Jamiyat
Krossvord va aqliy o‘yinlar demensiyaning oldini olishi mumkinmi?
Demensiya bu – xotiraning qisman yo‘qolishi va aqliy qobiliyatning pasayishiga olib keladigan kasallik. Olimlarning fikricha, krossvord yechish, kitob yoki gazeta o‘qish, boshqa til o‘rganish kabi oddiy mashg‘ulotlar ham kognitiv zaiflashuvga qarshi foydali hisoblanadi. O‘z navbatida, turli onlayn platformalardagi aqliy o‘yinlarning inson miyasiga ta’siri bo‘yicha fikrlar bo‘lingan.
Mantiqan o‘ylab qarasak, sport zalida mushaklaringizga ishlasangiz, ular mustahkamlanadi va zaiflashishdan saqlanadi. Xuddi shunday aqliy mashqlar ham inson miyasining ish faoliyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadimi? Aynan shu g‘oya oxirgi yigirma yil ichida ko‘plab miya mashqlarini taklif qiluvchi platformalar va ilovalarning paydo bo‘lishiga, shuningdek, son-sanoqsiz sudoku, krossvord va mantiqiy boshqotirma kitoblarining ommaviylashishiga sabab bo‘ldi. Shu bilan birga, ko‘plab olimlar ham kognitiv mashqlar odamni aqlliroq qilishi va hatto demensiya xavfini kamaytirishi mumkinligini o‘rganish bo‘yicha tadqiqotlar boshladi.
New York Times’ning yozishicha, bir qarashda oddiydek ko‘ringan g‘oya aslida ancha murakkab bo‘lib chiqqan. Bunda “miya mashqlari foydalimi?” degan savolga javob qaysi mashq turi bajarilayotgani va qanday foyda kutilayotganiga bog‘liq.
“Psixologlar kognitiv qobiliyatni yaxshilash mumkinmi, degan mazmunda o‘rganish olib borganlarida, odatda tafakkurning muayyan jihatini kuchaytirish uchun yaratilgan kompyuter o‘yinlaridan foydalanishadi. Ba’zi o‘yinlar odamga mahoratni oshirish yoki alohida belgilarni tanish strategiyalarini o‘rgatadi. Boshqalari esa asta-sekin tezlik va xatarlarni oshirib, miyani qiyinchilikka duchor qiladi”, deydi Klenson universiteti professori Lesli Ross.
Ayrim tadqiqot natijalariga ko‘ra, aqliy o‘yinlar o‘ynash odamlarning kognitiv qobiliyatlarini yaxshilashi mumkin. Bunda nafaqat mashq qilinayotgan vazifada, balki unga yaqin boshqa ishlarda ham bu samara beradi. Kanadaning G‘arbiy Ontario universiteti professori Adrian Ouenning ta’kidlashicha, bu «ajablanarli emas». Masalan, kimdir telefon raqamlarini yodlashni mashq qilsa, sanalarni eslab qolishi ham yaxshilanadi. Ammo bitta o‘yinni o‘ynash odamni umumiy fonda aqlliroq qilishi yoki butunlay boshqa vazifada muvaffaqiyatli bo‘lishiga yordam berishi bo‘yicha yetarli dalillar yo‘q.
“Siz skripka chalishni o‘rganishni istasaysiz. Mashq qilsangiz, skripkani yaxshiroq chala boshlaysiz. Ammo skripkani chalishni o‘rgansangiz, boshqa instrumentlarni ham yaxshi chalib ketasizmi? Javob aniq — yo‘q”, deydi Ouen.
Bir qator miya mashqlariga doir o‘yinlar ishlab chiqaruvchi kompaniyalar o‘yinlar kognitiv zaiflashuvni ham kechiktiradi, deb da’vo qilishadi, lekin bu boradagi tadqiqotlar juda kam. Shunday tadqiqotlarning biriga ko‘ra, sog‘lom keksa odamlarga qayta ishlash tezligini yaxshilashga mo‘ljallangan o‘yin berilgan. 10 yil o‘tib, bu odamlarda demensiya rivojlanish xavfi 29 foizga past bo‘lgan. Ikki xil boshqa o‘yin (xotira va muammo yechish mashqi) ham xavfni kamaytirgan, lekin natija o‘yin o‘ynamaganlarga qaraganda sezilarli darajada yaxshi bo‘lmagan. Mutaxassislar ushbu tadqiqotlarga tayanib, aqliy o‘yinlarda miya faoliyatini yaxshilash istiqboli borligini aytishadi, ammo buni isbotlash uchun qo‘shimcha klinik sinovlar talab etiladi.
