Connect with us

Iqtisodiyot

Mis sim eksportiga boj kiritiladi. Iqtisodchilar bu xatoligini aytmoqda

Published

on


Savdo-sanoat palatasi raisi Davron Vahobov O‘zbekistonda mis sim eksportiga boj kiritilishi kutilayotganini ma’lum qildi. Uning aytishicha, bundan maqsad – korxonalarni qo‘shilgan qiymat yaratishga undash. Iqtisodchi Behzod Hoshimov va Otabek Bakirov bu taklifni tanqid qildi.

Davron Vahobov / Foto: O‘zbekiston 24

O‘zbekiston Savdo-sanoat palatasi raisi Davron Vahobov mis simiga boj joriy etilishi rejalashtirilayotganini ma’lum qildi. U buni qo‘shimcha qiymat yaratishni rag‘batlantirish maqsadi bilan izohladi.

Vahobovning “O‘zbekiston 24” telekanaliga bergan intervyusida aytishicha, so‘nggi yillarda O‘zbekistonda umumiy hisobda o‘rtacha 200 ming tonna atrofida misni qayta ishlaydigan kichik, o‘rta va yirik korxonalar paydo bo‘lgan. Prezident tashabbusi bilan, misdan yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqaruvchilar uchun birjada boshlang‘ich narxga nisbatan 4 foizlik chegirmadan foydalanmoqda.

“Olmaliqda 1 tonna misning o‘rtacha narxi 9 ming dollar bo‘lsa, davlat tomonidan berilayotgan 4 foizlik imtiyoz – o‘rtacha hisobda 360 dollarni tashkil etadi. Korxonalar 8 600–8 700 dollarga olib, yuqori qo‘shilgan qiymat yaratgan holda 12 ming dollargacha mahsulot eksport qilmoqda. Lekin ba’zi tadbirkorlik sub’yektlari misni oddiy sim holida eksport qilyapti – bu esa jahon bozorida bizning mis ishlab chiqaruvchilarimiz imijiga o‘ziga yarasha zarar keltiryapti.

50 mln, 80 mln dollar investitsiya qilgan tadbirkorlar tarafidan yaxshi taklif ko‘tarildi: bunday simlar [eksporti]ga boj o‘rnatish. Bosh o‘rnatilganidan keyin qolgan tadbirkorlik sub’yektlari ham qo‘shilgan qiymat yaratishni o‘ylab ko‘radi”, – dedi Vahobov.

SSP raisining aytishicha, 2025 yilning 8 oyida o‘rtacha hisobda 71 ming tonna mis chegirma bilan sotib olingan bo‘lib, shundan 36–37 ming tonnasi sim sifatida eksport qilingan.

Mis sim eksport qilayotgan korxonalar 300 mingdan 500 ming dollargacha sarmoya kiritgan: pech qo‘yib, uni eritib, sim holatiga keltirib, eksport qilyapti. 30–40 million dollar sarmoya kiritgan korxonalar esa, Davron Vahobovga ko‘ra, “100 foiz to‘lov qilib, ishlay olmayapti”.

“Shu sababli bunday simlarga boj joriy etish orqali qo‘shimcha qiymati yuqori bo‘lgan, 11–11,5 ming dollarlik tayyor mahsulotni Yevropa va AQShga eksport qilishga sharoit yaratiladi”, – dedi u.

Vahobovning ta’kidlashicha, 4 foizlik chegirma OKMKdan mahsulotni 100 foizlik to‘lov bilan sotib olish sharti bilan yana 3 yilga uzaytiriladi va mis sim (7408 TIF TN kodi) eksportiga boj joriy etiladi.

“Undan tashqari, hurmatli prezidentimiz tomonidan aynan birjadan mis sotib oluvchilarga 100 mln dollar ajratildi”, – dedi u.

“Eksportga boj qo‘yish – juda xato qaror”

Nyu-York universiteti professori, iqtisodchi Behzod Hoshimov mis sim eksportiga boj joriy etilishiga munosabat bildirib, buni “juda xato qaror” deb atadi.

“Eski davrlarda, chegaradan meva-sabzavot olib chiqayotgan tadbirkorlarni bojxona va chegarachilar ushlagani haqida videolar olinib, televizorda “qayta ishlanmagan tovarlarni olib chiqib, xalq rizqiga tajovuz qilayotganlar” deb ayblashardi.

Eksportga boj qo‘yish – juda xato qaror. Importga boj ham xuddi shunday, O‘zbekistonni kambag‘alashtiruvchi narsa, lekin eksportga har qanday boj – alohida, yanada og‘irroq masala.

