Connect with us

Iqtisodiyot

Oxirgi 30 yilda jon boshiga daromadlar qanday o‘zgardi?

Published

on


Bu yil Qozog‘iston aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi bo‘yicha Rossiyani ortda qoldirdi. SSSR parchalanganidan keyin uning sobiq a’zolari orasida eng yaxshi iqtisodiy ko‘rsatkichlarni Ozarboyjon qayd etgan.

2025 yilga kelib qo‘shni Qozog‘iston aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi bo‘yicha Rossiyani ortda qoldirdi. Xalqaro valuta jamg‘armasining oxirgi ma’lumotlariga ko‘ra, Qozog‘istonda bu ko‘rsatkich 14 770 dollarni tashkil etgan bo‘lsa, Rossiyada 14 260 dollar bo‘lib turibdi.

Qozog‘iston (qizil rang) va Rossiyada (yashil rang) aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulotning o‘sish dinamikasi. Manba: Xalqaro valuta jamg‘armasi

Boltiqbo‘yi mamlakatlari possovet hududida jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi bo‘yicha yetakchi bo‘lib qolyapti. Estoniyada bu ko‘rsatkich 32 760 dollarga, Litvada 30 840 dollarga, Latviyada 24 370 dollarga yetgan.

Estoniya (yashil), Litva (siyohrang) va Latviyada (qizil) aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulotining o‘sish dinamikasi. Manba: XVJ

So‘nggi 34 yil davomida sobiq sovet ittifoqi mamlakatlari yalpi ichki mahsuloti (YaIM) umumiy hajmi 4 barobardan ziyodga o‘sdi. Xususan, 1990 yilda SSSR iqtisodiyoti hajmi BMT tomonidan o‘sha paytdagi narxlarda 791 mlrd dollarga baholangan. 2025 yilda esa sobiq ittifoqning 15 ta respublikasining yalpi ichki mahsuloti umumiy hajmi 3,25 trln dollarni tashkil etyapti.

Sovet ittifoqi parchalanishidan oldin uning iqtisodiyoti nominal jihatdan dunyodagi uchinchi yirik iqtisodiyot hisoblanganiga qaramay, aksariyat tarixchilar va iqtisodchilar 1960−1980 yillarda o‘sish sur’ati muntazam ravishda pasayib borganini ta’kidlashadi. Mustaqillikdan keyingi davrda suveren davlatlarning rivojlanishi sezilarli darajada tezlashdi.

Davlatlar kesimidagi o‘sish

Agar 1995 yildan 2025 yilgacha bo‘lgan 30 yillikni tahlil qiladigan bo‘lsak, jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi bo‘yicha eng katta o‘sish Janubiy Kavkaz mamlakatlari – Ozarboyjon (24 barobar), Gruziya (23 barobar) va Armanistonda (22 barobar) kuzatilgan. Shuningdek, Moldova ham 17 barobarlik yaxshilanishga erishgan.


Infografika: Nurasyl Abdrazakuli

Yevroittifoqqa qo‘shilgan Boltiqbo‘yi mamlakatlarida ham keskin ko‘tarilish kuzatilgan: Litvada – 16,5 barobar, Estoniyada – 12 barobar Latviyada – 11,6 barobar.

Jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi Tojikistonda – 14,2 barobar, Qozog‘istonda 14 barobar, Ukraina va Qirg‘izistonda 8,3 barobar, Belarusda 7,6 barobarga ko‘paygan.

1995 yildan 2025 yilgacha bo‘lgan davrda o‘sish bo‘yicha eng past ko‘rsatkich Turkmaniston (5,8 barobar), O‘zbekiston (6,2 barobar) va Rossiyada (6,3 barobar) qayd etilgan.

Aholi sonining o‘zgarishi

Ma’lum bir davrda jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi ichki mahsulotning o‘zgarishi tahlil qilinganda, aholi sonining oshishi yoki kamayishi ham muhim faktor hisoblanadi. Possovet mamlakatlari kesimida oladigan bo‘lsak, Ozarboyjonda juda ijobiy tendensiya kuzatilgan. Oxirgi 30 yilda mamlakat aholisi qariyb 34 foizga oshgan. Kavkazning boshqa mamlakatlari: Gruziya (-23 foiz) va Armanistonda (-6,7 foiz) esa aholi sonining sezilarli darajada kamayishi yuz bergan. Boltiqbo‘yi mamlakatlari – Latviya, (-25,9 foiz) Litva (-20 foiz) va Estoniyada (-5,4 foiz) ham shu holat kuzatilgan.