Miyani oddiy mashg‘ulotlar bilan “himoya qilish”
Krossvord yechish, stol tennisiga o‘xshash o‘yinlar o‘ynash, kitob yoki gazeta o‘qish, boshqa til o‘rganish kabi oddiy mashg‘ulotlar ham kognitiv zaiflashuvga qarshi foydali bo‘lishi mumkin.
Ba’zi tadqiqotlar odam qanchalik ko‘p “aqliy mashqlar” qilsa, shunchalik demensiyaga chalinish xavfi kamayishini yoki tashxis qo‘yilish vaqti kechikishini ko‘rsatgan. Masalan, bitta tadqiqotda demensiya rivojlangan odamlar ichida muntazam krossvord yechganlarning xotira pasayishi ikki yilga kechikkan.
“Biror ish aqlni ishlatishga majbur qilsa, bu odatda miya uchun foydali”, deydi doktor Ros. Uning qo‘shimcha qilishicha, bunday tadqiqotlar randomizatsiyalangan klinik sinovlar emas, ya’ni aniq sabab-oqibatni isbotlovchi eng ishonchli uslubda amalga oshirilmagan.
“Kognitiv zaxira” nazariyasi
Nima uchun aqliy o‘yinlar yoki krossvordlar miyaga yordam berishi mumkin, deb so‘ralganda, mutaxassislar “kognitiv zaxira” nazariyasini eslatishadi. Mazkur nazariyaga ko‘ra, inson qanchalik ko‘p “aqliy mushak” to‘plagan bo‘lsa, demensiyaga shunchalik chidamli bo‘ladi, deydi Stoni Bruk universiteti neyrologiya kafedrasi rahbari doktor Jo Verges.
“Bu mashg‘ulotlar demensiyani keltirib chiqaradigan miya shikastlanishini to‘xtatmaydi. Ammo kimdadir Alsgeymer kasalligi rivojlansa, kognitiv zaxira belgilarini yashirishi va ularning paydo bo‘lishini bir necha yilga kechiktirishi mumkin”, deydi Verges.
Bu nazariyani ko‘proq o‘qigan odamlarda demensiya xavfi pastroq bo‘lishini ko‘rsatgan tadqiqotlar qo‘llab-quvvatlaydi, deydi Nyu Yorkdagi Maunt Saynay tadqiqot markazi direktori o‘rinbosari doktor Samuel Gendi. Shunga o‘xshash natijalar aqliy jihatdan qiyin kasblarda ishlagan odamlar bilan ham kuzatilgan.
Ammo kognitiv zaxirani bevosita o‘lchashning iloji yo‘q, deydi doktor Ouen. Shu sababli, miya mashqlari uni kuchaytiradi yoki yo‘q, aniq aytish qiyin.
Mutaxassislarning xulosa qilishicha, jismoniy mashqlar yoki ijtimoiy faol bo‘lishning foydaliligi kabi aqliy mashg‘ulotlar ham kognitiv pasayishga qarshi foyda berishi mumkin va buning salbiy tomoni yo‘q. Lekin maxsus yaratilgan miya mashqi o‘yinlariga kelganda, ularning fikri bo‘lingan. Ayrimlar buni tizimli “aqliy mashg‘ulot” sifatida baholab, pul to‘lashga arziydi, deb hisoblashadi. Boshqalar esa bu da’volar ilmiy jihatdan isbotlanmaganini aytib, odamlarga pulini tejashni maslahat berishadi. Doktor Gendi turli platformalar haqidagi aqliy o‘yinlarga nisbatan quyidagicha fikr bildirgan: “Zarari bo‘lmaydi, lekin foyda berishiga ham kafolat yo‘q”.
Joriy yil 24-aprel kuni Yaponiya immigratsiya xizmatlari agentligi Yaponiyada noqonuniy ravishda yashab turgan O‘zbekistonning ikki fuqarosini mamlakatdan chiqarib yubordi. Bu haqda Yaponiyaning O‘zbekistondagi elchixonasi xabar berdi.
