Jamiyat
pedofiliya qurboni bo‘lgan o‘smir qiz qonun himoyachilariga yana ko‘zgu tutdi
14 yoshli qizning muntazam zo‘rlanib, reanimatsiyaga tushganidan so‘nggina fojiadan xabardor bo‘lgan jamiyat, Xorazmdagi yetim qizlar ishida shartli jazo tayinlagan sud, qog‘ozda qolgan qonunlar… Bu holatlar O‘zbekistonda bolalar qanday darajada himoyasiz ekanini yaqqol ko‘rsatmoqda.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Angrendagi fojia — bundan ko‘zimiz ochilmaydimi?
14 yoshli qizning ota-onasi ayrim sabablarga ko‘ra farzandining hayotini nazoratsiz qoldirgan, u keksa buvisi qaramog‘ida yashaydi. Uning hayoti, jismi va ruhiyati to‘rt shaxs tomonidan oyoqosti qilinishi bir necha oylab davom etgan. Ammo hech kim bu holatdan xabardor bo‘lmadi. Sababi aniq — bu bolaning ortida uni himoya qiluvchi, javobgarlikni talab qiladigan hech kim yo‘q edi.
Bu — birinchi marta emas.
Xorazmda yetim qizlar zo‘rlanishi – o‘xshash voqealar
2023 yilda Xorazmda mehribonlik uyida tarbiyalanayotgan 15–17 yoshli qizlar bir necha oy davomida davlat xizmatchilari tomonidan zo‘rlangani ma’lum bo‘lgan edi. Sudda ularga shartli jazo tayinlandi. Prokuraturaning “qizlar o‘z xohishi bilan rozi bo‘lgani” haqidagi iddaosi hayratlanarli bo‘ldi. Jamoatchilikning keskin noroziliklari ortidan ularning ishi qayta ko‘rib chiqilib, malakalandi. Qizlarning taqdiri, kelajagi va ruhiy ahvoli esa hech kimni qiziqtirmadi. Bu ikki holatni bir-biriga bog‘laydigan yagona umumiy nuqta — jabrlanuvchilarning himoyasizligi.
Nega biz xotirjammiz?
2023 yil aprelda qabul qilingan yangi qonunda bolalarga nisbatan zo‘ravonliklarga jazo biroz kuchaytirildi va O‘zbekistonda ham pedofillar reyestri yuritiladigan bo‘ldi. Bu tizim ishga tushsa pedofillar haqida xabardor va ogoh bo‘lishimiz mumkin edi. Ammo hanuz bu masala ochiqligicha – qonunda va qog‘ozda qolmoqda.
Dunyoning ko‘plab mamlakatlari pedofillarga kimyoviy kastratsiya qo‘llab, bunday jinoyatlar xavfini keskin kamaytirayotgan bir paytda biz atrofimizdagi pedofillar haqida ma’lumotga ham ega emasmiz. Bu usul hatto qo‘shni Qozog‘istonda ham qonun doirasida qo‘llanadi. Xitoy, Yaqin Sharq, Afrika, Lotin Amerikasi, Eron, Janubiy Koreya va Saudiya Arabistonida bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik uchun o‘lim jazosi bor.
Bizda esa pedofillar mahallasi, manzili va shaxsi sir saqlanadi. Ular bugun 14 yoshli qizni zo‘rladi — ertaga boshqasini zo‘rlashi mumkin.
Raqamlar nima deydi?
2024 yilda O‘zbekistonda bolalarga nisbatan zo‘ravonlik bo‘yicha qayd etilgan holatlar:
412 nafar bola — jinsiy zo‘ravonlikdan jabrlangan;
1 028 nafar bola — jismoniy zo‘ravonlikka uchragan;
929 nafar bola — ruhiy bosim ostida yashagan;
106 nafar bola — kattalarning befarqligi sabab himoyasiz qolgan.
Bu rasmiy statistika. Ammo biz yaxshi bilamiz — bu faqat qayd etilgan, ish ochilgan holatlar. Qanchasi sirligicha qolmoqda?
Mas’ullar nima qilyapti?
2025 yil 15 maydan “Bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish to‘g‘risida”gi qonun kuchga kirdi. Unda jamiyatda bolalarga nisbatan zo‘ravonlikka bo‘lgan murosasizlik muhitini yaratish qayd etilgan, bu bo‘yicha bir qator yuqori tashkilotlarga vakolat va majburiyatlar berilgan edi. Bolalarni faqat jismoniy va jinsiy emas, ruhiy bosim, e’tiborsiz qoldirishdan, g‘amxo‘rlik qilmaslikdan va bullingdan himoya qilish nazarda tutilgan qonun ayni Angren voqeasi kabi holatlarning oldini olishda ahamiyatlidir.
