Connect with us

Iqtisodiyot

Oxirgi 30 yilda jon boshiga daromadlar qanday o‘zgardi?

Published

on


Bu yil Qozog‘iston aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi bo‘yicha Rossiyani ortda qoldirdi. SSSR parchalanganidan keyin uning sobiq a’zolari orasida eng yaxshi iqtisodiy ko‘rsatkichlarni Ozarboyjon qayd etgan.

2025 yilga kelib qo‘shni Qozog‘iston aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi bo‘yicha Rossiyani ortda qoldirdi. Xalqaro valuta jamg‘armasining oxirgi ma’lumotlariga ko‘ra, Qozog‘istonda bu ko‘rsatkich 14 770 dollarni tashkil etgan bo‘lsa, Rossiyada 14 260 dollar bo‘lib turibdi.

Qozog‘iston (qizil rang) va Rossiyada (yashil rang) aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulotning o‘sish dinamikasi. Manba: Xalqaro valuta jamg‘armasi

Boltiqbo‘yi mamlakatlari possovet hududida jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi bo‘yicha yetakchi bo‘lib qolyapti. Estoniyada bu ko‘rsatkich 32 760 dollarga, Litvada 30 840 dollarga, Latviyada 24 370 dollarga yetgan.

Estoniya (yashil), Litva (siyohrang) va Latviyada (qizil) aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulotining o‘sish dinamikasi. Manba: XVJ

So‘nggi 34 yil davomida sobiq sovet ittifoqi mamlakatlari yalpi ichki mahsuloti (YaIM) umumiy hajmi 4 barobardan ziyodga o‘sdi. Xususan, 1990 yilda SSSR iqtisodiyoti hajmi BMT tomonidan o‘sha paytdagi narxlarda 791 mlrd dollarga baholangan. 2025 yilda esa sobiq ittifoqning 15 ta respublikasining yalpi ichki mahsuloti umumiy hajmi 3,25 trln dollarni tashkil etyapti.

Sovet ittifoqi parchalanishidan oldin uning iqtisodiyoti nominal jihatdan dunyodagi uchinchi yirik iqtisodiyot hisoblanganiga qaramay, aksariyat tarixchilar va iqtisodchilar 1960−1980 yillarda o‘sish sur’ati muntazam ravishda pasayib borganini ta’kidlashadi. Mustaqillikdan keyingi davrda suveren davlatlarning rivojlanishi sezilarli darajada tezlashdi.

Davlatlar kesimidagi o‘sish

Agar 1995 yildan 2025 yilgacha bo‘lgan 30 yillikni tahlil qiladigan bo‘lsak, jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi bo‘yicha eng katta o‘sish Janubiy Kavkaz mamlakatlari – Ozarboyjon (24 barobar), Gruziya (23 barobar) va Armanistonda (22 barobar) kuzatilgan. Shuningdek, Moldova ham 17 barobarlik yaxshilanishga erishgan.


Infografika: Nurasyl Abdrazakuli

Yevroittifoqqa qo‘shilgan Boltiqbo‘yi mamlakatlarida ham keskin ko‘tarilish kuzatilgan: Litvada – 16,5 barobar, Estoniyada – 12 barobar Latviyada – 11,6 barobar.

Jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi Tojikistonda – 14,2 barobar, Qozog‘istonda 14 barobar, Ukraina va Qirg‘izistonda 8,3 barobar, Belarusda 7,6 barobarga ko‘paygan.

1995 yildan 2025 yilgacha bo‘lgan davrda o‘sish bo‘yicha eng past ko‘rsatkich Turkmaniston (5,8 barobar), O‘zbekiston (6,2 barobar) va Rossiyada (6,3 barobar) qayd etilgan.

Aholi sonining o‘zgarishi

Ma’lum bir davrda jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi ichki mahsulotning o‘zgarishi tahlil qilinganda, aholi sonining oshishi yoki kamayishi ham muhim faktor hisoblanadi. Possovet mamlakatlari kesimida oladigan bo‘lsak, Ozarboyjonda juda ijobiy tendensiya kuzatilgan. Oxirgi 30 yilda mamlakat aholisi qariyb 34 foizga oshgan. Kavkazning boshqa mamlakatlari: Gruziya (-23 foiz) va Armanistonda (-6,7 foiz) esa aholi sonining sezilarli darajada kamayishi yuz bergan. Boltiqbo‘yi mamlakatlari – Latviya, (-25,9 foiz) Litva (-20 foiz) va Estoniyada (-5,4 foiz) ham shu holat kuzatilgan.