Shuningdek, 1995-2025 yillar oralig‘ida Moldova (-31,2 foiz), Ukraina (-19,7 foiz), Belarus (-10,8 foiz) va Rossiyada (-1,6 foiz) ham aholi sonining kamayishi qayd etilgan bo‘lsa, Markaziy Osiyo mamlakatlarining barchasida: Tojikiston (+81,5 foiz), O‘zbekiston (+79,5 foiz), Qirg‘iziston (+60,6 foiz), Turkmanistonda (+40,6 foiz) va Qozog‘istonda (+22,2 foiz) katta o‘sish bo‘lgan.

Umumiy kartinaga qaraydigan bo‘lsa, oxirgi 30 yillikda O‘zbekistonning yalpi ichki mahsuloti 10,4 barobarga oshgan. Bu Rossiya, Turkmaniston, Ukraina, Belarus, Latviyaga nisbatan yaxshiroq ko‘rsatkich. Sobiq sovet ittifoqi mamlakatlari orasida eng yaxshi natijani Ozarboyjon qayd etgan – 32,6 barobarlik o‘sish.

Doston Ahrorov tayyorladi.



Source link

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Iqtisodiyot

O‘zbekistonda kiyim ishlab chiqarish bo‘yicha qaysi hudud yetakchi?

Published

on


2026-yil yanvar–fevral oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan jami 4,1 trln so‘mlik kiyim-kechak ishlab chiqarildi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.

Qayd etilishicha, hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Andijon viloyatiga to‘g‘ri keldi. Ushbu hududda 1,8 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilib, respublikada mutlaq yetakchiga aylandi.

Shuningdek, Toshkent viloyatida 524,6 mlrd so‘m, Namangan viloyatida 438,6 mlrd so‘mlik kiyim ishlab chiqarilgan. Bu hududlar ham yuqori ko‘rsatkichlar bilan ajralib turibdi.

Farg‘ona viloyatida 371,4 mlrd so‘mlik, Toshkent shahrida esa 310,3 mlrd so‘mlik kiyim ishlab chiqarilgan.

So‘nggi o‘rinlarda esa Surxondaryo viloyati 10,4 mlrd so‘m va Jizzax viloyati 19,3 mlrd so‘mlik ko‘rsatkich bilan qayd etilgan.

Boshqa hududlar orasida Samarqand viloyati 158 mlrd so‘m, Buxoro viloyati 117,4 mlrd so‘m, Qashqadaryo viloyati 89 mlrd so‘mlik mahsulot ishlab chiqargan.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Soliq va tadbirkorlik sohasidagi qonunbuzarliklar uchun javobgarlik kuchaytirildi

Published

on


“Soliq va tadbirkorlik sohasidagi ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi qonunga muvofiq, mazkur sohada muhim o‘zgartishlar amalga oshirildi.

Xususan, Jinoyat kodeksining 179-moddasiga o‘zgartirish kiritilib, soxta tadbirkorlik uchun jarima, muayyan huquqlardan mahrum qilish va ozodlikdan mahrum qilish kabi sanksiyalar nazarda tutilmoqda.

Endilikda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish maqsadini ko‘zlamasdan ssudalar, kreditlar olish, foydani (daromadni) soliqlardan ozod qilish (soliqlarni kamaytirish) yoki boshqacha mulkiy manfaat ko‘rish maqsadida tadbirkorlik sub’yektini tashkil etish BHMning 100 baravaridan 200 baravarigacha miqdorda jarima yoki 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud muayyan huquqdan mahrum qilib, 1 yildan 3 yilgacha ozodlikni cheklash yoki 1 yildan 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanishi belgilanmoqda.

Shuningdek, 184-modda (soliqlarni to‘lashdan bo‘yin tovlash) – jinoyat tarkibi aniqlashtirilib, jarima, majburiy to‘lovlarni undirish va ozodlikdan mahrum qilish choralari qayta belgilandi, ilk huquqbuzarlikda zarar to‘liq qoplansa, javobgarlikdan ozod etish tartibi saqlab qolindi, jinoyat ishlarida jamoat himoyachisi ishtiroki ta’minlandi.

