Jamiyat
6000 funt oylik, qalbaki taklifnoma va g‘oyib bo‘lgan «menejer». Soxta ish e’lonlari ortidagi firibgarlik sxemasi
Nisbatan erkin ish jadvali, baland maosh, qat’iy talablarning yo‘qligi va kamiga Angliya, AQSh yoki Germaniyadagi nufuzli kompaniyada ishlash. Bu kabi ish e’lonlari aksariyat o‘zbekistonliklarning e’tiborini tortishi tabiiy. Ammo, hammasi ko‘ringanidek bo‘lmasligi, hushyor bo‘lmasangiz, yaxshigina mablag‘ yo‘qotilishi ham mumkin.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Yillar davomida o‘zbek migrantlari eng ko‘p yo‘l oluvchi davlatlar to‘rtligi quyidagicha shakllanib kelgan: Rossiya, Qozog‘iston, Turkiya va Janubiy Koreya. Ammo oxirgi yillarda vaziyat birmuncha o‘zgardi. O‘zbekistonliklar uchun Buyuk Britaniya, Germaniya, Polsha, Vengriya, Latviya, Litva, Birlashgan Arab Amirliklari, Qatar, Saudiya Arabistoni va Yaponiya kabi yangi yo‘nalishlar paydo bo‘ldi. O‘z navbatida, ushbu mamlakatlarda ishlash istagida bo‘lganlar soni ham oshib boryapti. Bundan esa qo‘shtirnoq ichidagi «uddaburonlar» foydalanib qolishga urinyapti.
Kun.uz soxta ish e’lonlariga aldanib qolgan vatandoshlar bilan bog‘liq holatlarni o‘rgandi.
«Samarqand viloyatidagi maktablardan birida o‘qituvchilik qilardim. Bir hamkasbim bilan Yevropaga ishga ketishga qaror qildik. Darsdan chiqib monomarkazda payvandchilikni o‘rgandim, bu orada katta yuk furalarini boshqarish imkonini beradigan haydovchilik guvohnomasini ham oldim. Dastlab xususiy bandlik tashkilotlari va konsalting firmalarga borib ko‘rdim. To‘lovni juda qimmat aytishgani sababli ularning xizmatidan foydalanmaslikka qaror qildim va rus tilini yaxshi bilganim uchun o‘zim chetdan ish qidira boshladim. Har kuni Layboard.com saytiga kirib, ish e’lonlarini ko‘rib chiqardim. Shunday kunlarning birida o‘zini Maksim Artyomov deb tanishtirgan odam men bilan bog‘landi. U Buyuk Britaniya fuqarosi ekanligini ta’kidlab, ishga joylashtirish va hujjatlarni qayta ishlash bo‘yicha 5 yillik tajribaga ega menejer ekanligini aytdi va menga ish taklif qildi. Pasport ma’lumotlarini ham yubordi. Tavakkal qilib, unga ishondim. Menga taklif qilingan ish Sanderland shahridagi Nissan zavodida edi. Oylik maosh 6 ming funtni tashkil etishi, vazifam sontroller ya’ni nazoratchilik ekani aytildi», deydi murojaatchi.
Birinchi bosqichda firibgar hamma ishlar yaxshi ketayotgani, barcha xarajatlar ish beruvchi tomonidan to‘liq qoplanishini aytadi. Hattoki aviachiptalar ham Nissan kompaniyasi tomonidan olib berilishiga va’da beradi. Keyin birdan ish taklifnomasi uchun pul kerak bo‘lishini, shoshilinch to‘lov qilinmasa bo‘sh vakansiya o‘rni boshqaga berilishi ma’lum qilinadi.
«Shundan so‘ng Maksimdan to‘lov qanday shaklda amalga oshirilishini so‘radik. U bank orqali deb aytdi. Birozdan so‘ng, sizlar ovora bo‘lib o‘tirmanglar, so‘m ko‘rinishda 2,5 mln so‘mdan plastik kartaga ham o‘tkazib bersalaring bo‘ladi, dedi. Menga Adelina M nomidagi O‘zbekistonda ochilgan Humo karta tashladi. Pulni o‘tkazdim-u, shubhalana boshladim. Ertasi kuni Maksim ish taklifnomasini yubordi», deydi murojaatchi.
Oradan 2 kun o‘tar-o‘tmas firibgar yana aloqaga chiqadi va sug‘urta uchun shoshilinch 200 dollardan pul kerakligini, shundan so‘ng vizani rasmiylashtirish boshlanishini aytadi.