Ma’lum bo‘lishicha, fuqarolardan biri Yaponiyaga «talaba» vizasi bilan kirgan, ammo keyinchalik o‘qishdan haydalganiga qaramay, mamlakatda noqonuniy ravishda qolib ketgan va vakolatli rasmiylar tomonidan hibsga olingan.
Ikkinchi fuqaro Yaponiyaga qisqa muddatli viza bilan kirib, ruxsat berilgan qolish muddati tugashiga qaramay mamlakatdan chiqib ketmagan.
Diplomatik vakolatxonaning eslatishicha,«turizm», «yaqinlarni ko‘rish», «biznes (konferensiya, madaniy almashinuv kabi)» maqsadidagi qisqa muddatli viza bilan Yaponiyada ishlash qat’iyan man etiladi. O‘zbekistonda qarz (kredit) olib bo‘lsa ham Yaponiyaga o‘qishga borgan, ammo yapon tilini o‘rgana olmay o‘qishdan chetlatilgan fuqaroning Yaponiyada yashash maqomi bekor qilinadi.
«Yaponiyaga «turizm» yoki «talaba» maqomidagi viza bilan kirib,«uzoq muddat qolish mumkin» yoki «ishlash mumkin» degan chaqiruvlar butunlay yolg‘on. Shu kabi yolg‘on maqsadlar bilan Yaponiyaga kirishga yo‘l qo‘yilmaydi.«Talaba» vizasi ishlash uchun emas, balki faqatgina mamlakatda o‘qish uchungina beriladi», – deyiladi elchixona xabarida.
Ta’kidlanishicha, Yaponiyada noqonuniy ravishda yashayotgan shaxslar aniqlansa, ular politsiya tomonidan hibsga olinadi va bunday shaxslarga nisbatan immigratsiya muassasasida ushlab turish yoki deportatsiya qilish kabi qat’iy choralar ko‘riladi.
«Bundan tashqari, Yaponiya hukumati shu kabi shaxslar haqida O‘zbekiston hukumatiga ma’lumotlarni berib borayotganligi sababli, O‘zbekistonga qaytgandan keyin ham ularga nisbatan tegishli choralar ko‘rilishi mumkin. Shu sababli,«Yaponiyada ishlash mumkin» deb da’vo qiluvchi vositachilarning va’dalariga osonlik bilan ishonib qolmang, ogoh bo‘ling!» – deb ogohlantiradi Yaponiyaning Toshkentdagi elchixonasi.
Mansabdorlar 14 800 metr quvurni qazib olib, o‘zlashtirish yo‘li bilan talon-toroj qilgan.
Toshkent viloyati, Piskent tumanida 14 km quvur suv ta’minoti korxonasi mansabdorlari tomonidan talon-toroj qilindi. Yetkazilgan zarar qariyb 4 milliard so‘m, deb xabar berdi Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi.
Qayd qilinishicha, “Toshkent viloyati suv ta’minoti” AJ Piskent tumani filiali rahbari B.K., “A.” AJ mansabdor shaxslari va boshqalar bilan oldindan jinoiy til biriktirgan holda, umumiy qiymati 3 mlrd 931,2 mln so‘mlik suv quvurlarining 3 mlrd 78,4 mln so‘mlik qismi, ya’ni jami 14 800 metrini qazib olib, o‘zlashtirish yo‘li bilan talon-toroj qilgan.
Qayd etilgan holatlar yuzasidan mansabdor shaxslarga nisbatan Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamentining Toshkent viloyat boshqarmasi tomonidan jinoyat kodeksining 167-moddasi uchinchi qismi “a” bandi (Juda ko‘p miqdorda o‘zlashtirish yoki rastrata yo‘li bilan talon-toroj qilish) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Aybdorlar BHM 300 baravaridan 600 baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud besh yildan o‘n yilgacha ozodlikdan mahrum qilinishi mumkin.
Qashqadaryo media haftalik loyihasining to‘rtinchi nuqtasiga aylandi. Bu yerda haftalik davomida o‘tilgan har bir media darsi o‘zining kulminatsion yechimini topdi.
Treninglarda fikr, reja, tanqid va xulosa bir xil darajada «ishladi». Natijada xabarlar boshqacha tuzildi, kadrlar yangicha olindi, yondashuv esa tubdan o‘zgardi.