Lekin bir savol qoladi: qonun kuchga kirdi — amalda-chi? Bolalar hali ham reanimatsiyaga tushganidan keyingina huquqni ta’minlaydigan idoralar qulog‘iga yetib boryapti.
Bolalar ombudsmani Surayyo Rahmonova bolaning xastaligi jinoyat bilan bog‘liq emasligini ma’lum qilib, bolani himoyalash va reabilitatsiya qilinish choralari ko‘rilayotganini aytdi. Ammo holatning bu qadar ayanchli vaziyatgacha yetib borishining o‘zi achinarli masala.
Qachon biz “uning o‘rnida mening bolam bo‘lsa-chi?” degan xavotirga tushamiz?
Biz qachonki pedofilni himoya qiluvchi sud, jamiyat va qonunni emas, bolani himoya qiluvchi tizimni yaratmasak, bunday zo‘ravonliklar davom etaveradi.
Yuqoridagi kabi jinoyatlar ortidan javobgarlik qat’iylashmas ekan, pedofillar jazodan qo‘rqmaydi. Himoyasiz bolalar esa ularning o‘ljasiga aylanaveradi. Zero, O‘zbekistonda mehnat migratsiyasi kabi sabablar ortidan qarovsiz yoki ota-onasi yonida bo‘lmagan bolalar soni anchagina.
Savol yuzaga keladi: yana nechta bola qurbon bo‘lishi kerakki, qonunlar ustuvor, jamiyat uyg‘oq, bolalar xavfsiz bo‘lishi uchun…
Jamiyat
Bolalar kontent qurboniga aylanyaptimi? Psixologlar ijtimoiy tarmoqlardagi xavflardan ogohlantirmoqda
Ijtimoiy tarmoqlarda bolalar ishtirokidagi videolar soni keskin oshmoqda. Mutaxassislar esa bu holatni oddiy kontent emas, balki bola psixikasiga ta’sir qiluvchi jiddiy omil sifatida baholab, uning ortida yashirin xavflar borligini ta’kidlamoqda.
Bugun urf bo‘lgan bolalar bilan bog‘liq kontentlarni tayyorlash va ommaga taqdim etish o‘ta nozik masala. Biroq mutaxassislar bu tendensiyaga jiddiyroq qarashga chaqirmoqda. Ularning ta’kidlashicha, bolalarni kontentga jalb qilish, ayniqsa ularning roziligi va manfaatlari hisobga olinmagan holda, kelajakda psixologik muammolar, bulling va shaxsiy chegaralarning buzilishiga olib kelishi mumkin.
«Bolalarning onlayn ishlashi ularni paxta terdirish yoki tilanchilikka chiqarishdan battarroq»
Rozaliya Gabdulhakova, bolalar psixologi:
«Har bir ota-ona farzandining shirin qiliqlarini yoki kulgili harakatlarini, ba’zida yig‘lab, isterika qilgan vaqtlarida videoga olib ommaga ko‘rsatishni, yaqinlariga ko‘rsatishni xohlaydi. Ba’zi bir paytlarda ana shu ota-onaning o‘zi ham bilmagan holatda bolaning kelajagida uning ustidan kuladigan, boshqa tengdoshlari tomonidan bullingga uchraydigan harakatlar qilib qo‘yadi. Lekin masalaning yana bitta tarafi ham bor. Hozir bolalar marketing uchun eng yaxshi qurol bo‘lib borishmoqda. Afsuski, bolalarning onlayn ishlashi ularni paxta terdirish yoki tilanchilikka chiqarishdan hech yaxshiroq emas. Onlayn ishlash deganda, kontent uchun bolalardan foydalanish nazarda tutiladi. Masalan, nimanidir reklama qilmoqchi bo‘lganingizda, mana Chocotella’ning reklamasi kichkina shirintoy bola bilan hammamizning esimizda. Agar uni katta odam “shirin” deganda, hech kim eslab qolmagan bo‘lardi. Qarang, mana bolaning shirintoyligidan marketing maqsadida qanday foydalanilyapti. Ana shu narsa endi ommaning ichida, ya’ni ijtimoiy tarmoqlarni hech kim boshqarmaganligi uchun hamma o‘zining ilhomidan kelib chiqqan holatda foydalanyapti va, afsuski, bolaning emotsional holatiga yoki kelajakda ana shunaqa tengdoshlari tomonidan ulg‘aygach bulling bo‘lishi-bo‘lmasligiga qanday ta’sir qilishi haqida ko‘pchilik o‘ylamayapti».
