Jamiyat
tabiat va tarix tilsimlari izidan (foto)
Har gal «Taxti Qoracha» dovonidan o‘tarkanman, g‘ayrioddiy bu go‘sha meni o‘ziga tortadi. Omonqo‘ton — musaffo havosi, totli suvi, so‘lim tabiati betakror makon. Bundan tashqari, u yerdagi har bir toshda o‘tmishning jonli sadosi bor.
Bunda bir paytlar Aleksandr Makedonskiyning askarlari nafas rostlagan, Amir Temurning zafarli qadamlari toshlar yuzida muhrlanib qolgan. Vaqt hazmidan xoli bu voqeiyliklar — go‘yo dovon sahnida mangu saqlanib qolgandek. Xullas, sirli g‘or, daxlsiz bokira tabiat manzaralari va boshqa ajoyibotlarni tomosha qilish bahona qog‘ozga tushirish uchun yana shu maskanga oshiqdim.
Sayohatni boshlashdan oldin «Omonqo‘ton» milliy tabiat bog‘i mutasaddilariga murojaat qildim. Samimiy qarshi olishdi, yo‘lboshchilik qilishga rozi bo‘lishdi. Idora yonida — yelkamda maxsus sumka, sport kiyimida, xuddiki butun tog‘ni piyoda zabt etish niyatida turardim. Milliy bog‘ direktori Azamat Amrullayev bu shijoatimga kulimsirab nazar tashladi-da: «Bu yerlarni piyoda aylanish oson emas, hududimiz qariyb 1,5 ming gektar. Siz ko‘rmoqchi bo‘lgan manzillar qalin o‘rmonlar va toshli soylar ortida yashiringan» deb, meni maxsus mashinasiga taklif etdi.
Bokira tabiat bag‘rida
Qudratli mashina notekis, ikki tomoni jarlikdan iborat tosh yo‘llardan shiddat bilan olg‘a harakatlanadi. Xarsanglar ustidan o‘tayotganimizda mashina chayqalib-chayqalib, muvozanatini yo‘qotayotgandek bo‘ladi. Yonimdagi tutqichni changallab, yurak yutib atrofni kuzataman. «Piyoda ketsakmikan, biror jarlikka ag‘darilib ketmaylik-da ishqilib», degan o‘y xayolimdan o‘tadi…
Nihoyat keng va tekisroq yo‘lga chiqib oldik. Yo‘ldoshim shu zahotiyoq qiziqarli suhbatni boshlab yubordi: «Bu manzil avvaldan ham jozibali bo‘lib kelgan, bu yerda Aleksandr Makedonskiy askarlari bilan to‘xtagan. Bu tabiatga Amir Temur mahliyo bo‘lgan. Shu qatorda Chor Rossiyasi qo‘shinining yuqori mansabli vakili — general-gubernator Nikolay Ivanovich Korolkov 1878-yilda kelib, tog‘lar bag‘ridagi so‘lim manzaraga maftun bo‘lib qoladi. «Bu joy kelajakdagi zo‘r dam olish joyi va obod maskan bo‘ladi» deb, askarlarni va mahalliy aholi vakillarini jalb qilib, 1 mln 300 ming tup daraxt nihollarini ektiradi. Shu zaylda bu yerda betakror tabiiy muhit yaratilib, katta o‘rmon barpo etilgan. Mana o‘sha paytda ekilgan ba’zi daraxtlarni o‘zingiz ham ko‘rib turibsiz».
Ha, biz ko‘rib turgan tarovatli «Qrim sosnasi» Markaziy Osiyo bo‘yicha ilk bor shu yerda ekilib, tajribadan o‘tgandan keyin boshqa hududlarga tarqatilgan ekan. Yo‘l-yo‘lakay musaffo havosi bilan hushni oladigan, qaraganda do‘ppingiz tushib ketadigan darajada baland, yam-yashil qarag‘ayzor bag‘riga yetib keldik. Bu yerda ko‘kka bo‘y cho‘zgan yashil qarag‘aylar chayqalib, xushbo‘y ifori bilan atrofga jon baxsh etib turibdi.