«Pul o‘tkazmadik. Shundan keyin, Maksim Artemov ham g‘oyib bo‘ldi. Keyin yaxshilab o‘rganib ko‘rdim, Angliya bilan bog‘liq e’lonlarning o‘ntadan to‘qqiztasi firibgarlar tomonidan joylashtirilar ekan. Boshqalarga ham e’tiborli bo‘lishni, bunaqa soxta vakansiyalarga ishonmaslikni aytgan bo‘lardim», deya xulosa qiladi murojaatchi.
Kun.uz bilan bog‘langan tarjimon yigit shu kabi soxta e’lon orqali 500 dollar, yana bir holatda esa talaba yigit 450 dollardan ayrilganini aytadi.
Alohida ta’kidlab o‘tish lozimki, O‘zbekistonda ish o‘rni yetishmovchiligi bilan bog‘liq muammolar bor, mehnat muhojirlari uchun asosiy yo‘nalish bo‘lgan Rossiyada esa vaziyat kundan kunga yomonlashib boryapti. Shunday sharoitda Yevropa mamlakatlaridan ish topish moliyaviy holatni yaxshilash uchun katta imkoniyat, ammo bu yo‘lda ham ehtiyot bo‘lish lozim bo‘lgan ko‘plab jihatlar bor. Firibgarlar ham kundan kunga o‘z strategiyalarini takomillashtirib boryapti. Hozirda ular juda ishonarli saytlar yaratyapti, sun’iy intellekt yordamida soxta video suhbatlar tayyorlayapti va hujjatlarni professional darajada soxtalashtiryapti. Keling, qalloblar eng ko‘p ishlatadigan 5 ta jihatga to‘xtalib o‘tamiz:
Oldindan pul so‘rash. Qonuniy ish beruvchilar yoki agentliklar ishga joylashtirish, viza yoki hujjatlar uchun oldindan pul so‘ramaydi.
Haddan tashqari yuqori maosh va’dasi. Endi ishga boruvchi xodim uchun hech kim mamlakatdagi o‘rtacha maoshdan yuqori oylik taklif qilmaydi. Agar shunday taklif bo‘lsa, bu eng kamida shubhali va firibgarning tuzog‘i bo‘lishi mumkin.
Suhbatsiz yoki yuzaki tanlov. Yevropa kompaniyalari nomzodlarni jiddiy tekshiradi. Suhbatlarsiz tezda ish taklif qilinsa, ehtiyot bo‘lish lozim.
Birdaniga shaxsiy ma’lumotlarni so‘rash. Nomzoddan kompaniya xodimlari darhol pasport nusxasi, bank ma’lumotlari yoki boshqa maxfiy axborotlarni talab qilmaydi.
Bosim va shoshiltirish. «Tezroq qaror qiling», «faqat 2 ta joy qoldi», «boshqa nomzodlar ham ko‘p» kabi gaplar ham pul o‘marish uchun firibgarlar tomonidan juda ham ko‘p ishlatiladi.
Bundan tashqari, soxta vakansiyalardagi matnda xatolar va g‘alati jumlalar uchraydi, talab qilinadigan vazifalar noaniq tarzda, umumiy yoziladi, «hamma uchun mos» degan talablar bo‘ladi va yosh chegarasi ham ko‘rsatilmaydi, korporativ email o‘rniga messenjerlardan foydalaniladi. Yoki firibgarlar haqiqiy email’ga juda o‘xshash manzillardan foydalanadi:
@siemens.com o‘rniga @siemens-europe.com yoki @seimens.com.
«1500-2000 ming funt sterlingacha o‘tkazib berganlar bor»
Migratsiya agentligi boshqarma boshlig‘i Bobur Valiyev ham soxta ish e’lonlariga aldanib qolgan o‘zbekistonliklar ko‘p ekanligini tasdiqlagan holda, ish qidirayotganda e’tibor berish lozim bo‘lgan qator jihatlarga to‘xtalib o‘tdi.
