Dunyodan
Kuba isyonkor, u post-Maduro davriga tayyorgarlik ko’rmoqda
Will Grant BBC Meksika, Markaziy Amerika va Kuba muxbiri, Kolumbiya
EPA/Shutterstock
Kuba prezidenti Migel Dias-Kanel Gavanadagi mitingda Venesuelani qo‘llab-quvvatladi va Vashingtonning operatsiyasini qoraladi.
Venesueladan keyin Amerika qit’asidagi boshqa hech bir davlat Karakasdagi voqeadan Kubadan ko’ra ko’proq ta’sir qilmagan.
1999-yildan beri Venesuela prezidentligiga yangi nomzod Ugo Chaves Kuba inqilobchi yetakchisi Fidel Kastro bilan Gavana aeroportining asfalt qismida uchrashganidan beri, ikki davlat davlat boshqaruvidagi sotsializmning siyosiy qarashlarini o’rtoqlashdi.
Yillar davomida ikki davlat o’rtasidagi aloqalar yanada chuqurlashdi, Venesuela nefti kommunistlar tomonidan boshqariladigan orolga oqib, evaziga kubalik shifokorlar va tibbiyot xodimlari teskari yo’nalishga yo’l oldi.
Ularning o’limidan so’ng, Chavesning vorisi Nikolas Maduro bo’ldi, u Kubada o’qitilgan va murabbiylik qilgan, qisman u aka-uka Kastrolarga ma’qul bo’lganligi sababli. U Kuba inqilobining, shuningdek, Venesuela inqilobining davomiyligini ramziy qildi.
Endi u ham AQShning Delta Force elita kuchlari tomonidan majburan olib tashlangan va Karakasda endi hokimiyatda emas. Usiz Kubaning istiqboli qorong‘u.
Ayni paytda Kuba hukumati hujumni noqonuniy deb keskin qoraladi va AQSh harbiy amaliyotida halok bo‘lgan 32 kubalik uchun ikki kunlik milliy motam e’lon qildi.
Ularning o’limi Kubaning Venesuela prezidenti va armiyasiga ta’siri haqida uzoq vaqtdan beri ma’lum bo’lgan muhim faktlarni ochib berdi. Prezident Maduroning deyarli barcha xavfsizlik kuchlari kubalik tansoqchilardan tashkil topgani aytiladi. Venesuela razvedka xizmatlari va armiyasidagi ko‘plab lavozimlarda ham Kuba fuqarolari ishlaydi.
Kuba uzoq vaqtdan beri Venesuelada faol askarlar yoki xavfsizlik xodimlari borligini rad etib keladi, biroq ozod etilgan siyosiy mahbuslar hibsda bo’lganlarida ularni kubalik aksentli erkaklar so’roq qilishganini tez-tez da’vo qilishdi.
Bundan tashqari, ikki davlat o’rtasidagi cheksiz birdamlik e’lonlariga qaramay, aslida Kubaning Venesuela davlatidagi parda ortidagi ta’siri Gavana bilan eng yaqin aloqaga ega vazirlar va Chaves va Kastro tomonidan o’rnatilgan munosabatlar tubdan nomutanosiblashgan deb hisoblaydiganlar o’rtasida ziddiyat keltirib chiqarmoqda, deb ishoniladi.
Aslini olganda, bu fraksiya Venesuela bugungi kunda neftdan kam daromad olmoqda, deb hisoblaydi.
Venesuela Kubaga kuniga 35 000 barrel neft jo‘natadi deb taxmin qilinadi, biroq orolning boshqa yirik energetika hamkorlari – Rossiya va Meksika unchalik yaqin emas.
Getty Images
Kubada oziq-ovqat taqchilligi kuchayib, jiddiy iqtisodiy inqirozga yuz tutmoqda
Trump ma’muriyatining sanktsiyalangan Venesuela neft tankerlarini musodara qilish taktikasi allaqachon Kubaning yoqilg’i va energiya inqirozini yomonlashtira boshladi, bu tezda juda jiddiy bo’lishi mumkin.
Eng yaxshi holatda, Karakasda prezident Maduro bo’lmasa, Karib dengizidagi qamaldagi orolning kelajagi tobora murakkab ko’rinadi. Kuba allaqachon Sovuq Urushdan keyingi eng yomon iqtisodiy inqirozni boshidan kechirgan edi.
Orolning bir chekkasidan boshqasiga bir necha oydan beri elektr ta’minotida uzilishlar mavjud. Oddiy kubaliklarga esa bir necha hafta davomida ishonchli elektr quvvati bo‘lmagani, muzlatgichlarda oziq-ovqat chirigan, ventilyator va konditsionerlar ishlamay qolgan, jaziramada chivinlar to‘planib, yig‘ilmagan axlatlar o‘sib borayotgani o‘ta og‘ir bo‘ldi.
Orolda so’nggi haftalarda chivin yuqadigan kasalliklar avj oldi, ko’plab odamlar dang isitmasi va chikungunyadan aziyat chekdi. Kuba sog’liqni saqlash tizimi, bir paytlar o’z inqilobining eng yuqori cho’qqisiga chiqqanda, engish uchun kurashmoqda.
Bu chiroyli rasm emas. Ammo bu ko’pchilik kubaliklar uchun kundalik haqiqatdir.
Delsi Rodriges Venesuela neftining Kubaga oqib kelishini to‘xtatishi mumkinligi haqidagi g‘oya kubaliklarni qo‘rquvga to‘ldiradi, ayniqsa u AQShning o‘zidan oldingi prezidentga hujumi ortidan Tramp ma’muriyatini tinchlantirishga va keyingi zo‘ravonlik qo‘rquvini yo‘qqa chiqarishga intiladi.
EPA/Shutterstock
Prezident Tramp Vashington endi Venesuela boʻyicha qaror qabul qilish huquqiga ega ekanligini taʼkidlamoqda.
Garchi bu bayonotlar Davlat kotibi Marko Rubio tomonidan ma’lum darajada qaytarib olingan bo’lsa-da, Tramp ma’muriyati hozirda prezident vazifasini bajaruvchi sifatida Rodrigesdan to’liq rioya qilishni kutayotganiga shubha yo’q.
Prezident Trump, agar u “harakat qilmasa” bundan ham yomonroq oqibatlarga olib kelishi mumkinligini aytdi.
Bunday til, AQShning Venesueladagi operatsiyasi haqida gapirmasa ham, AQSh hukumati tanqidchilarining g’azabini qo’zg’atdi va ular Oq uyni AQSh imperializmi va Sovuq urushdan keyingi Lotin Amerikasida kuzatilgan interventsionizmning eng yomon shakllarida aybdor deb ta’kidlaydilar.
Tanqidchilarning aytishicha, janob Maduroning hokimiyatdan chetlatilishi odam o’g’irlash bilan barobar va unga qarshi ish oxir-oqibat Nyu-Yorkdagi sud jarayonida olib tashlanishi kerak.
Ajablanarlisi shundaki, Prezident Tramp bunday dalillardan bexabar ko’rinadi, hatto agar kerak bo’lsa, ularni Kolumbiya prezidentiga qarshi qayta ishlatishi mumkinligi haqida ogohlantirgan.
Lotin Amerikasidagi xavotirli yangi vaziyatni u Monro doktrinasi nomi bilan atagan, 19-asr mustamlakachi tashqi siyosat doktrinasi boʻlib, Yevropa davlatlarini AQShning Gʻarbiy yarimshardagi taʼsir doirasiga aralashishdan ogohlantirgan.
Boshqacha aytganda, Lotin Amerikasi Qo‘shma Shtatlarning “orqa hovlisi” bo‘lib, Vashington u yerda nima bo‘lishini hal qilishning ajralmas huquqiga ega. Janob Rubio AQShning yakshanba kungi tok-shousida Venesuelaga qarshi harakatni oqlaganida mintaqani tasvirlash uchun aynan “orqa hovli” so‘zidan foydalangan.
U Kuba kelajagining kalitini ham o‘z zimmasiga oladi. AQShning 60 yildan ortiq davom etgan iqtisodiy blokadasi aka-uka Kastrolarni va ularning siyosiy loyihasini hokimiyatdan chetlata olmadi.
Kubalik amerikalik sobiq Florida senatori va kubalik surgunlarning o’g’li Rubio ota-onasining vatanida 60 yillik kommunistik boshqaruvni tugatishga yordam bergan yoki uning ortida turgan odam bo’lishni xohlaydi.
U prezident Maduroni lavozimidan chetlashtirish va Karakasdagi ancha itoatkor Rodriges hukumatiga qattiq shartlar qo’yish strategiyasini Gavanada o’zini o’zi e’lon qilgan maqsadlariga erishishning kaliti deb biladi.
Kuba o’tmishda og’ir kunlarni boshdan kechirdi, biroq hukumat AQShning mintaqaga harbiy aralashuvining so’nggi aktiga qarshi bo’lib qolmoqda.
Kuba prezidenti Migel Dias-Kanel Venesuelada halok bo‘lgan 32 nafar “jasur kubalik jangchilar” “imperator armiyasi kiyimidagi terrorchilarga qarshi kurashganliklari” uchun taqdirlanishini aytdi.
“Kuba qulashga tayyor”, deb javob qaytardi Tramp Air Force One.