«Men sizga aytgan, bir paytlar ekilgan Qrim qarag‘aylari aynan mana shular, — deydi Azamat aka g‘urur bilan. — Bularning har biri 147 yildan beri bu zaminga musaffo nafasini taratib turibdi. Qrim qarag‘aylari — nafaqat chiroyli, balki kislorodga boy hayotbaxsh daraxtlar hamdir».
Shundan so‘ng ilon izi yo‘ldan yurib borib, birdan toshli eski yo‘lga chiqib qoldik. Bu «Taxti Qoracha» dovonining eski yo‘li ekan. O‘tmishda hayot qaynagan, hozir sukutga cho‘mgan bu yo‘l 1970-yilgacha serqatnov bo‘lgan. Yo‘l qadimgi bo‘lsa-da, toshlar tekis terilgan, ayniqsa, chetidagi xavfsizlikni ta’minlovchi to‘siqlari sementsiz bo‘lsa-da, juda mustahkam o‘rnashib turibdi. Vaqtida ot-arava, keyinchalik ilk avtoulovlarning uzog‘ini yaqin qilgan bu yo‘l endi shunchaki olis o‘tmishdan sado berib turibdi.
Sal nariroqda rosa pishgan yovvoyi olchalarning gilamdek to‘kilganiga ko‘zim tushdi. — Nega bo‘larni terib olmaysizlar, rosa to‘kilibdi-ku? — savol beraman hamrohimga.
Ma’lum bo‘lishicha Milliy bog‘ hududidagi barcha meva va rezavorlar shu yerda yashovchi hayvon va qushlarning rizqi ekan. Bu yerdan hech narsa olinmas ekan.
— Aksincha, — deyishdi bog‘ xodimlari, — biz qish kunlari qushlarga don, hayvonlarga yem, ozuqa qo‘yib ketamiz.
Chindan ham, milliy bog‘ hududidagi ko‘plab daraxtlarda qushlarga mo‘’jaz inlar qurilganini ko‘rdim. Ularning bu saxovatiga javobanmi, qushlar ham borini berib sayrar, bu ohanglar, qarag‘ay va boshqa o‘simliklardan taralayotgan yoqimli ifor bilan qo‘shilib, o‘zgacha shukuh bag‘ishlardi. Ertaklaridagidek bu manzildan hech ketgim kelmasdi.
Qadim sirlar maskani
«Endi milliy bog‘imizdagi asosiy manzilga boramiz, «Omonqo‘ton g‘origa», dedi aka xayolotimga chek qo‘yib.
G‘orlar… Yoshligimizda eshitgan va o‘qigan ertaklarimizda g‘orlar bizga allaqanday maxluqlar makon qurgan, hisobsiz xazina-dafinalar yashirilgan, sirli, tilsimli, ajoyib bir dunyodek tuyulgan. Chindan ham g‘orlar — sukunat va zulmat hukm surgan, hali qanchadan-qancha sirlarni bag‘rida pinhon saqlayotgan ajoyib bir dunyo. Xayolga tolaman yo‘l-yo‘lakay.
«Omonqo‘ton g‘ori» milliy tabiat bog‘i hududida joylashgan. Uni 1947-yilda Samarqand davlat universiteti arxeologiya kafedrasi professori David Lev aniqlagan va qazishma ishlarini olib borgan. Arxeologik qazishma va tadqiqotlar natijasida g‘orda o‘rta paleolit davriga oid odamlar, turli jonzot va hayvonlarning 16 ming dona suyaklari, gulxan, o‘choqlar, ov va ish qurollari topilgan. Ungacha bu joyda g‘or bor-yo‘qligini mahalliy aholi bilmagan.
G‘orga yaqinlashib, ichkariga shoshib ildamlayotgan edim, shoshmang, deya sherigim ogohlantirdi. Birdan to‘xtab, savol nazari bilan hamrohimga qaradim.
—Ichkarida biror jonzot yo zaharli ilonlar bo‘lishi mumkin. Shoshmay, ehtiyotkorlik bilan kiramiz, — dedi u.