«Bugungi kunda 1,8 mln O‘zbekiston fuqarosi xorijda mehnat faoliyatini olib boryapti. Bu ko‘rsatkich oldin 3,8 mlnni tashkil etgan. Oxirgi yillarda chetda ishlayotgan fuqarolarimizning soni qisqardi, shu bilan birga pul o‘tkazmalari oshyapti. Bu fuqarolarimiz dunyoning rivojlangan davlatlaridagi yuqori maosh beruvchi kompaniyalarda ishlayotganini anglatadi. Shunga qaramasdan, firibgarlar tomonidan ijtimoiy tarmoqlar orqali yuqori maoshlarni taklif qilgan holda yurtdoshlarimizni aldash holatlari uchrab turibdi. Bunaqa holatlardan qanday o‘zingizni himoya qilishingiz mumkin? Haqiqiy ish beruvchilar yozishmalarda kompaniyaning rasmiy elektron pochtasidan foydalanadi. Shuningdek, Buyuk Britaniyada ish beruvchi hamma xarajatlarni ishchi uchun qoplab beradi. Ular oldindan qanchadir pul so‘ramaydi, keyin ularning HR departamenti Whatsapp yoki Telegram orqali aloqaga chiqmaydi, balki rasmiy ravishda pochta orqali murojaat qilishadi. Shuningdek, hamyurtlarimizdan qanaqadir xizmat uchun oldindan pul bermasliklarini so‘rab qolardim. 1500-2000 ming funt sterlingacha «ish beruvchi»ga pul o‘tkazib berilyapti va keyin ular yo‘qolib qolyapti.
Xorijiy firibgarlar tomonidan soxta mehnat shartnomasini yuborish holatlari ham uchrab turibdi. Bunga ishonmaslikni so‘rab qolardik. Xorijga qonuniy ravishda chiqib ketmoqchi bo‘lganlarga Migratsiya agentligiga murojaat qilishni yoki tegishli litsenziyaga ega xususiy bandlik agentliklari xizmatidan foydalanishni tavsiya qilgan bo‘lardim. Yana bitta qiziq jihati shundaki, Germaniya yoki Britaniya kabi mamlakatlar hech qachon o‘zining tilini bilmaydigan mutaxassisni ishga jalb qilmaydi. Masalan, Germaniya tomonining eng katta talabi nemis tilini A2 yoki B1 darajasida bilish kerak. Britaniya tomoni ham qishloq xo‘jaligi mavsumiy ishlarini hisobga olmaganda, mutaxassisdan ingliz tilini kamida 5,5-6 IELTS darajasida bilishni so‘raydi. Yana bir narsaga e’tibor berish kerak, e’lonlardagi 3000 yoki 4000 funt sterling kabi maoshlarning hammasi yolg‘on. Yangi kelayotgan mutaxassis uchun bu darajada ko‘p oylik to‘lanmaydi. Bu firibgarlarning hiylasi», deydi Bobur Valiyev.
Yana bir bor alohida ta’kidlab o‘tamiz, Yevropa kompaniyalaridan ish topish 1-2 soatda hal bo‘ladigan jarayon emas. Bu vaqt talab qiladi. Hech qachon ish beruvchi viza uchun pul talab qilmaydi. «100 foiz viza kafolati», pulga «tezlashtirilgan yo‘l»larni taklif qilish firibgarlarning tuzog‘idan boshqa narsa emas. Har bir detalni sinchkovlik bilan tekshirish, berilayotgan va’dalarni tanqidiy jihatdan ko‘rib chiqish va tahlil qilish juda ham muhim. Bu sizning katta pulga aldanib qolmasligingizni kafolatlaydi. Ehtiyot bo‘ling!
Doston Ahrorov tayyorladi
Yurtimizda xorijiy investitsiya ishtirokida 18 mingdan ortiq korxona faoliyat yurityapti.
Lekin ishlab chiqarishi bor 526 ta korxona biror marta ham eksport qilmagan. Shu bilan birga, yana 767 ta xorijiy investitsiya ishtirokidagi korxona faqat chetdan tovar olib kelib, sotish bilan shug‘ullanyapti.
«Nega buni aytyapman? Bularning mablag‘i, tadbirkorlik ko‘nikmasi, ichki va tashqi bozorda hamkori, ko‘pchiligida brendi bor», – dedi Prezident.
Ushbu korxonalar bilan gaplashib, chetdan o‘z mahsulotini olib kelib sotayotganlariga shu yerning o‘zida ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yishi uchun loyihalar taklif qilish, ularni mahalliy tadbirkorlar bilan bog‘lab, ehtiyot va butlovchi qismlarni ishlab chiqarish bo‘yicha kooperatsiyani yo‘lga qo‘yish, mahsulotini ichki bozorda sotayotganlariga eksportga chiqish uchun nima yordam kerakligini o‘rganish muhim ekani ta’kidlandi.
Mutasaddilarga bu borada alohida dastur ishlab chiqish topshirildi.
Kecha Prezidentimiz Mirzo Ulug‘bek tumanida joylashgan situatsion-tahlil markazida «Aqlli tuman» platformasi qanday tashkil qilingani bilan tanishdi.