Mutaxassislarga ko‘ra, turli ta’lim maskanlarida bolalar bilan bog‘liq kontentlar asosan SMM menejerlari tomonidan olinadi. Bu esa ijtimoiy-psixologik eksperiment hisoblanadi.
«Bolaning psixikasi xohlagan odam tajribasini o‘tkazadigan maydon emas»
Sayyora Azlarova, bolalar psixologi:
«Aslida bizda ijtimoiy tarmoqlarga bolalarni olib chiqish nisbatan boshqa davlatlardan ko‘ra yangi urfga chiqayotgan odat. Chet davlatlarda bo‘lsa, deyarli yigirma yildan beri bu odat bor. Bolaning har xil qiliqlari, shirin odatlari va hokazo holatlarni beziyon, bezarar, hatto marketing uchun emas, shunchaki kundalik hayotini ko‘rsatish uchun ham blogerlar tomonidan olib chiqish bor va bu normaga kirgan. Lekin bolaning huquqlari, ayniqsa ijtimoiy tarmoqdagi huquqlari to‘g‘risida, ularda ijtimoiy tarmoq oldindan rivojlangani uchun sekin-sekin tartibga solib kelinyapti. Bolani ijtimoiy tarmoqda necha yoshgacha qo‘yish mumkin, necha yoshgacha qo‘ymaslik kerak, unga tegishli axborotlarning qanchasini berish mumkin, qanchasini bermaslik kerak. Va bola bilan ijtimoiy-psixologik eksperiment — hozir biz aytgan rolik ijtimoiy-psixologik eksperiment hisoblanadi — qay tarzda o‘tkazilishi mumkin, qay tarzda o‘tkazilishi mumkin emas, ota-onaning roziligi kerak bo‘lgan va kerak bo‘lmagan holatlar haqida alohida qonun, hujjatlar bor. Lekin bizda hali bu tartibga solinmagan.
Bu ochiqchasiga ijtimoiy-psixologik eksperiment hisoblanadi. Bu holatda aslida o‘sha xalqaro huquqlarga ko‘ra, bolaning ota-onasi ogohlantirilishi kerak, roziligi bildirilishi kerak va bu bolaga ziyon yetkazmasligi haqida kafolat berilishi kerak. Xohlagan odam xohlagan paytida ijtimoiy tarmoqda ko‘rgan eksperimentini bola bilan o‘tkazishi mumkin emas. Bolaning psixikasi xohlagan odam tajribasini o‘tkazadigan maydon emas».
Hududdagi simyog‘ochlar eskirib ketgani aytilmoqda.
Jizzax viloyatida eskirgan simyog‘ochlar qulashi oqibatida uch bosh qoramol nobud bo‘ldi. Jamoatchilik faoli Xayrulla Qilichevga ko‘ra, hodisa 15 mart kuni Forish tumani Garasha qishlog‘ida yuz bergan.
Hududdan yuqori kuchlanishli elektr liniyasi o‘tgani, qulagan simyog‘ochlar esa 1950-yillarda o‘rnatilgani va ular allaqachon eskirib chirib ketgani ta’kidlangan.
Qilichevning so‘zlariga ko‘ra, qoramollarning egasi zararni qoplab berishni so‘rab, «Hududiy elektr tarmoqlari» AJning Forish tumani bo‘limiga murojaat qilgan. Biroq arizaga javob berilmagan.
Shuningdek, voqea sodir bo‘lgan kuni hududga eski simyog‘ochlarni almashtirish uchun beton ustunlar keltirilgan. Biroq ular hamon o‘rnatilmagan.
«Hududiy elektrtarmoqlari» AJ matbuot xizmati holat yuzasidan Kun.uz’ga izoh berdi.
Dastlabki izohga ko‘ra, qoramol egasi hududni to‘siqlar bilan o‘rab olgani, amaldagi qonunchilikka ko‘ra esa elektr uzatish liniyalari muhofaza zonasida bunday qilish taqiqlangani ta’kidlangan.
Shuningdek, kompaniya holat hozirda o‘rganilayotgani, yaqin vaqt ichida hududda yangi beton ustunlar o‘rnatilishini bildirdi.