Bir tomondan hukumat eksportchilarning transport xarajatlarini qoplab beradi, ikkinchi tomondan esa ularga boj soladi. Aslida bu ikki chorani ham qilmaslik kerak. Eksportchilar o‘z aravasini o‘zlari tortishsin, import qiluvchilar ham shunday. Xuddi shunday, bir tarafdan eksportni ko‘paytirish uchun forumlar va ko‘rgazmalar o‘tkaziladi, ikkinchi tarafdan esa bojlar joriy qilinadi”, – deya yozdi professor.

Uning qayd etishicha, bojlar bo‘yicha qarorlarni parlament qabul qilishi kerak, chunki boj bu – soliq. Soliq solishdan avval esa deputatlar uning iqtisodiy zararlari haqida aniq hisob-kitoblarni ko‘rishi va maslahatlashishi zarur.

“Narxlarning erkin shakllanishiga aralashuv”

Iqtisodchi Otabek Bakirov yangilikni “yangi to‘siq” deb ta’rifladi.

“Mahalliy ishlab chiqaruvchilarga mis uchun 4 foizlik chegirmaning berilishi xato qaror bo‘lganini tan olmagunimizgacha, o‘sha xato qaror oqibatlarini tuzatmaguncha yangi va yangi to‘siqlarni qo‘yishda davom etaveramiz. Mis simga endi 5 foizlik eksport boji ham yetarli bo‘lmay qoladi (gazga 20 foizlik boj gaz eksportini to‘xtatib qolayotgani yo‘q-ku). Ayniqsa, mis narxi tinimsiz o‘sish trendini (tonnasi 11 ming dollarga yaqinlashmoqda) namoyish etayotgan paytda, 8 700 dollardan olingan mis bilan bog‘liq spekulyatsiya to‘xtamaydi.

Narxlarning erkin shakllanishiga aralashuv va imtiyozlar doim shunaqa oqibatlar yarataveradi, keyin oqibatlar bilan kurashib yangi to‘siqlar qo‘yamiz va iqtisodiyotga yanada ko‘proq ziyon yetkazamiz”, – deya yozdi Bakirov.

Avvalroq “Yuksalish” harakati bojlar orqali monopoliya yaratmaslikka chaqirgan edi. Harakat pozitsiyasiga ko‘ra, bojlar va limitlar qonun bilan belgilanishi va buni parlament hal qilishi lozim.



Source link

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Iqtisodiyot

Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi

Published

on


Prezident Shavkat Mirziyoyev ishtirokida mamlakatimiz mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan hududlarda yangi obyektlarni ishga tushirish marosimi bo‘lib o‘tdi.

Tadbirda davlatimiz rahbari hududlardagi studiyalarga yig‘ilgan keng jamoatchilik vakillarini, ular orqali butun xalqimizni yaqinlashib kelayotgan ulug‘ bayram bilan tabrikladi.

Ortda qolgan o‘n yilda O‘zbekistonda inson qadrini ulug‘lash va aholi farovonligini oshirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar yuz berdi. Tadbirkorlikka keng yo‘l ochilib, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, raqobatbardosh sanoat tarmoqlarini yaratish, chekka tuman va qishloqlar infratuzilmasini yaxshilash bo‘yicha ulkan ishlar bajarildi. Ta’lim, tibbiyot va madaniyat sohalariga e’tibor yangi bosqichga ko‘tarildi.

– So‘nggi o‘n yil mamlakatimiz tarixida yangi Uyg‘onish davri – Uchinchi Renessans poydevorini qurish bosqichi sifatida abadiy muhrlandi, – dedi Prezidentimiz.

Bu davrda iqtisodiyotimiz hajmi 2,5 barobardan ziyod oshdi. Iqtisodiyot tarmoqlariga 160 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilinib, umumiy qiymati 76 milliard dollarlik 2 ming 163 ta yirik sanoat loyihasi ishga tushirildi, qariyb 6 million nafar aholi doimiy ish o‘rni bilan ta’minlandi.

Bugun yurtimizda dunyoning yetakchi kompaniyalari, yirik investorlari va xalqaro moliya institutlari ishtirokida ko‘plab loyihalar amalga oshirilmoqda. Investitsiyalar ko‘payishi bilan sanoatimiz qiyofasi ham tubdan o‘zgarmoqda.