Bugun barcha viloyat hokimlari mazkur tumanga o‘zi borib, yangi tizim qanday ishlayotgani, mahallalar qiyofasi, qurilishlar qanday ketayotganini kelib ko‘rdi.
Endi bir haftada viloyat prokurorlari, ichki ishlar, xavfsizlik va soliq idoralari rahbarlari uchun Mirzo Ulug‘bek tumani tajribasini ommalashtirish bo‘yicha seminar o‘tkazish zarurligi qayd etildi.
Viloyat hokimlariga ikki oyda ushbu tajriba asosida viloyat markazlari va yirik shaharlarda xuddi shunday situatsion-tahlil markazlarini ishga tushirish topshirildi.
Yig‘ilishda vazirlar, tarmoq rahbarlari va hokimlarning hisobotlari tinglandi.
Samarqand viloyati Toyloq tumanida yashovchi 7 va 9 yoshli opa-singillar zo‘ravonlikka uchradi. Onasi ularni vasiyga topshirib, o‘zi ishlash uchun Turkiyaga ketgan. Vasiy ayol esa bolalarga jismoniy va ruhiy tazyiq o‘tkazgan. Kun.uz voqea tafsilotlari va jabrlangan qizlarning hozirgi ahvolini o‘rgandi.
Ma’lum bo‘lishicha, 2017 va 2019 yilda tug‘ilgan opa-singillar onasi tomonidan vasiyga bir yil avval qoldirib ketilgan. Vasiy ayol qizlarni haqoratlab, bosim o‘tkazgani va majburlab pol yuvdirganini o‘zi tasvirga olgani aytilmoqda.
Qizaloqlarning qo‘llarida ko‘karish izlari aniqlangan.
“Inson” ijtimoiy xizmatlar markazi shu’ba rahbari Murod Egamovga ko‘ra, vasiylar qaramog‘ida qoldirilgan bolalarning ijtimoiy-ruhiy holati har chorakda o‘rganib turiladi. Zo‘ravonlikka uchragan bu qizaloqlarning yashash sharoiti ham joriy yilning birinchi choragida o‘rganilgan va salbiy holatlar kuzatilmagan.
“Ushbu noxush holat 22 aprel kuni sodir bo‘lgan. Biz bu haqda xabar topganimizdan so‘ng ichki ishlar xodimlari bilan birgalikda qizaloqlarni xavfsiz joyga ko‘chirdik. Bolalar tumanimizdagi oilaviy bolalar uyiga joylashtirildi. Ularning kattasi hududiy maktabga joylashtirildi, kichigiga psixologik yordam ko‘rsatilyapti”, – dedi Murod Egamov.
Qizaloqlarning holati va aybdorlarga chora ko‘rilishi masalasi Bolalar ombudsmani tomonidan nazoratga olingan.
Psixolog Zarina Qobilovaning aytishicha, opa-singillarning kichkinasida qo‘rquv kuchli bo‘lgani, ko‘p vaqt davomida sog‘lom oilaviy muhitda yashamagani sababli muloqotga kirishishi qiyin kechmoqda. Bolalar kattalarga nisbatan bunday ruhiy asoratlar ta’siridan chiqishi uchun vaqt va mehr-e’tibor kerak, deydi u.
Oilaviy bolalar uyi rahbari Sanobar Latipova xonadoniga kelgan opa-singillarni o‘z farzandlari qatori qabul qilib, mehr berishini bildirdi.
Toyloq tumani ichki ishlar bo‘limi tergovga qadar tekshiruv boshlagan: bolalar tan jarohatining og‘irlik darajasini aniqlash maqsadida sud-tibbiy ekspertizasi tayinlangan.
Shuningdek, vasiy S.Mardonovaning telefon apparatidan olingan, qizaloqlarning yig‘lagani va bosimga uchragani aks etgan videotasvirlar ashyoviy dalil sifatida rasmiylashtirilgan.
Media haftalik 4-kun yakunlandi. Ushbu davrda OAV uchun muhim keyslar muhokama qilindi. Jumladan:
– axborot ko‘p – uni tekshirish kerak;
– krizisdan keyin reputatsiyani tez tiklash kerak;
– media tadbirlar natija berishi kerak;
– islohotlar xalqchil va ommabop yetkazilishi kerak;
– tasvir – sifatli montaj orqali kontentga aylanishi kerak;
– «virusli» holatlarda oqilona javob berish kerak;
– SMM va mobilografiya – shunchaki ko‘nikma emas, ustunlik bo‘lishi kerak.