Bundan tashqari, qoramol egasi tegishli tartibda sudga murojaat qilishi mumkinligi va agar sud kompensatsiya belgilasa, kompaniya zararni qoplab berishga tayyorligi qayd etilgan.
Joriy yil 29 mart kuni Angren shahridagi Mirzo Ulug‘bek mahallasida joylashgan, OKMK homiyligida zamonaviy qiyofaga keltirilgan “Yangi Angren” madaniyat va sport majmuasining tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda bosh vazir o‘rinbosari, Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi raisi Zulayho Mahkamova, O‘zbekiston faxriylarining ijtimoiy faoliyatini qo‘llab-quvvatlash “Nuroniy” jamg‘armasi boshqaruvi raisi o‘rinbosari Sharof Ubaydullayev, O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat va Sport vazirliklari mas’ullari, Toshkent viloyati hokimi Zoyir Mirzayev, OKMK boshqaruv raisi, senator Abdulla Xursanov, mahalla aholisi, nuroniylar, turli millat vakillari, milliy-madaniy markazlar faollari hamda keng jamoatchilik vakillari ishtirok etdi.
Tadbirda mas’ullar tomonidan ramziy lenta qirqilib, “Yangi Angren” madaniyat va sport majmuasi rasman o‘z faoliyatini boshladi.
Mazkur majmua OKMK homiyligida kombinat bunyodkorlari tomonidan to‘liq ta’mirlanib, foydalanishga topshirildi.
2025–2026 yillarda majmuada loyiha qiymati 31 milliard so‘mlik ta’mirlash ishlari amalga oshirilib, zamonaviy qiyofaga keltirildi.
Majmua tarkibida 32×20 o‘lchamli sport zali, fitnes xonasi, sheyping zali kabi zamonaviy sport inshootlari joylashgan.
Binoning ikkinchi qavatida esa, tasviriy san’at, amaliy san’at, raqs, vokal, teatr, folklor va musiqa yo‘nalishlaridagi to‘garaklar faoliyati uchun barcha sharoitlar yaratilgan. E’tiborlisi, endilikda angrenlik yoshlar bu yerda sportning badiiy gimnastika, kurash, yengil atletika, voleybol, basketbol, fitnes, sheyping, mini futbol turlari bilan ham shug‘ullanishadi.
Binoning xonalari va yo‘laklari o‘ziga xos milliylik ruhida bezatilgan bo‘lib, har bir xonaga alohida e’tibor qaratilgan. Badiiy akademiya ijodkorlari tomonidan taniqli aktyorlar, yozuvchilarning portretlari tayyorlab berildi.
Kombinat quruvchilari tomonidan binoning tomi, kommunikatsiya tizimlari to‘liq yangilandi. Barcha zarur mebel jihozlari bilan ta’minlandi. Hududda obodonlashtirish va ko‘klamzorlashtirish ishlari amalga oshirilib, 2 dona shiyponcha o‘rnatilib, yo‘laklarga dekorativ beton qoplamasi yotqizildi.
“Yangi Angren“ madaniyat va sport saroyining foydalanishga topshirilishi aholi, ayniqsa yoshlarning madaniyat va sport bilan muntazam shug‘ullanishi, bo‘sh vaqtlarini mazmunli tashkil etishi, milliy qadriyatlar va san’atni yanada rivojlantirishga xizmat qiladi.
Tadbirda mamlakatimiz ijtimoiy sohasini qo‘llab-quvvatlab kelayotgani uchun OKMK boshqaruv raisi Abdulla Xursanov O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat vazirining “Madaniyat va san’at fidokori” ko‘krak nishoni hamda sport vazirining “Jismoniy tarbiya va sport a’lochisi” ko‘krak nishoni bilan taqdirlandi.
Zinnat Hayitqulova, Angren shahridagi Mirzo Ulug‘bek mahallasi fuqarosi: – Shunday ulug‘ ayyom kunlarida mahallamizda ajoyib madaniyat va sport majmuasi qad rostlagani barcha mahalla ahlini xursand qildi. Ushbu maskanda hudud yoshlarining bo‘sh vaqtlarini mazmunli o‘tkazishlari uchun barcha sharoitlar muhayyo etilgan. Yaratilgan sharoitlar ko‘zni quvnatadi. Fursatdan foydalanib, mahalla ahli nomidan mana shunday ezgu amallarni boshidan tutgan davlatimiz rahbariga o‘z minnatdorchiligimizni bildirib qolamiz.