– Biz xomashyo eksport qilgan davlatdan uni chuqur qayta ishlash zanjiri asosida tayyor mahsulotni jahon bozoriga olib chiqadigan iqtisodiyotga o‘tyapmiz. Eng muhimi, yangi korxonalar bilan birga zamonaviy texnologiyalar, yangi kasblar va yuqori malakali ish o‘rinlari ham paydo bo‘lmoqda, – dedi davlatimiz rahbari.

Joriy yilning o‘zida 1,7 milliard dollarlik 56 ta yirik zamonaviy sanoat va servis obyekti ish boshladi, 8,8 mingta yuqori daromadli ish o‘rni yaratildi.

Shuningdek, budjetdan ajratilgan 46 trillion so‘m hisobidan 385 ta maktab, 113 ta bog‘cha, 81 ta shifoxona, 7,5 ming kilometr yo‘l, 3,2 ming kilometr ichimlik suvi va kanalizatsiya tarmoqlari qurildi, ta’mirlandi va rekonstruksiya qilindi.

Bugungi marosimda mamlakatimizning barcha hududlarida umumiy qiymati qariyb 50 trillion so‘m bo‘lgan 72 ta yirik sanoat va servis loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi. Ularning ochilishi Mustaqillik bayramiga munosib tuhfa bo‘ldi.

Yangi loyihalar hisobiga 15 mingta ish o‘rni yaratiladi, budjetga yiliga qo‘shimcha 1 trillion so‘m tushum tushishi ta’minlanadi.

Investitsiya loyihalari energetika, qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat sanoati, metallurgiya, avtomobilsozlik, elektrotexnika, qurilish materiallari, tog‘-kon, to‘qimachilik va yengil sanoat kabi muhim yo‘nalishlarni qamrab olgan.

Jumladan, Sirdaryo viloyatida 1 ming 573 megavattli elektr energiyasi ishlab chiqarish quvvati, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 200 megavattli shamol elektr stansiyasi va 100 megavattli energiya saqlash tizimi ishga tushirildi. Navoiy viloyatidagi yangi energetika loyihalari yiliga 657 million kilovatt-soat elektr energiyasini ishlab chiqaradi.

Mazkur loyihalar orasida mamlakatimizning eksport salohiyatini sezilarli oshiradigan quvvatlar ham bor. Andijon, Namangan va Jizzax viloyatlarida ishga tushirilgan to‘qimachilik, trikotaj va gilam mahsulotlari ishlab chiqarish korxonalari millionlab dollarlik eksportni ta’minlaydi. Samarqand va Toshkent viloyatlarida barpo etilgan yangi metallurgiya korxonalari ham sanoat kooperatsiyasini kengaytirish va import o‘rnini bosishga xizmat qiladi.

Prezidentimiz bugungi loyihalarni faqat investitsiya va eksport ko‘rsatkichlari bilan o‘lchash to‘g‘ri bo‘lmasligini ta’kidladi. Yangi o‘quv yili arafasida ijtimoiy sohada ham ko‘plab zamonaviy obyektlar foydalanishga topshirilmoqda. Ular orasida 36 ta bolalar bog‘chasi, 43 ta maktab, 7 ta oliy ta’lim muassasasi va 3 ta shifoxona bor.

Yangi Toshkent hududida jahon standartlari asosida 10 gektar maydonda barpo etilgan Yangi O‘zbekiston universitetining zamonaviy majmuasi shular jumlasidandir. Bu yerda 7 ming nafar talaba tahsil olishi uchun sharoit yaratilgan.

Oliy ta’lim muassasasida Garvard universiteti bilan hamkorlikda Rektorlar maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Oksford universiteti bilan birgalikda davlat xizmatchilarining malakasini oshirish bo‘yicha “Ta’lim xabi” tashkil etiladi. 1-oktyabrdan Sun’iy intellekt instituti ish boshlaydi.

Shuningdek, 30 ming kvadrat metr maydonga ega besh qavatli yangi Milliy kutubxona eng zamonaviy texnikalar bilan jihozlangan. U bir vaqtning o‘zida 1,5 ming nafar kitobxonga xizmat ko‘rsata oladi. Bu yerda 28 dan ziyod o‘quv xonasi va zallar, turli sig‘imdagi konferensiya zallari tashkil etilgan, 200 mingdan ortiq kitob jamlangan.

Qarshi shahrida 400 milliard so‘mlik Iqtisodiyot va pedagogika universitetining zamonaviy bino va inshootlari barpo etildi. Bu yerda 3 ming nafar talaba tahsil oladi, 700 nafar aholi daromadli ish bilan ta’minlanadi.