Shu savollarning barchasi Media haftalikning 4-kunida amaliy keyslar orqali ochib berildi.
Bu kun nazariyani emas, aynan ish jarayonini eslatdi – har bir vaziyat real misolga aylandi, har bir yechim sinovdan o‘tdi.
Endi esa eng muhim bosqich boshlandi. 4 kun davomida olingan bilim va ko‘nikmalar – ish jarayoniga ko‘chadi.
Jamiyat
Kompensatsiya talabi, havo iflosligi va eriyotgan muzliklar. MO yetakchilari eko-sammitda nimalarni gapirdi?
O‘zbekiston prezidenti havo sifati yomonlashishiga qarshi qo‘shnilarni birgalikda kurashishga chaqirdi. Qirg‘iziston rahbari suv infratuzilmasini saqlash xarajatlari uchun qo‘shnilar kompensatsiya to‘lashi kerakligini aytdi. Qozog‘iston yetakchisi Orol fojiasidan saboq chiqarish zaruratini urg‘uladi. Tojikiston peshvosi muzliklar eriyotganidan xavotir bildirdi.
22-24 aprel kunlari Qozog‘iston poytaxti Ostona shahrida Mintaqaviy ekologik sammit bo‘lib o‘tdi. Unda Markaziy Osiyo yetakchilari suv tanqisligi va ekologik masalalarga doir tashabbuslarni ilgari surdi.
«Markaziy Osiyoda harorat ikki barobar tezroq ko‘tarilyapti»
O‘zbekiston prezidenti o‘z nutqida bugungi kunda ekologik muammolarni global iqlim o‘zgarishlaridan ayri holda ko‘rib chiqib bo‘lmasligini qayd etdi.
«Global isish sur’atlarining tezlashishi davom etmoqda, Markaziy Osiyo mintaqasida esa harorat ikki barobar tezroq ko‘tarilmoqda. Mintaqa muzliklarining qariyb uchdan bir qismi yo‘qoldi, yog‘ingarchilik tartibining beqarorligi kuzatilmoqda, suv resurslari tanqisligi ortib bormoqda. Yer maydonlarining 80 million gektari allaqachon degradatsiyaga uchradi», – dedi Shavkat Mirziyoyev.
Davlat rahbari ekologik muammolarni yumshatish uchun O‘zbekiston qilayotgan ishlarni sanadi.
«Yashil makon» loyihasi doirasida qariyb 1 milliard tup daraxt va buta ekildi. Orol dengizining qurigan tubida 2 million gektardan ortiq maydonda o‘rmonzorlar barpo etilib, yangi «yashil belbog‘»lar yaratilmoqda. Bizning tashabbusimiz bilan BMT Bosh Assambleyasining «O‘rmonlashtirish va o‘rmonlarni tiklash bo‘yicha harakatlar o‘n yilligi» rezolyutsiyasi qabul qilindi», – dedi O‘zbekiston yetakchisi.
Bundan tashqari, suvni tejash borasidagi keng ko‘lamli sa’y-harakatlar natijasida yiliga 10 milliard kub metr suv iqtisod qilinmoqda. Mamlakatimizning generatsiya quvvatlarida «yashil» energetika ulushi allaqachon 30 foizga yetdi, 2030 yilning oxiriga borib esa 50 foizdan oshadi.
Shavkat Mirziyoyev mintaqadagi iqlim va ekologiya muammolarini hal qilish bo‘yicha qator tashabbuslarni ilgari surdi:
atmosfera havosining sifati yomonlashayotgan sharoitda «Markaziy Osiyoning toza havosi» davlatlararo konsorsiumini ta’sis etish;
cho‘llanishga qarshi kurashish, qurg‘oqchilikning oldini olish hamda qum va chang bo‘ronlari haqida barvaqt ogohlantirish markaziga mintaqaviy maqom berish;
texnologik o‘tish jarayonlarini tezlashtirish uchun imtiyozli bojxona tartiblari va ekomahsulotlar uchun sertifikatlarni o‘zaro tan olishni nazarda tutuvchi «Markaziy Osiyo yashil savdo yo‘lagi»ni shakllantirish;
Markaziy Osiyo iqlim loyihalarining yagona investitsiya portfelini yaratish;
Biologik xilmaxillikni saqlash uchun «Markaziy Osiyo Qizil kitobi»ni ishlab chiqish;
Markaziy Osiyo atrof-muhitidagi o‘zgarishlarning yagona mintaqaviy atlasi yaratish.
