Iqtisodiyot
bank omonatlari, aksiyalar yoki investitsion paketlar?
2025 yilda inflyasiya jamg‘armalarni zaiflashtirmoqda. Shu sababli, mablag‘ni saqlab qolish va barqaror daromad olish imkonini beruvchi vositalarga bo‘lgan qiziqish ortib bormoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezident huzuridagi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2024 yilda mamlakatda inflyasiya darajasi 9,8%ni tashkil etgan. Bunday sharoitda jamg‘armalarni himoya qilish masalasi dolzarbligicha qolmoqda. Kapitalning xarid qobiliyatini saqlab qolish uchun investitsiya daromadliligi, hech bo‘lmaganda, inflyasiya darajasiga teng bo‘lishi zarur.
2025 yilda qaysi birini tanlash kerak; bank omonatlari, fond bozori yoki investitsion kompaniyalar orqali kiritmalar? Har bir vositaning o‘ziga xos xususiyatlari va cheklovlari mavjud.
Bank omonatlari: real daromadlilikka tayanamiz
2025 yilda bank omonatlarida foiz stavkalari pasayib, shartlar esa keskinlashmoqda.
Masalan, xorijiy valyutadagi omonatlarda mart oyida eng yuqori stavka yiliga 8%ni tashkil etgan, biroq bu kabi takliflarni faqat ayrim banklar bergan. Bunday omonatlar odatda qo‘shimcha mablag‘ kiritish yoki qisman yechib olish imkoniyatini bermaydi va mablag‘lar 3 yilgacha muzlatiladi.
Milliy valyutadagi omonatlarga kelsak, bu yerda yanada sezilarli o‘zgarishlar bo‘lmoqda. Yil boshida ayrim banklar 25–26%gacha daromadlilik taklif qilgan bo‘lsa, aprelda maksimal stavka 23%ni tashkil etdi. Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, jismoniy shaxslar uchun o‘rtacha foiz stavkasi 21,6%gacha tushgan.
Shu bilan birga, real daromadlilikni hisobga olish muhim — ya’ni nominal stavkadan inflyasiyani ayirish kerak. Masalan, 2024 yilda inflyasiya 9,8% bo‘lgan taqdirda, 21% stavkada investorning real daromadi taxminan 11%ni tashkil qiladi. Ya’ni, daromadning deyarli yarmi inflyasiya tomonidan «yo‘q qilinadi».
Yana bir muhim omil — omonatlarni sug‘urtalash shartlaridagi o‘zgarishlardir. 2025 yil 19 fevraldan boshlab davlat bir bankdagi bir mijoz uchun 200 million so‘mgacha bo‘lgan omonatni kafolatlaydi. Ushbu summadan ortiqcha mablag‘lar esa sug‘urtalanmaydi: agar bank muammoga uchrasa, qo‘shimcha mablag‘ni qaytarib olish faqat sud orqali va bankning likvid aktivlari mavjud bo‘lsa mumkin bo‘ladi.
Shu tariqa, 2025 yilda bank omonatlari konservativ va tushunarli moliyaviy vosita sifatida qolmoqda. Biroq inflyasiya va yangi tartibga soluvchi talablardan kelib chiqqan holda, ular tobora ko‘proq kapitalni ko‘paytirish emas, balki uning xarid qobiliyatini qisman saqlab qolish vositasi sifatida qaralmoqda.
Fond bozori: salohiyatli, ammo xavfli vosita
Fond bozori — O‘zbekiston iqtisodiyotining eng yosh segmentlaridan biri. U rivojlanmoqda: yangi kompaniyalar va kapital jalb qilish mexanizmlari paydo bo‘lmoqda. Davlat IPO va davlat obligatsiyalarini joylashtirish orqali sarmoya muhitini yanada ochiq va qulay qilishni maqsad qilgan.
Ammo bu bozorning o‘ziga xos xususiyatlari bor. Mamlakatimiz tarixida aksiyalar keskin arzonlashgan holatlar bo‘lgan. Bu fond bozorining asosiy xususiyatini ko‘rsatadi: daromad kafolatlanmaydi va investitsiyani yechib olish qiyin bo‘lishi mumkin. Likvidlik past bo‘lganida, aksiyalar uzoq vaqt «muzlatilgan» holda qolib ketishi, ya’ni adolatli narxda sotib bo‘lmasligi mumkin.
Fond bozori nafaqat qiziqish, balki bilim va tayyorgarlikni ham talab qiladi. To‘g‘ri aktiv tanlash uchun emitent hisobotini tahlil qilish, egalik tuzilmasini baholash, bozor kon’yunkturasini tushunish zarur. Bu — xavf bilan ishlashga tayyor va qat’iy daromad kutmaydiganlar uchun vosita.
Daromad olishning zamonaviy yechimlari
O‘zbekistonda yangi formatdagi investitsion kompaniyalar shakllanmoqda. Ular tushunarli mexanizmni taklif etmoqda: sarmoya, belgilangan muddat, kutilayotgan daromad va oldindan rejalashtirilgan to‘lov grafigi. Shunday kompaniyalardan biri bu — Way II.
Way II modeli biznes ko‘rsatkichlarga asoslangan. Mablag‘lar real sektor kompaniyalariga yo‘naltiriladi va to‘lovlar ularning moliyaviy natijalariga bog‘liq bo‘ladi. Way II da kutilayotgan yillik daromadlilik 10–15%ni tashkil etadi, daromad esa yiliga ikki marta to‘lanadi. Investor bozordagi vaziyatni kuzatmasdan yoki aktivlarni boshqarmasdan muntazam daromad oladi.
Eng e’tiborga molik jihat — Way II investitsion vositalari Islomiy moliyaviy normalarga to‘liq mos va bu Islamic Finance Consulting Board (IFCB) tomonidan tasdiqlangan.
Valyuta xavflaridan himoya qanday ishlaydi?
Way II modeli valyuta xatarlarini ham hisobga oladi. Mablag‘ so‘mda kiritilgach, u darhol dollarga bog‘lab olinadi. Daromad to‘langanda esa hisob-kitob amaldagi kurs bo‘yicha amalga oshiriladi va investor milliy valyutada daromadning ekvivalentini oladi.
Masalan, 2025 yil mart oyida kompaniya Akfa Aluminium Group bilan loyihaga sarmoya kiritgan investorlar uchun daromad to‘ladi. Agar investor 2024 yil 3 sentyabrda 72 million so‘mga Gold Next paketini rasmiylashtirgan bo‘lsa, o‘sha kundagi Markaziy bank kursi 12 622,77 so‘m bo‘lib, bu 5 704 AQSh dollariga teng edi. Yillik daromadlilik 13,6%ni tashkil etgan. Yarım yillik daromad 387,87 dollarga teng bo‘lgan. 2025 yil 3 mart kuni MB kursi 12 890,07 so‘mga yetgan va to‘lov ayni kurs asosida qayta hisoblanib, taxminan 5 million so‘mni tashkil etgan.
Shu tarzda, valyuta himoyasi mexanizmi milliy valyuta kursining o‘zgarishiga qaramay, daromad ekvivalentini saqlab qolishga imkon beradi.
Way II investitsion modeli va mavjud paketlar haqida batafsil ma’lumot olish uchun quyidagi manbalarga murojaat qilishingiz mumkin:
Telefon: (+998) 78−555−55−55
Manzil: Toshkent shahri, Yashnobod tumani, Maxtumquli ko‘chasi, 2/1
Veb-sayt: waygroup.uz
Facebook: fb.com/WayIIGroup
Instagram: @way_ll_group
Telegram: t.me/wayllgroup
Iqtisodiyot
O‘zbekiston va Afg‘oniston o‘rtasida imtiyozli savdo bitimi tasdiqlandi
O‘zbekiston va Afg‘oniston o‘rtasida imtiyozli savdoni yo‘lga qo‘yishga qaratilgan xalqaro bitim tasdiqlandi. Prezident qaroriga muvofiq, mazkur shartnomani amalga oshirish uchun mas’ul vakolatli organlar ham belgilab berildi.
“Xalqaro shartnomani tasdiqlash to‘g‘risida”gi prezident qaroriga ko‘ra, O‘zbekiston hukumati va Afg‘oniston o‘rtasida imtiyozli savdo to‘g‘risidagi bitim tasdiqlandi. Hujjat 2026 yil 6 mart kuni PQ-84-son bilan qabul qilingan.
Qarorga asosan, Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi hamda Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Bojxona qo‘mitasi ushbu xalqaro shartnomani amalga oshirish uchun mas’ul bo‘lgan vakolatli organlar etib belgilangan.
Shuningdek, Tashqi ishlar vazirligiga mazkur xalqaro shartnomaning kuchga kirishi uchun O‘zbekiston tomonidan zarur bo‘lgan ichki davlat tartib-taomillari bajarilgani haqida afg‘on tomoniga tegishli bildirishnoma yuborish vazifasi yuklatilgan.
Mazkur bitim O‘zbekiston va Afg‘oniston o‘rtasidagi savdo-iqtisodiy munosabatlarni yanada rivojlantirish, o‘zaro savdo aylanmasini kengaytirish va hamkorlikni mustahkamlashga xizmat qilishi kutilmoqda.
Iqtisodiyot
O‘zbekiston eksportida poytaxt ulushi eng yuqori bo‘ldi
2025 yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekistonning umumiy eksport hajmi 33,8 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, hududlar kesimida eksport hajmi bo‘yicha eng yuqori ko‘rsatkich Toshkent shahri hissasiga to‘g‘ri kelgan.
Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, poytaxtda eksport hajmi 6,6 mlrd dollarni tashkil etib, mamlakatdagi umumiy eksportning katta qismini ta’minlagan. Shuningdek, Toshkent viloyati 2,2 mlrd dollar bilan ikkinchi o‘rinni egallagan.
Keyingi o‘rinlarda Navoiy viloyati — 1,4 mlrd dollar, Andijon viloyati — 1,3 mlrd dollar va Samarqand viloyati — 1,2 mlrd dollar eksport ko‘rsatkichlari bilan qayd etilgan.
Shuningdek, Farg‘ona viloyati 1,1 mlrd dollar, Namangan viloyati 722,6 mln dollar, Qashqadaryo viloyati 513,5 mln dollar va Surxondaryo viloyati 507,5 mln dollarlik eksportni amalga oshirgan.
Bundan tashqari, Xorazm viloyati 435,7 mln dollar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi 435,2 mln dollar, Buxoro viloyati 414 mln dollar, Sirdaryo viloyati 283,1 mln dollar hamda Jizzax viloyati 272,3 mln dollarlik eksport ko‘rsatkichlarini qayd etgan.
Mazkur raqamlar mamlakat hududlarida eksport faoliyati bosqichma-bosqich kengayib borayotganini ko‘rsatadi.
Iqtisodiyot
XEA mamlakatlari neft zaxiralarining rekord hajmini bozorga chiqaradi
Xalqaro energetika agentligi tarkibidagi 32 davlat jahon neft bozoridagi keskinlikni yumshatish uchun umumiy hajmi 400 million barrel bo‘lgan neft zaxiralarini chiqarish to‘g‘risida bir ovozdan qaror qabul qildi.
Foto: Global Look Press/Vernon Yuen
Erondagi urush va shu bilan bog‘liq ravishda energiya tashuvchilar narxining keskin oshishi fonida Xalqaro energetika agentligi (XEA)ga a’zo davlatlar milliy zaxiralaridan rekord hajmda neft chiqaradi. XEA tarkibiga kiruvchi 32 davlat 11 mart, chorshanba kuni Parijda bo‘lib o‘tgan favqulodda yig‘ilish yakunlariga ko‘ra, favqulodda holatlar uchun saqlanayotgan zaxiralaridan bozorga 400 million barrel xom neft chiqarishga bir ovozdan kelishib oldi, deb ma’lum qildi tashkilot.
XEA ma’lumotiga ko‘ra, qator davlatlar qo‘shimcha favqulodda choralarni ham ko‘radi.
“Neft bozorida duch kelayotgan muammolarimiz ko‘lami jihatidan misli ko‘rilmagan”, — deb izohladi agentlik rahbari Fotih Birol bu qarorni. Uning qo‘shimcha qilishicha, neft bozorlari global hisoblanadi, shu sababli yirik uzilishlarga javob ham global bo‘lishi kerak.
Dpa agentligining qayd etishicha, XEA mamlakatlarining qo‘shma aksiyasi doirasida bu qadar katta hajmda neft hali hech qachon chiqarilmagan. Ushbu qadam Erondagi urush va Ho‘rmuz bo‘g‘ozining to‘sib qo‘yilishi tufayli og‘ir ahvolga tushgan bozorlarni barqarorlashtirishga qaratilgan. Jahon neft savdosining taxminan 20 foizi aynan shu bo‘g‘oz orqali amalga oshiriladi. Jahon bozorlariga bosimni kamaytirish uchun AQSh Hindistonga Rossiya neftini vaqtincha sotib olishga ruxsat berdi. So‘nggi kunlarda neft narxi 2022 yildan beri birinchi marta 100 AQSh dollaridan oshib ketdi.
Xususan, Germaniya milliy zaxiradan 19,5 million barrel neft chiqarish rejasini e’lon qildi. Bundan tashqari, Germaniyadagi yonilg‘i quyish shoxobchalariga yonilg‘i narxini kuniga faqat bir marta oshirishga ruxsat berildi, deb ma’lum qildi 11 mart kuni iqtisodiyot vaziri Katarina Rayxe.
Bu choralar so‘nggi bir necha kun davomida XEA va G7 davlatlari o‘rtasida Isroil va AQShning Eronga qarshi urushi hamda shu orqali jahon bozorida yuzaga kelgan neft tanqisligi munosabati bilan muhokama qilingan edi. Tarkibiga “Katta yettilik” mamlakatlari ham kiruvchi XEA davlatlari 1,2 milliard barreldan ortiq strategik neft zaxirasiga ega. Bu hajmga yana 600 million barrel sanoat zaxiralari qo‘shiladi.
Milliy neft zaxiralari urush yoki falokat holatida avtomobil yonilg‘isi ishlab chiqarish, isitish va sanoat ehtiyojlari uchun yetarli neft mavjud bo‘lishini ta’minlaydi. Yevropa Ittifoqi va XEA o‘z a’zolaridan kamida 90 kunlik import hajmiga teng neft zaxiralarini saqlashni talab qiladi. XEA ma’lumotiga ko‘ra, 2025 yil noyabr oyida Germaniyada 34,42 million tonna neft saqlangan.
XEA 1974 yilda tashkil etilganidan beri neft zaxiralaridan foydalanishga atigi besh marta ruxsat berilgan — 1991 yilda Fors ko‘rfazidagi ikkinchi urush arafasida, 2005 yilda kuchli dovullardan keyin, 2011 yilda Liviyadagi fuqarolik urushi davrida, shuningdek, 2022 yilda Rossiyaning Ukrainaga keng ko‘lamli bostirib kirishidan keyin ikki marta.
Iqtisodiyot
«O‘zbekneftgaz» Xitoy kompaniyasi bilan 30 ta quduqni burg‘ilash bo‘yicha shartnoma imzoladi
«O‘zbekneftgaz» Xitoyning «XIBU» kompaniyasi bilan 2026−2027 yillarda O‘zbekistonda 30 ta quduq burg‘ilash bo‘yicha shartnoma imzoladi. Loyiha doirasida 450 tonnalik yuk ko‘tarish quvvatiga ega 10 ta burg‘ilash dastgohini O‘zbekistonga keltirish ko‘zda tutilgan.
«O‘zbekneftgaz» va Xitoyning «CNPC» milliy korporatsiyasi tarkibiga kiruvchi «XIBU» kompaniyasi o‘rtasida 2026–2027 yillarda 30 ta quduqni burg‘ilash bo‘yicha birinchi bosqich shartnoma imzolandi. Bunda 450 tonnalik yuk ko‘tarish quvvatiga ega 10 ta burg‘ilash dastgohini O‘zbekistonga keltirish ko‘zda tutilgan, deya xabar berdi kompaniya matbuot xizmati.
«O‘zbekneftgaz» ma’lumotiga ko‘ra, yangi quduqlar tabiiy gaz zaxiralari istiqbolli deb topilgan maydonlarda burg‘ilanadi. Ularning chuqurligi 5500−6000 metrdan ortiq bo‘lishi kutilmoqda. Shuningdek, ayrim quduqlarda 1000 atmosferagacha bo‘lgan yuqori bosim va 200 darajagacha harorat kuzatilgani qayd etilgan.
«Mazkur loyiha murakkab geologik sharoitda burg‘ilash jarayonlari xavfsizligini ta’minlash, avariyaviy holatlarning oldini olish va geologiya-qidiruv ishlarini kengaytirish, gaz zaxiralarini ko‘paytirish hamda mamlakat energetika xavfsizligini ta’minlash borasidagi strategik vazifalarni amalga oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi», deyiladi kompaniya xabarida.
Iqtisodiyot
Telekom va IT xizmatlari hajmi 7 trln so‘mga yaqinlashdi
2026 yil yanvar oyida O‘zbekistonda aloqa va axborotlashtirish xizmatlari sohasida yuqori ko‘rsatkich qayd etildi. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, bir oy davomida ushbu yo‘nalishda ko‘rsatilgan xizmatlar hajmi 7 trln so‘mni tashkil etgan. Bu esa telekommunikatsiya va axborot texnologiyalari xizmatlariga bo‘lgan talab barqaror yuqori ekanini ko‘rsatadi.
Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, hisobot davrida aloqa va axborotlashtirish xizmatlari tarkibida eng katta ulush kompyuter dasturlashtirish xizmatlari hissasiga to‘g‘ri kelgan. Ushbu yo‘nalishda ko‘rsatilgan xizmatlar hajmi 3,01 trln so‘mni tashkil etgan bo‘lib, bu IT sohasidagi faollik yuqori sur’atlarda davom etayotganidan dalolat beradi.
Shuningdek, telekommunikatsiya xizmatlari hajmi 2,37 trln so‘mga yetgan. Bu ko‘rsatkich mamlakatda mobil aloqa, internet, ma’lumot uzatish va boshqa telekom xizmatlariga talab yuqori bo‘lib qolayotganini anglatadi.
Axborot sohasidagi xizmatlar hajmi esa 1,03 trln so‘mni tashkil etgan. Mazkur yo‘nalishga axborotni qayta ishlash, saqlash, tarqatish va shu kabi xizmatlar kiradi.
Bundan tashqari, sohadagi boshqa xizmatlar hajmi 618 mlrd so‘m bo‘lgan. Umumiy hisobda, ushbu raqamlar raqamli iqtisodiyot, IT xizmatlari va telekom tarmog‘i O‘zbekiston iqtisodiyotida tobora muhim o‘rin egallab borayotganini ko‘rsatadi.
Aloqa va axborotlashtirish xizmatlari hajmining yuqori bo‘lishi raqamlashtirish jarayonlari kengayib borayotgani, davlat va xususiy sektorda zamonaviy texnologiyalarga ehtiyoj ortib borayotgani bilan ham izohlanadi.
-
Dunyodan5 days ago
Hormuz boʻgʻozi orqali neft tashish toʻxtatildi
-
Jamiyat4 days ago
Oliy ta’lim vazirligi xodimi 100 ming dollar bilan ushlandi
-
Jamiyat4 days agoFarg‘onada 90 tup tol noqonuniy kesildi
-
Dunyodan5 days ago
Naxichevan aeroportida dron hujumi kuzatildi
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekistonda pomidor, kartoshka va olma qimmatlashdi
-
Dunyodan2 days ago
2015 yilgi Suriya stsenariysi Eronda takrorlanishini istamaymiz.
-
Dunyodan2 days ago
Ali Xomanaiyning o‘g‘li Eronning yangi oliy rahbari etib saylandi
-
Dunyodan3 days ago
Indoneziyada bolalarga qaratilgan ijtimoiy tarmoqlar taqiqlandi.