Shuningdek, 1995-2025 yillar oralig‘ida Moldova (-31,2 foiz), Ukraina (-19,7 foiz), Belarus (-10,8 foiz) va Rossiyada (-1,6 foiz) ham aholi sonining kamayishi qayd etilgan bo‘lsa, Markaziy Osiyo mamlakatlarining barchasida: Tojikiston (+81,5 foiz), O‘zbekiston (+79,5 foiz), Qirg‘iziston (+60,6 foiz), Turkmanistonda (+40,6 foiz) va Qozog‘istonda (+22,2 foiz) katta o‘sish bo‘lgan.

Umumiy kartinaga qaraydigan bo‘lsa, oxirgi 30 yillikda O‘zbekistonning yalpi ichki mahsuloti 10,4 barobarga oshgan. Bu Rossiya, Turkmaniston, Ukraina, Belarus, Latviyaga nisbatan yaxshiroq ko‘rsatkich. Sobiq sovet ittifoqi mamlakatlari orasida eng yaxshi natijani Ozarboyjon qayd etgan – 32,6 barobarlik o‘sish.

Doston Ahrorov tayyorladi.



Source link

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Iqtisodiyot

Dollar qimmatladi, yevroda ham ko‘tarilish kuzatildi

Published

on



Dollar qimmatladi, yevroda ham ko‘tarilish kuzatildi



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Bojxona sohasida tadbirkorlar uchun bir qator yengilliklar joriy etiladi

Published

on


Davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish va bojxona ma’murchiligida zamonaviy yondashuvlarni joriy etishga qaratilgan Prezident farmoni qabul qilindi.

Unga ko‘ra, bojxona sohasida bir qator yangi tartiblar belgilandi.

Jumladan, 2026 yil 1 oktyabrdan xavf darajasi past hamda QQS guvohnomasi faol bo‘lgan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilariga tovarlarni import qilishda to‘lanadigan QQS summalarini o‘zaro hisobga olish imkoniyati yaratiladi.

Shuningdek, tovarlar eksportida nazorat jarayonlarining raqamlashtirilishi va takomillashtirilishi natijasida bojxona rasmiylashtiruvi, fitosanitariya sertifikati, fumigatsiya hamda tovarning kelib chiqish sertifikati uchun yig‘im va to‘lovlar miqdori 30 foizga kamaytiriladi.

2027 yil 1 yanvardan tovarlarning bojxona qiymatini nazorat qilish tartibi ham soddalashtiriladi. Xususan, xavf darajasi past bo‘lgan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari olib kirayotgan tovarlarning bojxona qiymati tovarlar erkin muomalaga chiqarilgandan keyin nazorat qilinadi.

Bundan tashqari, bojxona qiymatini nazorat qilish maqsadida tovarlar uchun qat’iy bojxona qiymatini belgilash taqiqlanadi. Bojxona qiymati bo‘yicha dastlabki qaror qabul qilish amaliyoti joriy etiladi hamda nazorat jarayonida rasmiy diller va distribyutorlarning narx ma’lumotlaridan foydalanish yo‘lga qo‘yiladi.

2027 yil 1 iyundan esa jismoniy shaxslar tomonidan notijorat maqsadlarda olib o‘tiladigan tovarlar bo‘yicha yagona bojxona to‘lovi miqdori to‘lanishi lozim bo‘lgan bojxona yig‘imlaridan kam bo‘lsa, ushbu yig‘imlar undirilmaydi.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Dushanba kuni ham dollar kursi pastlaydi

Published

on


Markaziy bank 2026-yil 7-sentyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi. 

AQSh dollari 9,7 so‘mga tushib, 11 785,30 so‘m etib belgilandi.

Yevro kursi 3,01 so‘mga tushdi va 13 695,70 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 949,95 so‘mni tashkil qildi (+31,7).

Rossiya rubli 136,13 so‘m etib belgilandi (+0,33).