«Issiqko‘l sathi qariyb 14 metrga pasaydi»
Qirg‘iziston prezidenti Sadir Japarov iqlim o‘zgarishi mintaqa va dunyoda suv resurslari hamda energetika sohasidagi mavjud muammolarni yanada keskinlashtirganiga urg‘u berdi.
«Qirg‘iziston hissasiga global issiqxona gazlari chiqindilarining atigi 0,03 foizi to‘g‘ri keladi. Shunga qaramay, bizning mamlakat nomutanosib ravishda iqlim o‘zgarishi oqibatlarining katta yukini ko‘tarib kelyapti», – dedi Sadir Japarov.
Qirg‘iziston rahbari buni quyidagi raqamlar bilan izohladi:
2020 yildan beri sel va toshqinlar kabi favqulodda vaziyatlar soni uch barobarga oshgan, to‘g‘ridan to‘g‘ri moddiy zarar yiliga taxminan 16 mln dollarni tashkil etyapti;
Qirg‘izistondagi muzliklar maydoni 16 foizga qisqardi;
prognozlarga ko‘ra, 2100 yilga borib mamlakatdagi muzliklarning 80 foizigacha qismi yo‘qolishi mumkin;
so‘nggi o‘n yilliklarda Issiqko‘l sathi qariyb 14 metrga pasaydi, ko‘lga quyiladigan daryolar soni yuztadan o‘ttiztagacha kamaydi;
1968 yildan beri baland tog‘lardagi muzli ko‘llar soni 30 foizga oshgan.
Japarov mamlakati suv infratuzilmasini saqlash uchun katta pul sarflayotgani, biroq qo‘shni davlatlar buning uchun qazilma yoqilg‘i ko‘rinishida kompensatsiya taklif qilmayotganini aytdi.
«Qirg‘iziston hududida shakllanadigan yillik umumiy suv resurslari hajmi taxminan 50 mlrd kub metrga baholanadi. Shundan mamlakatimiz o‘z ehtiyojlari uchun atigi 12 mlrd kub metr suvdan foydalanadi, qolgan 38 mlrd kub metr esa qo‘shni davlatlarga oqib ketadi. Biz Qirg‘izistonda shakllanadigan suv resurslari Markaziy Osiyo davlatlarining qishloq xo‘jaligi, energetika, oziq-ovqat va ijtimoiy-iqtisodiy xavfsizligini ta’minlashda katta ahamiyatga ega ekanini tushunamiz. Shu bois o‘nlab yillar davomida avvalgi suv taqsimoti limitlarini saqlab kelyapmiz, suvni to‘plash va chiqarib berish xizmatlarini amalga oshiryapmiz, gidrotexnik inshootlarni saqlash va xavfsizligini ta’minlayapmiz, favqulodda vaziyatlardan himoya choralarini ko‘ryapmiz. O‘tgan yil davomida suv xo‘jaligi sohasiga qariyb 80 mln dollar ajratdik. So‘nggi besh yil ichida bu yo‘nalishga davlat budjetidan 259 mln dollar yo‘naltirildi, bu mamlakat yillik budjetining 2 foizini tashkil etadi. Biroq bu mablag‘lar eskirgan infratuzilmani modernizatsiya qilish va samarali, zamonaviy tizim yaratish uchun yetarli emas», – dedi Qirg‘iziston prezidenti.
Japarov mintaqada suv-energetika sohasida o‘zaro manfaatli iqtisodiy tizim joriy etishni taklif qildi.
«Bizning tomonimizdan amalga oshirilayotgan barcha ishlar mohiyatan ekotizim xizmatlarini ko‘rsatishga qaratilgan bo‘lib, ular barcha suv iste’molchilari tomonidan qo‘llab-quvvatlanishi va birgalikda moliyalashtirilishi zarur. Mintaqa davlatlarining yagona kelishuvga erishishi oson emasligi ayon, ammo manfaatlar muvozanatini topish, shuningdek, mintaqadagi suv va energetika resurslarini taqsimlash mexanizmlariga samarali iqtisodiy vositalarni bosqichma-bosqich joriy etish orqali, kompleks yondashuv asosida o‘zaro maqbul yechimlarni ishlab chiqishimiz lozim», – dedi u.
«Orol dengizi hanuzgacha noto‘g‘ri siyosat oqibatlarini eslatib turadi»
Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jo‘mart To‘qayev tanlab yondashish ekologiya masalasida ham mutlaqo nomaqbul yondashuv ekanini urg‘uladi.
