g’ri vafot etgan 235 qurbon haqida ma’lumot bor”, dedi payshanba kuni sog’liqni saqlash vaziri Karlos Alvarado davlat televideniyesida.
Chorshanba kuni kechki 7,2 va 7,5 magnitudali zilzilalar ortidan minglab odamlar bedarak yo‘qolganligi sababli qurbonlar soni yanada ortishi kutilmoqda. Ushbu zilzilalar Venesuelada 100 yildan ortiq vaqt davomida sodir bo’lgan eng kuchli zilzilalar qatoriga kirdi va ular butun mintaqada sezildi.
Ushbu fojiaga javoban, AQSh Moliya vazirligi Venesueladagi zilzila oqibatlarini bartaraf etish bilan bog’liq faoliyatga ruxsat berish uchun 23 oktyabrgacha ba’zi sanksiyalardan voz kechishga qaror qildi.
Shu bilan birga, Venesuela shimolidagi shaharlarning vahimaga tushgan aholisi vayronalar orasidan bedarak yo‘qolganlarni qidirish uchun ko‘chalarga chiqdi.
Chang va qonga botgan qurbonlar vayronalar ostidan olib chiqildi. Ular orasida bolalar va hayvonlar ham bor edi.
Venesuela davlat televideniyesi qutqaruv operatsiyasining dramatik lavhalarini namoyish etdi.
Biroq tabiiy ofat yuz bergan hudud aholisi qutqaruv guruhlari yetarli emasligidan noligan. Ba’zilar rasmiylar va’da qilgan og’ir texnika qayerdaligini so’rashdi, aholi va qo’shnilar esa vayronalarni o’zlari olib tashlashga majbur bo’lganidan shikoyat qilishdi.
Uch farzandning onasi Diana Delgado bedarak yo‘qolgan 8 yoshli o‘g‘li haqida “Men farzandim qayerdaligini bilmoqchiman, u vayronalar ostidami yoki evakuatsiya markazidami, bilishni xohlayman”, dedi.
Poytaxt Karakasdan shimolda joylashgan La Guayra qirg‘oq mintaqasi bo‘ronning eng og‘ir qismini ko‘tardi. U yerda mamlakatning asosiy aeroporti joylashgan. Zarar tufayli yopilgan, bu esa yordam yetkazilishini imkonsiz qilgan.
Dunyoning turli burchaklaridan, jumladan, shu yil boshida Venesuelaning o‘sha paytdagi prezidenti Nikolas Maduroni harbiy amaliyotda qo‘lga olgan AQShdan yordam va materiallar takliflari kelib tushdi.
Toshkent va Navoiyda mansabdorlar pora bilan ushlandi
JCh kundaligi. Mbappe Messini ta’qib qilmoqda
Andijonda do‘ppisi ichiga 35 ming dollar yashirgan yo‘lovchi ushlandi
-
Dunyodan2 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Dunyodan4 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Sport5 days agoDo‘stlar sharafiga Lamin Yamal deb nomlangan bola – jahon futbol yulduzi haqida
-
Iqtisodiyot5 days ago
Ertaga dollar tushib, yevro biroz ko‘tariladi
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston kivilarni asosan Erondan import qilmoqda
-
Jamiyat5 days agoVatanparvar jurnalistlarni o‘zimga do‘st va maslakdosh deb bilaman
-
Iqtisodiyot3 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
-
Sport4 days agoJCh kundaligi. Kabo-Verdeda mo‘jiza, Urugvayda sharmandalik, Dembeleda het-trik, Eronda drama