Ilk daqiqalarda ko‘zimiz zulmatga o‘rganmasdan turib, harakatimiz ancha ehtiyotkor bo‘ldi. Bir muddatdan so‘ng, telefon chirog‘i yordamida devordagi tosh shakllar namoyon bo‘la boshladi. Shipdan osilib turgan sumalaksimon toshlar — stalaktitlar, pastdan o‘sayotgan tosh konuslar — stalagmitlar g‘or ichida hayratlanarli simmetriyada paydo bo‘lgan. Ular orasida ba’zilari birlashib, qator-qator ustunlar hosil qilgan. G‘orda tabiatning o‘zi go‘yo qasr yasagandek: shohona, mukammal, lol qolarlik.
Hayotbaxsh suv
Keyingi manzilimiz «Omonqo‘ton bulog‘i» bo‘ldi. Bu yerga yetib kelganimizda, yo‘l charchog‘i sezilgan, sal tashnalik bor edi. Ammo buloq yonidagi osoyishtalik, suvning jilvalanib oqishi, bizga go‘yo ochiq tabiatning mehmondo‘stligiday tuyuldi. Bu suvdan avval ham ko‘p ichgan edim, ammo har safar uning ta’mi ko‘ngilda yangi bir ishtiyoq uyg‘otadi. Bu buloqning suvi — shunchaki totli emas, balki u tog‘ bag‘ridan oqayotgan shifo, inson vujudiga singib boruvchi musaffolik manbai. Bu suvning ta’mini bir marta tatigan odam uni unuta olmaydi. Uning har qatrasida tabiatning cheksiz sofligi, tog‘larning kuchi va shu zaminning asrlar davomida to‘plagan quvvati mujassam. Yerli aholining aytishicha, bu suv inson tanini yoshartirish xususiyatiga ega ekan. Bu bejiz emas — chunki buloqning boshi tog‘ yuragida ekan.
Tirik tabiat xazinasi
Albatta, shu o‘rinda milliy bog‘ hududidagi hayratlanarli o‘simlik va hayvonot dunyosiga alohida to‘xtalmasak bo‘lmaydi. Bu yer — nafaqat go‘zal manzaralar, balki bebaho biologik boyliklar maskani ekan. «Omonqo‘ton milliy tabiat bog‘i» hududida 1 ming 300 turdan ziyod noyob o‘simlik va daraxtlar va 120 turdan ortiq hayvon va jonzotlar yashar ekan.
Hali sayohat boshlanishi bilanoq, tepamizda mag‘rur parvoz qilgan lochin va burgutlar diqqatimizni tortgandi. Ularning havodagi parvozini har qancha suratga tushirmoqchi bo‘lmay, chaqmoqdek tez harakatlanib, shiddat bilan qanot qoqib, ko‘z ochib yumguncha g‘oyib bo‘lardi.
Endi sayohatimizga yakun yasaymiz deb turgan edik, ko‘kdagi burgut mening quruq qo‘l bilan ketishimni istamay, saxovat qilgisi keldi shekilli, tepamizda aylana boshladi. Darhol fotoapparatimni qo‘lga olib, uning shijoatli parvozini abadiylashtirishga ulgurdim.
Omonqo‘tondan qaytar ekanman, qalban go‘yo bir necha asrlarni bosib o‘tgandek, tabiat, tarix va inson o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni his etdim. Bu maskanning har bir burchagida so‘zsiz hikoyalar, har bir nafasida — hayot, har bir tovushida — hikmat, har bir manzarasida — o‘tmish, bugun va kelajakni bog‘lab turuvchi jonli rishtalarni ko‘rgandek edim. Orqamga qarab-qarab ketayotganimda qalbimda bir his uyg‘ondi: Qachondir bu maskanga yana qaytaman!