Vohalik soha vakillari va qiziquvchilari yangiliklar tezligini boshqarish, aynan shu tezlik orqali ishonchni qanday shakllantirish mumkinligini anglab yetdi. Axborotni yetkazish emas, balki ta’sir doirasini kengaytirish muhim ekani yanada aniqroq tushunildi.
Qashqadaryo media haftaligi o‘ziga xos jihatlari bilan voha media makoniga yangicha ruh olib kirdi. Jarayonlar davom etadi.
Navbat Samarqandga: 27-aprel – 1-may kunlari media haftalik yana bir hududda yangilanish jarayonlarini boshlab beradi.
O‘zbekistonda psixotrop moddalar savdosi tobora xavfli tus olmoqda. Qo‘lga tushayotganlar – asosan “kurer”lar, katta zanjir egalari esa soyada qolmoqda. Kun.uz 27 yoshli mahkum Bekzod Kerimov va farzandi bu illatga chalingan ota hikoyasi orqali muammoning ichkarisiga nazar tashlaydi.
Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Jazoni ijro etish departamenti va Kun.uz taqdim etadi. Qamoq devorlari ortida singan taqdirlar, kechikkan pushaymon va “oson pul”ning asl bahosi haqida hikoya.
Bekzod Kerimov, 27 yoshda. Jazo muddatini o‘tamoqda.
«2009 yilda adam xuddi shu joyda o‘tib qoldi. Esimda bor, uyga tobuti yopilgan holda kelgan edi. Balki psixikam o‘sha paytda buzilgandir, shundan keyin yomon bolalar bilan ko‘chada yurganman, maktabgayam bormaganman deyarli. O‘shanda, 10 yoshimda mana shu tatuirovkalarni chizganman.
Oxiri mana shu yer bo‘ldi, shu yerga tushib odam ko‘p narsani qadriga yetadi. Birinchi navbatda ota-ona, uyidagilarning qadriga yetadi. Ko‘chada yurganimizda shu narsalarni tushunmasdik. Shu kamerada 6 oy o‘tirganman, to‘rt devorda kun bo‘yi o‘zingiz bilan o‘zingiz bo‘lasiz. Osonmas…
Menda hamma narsam – mashinam, uyim hammasi bor edi. To‘qchilikdan kirganman bu yo‘lga. 251-modda menga qo‘yilgan sanksiya, kuchli psixotrop moddalar. Bu narkotikmas – psixotrop».
Bekzod o‘zining 3 mingdan ortiq obunachisi bor yopiq telegram kanali orqali psixotrop moddalar savdosi bilan shug‘ullangan. Uning aytishicha, bu kabi kanallar o‘nlab bo‘lib, haligacha faol. So‘nggi 5 yilda musodara qilingan sintetik narkotiklar hajmi 80 baravarga oshgani qayd etilmoqda. Ammo bu – muammoning faqat ko‘rinayotgan qismi.
“Faqat kurer, “peshka”lar tushadi bu yerga”
“Mushukning ovqati bor – viskas. Masalan bir tonna mushukning ovqati kirayotgan bo‘lsa, ichida 2-3 kg psixotrop bo‘ladi. Ovqat bitta qadoqda 950 gramm bo‘ladi, poroshok turadi, keyin polietilen paket, falgaga o‘raladi. Bojxonada falgada ko‘rinmaydi. Keyin atrofiga mushukning ovqati solinadi. Bemalol o‘tadi bojxonada. Oldin Qirg‘izdan kirardi, hozir eng asosiy yetkazib beruvchi Xitoydan kirib keladi.
2019 yildan bunaqa moddalarni sotish rasman taqiqlandi. Keyin 2020 yilda birinchi bo‘lib psixotroplarni olib kirgan telegram kanal juda taniqli va haliyam ishlayapti. “Toshturma”ni o‘zida minimum 200-300 ta odam o‘tiribdi o‘sha kanaldan. Katta kanallar shunaqa, faqat kurer, “peshka”lar tushadi bu yerga. Kattalar Rossiyada, Shveytsariyada. Chunki kiberxavfsizlik urmaydi. Lokatsiya chiqmaydi. Ularni qanday ushlaydi – faqat kameradan, mashinadan kurerlarni qo‘lga olishadi. Bitta kurerni tutishadi, kamida 10 yil berishadi. Lekin bir soatda kanalga e’lon beriladi, kurer kerakligi haqida. Bo‘ldi, 1 soat o‘tib boshqa odam kanalni ishlatadi.