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

O‘zbekiston mahsulotlari AQShning eng yirik savdo tarmog‘i orqali Amerika bozoriga chiqishi mumkin

Published

on


O‘zbekiston bosh konsuli Axror Burxanov «Costco Wholesale» kompaniyasi rahbariyati bilan uchrashuv o‘tkazdi, deb xabar bermoqda «Dunyo» AA muxbiri.

Muloqot avvalida O‘zbekistonning qishloq xo‘jaligi, to‘qimachilik va hunarmandchilik sohalaridagi eksport salohiyati haqida ma’lumot berildi. Kompaniya vakillariga AQSh bozoriga olib kirishga ruxsat etilgan oliy navli o‘zbek mayizi va quritilgan o‘rik namunalari ham taqdim etildi.

O‘z navbatida, «Costco» vakillari o‘zbek mayizining sifati va tashqi ko‘rinishini yuqori baholab, uni savdo tarmog‘ida sotuvga chiqarish bo‘yicha zarur choralarni ko‘rishga tayyorligini bildirdi.

Suhbat davomida pista, grek yong‘og‘i, bodom, golubika, gilos, uzum, anor va boshqa yangi hamda quritilgan mevalarni yetkazib berish istiqbollari yuzasidan fikr almashildi.

Shuningdek, uchrashuvda o‘zbekistonlik eksportchilarni AQShdagi qadoqlash va markirovkalash korxonalari bilan bog‘lash, shuningdek, kelgusi yil fevral oyida o‘tkaziladigan mahsulotlar taqdimotida ishtirok etishga ko‘maklashish masalalari ham muhokama qilindi.

Bundan tashqari, o‘zbek tekstili, milliy kulolchilik buyumlari, idish-tovoq va qo‘l mehnati asosida tayyorlangan dekorativ mahsulotlarni «Costco» orqali sotish imkoniyatlari ko‘rib chiqildi.

Kompaniya vakillari raqobatbardosh mahsulotlar aniqlangan taqdirda, ularni global xarid jamoalariga taqdim etishdan manfaatdor ekanini qayd etdi.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Prezidentning bojxona xizmatiga oid farmoni qabul qilindi

Published

on


Davlat bojxona xizmati organlari faoliyati takomillashtiriladi. «Davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish va bojxona ma’murchiligida zamonaviy yondashuvlarni joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Prezident Farmoni (PF–174-son, 27.08.2026-y.) qabul qilindi.
 
Farmonga ko‘ra, 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan «Yangi O‘zbekiston bojxonasi – 2030» strategiyasi (Strategiya) tasdiqlandi hamda quyidagilar Strategiyaning ustuvor yo‘nalishlari etib belgilandi:
 
– bojxona jarayonlarida tadbirkorlik subyektlariga va jismoniy shaxslarga qulay shart-sharoitlar yaratish;
 
– bojxona organlari infratuzilmasini yaxshilash va sun’iy intellekt texnologiyalarini keng joriy etish orqali raqamlashtirish darajasini yuqori bosqichga olib chiqish;
 
– bojxona ma’murchiligini yanada takomillashtirish va boshqalar.
 
2026 yil 1 sentyabrdan quyidagi talablar bekor qilinadi:
 
– tashqi savdo shartnomasini tuzmasdan invoys asosida importni amalga oshirishda xorijiy hamkorga oldindan to‘lov o‘tkazish cheklovi;
 
– tashqi savdo shartnomasini tuzmasdan invoys asosida eksportni amalga oshirishda oldindan 50 foiz tushumni ta’minlash;
 
– tovarlar eksportini milliy valyutada amalga oshirishda oldindan to‘lovni ta’minlash yoki to‘lovning kafolatli shakllarini (akkreditiv, bank kafolati, sug‘urta polisi) taqdim etish;
 
– oziq-ovqat mahsulotlarini sinovdan o‘tkazish uchun mahsulot namunasi yetarli bo‘lmaganda, sanitariya-epidemiologik xulosani rasmiylashtirish;
 
– bojxona rasmiylashtiruvi jarayonida biologik aktiv va yangi kimyoviy moddalar, oziq-ovqat qo‘shimchalari, polimer, parfyumeriya-kosmetika mahsulotlarini olib kirish uchun ruxsatnoma, shuningdek, dori vositalari hamda tibbiy jihozlar davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi guvohnomani taqdim etish.



Source link

Continue Reading

Trending

Copyright © 2025 Xabarlar. powered by Xabarlar.