Qonun rasman e’lon qilingan kundan e’tiboran 3 oy o‘tgach kuchga kiradi.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

O‘zbekiston aholisining katta qismi qaysi sohalarda ishlaydi?

Published

on



O‘zbekiston aholisining katta qismi qaysi sohalarda ishlaydi?



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

O‘zbekiston importida qaysi davlatlar yetakchilik qilmoqda?

Published

on


2026-yilning yanvar-fevral oylarida O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasida import hajmi 8,1 milliard AQSh dollarini tashkil etdi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.

Qayd etilishicha, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 29,8 foizga o‘sgan. Ushbu davrda mamlakat 135 dan ortiq davlatdan tovar va xizmatlar import qilgan.

Import tarkibida eng katta ulushni Xitoy egalladi. Ushbu davlatdan 2,8 milliard dollarlik mahsulot olib kirilgan.

Rossiya ikkinchi o‘rinda bo‘lib, import hajmi 1,4 milliard dollarni tashkil etgan. Qozog‘iston esa 677 million dollarlik ko‘rsatkich bilan uchinchi o‘rindan joy olgan.

Koreya Respublikasi 306,1 million dollar, Turkiya 259,8 million dollar, Germaniya 182,6 million dollarlik import bilan keyingi o‘rinlarni egallagan.

Shuningdek, Hindistondan 179,3 million dollarlik, Belarusdan 144,3 million dollarlik tovarlar import qilingan.

Turkmaniston 121,5 million dollar, AQSh esa 98,6 million dollarlik ko‘rsatkich bilan kuchli o‘nlikka kirgan.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Biznes-ombudsman Toshkentning dizayn-kodi masalasida e’tiroz bildirdi

Published

on


Qonunga ko‘ra, tadbirkorlik faoliyatiga ta’sir qiladigan hujjatlar loyihasi Biznes-ombudsman bilan majburiy tartibda kelishilishi kerak, lekin poytaxt kengashi shahar dizayn-kodini tasdiqlash haqidagi qarorini kelishmasdan qabul qilgan. Qolaversa, ranglarni bir xillashtirish talabi tadbirkorlarning intellektual mulk huquqiga zid.

Toshkent dizayn-kodidan render-parcha / Foto: Toshkent shahar hokimligi

Toshkent shahar kengashi shahar dizayn-kodini joriy etish bo‘yicha 2026 yil 17 fevral kuni qabul qilgan qaror qayta ko‘rib chiqilishi kerak. Biznes-ombudsman qarorni o‘rganib chiqib, shunday xulosaga keldi.

Prezidentning tadbirkorlar huquqlari bo‘yicha vakili bayonotiga ko‘ra, qarorning ayrim bandlari amaldagi qonunchilikka zid.

Xususan, “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”gi qonun talablariga ko‘ra, tadbirkorlik faoliyatiga ta’sir etuvchi loyihalar Biznes-ombudsman bilan majburiy tartibda kelishilishi lozim. Biroq ushbu qaror Vakil bilan kelishilmasdan qabul qilingan.

Qarorda reklama vositalari uchun belgilangan “past to‘yingan” yoki “neytral” rang kabi tushunchalarning huquqiy mezoni ochib berilmagan. Bundan tashqari, ranglarni bir xillashtirish talabi tadbirkorlarning intellektual mulk (ro‘yxatdan o‘tgan brend) huquqlariga zarar yetkazishi mumkin. Bir necha obektlarga ega bo‘lgan tarmoq tashkil etgan brendlarning manfaatlari inobatga olinmagan.

Yangi talablarga moslashish uchun belgilangan 3 oylik muddat yetarli emas. Jarayonni tadbirkorlarga ortiqcha yuklama tug‘dirmagan holda, bosqichma-bosqich amalga oshirish tartibi nazarda tutilmagan.

Yuqoridagilardan kelib chiqib, Biznes-ombudsman xalq deputatlari Toshkent shahri kengashiga mazkur qarorning tadbirkorlik faoliyatiga daxldor qismlarini qayta ko‘rib chiqish, normalarga o‘zgartirish kiritish va kuchga kirish muddatini uzaytirish yuzasidan rasmiy xulosa kiritdi.

Biznes-ombudsman qayta ko‘rib chiqishda o‘z xodimlari ishtirok etishini so‘ramoqda.



Source link

Continue Reading

Trending

Copyright © 2025 Xabarlar. powered by Xabarlar.