Ko‘p kvartirali uylarni saqlash va ulardan foydalanish qoidalariga ko‘ra, shu turdagi uylar va unga tutash yer uchastkalarida quyidagilar taqiqlanadi:
tegishli ruxsatnomasiz daraxtlar va butalarni boshqa joyga ko‘chirib ekish yoki kesish;
ko‘p kvartirali uylarga tutash yer uchastkalarini metall parchalari, qurilish va maishiy va boshqa chiqindilar bilan to‘ldirish;
daraxtlarga arqon va simlarni bog‘lash, belanchaklar osish, reklama taxtalarini yopishtirish;
gulzorlar, maysazorlar va yo‘laklarni chiqindilar bilan ifloslantirish;
ko‘kalamzorlashtirilgan hududlar, bolalar va sport maydonchalari, katta yoshdagi aholining dam olishi, jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari bilan shug‘ullanish uchun mo‘ljallangan joylardan avtoturargoh sifatida foydalanish;
ko‘kalamzorlashtirilgan hududlarni o‘zboshimchalik bilan qisqartirish (beton yoki boshqalar bilan qoplash);
yashil o‘simliklar bilan band bo‘lgan maydonlarga har qanday materiallarni to‘plash;
yashil o‘simliklar yaqinidagi yo‘laklarga yashil o‘simliklar uchun zararli bo‘lgan kimyoviy moddalarni sepish yoki ushbu moddalar bilan sug‘orish.
O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yer uchastkalarini ijaraga berish tartibi yangilandi. Bu Prezidentning PF–68-sonli farmoni bilan belgilandi va 2026-yil 1-maydan kuchga kirdi.
Hujjatga ko‘ra, yerlar endi avval belgilangan yagona tartib asosida, asosan auksion savdolari orqali taqsimlanadi. Bu yerdan foydalanishda shaffoflik va raqobatni oshirishga qaratilgan.
Shuningdek, Qoraqalpog‘iston Vazirlar Kengashi raisi va viloyat hokimlari taklifi asosida 50 gektardan 500 gektargacha yerlar sanoat usulidagi plantatsiyalar va chorvachilik uchun ajratilishi mumkin. Bu holda yerlar faqat belgilangan maqsadda foydalanish sharti bilan auksionga chiqariladi.
Yer uchastkalarini ijaraga berish jarayonida bozor mexanizmlarini keng joriy etish, resurslardan samarali foydalanish asosiy maqsad sifatida belgilangan.
Yangi tartibga ko‘ra, auksionga chiqariladigan yer uchastkalarining boshlang‘ich narxi ularning normativ qiymatining 50 foizi miqdorida belgilanadi.
Agar lot birinchi savdoda sotilmasa, har bir takroriy auksionda uning narxi bosqichma-bosqich 10 foizga pasaytirib boriladi. Birinchi auksion yer haqidagi e’lon berilganidan so‘ng 15 kun ichida o‘tkaziladi. Takroriy savdolar esa qisqa muddatda — 1 kun ichida tashkil etiladi.
Yaylovlar, pichanzorlar va lalmi yerlar uchun alohida tartib joriy etildi. Ularning boshlang‘ich narxi yer normativ qiymatining 1 foizi darajasida belgilanadi.
Shu bilan birga, auksionga tayyorlash, yer tuzish loyihalari va ijara huquqini ro‘yxatdan o‘tkazish bilan bog‘liq xarajatlar ham ushbu narxga qo‘shiladi.
2026 yil 28 aprel kuni taniqli jurnalist va olim Beruniy Alimovning «Jurnalistikada sun’iy intellekt davri» nomli kitobi taqdimoti bo‘lib o‘tdi. Tadbir O‘zbekiston jurnalistlar uyushmasi, Yoshlar ishlari agentligi va «Yoshlar ovozi» gazetasi hamkorligida tashkil etildi.
Taqdimot davomida mazkur qo‘llanmaning dolzarbligi, unda ilgari surilgan ilmiy yondashuvlar hamda sun’iy intellekt texnologiyalarining bugungi media makoniga ta’siri keng muhokama qilindi. Qayd etilganidek, raqamli transformatsiya sharoitida jurnalistika tubdan o‘zgarib, axborot uzatish tezligi, auditoriya talablari va kontent yaratish uslublari yangicha bosqichga ko‘tarilmoqda. Kitobda aynan shu jarayonlar chuqur tahlil qilinib, zamonaviy jurnalistika oldida turgan yangi vazifalar yoritilgan. Muallif sun’iy intellekt imkoniyatlarini keng ochib berar ekan, uning jurnalist faoliyatidagi o‘rni, kontent yaratishdagi roli va media sohadagi transformatsiyalarni ilmiy asosda izohlaydi.