Ko‘chada yurganimda bagaj to‘la “narsalar” bilan yurardim. Qo‘rqmaganman, chunki pulim bor, istagan paytda vaziyatdan chiqib ketaman deb o‘ylardim. Yo‘q, qancha pulingiz bo‘lsayam bir kun kelarkan, baribir shu yerga tushasiz. Kuniga 400-500 ta tabletka ketardi. Kuniga shunaqa pul keladi, hech narsa qilmaysiz, kafeda o‘tirasiz, tog‘ga chiqasiz. Shu yerga tushib tushundim – bu harom pul. Kuniga 2 ming dollar qo‘limda ushlaganman, kuniga kelardi. Shunaqa ketardi, o‘zim tushunmasdim qayerga ketganini. Hozir ko‘chada oyiga bir million topishga roziman, chunki halol pul bo‘ladi. Shu narsani tushundim. Bu joylarni dushmanimgayam ravo ko‘rmayman.
Ota-onalarning qarg‘ishidan qo‘rqaman, pul odamni jinni qiladi. O‘sha paytda tushunmasdim, ko‘zlarim yopiq edi. Mana shu yerga kelib, kamerada o‘tirib o‘ylab, tushunyapman. Balki mening tabletkalarimni ichib kimdir o‘g‘rilik qilgan, kimdir birovning qiziga zo‘ravonlik qilgan. Hamma narsa bo‘lishi mumkin”.
Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, har yili dunyoda taxminan 600 ming odam narkotik va psixotrop moddalar oqibatida hayotdan ko‘z yumadi. Eng xavflisi – iste’molchilar orasida voyaga yetmaganlar ulushi ortib bormoqda. Bu raqamlar ortida esa minglab oilalarning parchalangan taqdiri bor.
«Na orzusi bor, na kelajagini o‘ylaydi»
Farzandi shu illatga giriftor bo‘lgan ota hikoyasi:
“Boshida sezganday bo‘ldim, lekin o‘g‘limga ishonganim uchun ahamiyat bermabman.
Orada o‘qituvchilari ko‘p shikoyat qiladigan bo‘lib qoldi. O‘tib ketadi deb o‘yladim. Keyin asta-sekin o‘zgarganini o‘zimam sezdim. Juda passivlashib qoldi, doim jim yuradi, oilaviy suhbatlardan o‘zini opqochadi, bir gap so‘rasam yerga qarab ha-yo‘qdan boshqa narsani bilmaydi. Kuni bilan xonasidan chiqmaydi. Kechga yaqin palonchi o‘rtog‘imdan kitob olishim kerak, pistonchidan narsa olishim kerak desa ishonibman. Maktabdan ko‘p dars qoldiradigan bo‘lib qoldi, uxlab qolibman deydi so‘rasam. Bir kuni xonasiga tasodifan kirsam shu o‘zim eshitgan tabletkani ko‘rdim.
Butun umrim ko‘z oldimdan o‘tdi. Bitta bolani 15 yoshga kirgizish osonmas. Shu bolangiz ko‘z oldingizda hayoti tugab botqoqqa botib borayotganini ko‘rish bu dahshat. Dushmanimgayam ravo ko‘rmayman buni. O‘rtog‘imniki qolib ketgan dedi. Ishonmadim, poylab kuzatishni boshladim. Orqasidan borsam «dom»ning pod’yezdiga borib, hamma yoqni ko‘zdan kechirdi. Keyin o‘sha yerdagi «ogorod»ni kavlashni boshladi. Onasi bilan ne umidda katta qilgan bolamiz o‘zini bilmagan holda tuproq kavlayotganini ko‘rish juda og‘ir edi. Oyog‘idan o‘t chaqnaydigan bolamning ko‘z oldimda so‘lishiga guvoh bo‘lyapman. Na bir orzusi bor, na kelajagini o‘ylaydi.