OKMK tomonidan angrenliklarga tuhfa etilgan mazkur zamonaviy majmua hudud aholisi uchun ma’naviyat, madaniyat va sportni birlashtirgan muhim maskan sifatida xizmat qilishi shubhasiz.
Reklama huquqi asosida
PQ–115-son qaror bilan O‘zbekiston Hukumati bilan Serbiya Hukumati o‘rtasida turizm sohasida hamkorlik to‘g‘risidagi bitim tasdiqlandi.
Bitim 2025-yil 28-oktyabrda Toshkent shahrida imzolangan.
Turizm qo‘mitasi ushbu xalqaro shartnomani amalga oshirish uchun mas’ul bo‘lgan vakolatli organ etib belgilandi.
Vazirlar Mahkamasi hamda tegishli vazirlik va idoralarning rahbarlari ushbu xalqaro shartnoma kuchga kirganidan keyin uning qoidalari bajarilishi ustidan nazoratni ta’minlaydi.
53 yoshli o‘qituvchi 2013 yilda tug‘ilgan qizga jinsiy zo‘ravonlik qilganlikda gumonlanmoqda. U protsessual tartibda ushlangan. Agar bu o‘z tasdig‘ini topsa, o‘qituvchi 20 yilgacha ozodlikdan mahrum qilinishi mumkin.
Namanganda o‘qituvchi o‘quvchi qizga jinsiy zo‘ravonlik qilishda gumonlanmoqda. Bu haqda Bolalar ombudsmani xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, Yangiqo‘rg‘on tumanida yashovchi H.D. 28 mart kuni tuman IIBga murojaat qilgan. U o‘z murojaatida 2013 yilda tug‘ilgan qizi 6-sinfda o‘qishini, 1973 yilda tug‘ilgan o‘qituvchi T.Sh. farzandiga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik sodir etganini bildirgan.
Holat yuzasidan Yangiqo‘rg‘on tumani IIB tergov bo‘limi tomonidan Jinoyat kodeksining 119-moddasi 4-qismi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Gumonlanuvchi T.Sh. protsessual tartibda ushlangan. Unga nisbatan qamoqqa olish ehtiyot chorasi qo‘llangan.
Hozirda dastlabki tergov harakatlari olib borilmoqda. Bolalar ombudsmani holatni o‘z nazoratiga olganini bildirgan.
Jinoyat kodeksining 119-moddasi 4-qismida o‘n to‘rt yoshga to‘lmagan shaxsga nisbatan zo‘rlik ishlatib, qo‘rqitib yoki jabrlanuvchining ojizligidan foydalanib jinsiy ehtiyojni g‘ayritabiiy usulda qondirish jinoyati nazarda tutilgan. Bunday qilmish uchun 15 yildan 20 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi belgilangan.
Avvalroq Angrenda 14 yoshli qizni zo‘rlagan 4 kishi ozodlikdan mahrum qilingandi.
O‘zbekiston 2026-yilning dastlabki ikki oyida 8,3 milliard dollarlik xorijiy investitsiyalarni jalb qildi
O‘zbekiston – Afg‘oniston ishbilarmonlar kengashi tashkil etildi
Bolalar kontent qurboniga aylanyaptimi? Psixologlar ijtimoiy tarmoqlardagi xavflardan ogohlantirmoqda
-
Jamiyat5 days ago
O‘zbekistonliklar qaysi mamlakatlarga eng ko‘p safar qilmoqda (top-10)
-
Siyosat4 days agoOʻzbekiston ikkita toʻlaqonli islom bankini tashkil etadi, 2030-yilgacha 1 milliard dollar jalb etishni maqsad qilgan
-
Dunyodan4 days ago
Maskat va Toshkent oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri reyslar yoʻlga qoʻyiladi.
-
Dunyodan1 day agoOrmuz boʻgʻozi taqdirini hal qiluvchi yetti orol
-
Jamiyat5 days ago
«Ташаббусли бюджет» ғолиблари эълон қилинди
-
Dunyodan2 days ago
Prezident Tramp Hormuz boʻgʻozini ochish haqidagi soʻrovni yana keyinga qoldirdi
-
Dunyodan2 days ago
Saudiya Arabistoni AQShni urushga chaqirmoqda
-
Iqtisodiyot5 days agoO‘zbekistonda kichik AES qurilishi Rossiya kompaniyalarini 24,7 mlrd dollargacha buyurtmalar bilan ta’minlaydi – Lixachyov