Tadbirda O‘zbekiston jurnalistlar uyushmasi raisi vazifasini bajaruvchi Shuhrat Oripov, O‘zbekiston jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti rektori Sherzodxon Qudratxo‘ja, taniqli olim va jurnalistlar — Xurshid Do‘stmuhammad, Fayzulla Mo‘minov, Salim Doniyorov, Amrullo Karimov, «Yoshlar ovozi» gazetasi bosh muharriri Hamza Abdullayev kitobning ilmiy va amaliy ahamiyatiga yuqori baho berib, uni nafaqat nazariy manba, balki kundalik faoliyatda foydalanish mumkin bo‘lgan muhim qo‘llanma sifatida e’tirof etishdi. Ta’kidlanganidek, kitob jurnalistlar, blogerlar, PR mutaxassislari hamda jurnalistika yo‘nalishida tahsil olayotgan yoshlar uchun dolzarb bilim manbai bo‘lib xizmat qiladi.
Shundan so‘ng «Jurnalistikada sun’iy intellekt davri» kitobi muallifi, filologiya fanlari doktori, jurnalist Beruniy Alimov so‘zga chiqib, kitobning yuzaga kelishi va nashrga tayyorlash jarayonlari haqida so‘zlab berdi.
Muhim jihatlardan biri shundaki, asarda sun’iy intellektning ijobiy jihatlari bilan bir qatorda, uning ehtimoliy xavf-xatarlari ham e’tibordan chetda qolmagan. Xususan, muallif mualliflik huquqi, faktcheking, axborot xavfsizligi, etik me’yorlar hamda jurnalist kasbining kelajagi bilan bog‘liq muhim masalalarni ko‘taradi. Bu esa kitobni nafaqat nazariy, balki tahliliy va amaliy ahamiyatga ega manbaga aylantiradi.
Tadbirda, shuningdek, sun’iy intellektning matbuot, televideniye, radio va internet jurnalistikadagi o‘rni, uning global tendensiyalar fonidagi rivoji hamda milliy jurnalistika uchun yaratayotgan yangi imkoniyatlari muhokama qilindi. Ishtirokchilar sun’iy intellekt texnologiyalari jurnalistika mazmunini o‘zgartirayotgan bo‘lsa-da, ijodkorlik va inson omili har doim ustuvor bo‘lib qolishini ta’kidladi. Uchrashuv yakunida ishtirokchilarning savollariga javob berilib, kitob yuzasidan fikr va takliflar bildirildi. Bu esa mavzu atrofida ochiq va mazmunli muloqot shakllanganini ko‘rsatdi.
Mazkur nashrni ommaviy axborot vositalari tahririyatlari hamda jurnalist kadrlarini tayyorlaydigan oliy ta’lim muassasalariga yetkazish rejalashtirilgan. Bu esa kitobning keng jamoatchilik orasida ommalashishi va uning amaliy ahamiyatini yanada oshirishga xizmat qiladi.
Sud tizimida ochiqlik va ishonch: media-kommunikatsiya yangi bosqichga chiqmoqda.
Odil sudlov akademiyasida Ommaviy axborot vositalari uchun kontent tayyorlash markazi bilan hamkorlikda sud organlari axborot xizmatlari xodimlari va sudyalar uchun «Media-kommunikatsiya va inqirozli vaziyatlarda ishlash» mavzusida maxsus ikki kunlik o‘quv kursi o‘z ishini boshladi.
Mazkur o‘quv-amaliy dastur sud tizimida ochiqlikni ta’minlash, OAV va blogerlar bilan samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, sud jarayonlarini ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda to‘g‘ri yoritish mexanizmlarini takomillashtirishga qaratilgan.
Dastur doirasida sud faoliyatini yoritishda muvozanat — ochiqlik, aybsizlik prezumpsiyasi va media mas’uliyati, tanqidiy materiallar tahlili, rasmiy axborot kanallarini samarali yuritish, shuningdek, inqirozli vaziyatlarda tezkor va asosli kommunikatsiya olib borish bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlar tashkil etilmoqda.
