Bugungi kunda Yangi O‘zbekiston nafaqat iqtisodiy rivojlanish, balki ma’naviy uyg‘onish davrini boshidan kechirmoqda. Davlatimiz rahbari tomonidan imzolangan navbatdagi tarixiy Farmon mamlakat madaniy hayotida chinakam shov-shuvli voqeaga aylandi. San’at, adabiyot va madaniyat fidoyilari – yurtimizning haqiqiy madaniyat elchilari yuksak davlat mukofotlari bilan taqdirlandilar.

Bu shunchaki taqdirlash marosimi emas, bu — xalqimiz ma’naviyatini yuksaltirish, milliy qadriyatlarimizni asrab-avaylash va madaniy merosimizni kelgusi avlodlarga bezavol yetkazish yo‘lida kechayu kunduz fidokorlik ko‘rsatayotgan ijodkorlarga bildirilgan yuksak ishonch va xalq e’tirofidir!

Farmonga muvofiq, 167 nafar soha vakili davlatimizning faxriy unvonlari, orden va medallariga sazovor bo‘ldi. Ular orasida:

O‘zbekiston xalq artisti, xalq baxshisi, xalq rassomi, xalq ustasi va xalq shoiri kabi unvonlar egalari;

“O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan yoshlar murabbiyi”, “Xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi” kabi nufuzli unvon sohiblari;

“Fidokorona xizmatlari uchun”, “Mehnat shuhrati”, “Do‘stlik” ordenlari hamda “Kelajak bunyodkori” kabi ko‘krak nishonlari bilan taqdirlanganlar bor.

Bu yilgi Farmonning yana bir e’tiborga molik va ta’sirli jihati 24 nafar marhum ijodkorlarning ham davlat mukofotlari bilan taqdirlangani bo‘ldi. O‘zbek san’ati va adabiyoti rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan, ammo bugun oramizda bo‘lmagan buyuk san’atkorlarning xotirasiga ko‘rsatilgan bunday ehtirom, ularning nomi va merosi xalqimiz qalbida doimo barhayot ekanini yana bir bor isbotladi.

Yangi O‘zbekistonda ijod ahliga qaratilayotgan bunday e’tibor — mamlakatimizda inson qadri naqadar ulug‘lanayotganining yaqqol dalilidir. Bugungi islohotlar faqatgina binolar qurish emas, balki milliy san’atimizni xalqaro maydonda munosib targ‘ib etish, ijodkorlarga keng imkoniyatlar eshigini ochishga qaratilgan.

Mukofotlanganlarning har biri yosh avlod uchun haqiqiy ibrat maktabi, desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Ularning mehnati, vatanga muhabbati va san’atga bo‘lgan sadoqati kelajak avlodni ham katta marralar sari ruhlantiradi.

Madaniyat va san’at millatning yuzi, tarixi va kelajagidir. Davlat tomonidan ko‘rsatilgan bu yuksak e’tibor ijod ahliga yanada kuch-g‘ayrat bag‘ishlashi, o‘zbek madaniyatini yangi, yanada yuksak pog‘onalarga olib chiqishi shubhasiz.

Source link

Ta’limning kuchiga va ishonch berib inson qalbini o‘zgartira olishga ishonmoqchi bo‘lsangiz, bu maqola siz uchun.

«…Sinfdan chiqishimdan oldin, o‘qituvchim mening hayotimni abadiy o‘zgartirgan bir gapni aytdi. U menga ishonishini aytdi. Men hech qachon hech kimdan… ayniqsa o‘qituvchidan bunday so‘zlarni eshitmaganman».

Hammasi «Ozodlik yozuvchilari» kinosini ko‘rganimdan keyin boshlandi. Bu real voqealarga asoslangan  film ekanini va 150 o‘quvchining kundaliklari asosida shu nomdagi kitob ham borligini ancha keyinroq bildim…

Erin Gruell va uning 150 nafar o‘quvchisi qanday qilib o‘smir va o‘qituvchi stereotiplarga qarshi chiqdi? «The Freedom Writers Diary»  («Ozodlik yozuvchilari kundaliklari») kitobi o‘quvchilarning insholaridan tuzilgan. Bu o‘smirlar bolaligidan hech qanday insoniy mehr-oqibatni bilmagan, oilalari tomonidan xiyonat qilingan va g‘ayriinsoniy sharoitlarda yashagan. Har bir kun omon qolish uchun kurash edi. Bir bola kundaligida yozganidek, «Agar biz 18 yoshgacha tirik qolsak, omadlimiz».