Farg‘ona viloyatidagi yangi zamonaviy tibbiyot muassasasida esa yiliga 60 ming nafar bemorni davolash va 30 ming nafar ayolni skriningdan o‘tkazish imkoniyati yaratildi.

Davlatimiz rahbari yangi obyektlarni barpo etishda ishtirok etgan investor va tadbirkorlar mehnatini yuksak baholadi.

– Siz kiritayotgan har bir investitsiya O‘zbekiston kelajagining poydevorini mustahkamlaydi. Siz yaratayotgan har bir ish o‘rni oilalar farovonligiga xizmat qiladi. Siz ishlab chiqarayotgan har bir mahsulot mamlakatimiz iqtisodiy salohiyatini yangi bosqichga olib chiqadi. Siz eksport qilayotgan har bir tovar O‘zbekistonning jahon bozoridagi raqobatbardoshligini oshiradi, – dedi Prezidentimiz.

Ushbu loyihalarni barpo etishda fidoyilik ko‘rsatgan quruvchilar, muhandis va loyihachilar, tadbirkor va investorlarga minnatdorlik bildirildi.

Shundan so‘ng davlatimiz rahbari ramziy tugmani bosdi va 72 ta yirik investitsiya loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?

Published

on



O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

O‘zbekistonda kiyim ishlab chiqarish bo‘yicha qaysi hududlar yetakchi?

Published

on


2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 19 trln so‘mlik kiyimlar ishlab chiqarilgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.

Qayd etilishicha, hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Andijon viloyatida qayd etilgan — 7,1 trln so‘m. Bu ko‘rsatkich ikkinchi o‘rindagi Toshkent viloyati natijasidan 3 barobardan ko‘proq yuqori.

Toshkent viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 2,1 trln so‘m, Namanganda 1,8 trln so‘m, Toshkent shahrida esa 1,7 trln so‘mni tashkil etgan. Farg‘ona viloyatida ham 1,4 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.

Samarqand viloyatida yirik korxonalar 1 trln so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqargan. Qashqadaryoda bu ko‘rsatkich 897,9 mlrd so‘m, Buxoroda 659,8 mlrd so‘m, Xorazmda 620,1 mlrd so‘m bo‘lgan.

Navoiy viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 578 mlrd so‘m, Sirdaryoda 324,7 mlrd so‘m, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 307,8 mlrd so‘mni tashkil etgan.

Bulardan tashqari, Surxondaryoda 227,1 mlrd so‘m, Jizzax viloyatida esa 203 mlrd so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqarilgan.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Dushanbadan dollar bilan bog‘liq vaziyat qanday bo‘ladi?

Published

on



Dushanbadan dollar bilan bog‘liq vaziyat qanday bo‘ladi?



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

O‘zbekistonda xorijiy investitsiyali korxonalar soni 21 mingga yaqinlashdi

Published

on


Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yil 1-avgust holatida O‘zbekistonda xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi 20 973 ta korxona faoliyat yuritmoqda.

Ularning 4 685 tasi qo‘shma korxona, 16 288 tasi esa xorijiy korxona hisoblanadi. Bu mamlakatda xorijiy kapital ishtirokidagi biznes subyektlari soni sezilarli ko‘payganini ko‘rsatmoqda.

So‘nggi besh yilda xorijiy investitsiyalar ishtirokida faoliyat yuritayotgan korxonalarning umumiy soni 1,7 barobarga oshgan. Korxonalar soni bo‘yicha Xitoy yetakchilik qilmoqda.

Xitoyga tegishli xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi 6 241 ta korxona faoliyat yuritmoqda. Bu ko‘rsatkich bilan mamlakatlar reytingida Xitoy birinchi o‘rinni egallagan.

Rossiya 3 512 ta korxona bilan ikkinchi o‘rinda, Turkiya esa 2 327 ta korxona bilan uchinchi o‘rinda qayd etilgan. Keyingi o‘rinlarni Qozog‘iston — 1 321 ta va Janubiy Koreya — 730 ta korxona bilan egallagan.

Shuningdek, Afg‘onistonda 706 ta, Ozarbayjonda 492 ta, Tojikistonda 467 ta, Birlashgan Arab Amirliklarida 453 ta va Hindistonda 439 ta korxona qayd etilgan.



Source link

Continue Reading

Trending

Copyright © 2025 Xabarlar. powered by Xabarlar.