«Ko‘plab hollarda ekologik kun tartibi turli mintaqa va davlatlarning rivojlanish ehtiyojlari yetarli darajada hisobga olinmasdan shakllantiriladi. Ayniqsa, bu hali ham o‘z iqtisodiy salohiyatini mustahkamlash bilan band bo‘lgan rivojlanayotgan mamlakatlarga tegishli. Holbuki, rivojlangan davlatlar bugungi ekologik standartlariga uzoq davom etgan industrializatsiya jarayoni natijasida erishgan. Shu sababli global miqyosda yanada ekologik toza modellarga o‘tish adolatli, muvozanatli va rag‘batlantiruvchi bo‘lishi zarur», – dedi u.
Qozog‘iston prezidenti Markaziy Osiyo va qo‘shni mintaqalar quyidagi umumiy ekologik muammolarga duch kelayotganini aytdi:
suv tanqisligi va suv resurslarini samarasiz boshqarish;
cho‘llanish;
muzliklarning erishi;
havoning ifloslanishi;
biologik xilmaxillikning zaiflashuvi.
«Hozirda mamlakatda ishlab chiqarilayotgan elektr energiyasining umumiy hajmida qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushi 7 foizdan oshdi. 2030 yilga borib bu ko‘rsatkich 15 foizdan yuqori bo‘lishi kutilyapti. Neft va gazning yirik ishlab chiqaruvchisi bo‘lib qolayotganimizga qaramay, barqaror energetika maqsadlariga sodiqmiz. Dunyodagi yetakchi uran eksportchilaridan biri sifatida Qozog‘iston uglerodsiz elektr energetikasini rivojlantirishni ham qo‘llab-quvvatlaydi. Ayni paytda ilk atom elektr stansiyamiz qurilish loyihasini ishlab chiqmoqdamiz va shu bilan birga, ko‘mir elektr stansiyalarini “toza ko‘mir” texnologiyalari asosida modernizatsiya qilyapmiz. Shu jihatdan yirik energetika obektlaridan chiqindilar qariyb 35 foizga kamayishi kutilyapti», – dedi To‘qayev.
Qozog‘iston rahbari oxirgi yillarda Orol dengizida erishilgan yutuqlar haqida ham to‘xtalib o‘tdi.
«Orol dengizi hanuzgacha noto‘g‘ri siyosat oqibatlarini eslatib turadi. Shu bilan birga, qat’iy va ilmiy asoslangan choralar orqali nimalarga erishish mumkinligini ham namoyish etadi. Bugungi kunda biz Shimoliy Orolning qariyb 36 foizini tiklashga erishdik – suv sifati yaxshilandi, baliq zaxiralari ko‘paydi va aholi turmush darajasi oshdi», – dedi u.
«14 mingta muzlikdan 1300 dan ortig‘i allaqachon to‘liq erib ketdi»
Tojikiston prezidenti Imomali Rahmon ham mintaqa va Tojikistondagi ekologik vaziyat haqida gapirdi.
«Iqlim va suv masalalari birgalikdagi yechimlarni talab qiladi. Mintaqada muzliklarning tez sur’atlarda erishi, ekotizimlar degradatsiyasi va tabiiy ofatlar soni ortib boryapti. Iqlim o‘zgarishi va suv iste’molining oshishi resurslarga tushayotgan bosimni yanada kuchaytiryapti. Shu jihatdan davlatlararo energetika komissiyasini tashkil etish hamda suv va energiyani tejovchi texnologiyalarni joriy etishni jadallashtirish kerak», – dedi u.
Tojikiston rahbarining ma’lum qilishicha, mamlakatdagi 14 ming muzlikdan 1300 dan ortig‘i allaqachon erib ketgan. Bu jarayon tezlashib boryapti, natijada suv balansi buzilmoqda va butun mintaqada tabiiy ofatlar xavfi ortyapti.
«Ma’lumki, mamlakatimiz hududida Markaziy Osiyo suv resurslarining 60 foizigacha bo‘lgan qismi shakllanadi. Bu Tojikiston tog‘ ekotizimlarining mintaqa suv ta’minoti va barqaror rivojlanishidagi muhim rolini ko‘rsatadi. Shu nuqtayi nazardan, muzliklarning tez erishi va qor zaxiralarining kamayishi jiddiy xavotir uyg‘otyapti», – dedi Rahmon.