Bu narsaning orqasidan non yeydiganlar ko‘payib ketdi. Shu narsani olib kirayotganlar, tarqatayotganlar kimligini xalq bilsin. O‘g‘limning aytishicha, tarqatadiganlarning ko‘pchiligi yosh yigitlar, orasida ayollar ham bor ekan. Qorniga narsa bog‘lab, kolyaskaga qo‘g‘irchoq qo‘yib shahar aylanib tarqatib yurisharkan».
Bekzod hikoyasi: «Onamga nimadir bo‘lsa men o‘zimni kechira olmayman»
«Mana shu yerga kelib tushundim ko‘p narsani. Uydan xat kelganda, sud jarayonida uydagilarimni ko‘rganimda hamma yig‘ladi, menam yig‘ladim. Bu yerda har qanday erkak yig‘laydi. Ko‘chada men zo‘rman deganlar ham o‘tirib yig‘laydi bu yerda. Qanchasini ko‘rganman. Aynan shu joyda erkak kishi chin dildan yig‘laydi. Bu yerdaligida onasi vafot etganlar bor. Onamning yoshi katta, qon bosimi kasalligi bor. Agar unga nimadir bo‘lsa men o‘zimni kechira olmayman. U uchun chidayapman hammasiga. Hozir aytib beryapman, badanimga chumoli o‘rmalaganday bo‘ldi. 2 yildan beri qamoqdaman. Balki uylanardim, balki bola-chaqam bo‘lardi shu paytgacha…»
Samarqand shahrida yashovchi, 1993-yilda tug‘ilgan shaxs yer uchastkasini noqonuniy sotishga urinishda qo‘lga olindi. Bu haqda Davlat xavfsizlik xizmati xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, u Samarqand tumanida istiqomat qiluvchi, 1983-yilda tug‘ilgan fuqaro bilan til biriktirgan. Ular mazkur fuqaroning turmush o‘rtog‘iga issiqxona tashkil qilish uchun ajratilgan 2 gektar yer maydonini sotishni rejalashtirgan.
Shaxs xaridorga ushbu yerni 490 ming AQSh dollariga sotishini, shuningdek mansabdor tanishlari orqali hujjatlarni rasmiylashtirib berishini aytib, oldindan 50 ming dollar talab qilgan.
Davlat xavfsizlik xizmati, Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti va ichki ishlar organlari hamkorligida tezkor tadbir o‘tkazildi. Unda 1993-yilda tug‘ilgan shaxs 50 ming AQSh dollarini olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlandi.
Hozirda mazkur ikki fuqaroga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan bo‘lib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Ta’kidlanishicha, yer uchastkalarini ajratish va sotish faqat qonun doirasida amalga oshirilishi kerak. Xususan, barcha jarayonlar faqat «E-AUKSION» elektron savdo platformasi orqali shaffof va rasmiy tarzda o‘tkaziladi.
O‘zbekiston bokschilari Jahon kubogi ilk bosqichida 3 ta medalni qo‘lga kiritdi
Raqobat qo‘mitasi tezkor «arbitraj» tizimini yaratishni taklif qilmoqda
Yaponiyada «turizm» yoki «talaba» vizasi bilan ishlash man etiladi – elchixona
-
Siyosat5 days agoPrezident Mirziyoyev mintaqaviy sammitda yashil savdo yoʻlaklari va yagona iqlim investitsiya strategiyasini taklif qildi
-
Jamiyat5 days ago
Giyohvand moddalar aylanmasini nazorat qilishning milliy tizimi takomillashtiriladi
-
Iqtisodiyot4 days ago“QQSni oson qaytarib olish ta’minlanmasa, stavkani 6 foizga tushirishni taklif qilamiz” – Davron Vahobov
-
Iqtisodiyot4 days ago
Markaziy bank: 24-aprelda dollar pasayadi
-
Dunyodan4 days ago
Buyuk Britaniyada “chekmaydigan avlod” dunyoga keldi
-
Iqtisodiyot4 days agoQirg‘iziston ilk marta Yevropa Ittifoqining sanksiyalarni chetlab o‘tishga qarshi kurashish mexanizmiga tushdi
-
Dunyodan4 days ago
Eron oliy rahbari yuzi va oyog‘idan jiddiy jarohat oldi
-
Dunyodan4 days agoFiribgarlar Hormuzdan yetkazib berishni va’da qilayotganga o’xshaydi