203-xona va nafrat qurshovida

Tasavvur qiling, siz o‘qituvchisiz va sinf xonasiga kirib kelasiz, qarshingizda o‘tirgan 150 nafar o‘smir sizga g‘azab va nafrat bilan tikilib turibdi. Ular shunchaki o‘quvchilar emas, ular ko‘cha qoidalari bilan yashaydigan, maktabdan tashqarisida bir-birini o‘ldirishga tayyor bo‘lgan turli irq va ko‘cha to‘dalari (bandalar) a’zolari edi. Ular uchun kitob o‘qish ahmoqlik, hayot esa faqat ertangi kungacha tirik qolish uchun kurashdan iborat.

Maktab ma’muriyati va boshqa o‘qituvchilar bu bolalarni allaqachon “o‘qitib bo‘lmaydiganlar” ro‘yxatiga qo‘shib, ulardan qo‘l siltab bo‘lishgandi. Tizim ularni kelajagi yo‘qqa chiqargan edi. Ammo yosh o‘qituvchi tizimning bu sovuq hukmiga taslim bo‘lishni xohlamadi.

Bu 1994-yilda AQShning Long-Bich shahridagi Vilson maktabida ish boshlagan 24 yoshli tajribasiz, ammo qalbi umidga to‘la ingliz tili o‘qituvchisi Erin Gruellning real hayoti edi.

Erin Gruell an’anaviy, zerikarli va bu bolalarning real hayotidan yiroq bo‘lgan dars rejalarini chetga surib qo‘ydi. O‘qituvchi bolalarning darsliklarga umuman qiziqmasligini ko‘rgach, ularning tilida gaplashishga qaror qildi. O‘z maoshi hisobidan, hatto yetishmovchiliklar sabab qo‘shimcha ikkita ishda ishlab bo‘lsa ham, har bir o‘quvchi uchun oddiy kundalik daftari sotib oldi va ularni tarqatdi. Shart bitta edi: bu daftarlarga baho qo‘yilmaydi, imlo xatolari tekshirilmaydi, u yerga faqat va faqat ichki haqiqat yoziladi.

Shu tariqa, bir vaqtlar qalbi tosh qotib ketgan, ko‘chada qurol ushlab yurgan o‘smirlar o‘zlarini ifoda etishning yangi va xavfsiz usulini kashf etdilar. Kundaliklar ular uchun qurolsizlanish va bir-birini anglash maydoniga aylandi, bitiklar maktab vazifasi emas, balki tirik qolish uchun kurashayotgan qalblarning baqirig‘i edi. O‘qituvchi bolalarga shunchaki daftar bermadi, u ularga jamiyat tortib olgan huquqni eshitilish huquqini qaytarib berdi. O‘smirlar ustozining «Men sizga ishonaman» degan birgina so‘zidan keyin ruchkalarini xuddi qurolday mahkam tutishdi.

«Agar men buni qila olsam, boshqalar ham qila oladi. Hammasi aslida siz hayotingizni qanchalik o‘zgartirishni xohlashingizga bog‘liq ekan. Gruell xonim bizga qarab insonni ko‘rdi. Agar siz chindan ham ishtiyoqli bo‘lsangiz va orqangizda kimdir turganini his qilsangiz, hamma narsani qila olarkansiz…».

Bu iqrorni o‘qish asnosida siz xuddi mana shu dahshatli reallikdan qochib, bularning barchasi shunchaki badiiy to‘qima bo‘lishini xohlaysiz. Ammo bu achchiq haqiqat edi. «Biz sharoitning qurboni bo‘lib, xafa va g‘azabnok yashashda davom etishimiz mumkin edi. Maktab biz uchun shunchaki vaqt o‘tkazish joyi edi. Ammo biz adolatsizlikka qarshi insoniylik bilan kurashishni va bizga zanjirdek bog‘langan salbiy fikrlar, jinoyatchilik zanjirini uzishni tanladik. Chunki ilk bor kimdir bizni eshitdi».

Bu o‘zgarishlar shunchaki chiroyli so‘zlar emas. Agar bularning real voqea ekanini bilmaganimizda, muallif hammasini bo‘rttirib yuboribdi, deb o‘ylashimiz tabiiy edi. Chunki bitta o‘qituvchining sinf hayotiga olib kirgan o‘zgarishlari haddan tashqari radikalligi bilan hayratlanarlidir. Ammo bularning barchasi haqiqat edi.

“Umidsiz” o‘smirlar bugun boshqalar uchun umidga aylandi

Masalan Mariya (kitobda o‘quvchilarning nomlari o‘zgartirilgan) Los-Anjelesning eng xavfli, qonli to‘qnashuvlar markazi bo‘lgan mahallada tug‘ilgan. Bobosi va otasi jinoiy to‘da a’zolari bo‘lgani sababli, u ham bor-yo‘g‘i 11 yoshida ko‘cha bandasiga a’zo qilingan, uchinchi avlod jinoyatchi edi! O‘smirlik yillarini qamoqxonalarda va politsiya nazoratida o‘tkazgan bu qiz oq tanlilarni o‘z dushmani deb hisoblardi.

Bugungi kunda u Kaliforniya davlat universitetini tamomlab, dunyo bo‘ylab sayohat qiladigan mahoratli spiker va ta’lim faoliga aylandi. U o‘z chiqishlarida doim bir gapni aytadi:

«Ta’lim bizni kelajakni ko‘rishga undaydigan ozodlikdir. Men siz qachonlardir ishonmagan, qo‘l siltagan o‘sha bolalarning vakiliman».

Yana bir o‘quvchi, qizaloq maktab va atrofdagilar allaqachon hukm chiqarib bo‘lgandi: o‘qituvchilar uni “aybdor, landovur va undan hech vaqo chiqmaydi”, deb hisoblashardi. U darslarni o‘zlashtira olmas, o‘qish va yozish unga azob edi.

Ammo Erin Gruell bu qizning taqdiriga befarq qaramadi. Sinchkovlik va e’tibor natijasida u qizda aslida aqliy zaiflik emas, balki disleksiya (o‘qish va yozish ko‘nikmalarini o‘zlashtirishdagi nuqson) borligini aniqladi. Ustozining yordami va to‘g‘ri davolanish dasturi tufayli qiz bu to‘siqni yengib o‘tdi. Natijada, maktab tizimi qo‘l siltagan o‘sha “umidsiz” o‘quvchi bugungi kunda oliy ma’lumotli shifokor va olim bo‘lib yetishdi.

Maktab ma’muriyati va tizim rahbarlari «bu bolalarning hech biri bir semestr ham chidamaydi, baribir maktabni tashlab ketadi» deb ulardan umid uzishgandi. Biroq,  birgina o‘qituvchining sa’y-harakati bilan sinfdagi barcha 150 nafar o‘quvchi maktabni muvaffaqiyatli tamomladi! Ularning katta qismi o‘z oilasida birinchi bo‘lib kollej va universitetlarga kirdi, yirik grantlarni qo‘lga kiritdi.

Bugungi kunda o‘sha “umidsiz” o‘smirlar 40 yoshdan oshgan muvaffaqiyatli shaxslardir. Ular orasidan loyihachilar, o‘qituvchilar, hamshiralar, IT mutaxassislari va tadbirkorlar yetishib chiqdi. Bolalarning kundaliklari birlashtirilib, 1999-yilda chop etilgan “The Freedom Writers Diary” kitobi millionlab nusxada sotilib, jahon bestselleriga aylandi.

O‘quvchilar o‘z ustozlari bilan birgalikda The Freedom Writers Foundation (Ozodlik yozuvchilari jamg‘armasi)ga asos solishdi. Jamg‘arma butun dunyo bo‘ylab maktabni tashlab ketish ko‘rsatkichlarini pasaytirish va o‘qituvchilarga to‘g‘ri metodologiyani o‘rgatish bilan shug‘ullanmoqda. Sobiq o‘quvchilar endi o‘zlari xalqaro spiker sifatida depressiya, bezorilik va umidsizlikka qarshi hikoya qilish (storytelling) terapiyasi orqali kurashmoqdalar.

Dahshatlar ichidan yorug‘likka chiqish yo‘li….

Ammo kitob jahon bestselleriga aylanib, millionlab insonlarni ilhomlantirgan bo‘lsa-da uzoq yillar davomida qattiq qarshiliklarga va taqiqlarga uchrab kelmoqda. Tizim hamon kitob ichidagi zo‘ravonlik tafsilotlaridan, ko‘cha haqoratlari va qotillik sahnalaridan qo‘rqadi. Ammo ular bir narsani tushunishni istashmaydi: bu voqealarni kitob emas, o‘sha tizimning o‘zi yaratgan edi! Bolalar bu dahshatlarni kitobdan o‘qishmagan, ular shu dahshatlarning ichida yashashgan.

Maqoladan maqsad  kitobdagi qotilliklar yoki zo‘ravonlik tafsilotlarini targ‘ib qilish emas. Balki bu kitob shu qotilliklar va zo‘ravonlikni boshidan o‘tkazgan bolalar o‘zgara olishiga katta va yorqin misol. Agar biz bolalar o‘z kundaliklarida qotilliklarni, ko‘rgan azoblarini, zo‘ravonliklarini tasvirlashmasa, ularning qanday azobda yashaganini his qila olarmidik? Agar ular o‘z boshidan o‘tkazganlarini ochiq oydin yozmasa va yozishlarini taqiqlashganda, o‘qituvchining ushbu sa’y-harakati o‘zini oqlarmidi? Ehtimol hammasini ochiq-oydin yozgani va qog‘ozga to‘kib solgani, o‘zlarining hayotlarini chetdan kuzatganlari ularning to‘g‘ri yo‘lni topishiga turtki bo‘lgandir. Eng muhimi mana shu do‘zaxni boshidan o‘tkazgan o‘smirlarning bugun dunyodagi eng yaxshi odamlarga, shifokor, IT mutaxassisi va o‘qituvchilarga aylanganidadir!

Bu kitobdan ko‘ra yozish terapiyasi va o‘qituvchining bolalar ichidagi dardni olib chiqib, boshqalar bilan o‘rtoqlashtira olgani mo‘jiza yaratgani e’tiborga molik. Mana shu oddiy kundalik daftari ularga jinoyat ko‘chasidan chiqib, mutlaqo boshqa yorug‘ yo‘lni tanlash imkonini berdi. Kitob zo‘ravonlik haqida emas, zo‘ravonlikni mehr va ishonch bilan qanday yengish mumkinligi haqidadir. Kitobni o‘qigach yoki kinoni tomosha qilgach “ha-a demak shunaqa bezori bolalar, qotillik, jinoyat olamida yashagan o‘smirlarni ham yaxshi gap va eshitish orqali juda zo‘r insonlarga aylantirish mumkin ekan-da, biz bo‘lsa do‘pposlagan o‘qituvchini ko‘klarga ko‘tarib yotibmiz”, deb ozroq mushohada qilsangiz ajab emas.

Kitobni o‘qisangiz va filmni ko‘rsangiz zo‘ravonlik, qotillik, jinoyatni ko‘rasiz va bu fakt, ammo yana bir fakt bor, bu o‘qituvchi tufayli o‘sha zo‘ravonlik, qotillik va jinoyat zanjirini uzgan o‘quvchilarning bugun jamiyat rivojiga qo‘shayotgan hissasi. Mana bu esa haqiqiy mo‘jiza va qahramonlik.

Nima uchun bu bolalar o‘zgardi. Chunki ularning maktab soatlari tugashi bilan uyga shoshiladigan emas, balki bolaning qalbiga kira oladigan ustozi bor edi. Ho‘l sochini silkitgani uchun do‘pposlaydigan o‘qituvchi bilan bolalarni o‘zgartirib bo‘lmasligini 24 yoshli o‘qituvchi ongli ravishda anglagan edi. Nima uchun bu bolalar bugun o‘zlashtirishi qiyin va tarbiyasi og‘ir o‘smirlar bilan ishlash jamg‘armasining faol a’zolari. Chunki ular biladi: o‘smirni, o‘quvchini do‘pposlab, haqoratlab yaxshi yo‘lga boshqarib bo‘lmasligini.

Aynan shu qotilliklar va jinoyatlar olamida yashagan bolalar bugun jamiyat rivojiga hissa qo‘shayotgan foydali odamlardir. Ular aytmaydi va bu so‘zni juda yomon ko‘radi: biz ham kaltak yeganmiz, o‘lmadik, yaxshi odam bo‘ldik deb. Chunki ular o‘z tajribalarida ko‘rishdi, kaltak  va zo‘ravonlik hech qachon insonni rivojlantirmasligini, “odam qilmasligini”. Ular hayotlarida duch kelgan birgina o‘qituvchi tufayli hayotlari tubdan o‘zgargan, yaxshilangan insonlarga tirik misol.

Erin Grueel nafrat bilan o‘zi qurol o‘qtalgan o‘quvchisini do‘pposlab komaga tushirmadi, balki komadan olib chiqdi. U atrofida urgan o‘qituvchini qo‘llab-quvvatlaydigan, battar bo‘lsin deydigan o‘qituvchilar, odamlar qolmasligiga, o‘smirni faqat eshitib, ishonch berib yaxshilar qatoriga qo‘shish mumkinligiga tirik misol bo‘la oldi. Va u yana nafaqat bezori, to‘polonchi balki qo‘liga qurol olib sizga o‘q otmoqchi bo‘lgan qalbi toshga aylangan o‘smirni yo‘ldan qaytarish mumkinligiga ishontira olgan, hozirgi zamon bolalarini faqat do‘pposlabgina, kaltaklabgina esini kirgizish mumkin deganlarni uyaltira olgan haqiqiy o‘qituvchi.

Ta’limning kuchiga va ishonch berib inson qalbini o‘zgartira olishga,  ishonmoqchi bo‘lsangiz, ha, bu maqola aynan siz uchun.

Source link

Prezident Shavkat Mirziyoyev «Yangi avlod ilmiy kadrlarini tayyorlash va ularni attestatsiya qilish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida»gi farmonni imzoladi.

Farmonga muvofiq, ilmiy darajalar berishda 2027 yil 1 yanvardan boshlab quyidagi tartiblar bekor qilinadi:

chet tili fanidan malakaviy imtihon topshirish, mustaqil izlanuvchilar bundan mustasno;

Oliy attestatsiya komissiyasi tomonidan dissertatsiya mavzularini ro‘yxatdan o‘tkazish va dissertatsiya himoyasi to‘g‘risida e’lon berish;

dissertatsiyani yetakchi tashkilotda muhokamadan o‘tkazish;

ijtimoiy-gumanitar fanlar sohalari bo‘yicha fan doktori (DSc) ilmiy darajasi uchun tayyorlangan dissertatsiya natijalari yuzasidan monografiya e’lon qilish;

dissertatsiya avtoreferatini chop etish;

dissertatsiya ilmiy natijasi amaliyotga joriy etilganligi to‘g‘risida xulosa olish;

Oliy attestatsiya komissiyasining fan tarmoqlari bo‘yicha ekspert kengashi tomonidan dissertatsiyani ilmiy ekspertizadan o‘tkazish;

himoya qilingan dissertatsiya bo‘yicha ilmiy kengash qarorini Oliy attestatsiya komissiyasi tomonidan tasdiqlash;

ta’lim va ilmiy-tadqiqot faoliyati uchun jalb qilingan chet ellik fuqaroning xorijda olgan ilmiy darajasi to‘g‘risidagi hujjatlarini nostrifikatsiya qilish.

Bunda ilmiy daraja to‘g‘risidagi hujjat uning O‘zbekistondagi faoliyati davomida to‘g‘ridan-to‘g‘ri tan olinadi.

2027 yil 1 yanvarga qadar Oliy attestatsiya komissiyasi tomonidan dissertatsiya himoyasi to‘g‘risida e’lon berilgan va dissertatsiya himoyasini o‘tkazgan izlanuvchilarga ilmiy darajalar mazkur Farmon kuchga kirgunga qadar amalda bo‘lgan tartibga muvofiq beriladi.

Source link

O‘zbekistonda 2027 yildan boshlab sel suvlarini to‘plash uchun mo‘ljallangan beshta sel suv ombori qurilishi boshlanadi. Bu prezident qarorida ko‘zda tutilgan.

Hujjat bilan 2027-2030 yillarda sel suv omborlarini qurish bo‘yicha manzilli dastur tasdiqlandi.

Sel suv omborlari qurilishi orqali Samarqand viloyatidagi 7 ming gektar, Toshkent viloyatidagi 2 ming gektar va Jizzax viloyatidagi 300 gektar yer maydonlarining suv ta’minotini yaxshilash rejalashtirilgan.

Shuningdek, Samarqand viloyatida 3,3 ming gektar, Toshkent viloyatida esa 300 gektar yangi yerlarni o‘zlashtirish ko‘zda tutilgan.

Ilmiy tavsiya va xulosalar asosida respublika bo‘yicha kichik suv zaxiralarini yaratish imkoniyati mavjud bo‘lgan 60 ta hudud aniqlangan.

Qaror bilan Oqtepasoy sel suv omborini loyihalashtirish uchun 2 mlrd so‘m ajratish topshirildi.

Bundan tashqari, Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi Tangatopdisoy hamda Toshkent viloyati Bo‘stonliq tumanidagi Oqsoqotasoy sel suv omborlarini davlat-xususiy sheriklik asosida qurish vazifasi yuklatildi.

Xususiy sherik sel suv omborini qurib, uni 49 yilga muddatni qo‘shimcha to‘lovlarsiz uzaytirish sharti bilan davlatga topshiradi. Xususiy sherikka sel suv omborlari muhofaza hududlarida turistik-rekreatsion zonalar tashkil etish, suv havzalarida baliqchilik xo‘jaliklarini yo‘lga qo‘yish yoki inshootlar xavfsizligiga ta’sir qilmaydigan boshqa faoliyat orqali daromad olishga ruxsat beriladi.

Avvalroq davlat rahbari ishtirokidagi yig‘ilishda mamlakatimizda sel xavfi mavjud 60 ta yirik soy orqali yiliga 690 million kub metr suv samarasiz oqib ketayotgani aytilgandi. Undan samarali foydalanish orqali 13 ming gektar yerni qayta foydalanishga kiritish, suv ta’minotini yaxshilash va baliqchilikni rivojlantirish imkoniyati borligi ta’kidlangandi.

Source link

Uyda eski narsalarni yig‘ish odati faqat bir millatga xos emas, butun dunyoda global muammoga aylangan hodisa. Hozirgi kunda ushbu mavzuga bag‘ishlangan ko‘plab ilmiy-ommabop maqolalar va bloglarni uchratish mumkin. Ushbu maqolada nima uchun eski buyumlardan voz kecha olmasligimizning psixologik sabablari batafsil ochib berilgan.

Barchamizning xonadonimizda shunday bir kichik joy bor, masalan, shkaf burchagi, stol tortmasi, balkon yoki kichik omborxona. Biz u yerni kamdan-kam hollarda ochamiz va asosan «kun kelib kerak bo‘lib qolishi mumkin» bo‘lgan narsalarni yashirish uchun foydalanamiz. Aslida esa, bular voz kechib, tashlab yuborishga ko‘zimiz qiymayotgan keraksiz buyumlardir.

Bu narsalar bugungi hayotimizda o‘z qiymati va maqsadini allaqachon yo‘qotgan, ammo biz ulardan voz kecholmaymiz. Yarmi singan garniturlar yoki idish-tovoqlar foydali bo‘lishi mumkin! Simlari uzilgan quloqchinlar yoki darz ketgan likopcha balki asqotib qolar? Eski, buzilgan miksermi, uni tuzatish mumkin! O‘n yillik jurnallar… ularda foydali ma’lumotlar bo‘lsa-chi?! Issiq yoz kunida sotib olingan yoqimli kichkina stakanchalar yoki bolaligimizda tomosha qilgan CD-disklar qutisi, axir bular xotira!

Miyamizning ratsional qismi bu buyumlarning ortiqcha ekanini allaqachon tushunib yetgan va ularni shunchaki bir joyga qamab qo‘ygan, lekin baribir tashlab yuborishga qo‘limiz bormaydi.

Nima uchun biz uyimizni to‘ldirib, tartibsizlik sodir etamiz?

Tartibsizlik psixologiyasi shunchaki dangasalik yoki uquvsizlik masalasi emas. Bu xotira mexanizmlarimiz, xavfsizlikka bo‘lgan ehtiyojimiz va hatto kelajak oldidagi qo‘rquvlarimiz bilan bog‘liq murakkab, ko‘p qatlamli hodisadir. Narsalarni tashlab yuborish bizga og‘irlik qiladi, chunki o‘sha lahzada go‘yo o‘zimizning bir qismimizdan voz kechayotgandek bo‘lamiz.

«Qanday qilib bu stakanlarni axlatga otaman? Axir o‘sha kuni havo juda go‘zal edi, kayfiyatim a’lo edi, hayot go‘yoki baxtliroq tuyulgandi… O‘shanda his qilgan quvonchimning yagona isbotini o‘z qo‘llarim bilan qanday yo‘q qilaman? To‘g‘ri, ularda suv ichmayman, ular qog‘ozdan yasalgan, urinib ketgan, lekin baribir tashlay olmayman!»

Agar xonadoningizdagi ba’zi «xazinalar»ni titkilab ko‘rsangiz, albatta, mana shunday «yoqimli, ammo mutlaqo foydasiz» buyumlarga duch kelasiz.

Eski narsalarga bog‘lanib qolishimizning eng aniq sababi xotiradir. Yosh o‘tgani sari xotiramiz pand bera boshlaydi. Ammo kun kelib, masalan, bolalikdagi aytaylik oddiy to‘g‘nog‘ichni topib olsak, xotiramizda kutilmagan tafsilotlar jonlanadi: uni kim sovg‘a qilgan, o‘sha kuni nima bo‘lgan, orqa fonda qaysi qo‘shiq yangragan… Biz buyumning o‘zini emas, balki uning vaqt mashinasi kabi o‘tmishga qaytarish qobiliyatini qadrlaymiz. Uni jismonan uloqtirish orqali o‘sha baxtli kunni ham abadiy yo‘qotadigandek tuyulaveradi.

Biroq, bu yerda bir paradoks bor: biz xotiralarni asrayapmiz deb o‘ylab, aslida shunchaki chang bosgan buyumlarni to‘playmiz. Haqiqiy xotira esa javonlarda emas, qalbimizda yashaydi.

Shunday qilib, agar o‘tmish bizni eski narsalar orqali ortga qaytarsa, kelajak bizni «har ehtimolga qarshi» ularni ushlab turishga majbur qiladi. Bu omon qolish instinktining aks-sadosi. Bizning miyamiz, hatto o‘zimiz mo‘l-ko‘lchilikda yashagan bo‘lsak ham, hali hanuz tanqislik davrlarini eslaydi.

«Agar asosiy quloqchinlarim buzilib qolsa, singan quloqchinlar mening jonimga oro kirsa-chi?», «Agar yangi mikser buzilib qolsa-chi? Yaxshiyamki, mening zaxiradagi eski mikserim bor, uni bir kun kelib tuzataman…» Bu mantiq atrofimizda o‘ziga xos himoya qobig‘ini hosil qiladi.

Ongsiz ravishda, biz tartibsiz uyni bo‘m-bo‘sh va steril uydan ko‘ra xavfsizroq deb hisoblaymiz. Bugun keraksiz tuyulgan narsani tasodifan tashlab yuborib, ertaga unga ehtiyoj sezish fikrining o‘ziyoq ichki xavotirga sabab bo‘ladi. Keyinchalik o‘ylamasdan qilingan isrofgarchilik uchun o‘zimizni ayblashdan ko‘ra, o‘sha buyumni shundayligicha qoldirish osonroq tuyuladi. Ammo bu strategiya yashash joyimizni noaniqliklar omboriga aylantiradi. Oqibatda biz o‘zimizni bugun yoki olti oydan keyin ham amaliy foydasi tegmaydigan narsalar bilan o‘rab olamiz.

Psixologiyada bu «qaror qabul qilishni kechiktirish» deb ataladi. Biz balkonimiz va shkafimizni tartibsizlantirishni afzal ko‘ramiz, chunki bir joyga o‘tirib: «Buni haqiqatan ham tuzatamanmi?», «Hozirgi hayotimda bu esdalik to‘g‘nog‘ichning menga biror foydasi bormi?», «Bu kiyimni baribir kiyamanmi?» kabi savollarga halol javob berishdan qochamiz. Chunki rost javob ko‘pincha og‘riqli bo‘ladi. U mana bunday achchiq haqiqatni tan olishni talab qiladi: «Men buni hech qachon tuzatmayman, chunki shunchaki vaqtim yoki xohishim yo‘q, bu ko‘ylakni esa eskirib, urfdan qolgani uchun baribir kiymayman».

Nima uchun o‘zgarishlar bizni qo‘rqitadi?

Bizning buyumlarimiz mavqeimiz va tariximizning belgilaridir. Yillar davomida omborda chang bosib yotgan kitob javoni, undagi kitoblar aslida nima haqida ekanligini eslay olmasak ham, bizning bilimli va ziyoli ekanligimizdan dalolat berib turadi. Qarindoshlardan meros bo‘lib o‘tgan eski, keraksiz idishlar uyumi bizga ular bilan bo‘lgan rishtalarimizni eslatadi. Biror joyga borishdan oldin sotib olgan jihozlarimiz esa sayohatga bo‘lgan muhabbatimizni tasdiqlaydi.

Biror narsani tashlab yuborish o‘zimizga va butun dunyoga allaqachon o‘zgarganimizni tan olish demakdir. Bizda endi kitob o‘qishga vaqt yo‘q, faqat ishlaymiz. Biz endi piyoda sayohatlarga bormaymiz, kuchimiz va sog‘lig‘imiz avvalgidek emas. Buni tan olish og‘riqli va yoqimsizdir. Shu sababli ham eski narsalardan ajralish, avvalgi «men»imiz uchun kichik bir yo‘qotishdek tuyuladi. Biz bularning barchasidan xalos bo‘lish faqatgina bo‘shliq qoldirishidan va hozir aslida kim ekanligimizni tushuna olmay qolishdan qo‘rqamiz.

Bundan tashqari, buyumlar ruhiyatimizda himoya funksiyasini ham bajaradi. Agar kimdir xiyonatga uchragan yoki yaqinlarini yo‘qotgan bo‘lsa, ular ichki hissiy bo‘shliqni to‘ldirishga urinib, nazoratsiz tarzda narsalarni to‘plashni va uyga tashishni boshlaydilar. Chunki obyektlar bizni tashlab keta olmaydi yoki bizga xiyonat qilmaydi, o‘zimiz ularni yo‘q qilmagunimizcha biz bilan qoladi. Hamma narsa shiddat bilan o‘zgarib turadigan bu dunyoda ular biz uchun xavfsizlik va doimiylik illyuziyasini yaratadi.

Tozalik bo‘shliqdan boshlanadi

Ko‘pchilik hayotida loaqal bir marta tartibsiz makondagi noqulaylikni boshdan kechirgan, ayrimlar esa bunday muhitda shunchalik uzoq yashaganki, ortiq bu zanjirni payqamay qo‘ygan. Biroq keraksiz narsalar tog‘i tomonidan yaratilgan «vizual shovqin» ichki taranglikni keltirib chiqaradi. Bizning miyamiz ongsiz ravishda atrofni doimiy skanerlaydi va «Buni yig‘ishtirish vaqti keldimi?» yoki «Balki uni tashlab yuborishim kerakdir?» deb o‘ylayveradi. Bu jarayon bizni sezdirmasdan tinchlik va energiyadan mahrum qiladi.

Bu yerda qiziq bir paradoks bor: ortiqcha narsalardan xalos bo‘lish orqali yangi energiya to‘lqinini his etamiz, bo‘shagan makon esa ruhiy xotirjamlik beradi. Natijada o‘tmishimiz yoki kelajagimiz domidan chiqib aynan hozirgi zamon bilan yashay boshlaymiz.

Axlat qutisiga yo‘l

Xo‘sh, agar tartibsizlikning asosiy sabablari aniq bo‘lsa, o‘tmishni yo‘qotishdan qo‘rqish, kelajakdan xavotirlanish va hozirgi kun uchun mas’uliyatni o‘z zimmamizga olishni istamaslik, unda qanday qilib ruhiyatimizni «aldab», eski va keraksiz narsalarni axlat qutisiga olib borishimiz mumkin?

Bu ruhiy to‘siqni qanday yengamiz?

Javob — onglilik orqali. Ishni katta narsalardan emas, kichik qadamdan, masalan, bittagina javondan boshlash mumkin. Javondagi biror buyumni qo‘lga olib, o‘zingizdan so‘rang: «Bu narsa menga hozir, oradan shuncha yil o‘tib, aynan bugungi kunda quvonch keltiryaptimi?», «Agar men uni bugun do‘konda ko‘rib qolsam, sotib olarmidim?»

Eng muhim qoidani yodda tuting: eski va qadrli buyumingiz bilan xayrlashishdan oldin uni shunchaki suratga oling. Agar juda kerak bo‘lsa, telefoningiz yoki kompyuteringizda bunday esdalik fotosuratlar uchun alohida papka ochib qo‘yishingiz ham mumkin.

Biz o‘tmish narsalarda emas, balki aynan o‘zimizda yashashini tushunishimiz kerak. Hozirgi zamonda yashash va kelajakni qurish uchun bizga shkaflarimizni to‘ldirib turgan o‘sha «eslatmalar»ning bari kerak emas. Bizga faqat hozirgi kunimiz uchun mosroq bo‘lgan yangiliklar, tiniq fikr va bo‘sh makon kerak, xolos.

O‘tmish bilan xayrlashish va eski narsalarni tashlab yuborish qiyin, chunki bu jarayon hayotning o‘tkinchiligini, hamma narsaning cheklanganini va eng muhimi, o‘zini sevishni tan olishni talab qiladi. Axir, biz o‘tmishning soyasida emas, aynan hozirgi zamonda baxtli yashashga loyiqmiz.

Agar biror narsani tashlashga ko‘zingiz qiymayotgan bo‘lsa, kichik bir aqliy o‘yin o‘ynab ko‘ring: o‘sha buyumni axlatga tashlab yuborganingizni yoki kimgadir sovg‘a qilganingizni va oradan bir oy o‘tib, u sizga to‘satdan kerak bo‘lib qolganini batafsil tasavvur qiling. Xo‘sh, o‘shanda nima bo‘ladi? Nima qilgan bo‘lardingiz? Bundan omon qola olasizmi? Ko‘pincha, hech qanday falokat yuz bermasligi, hayot to‘xtab qolmasligi ma’lum bo‘ladi. Agar u chindan ham juda zarur buyum bo‘lganida, undan qutulishdan oldin ham unga ehtiyoj sezgan bo‘lardingiz. Demak, biz boshdan kechirayotgan xavotirning real tanqislik tahdidi bilan hech qanday aloqasi yo‘q.

Uyni tartibga solish bo‘yicha dunyoga mashhur ekspert va kitoblar muallifi Mari Kondo keraksiz matohlarga qarshi kurashish uchun yana bir ajoyib usulni taklif qiladi. Bu usul biroz g‘alati tuyulishi mumkin, ammo qalbga xotirjamlik olib keladi: siz voz kechishga qaror qilgan, ammo o‘tmishda siz uchun qadrli bo‘lgan har bir buyumga minnatdorchilik bildiring. Masalan, bir necha yildan beri kiymay yurgan eski sharfingizga ongingizda shunday deng: «O‘tmishda meni isitganing va menga quvonch ulashganing uchun rahmat. Senga o‘z vazifangga sodiq qolganing uchun rahmat aytaman, lekin endi uyimda qolmasliging kerak».

Bu dastlab erish tuyulsa-da, aynan shu minnatdorchilikdan keyin ruhan yengillashasiz. Mana shunday xayrlashuv marosimini bajarish orqali siz xotirani qalbda saqlab qolasiz, shkafingiz, omboringiz esa nihoyat ortiqcha yuklardan xalos bo‘ladi.

Barno Sultonova tayyorladi

Source link