«Suvdan oqilona va adolatli foydalanish masalasiga alohida e’tibor qaratilishi lozim»
Turkmaniston prezidenti Serdar Berdimuhamedov ranschegaraviy suv resurslaridan oqilona va adolatli foydalanish masalasiga alohida urg‘u berdi. U suv masalalari quyidagi uchta asosiy tamoyil asosida hal etilishi lozimligini ta’kidladi:
suv masalalari bo‘yicha asosiy konvensiyalar va boshqa xalqaro hujjatlarga qat’iy rioya etish;
transchegaraviy daryolar bo‘yida joylashgan barcha davlatlarning manfaatlarini teng hisobga olish;
xalqaro tashkilotlarning, eng avvalo, BMTning keng ishtirokini ta’minlash.
«Turkmaniston BMT homiyligida Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun Suvdan foydalanish masalalari bo‘yicha Mintaqaviy kengash tashkil etish tashabbusi bilan chiqdi. Ushbu tuzilma suv sohasidagi sa’y-harakatlarni muvofiqlashtiruvchi samarali platformaga aylanadi», dedi Berdimuhamedov.
Energiya resurslaridan noqonuniy foydalanish holatlari fosh etildi.
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Quvasoy shahri bo‘limi va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari hamkorligida nazorat tadbiri o‘tkazildi.
Unda «P.F.» MChJ mas’ul shaxslari MChJga qarashli umumiy ovqatlanish shoxobchasida umumiy foydalanishdagi tabiiy gaz tarmog‘iga tijorat maqsadida o‘zboshimchalik bilan ulanib, 903,6 mln so‘mlik tabiiy gazdan noqonuniy foydalanganliklari aniqlangan.
Shuningdek, Departamentning Farg‘ona viloyati boshqarmasi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda «A.Y.» MChJ rahbari M.J. Qo‘shtepa tumani,«Qumtepa» MFY hududidagi umumiy ovqatlanish shoxobchasida umumiy foydalanishdagi elektr tarmog‘iga tijorat maqsadida to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulanib, 264,5 mln so‘mlik elektr energiyasidan noqonuniy foydalanganligi aniqlangan.
Shu kabi, Departamentning Sergeli tuman bo‘limi va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari hamkorligida o‘tkazilgan tezkor tadbirda fuqaro D.R.«Ziyolilar» MFY hududidagi xonadonda ishlab chiqarish sexida umumiy foydalanishdagi elektr tarmog‘iga tijorat maqsadida to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulanib, 248,6 mln so‘mlik elektr energiyasidan noqonuniy foydalanganligi aniqlangan.
Departamentning Yangibozor tuman bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda fuqaro G‘.A.«Obod» MFY hududidagi xonadonda umumiy foydalanishdagi tabiiy gaz tarmog‘iga o‘zboshimchalik bilan ulanib, 147,3 mln so‘mlik tabiiy gazdan noqonuniy foydalanganligi aniqlangan.
Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining 169-moddasi (o‘g‘rilik) va 185-2-moddasi (elektr, issiqlik energiyasi, gaz, vodoprovoddan foydalanish qoidalarini buzish) bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari o‘tkazilmoqda
Biznes-ombudsman Toshkentning dizayn-kodi masalasida e’tiroz bildirdi
Prezident Maduroning hibsga olinishiga 400 000 dollar pul tikib qo‘ygan askar hibsga olindi
Rahbarlar uchun Mirzo Ulug‘bek tumani tajribasi bo‘yicha seminar o‘tkaziladi
-
Siyosat4 days agoSaida Mirziyoyeva xalqaro forumda Prezident murojaatini o‘qib eshittirdi
-
Siyosat5 days agoSamarqandda narkotiklarning transmilliy tahdidlariga qarshi kurash bo‘yicha xalqaro forum bo‘lib o‘tmoqda
-
Siyosat4 days agoHukumat mehnat muhojirlariga til oʻrgatish va malaka olish xarajatlari uchun kompensatsiya toʻlashi kerak
-
Siyosat3 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev JSST bosh direktorini qabul qildi
-
Siyosat3 days agoPrezident Mirziyoyev mintaqaviy sammitda yashil savdo yoʻlaklari va yagona iqlim investitsiya strategiyasini taklif qildi
-
Dunyodan5 days ago
Prezident Tramp Eron rahbariyati bilan uchrashishga tayyorligini ma’lum qildi
-
Iqtisodiyot2 days ago
Markaziy bank: 24-aprelda dollar pasayadi
-
Siyosat4 days agoSaida Mirziyoyeva Samarqandda JSST bosh direktori bilan uchrashdi