Shu bilan birga, zamonaviy media matn yaratish, sud qarorlarini sodda va tushunarli tilda yetkazish, jonli efir va intervyularda samarali nutq yuritish, reputatsion risklarni boshqarish hamda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish kabi dolzarb yo‘nalishlar ham qamrab olingan.
Mazkur o‘quv kursi sud tizimi va jamoatchilik o‘rtasida ochiq, ishonchli va samarali muloqotni yo‘lga qo‘yishda muhim amaliy platforma bo‘lib xizmat qilishi kutilmoqda.
Ma’lumot uchun: o‘quv kursi ertaga ham o‘z ishini davom ettiradi.
Xivada Eco-schools Uzbekistan loyihasining asosiy ramzi bo‘lgan Yashil bayroq tantanali ravishda ko‘tarildi.
Loyihaning milliy operatori — «Zamin» fondi tomonidan o‘tkazilgan audit natijalariga ko‘ra, 30 ta maktab dasturning eng yaxshi ishtirokchisi deb topildi va ekologik ta’lim sohasida xalqaro e’tirofga sazovor bo‘ldi.
Ziroat Mirziyoyeva bolalarni munosib mukofot bilan samimiy tabriklab, erishilgan yutuqlar bilan cheklanib qolmaslikni tiladi va shunday dedi:
«Barcha sinov va qiyinchiliklarga qaramay oldinga intilish faqatgina matonatli hamda o‘z ona yurtiga chin muhabbati bor insonlarning qo‘lidan keladi. Men faxr bilan aytamanki, bu xislatlar har biringizda mujassam! Sizlar tabiatning chinakam himoyachilarisiz va sa’y-harakatlaringiz bizni BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish sari yaqinlashtirmoqda».
Bayramda xalqaro toifadagi oshpaz va diyetolog-nutritsiolog ekomaktab o‘quvchilari uchun muvozanatli ovqatlanish asoslari va sog‘lom taomlanish odatlarini shakllantirish bo‘yicha mahorat darslari o‘tkazdi. Mavzu davomida BMT Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkilotining (FAO) O‘zbekistondagi vakolatxonasi tomonidan maktab o‘quvchilari, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari hamda oshxona va bufet xodimlari uchun to‘g‘ri ovqatlanish bo‘yicha uslubiy qo‘llanmalar taqdim etildi.
Ushbu qo‘llanmalar barcha umumta’lim muassasalarida o‘tkaziladigan respublika treninglariga asos bo‘ladi.
AQSh o’z vatanida ta’qibga uchragan odamlarga vizani to’xtatdi
Avstriya yangi tranzit kelishuviga binoan afg‘on muhojirlarini O‘zbekiston orqali deportatsiya qilishni rejalashtirmoqda
Eng ko‘p soliq va bojxona imtiyozini olgan kompaniyalar ma’lum qilindi
-
Siyosat4 days agoFransiya va Oʻzbekiston taʼlim va madaniyat yoʻli bilan aloqalarni chuqurlashtirmoqda – Elchi Valid Xouk
-
Dunyodan4 days agoPrezident Tramp delegatsiya parvozini bekor qildi
-
Siyosat4 days agoToshkentda yirik hududlarda issiq suv taʼminoti 5 kunga toʻxtatilganini maʼlum qildi
-
Jamiyat5 days agoJomboyda mast haydovchi YTH sodir etdi
-
Siyosat2 days agoOʻzbekistonda yashirin forumda davlat xizmatchilariga oid maʼlumotlarning sizib chiqib ketishini tekshirmoqda
-
Siyosat2 days agoOʻzbekiston Davlat investitsiya jamgʻarmasi Toshkent va Londonda ikki tomonlama IPO oʻtkazdi
-
Mahalliy3 days ago
Gulga shaydo onaxon, kitob “ovchisi” va chemodansiz sayyoh…
-
Dunyodan4 days ago
Ruminiyalik erkak ayolni o‘ldirgani uchun umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi