Jamiyat
Yolg‘iz onalar farzandlari uchun ikki barobar kuchli bo‘lishni qanday uddalashmoqda?
O‘zbekistonda har yili o‘rtacha 45–49 ming oilaviy ajrimlar kuzatilmoqda. Bir qarashda – ikki kishi yo‘lini ajratdi, deyish mumkin. Ammo bu qarori hayotning eng beg‘ubor qahramonlariga – bolalarga qanday ta’sir o‘tkazadi? Ularni qanday ruhiy-ma’naviy muvozanatda tarbiyalash mumkin? Biz bu haqda hayotiy qahramonlar – yolg‘iz onalar bilan gaplashdik.
“Ayol barchasini uddalay oladi, lekin erkakning mas’uliyatini u yopolmaydi” — Dildora, 41 yosh, Namangan
Dildora 16 yoshli o‘g‘lini va 14 yoshli qizini yolg‘iz katta qilgan. Uning fikricha, har qancha mehr, fidoyilik bilan tarbiya qilinsa-da, bolaga erkak shaxsdan namuna bo‘lishi kerak.
“Men bolamga yaxshi ona bo‘ldim, lekin yaxshi ota bo‘la olmadim. Unga qat’iyatlilik, erkakcha qaror qabul qilishni o‘rgatishga harakat qildim, lekin shuni angladimki, otaning o‘rni boshqacha. Shuning uchun uni jiyanim, akam bilan ko‘p muloqotda bo‘lishiga e’tibor berdim.
Ammo qizim masalasida juda qiynaldim. O‘g‘ildan ko‘ra qizlarga ota mehri, e’tibori juda kerak ekan. Otalardan iltimos qilardim, ajrimdan oldin “mening qizim bu mehrni, e’tiborni qayerdan, kimdan oladi?” deb o‘ylab ko‘rishlarini. Turmush o‘rtog‘im boshqa oila qilgan, lekin iltimos qildim qizim bilan munosabatni yo‘lga qo‘yishini, o‘zim tashkillashtirdim biror joyda birga ovqatlanishlarini. Shundan keyin qizimda yaxshi tarafga o‘zgarish sezdim. Xotirjamlik paydo bo‘ldi unda. O‘qishida, orzularida o‘zgarish bo‘ldi”.
“Yolg‘iz ayollarda aybdorlik hissi ko‘p bo‘ladi” — Fotima, 35 yosh, Toshkent
“Qizimni uch yoshidan beri yolg‘iz tarbiyalayapman. Turmush o‘rtog‘im avtohalokat tufayli dunyodan o‘tib qoldi. Avvaliga juda qiynaldim: ham ish, ham bola, ham odamlarning gap-so‘zi… Endi esa o‘ylayman: shu paytgacha og‘ir kunlar bo‘lmaganida, shunday kuchli ona bo‘la olmasdim.
Har kech, uxlashdan avval qizimni quchoqlayman. Unga “sen menga tuhfasan, sen borliging uchun dunyo menga shunchalik chiroyli ko‘rinadi. Sendan kuch olaman” deyman. Biz to‘liq oila emasmiz, ammo ona-bolalik muhabbatimiz to‘liq. Qizimda ham hech qanday ortiqcha komplekslar yo‘q. Maktabda faol, kitobxonlik musobaqalarida g‘olib bo‘lyapti, sinfdoshlari bilan juda yaxshi chiqishadi.
Menimcha, yolg‘iz boshi bilan bolalarini katta qilayotgan ayollarda aybdorlik hissi ularga farzand tarbiyasida xalaqit beradi. Ayol o‘zini “men bolam uchun yetarli emasman” deb o‘ylasa, buni bola ham his qiladi. Shunday deb o‘ylamaslik kerak – bu taqdir axir, peshonada yozilganidan qochib bo‘lmaydi. O‘zini kechirish, taqdirni qabul qilish va oldinga qarab yashash lozim”.
“Farzandlarimga hayotdagi eng katta tayanch bo‘lishga harakat qilyapman” — Nargiza, 34 yosh, Samarqand
“Birinchi yil juda og‘ir o‘tdi. O‘zim yig‘lardim, lekin bolamni kulishga o‘rgatardim. Boshqa ilojim yo‘q edi – o‘zimni to‘g‘ri ushlashga, kuchli ko‘rsatishga harakat qildim. Qizlarim hech qachon o‘zini kam his qilmasligi uchun ularning muhitiga e’tibor qaratdim – bog‘cha, raqs to‘garagi, dadasining o‘rnini bosadigan amakisi, bobosi ishtirokini ta’minladim”.
“Bola bilan ochiq muloqot – mehrsiz muhitni yumshatadi” — Feruza, 39 yosh, Toshkent
“Ularni himoya qilish uchun haqiqatni yashirmaslikka qaror qildim. Otalari bilan munosabatimiz nima uchun uzilganini xotirjamlik bilan tushuntirdim. Shu bilan birga, ularni hayotda yelkasi qisilmasligi, o‘zini kerakli inson deb his qilishlarini ta’minlash muhimligini angladim”.
“Ertaklar orqali bolamga haqiqiy erkaklar sifatini singdiraman” — Saida, 28 yosh, Buxoro
“Men farzandimga har kunida tartib, me’yor, mehr bor muhit kerakligini angladim. Ota-ona munosabatini u ko‘rmadi, lekin ona-farzand munosabatini kuchli qildim. Har kuni unga ertak aytib berishga imkon qadar harakat qilaman. Ertak qahramonlarini kuchli, jasur erkaklar sifatida tasvirlayman. Chunki kelgusida o‘g‘limda haqiqiy erkaklik xarakterlari yaxshi shakllanishini istayman”.
Bolaning sog‘lom ruhiyati uchun asosiy narsa – barqaror muhit va uni yaxshi ko‘rishlarini his qilish
Harvard universiteti 2022 yilda olib borgan uzoq muddatli tadqiqotga ko‘ra, onasining munosabati, empatiyasi va doimiy e’tibori farzand shaxsiyatining shakllanishida otaning doimiy ishtirokiga teng ta’sir ko‘rsatar ekan. Lekin bu faqat holat doimiy muhabbat va barqaror muhitda bo‘lsa amalga oshadi. Bolalardagi ko‘p ruhiy muammolarning sababi – muhitdagi beqarorlik. To‘liq oilada o‘sgan bolada ham agar janjal, tahqir, ruhiy bosim bo‘lsa, u zaif shaxs bo‘lib ulg‘ayishi mumkin. Yolg‘iz ona farzandi esa, agar muhit tinch, mehr va tushunishga boy bo‘lsa, juda aqlli va kuchli inson bo‘lib yetishishi mumkin. Albatta, otaning o‘rnini ayol to‘ldira olmaydi. Lekin o‘g‘il bolaga ijobiy erkak obrazini ko‘rsatish mumkin: bobo, amaki, sport ustozi va hokazolar misolida. Muhimi, bola erkak shaxsni hurmat, mas’uliyat va shafqat bilan bog‘lashi lozim.
Gulmira Toshniyozova tayyorladi.
Reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarnomalariga oid huquqlar himoyasi kuchaytiriladi.
«Aholiga ko‘rsatilayotgan davlat xizmatlarini takomillashtirish hamda fuqarolar uchun qo‘shimcha qulayliklar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Prezident qarori (PQ-265-son, 15.07.2026-y.) qabul qilindi.
Qarorga ko‘ra, voyaga yetmagan shaxslar o‘z huquqlarini mustaqil ravishda amalga oshirish yuzasidan sudlarga murojaat qilishda davlat bojidan ozod qilinishi belgilandi.
2026-yil 1-oktyabrdan jismoniy shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi, tug‘ilgan sanasi kabi birlamchi ma’lumotlari o‘zgarganda o‘zida ushbu ma’lumotlarni aks ettiruvchi davlat organlariga tegishli axborot tizimlaridagi ma’lumotlarga avtomatik tarzda idoralararo elektron hamkorlik yo‘li bilan o‘zgartirishlar kiritish amaliyoti yo‘lga qo‘yiladi.
2026-yil 1-noyabrdan boshlab:
– mobil aloqa vositalari orqali SMS-xabarnomalar yo‘li bilan tovar (ish, xizmat)larni taklif (reklama) qiluvchi har qanday yuridik va jismoniy shaxslar faqat shaxsning yozma yoki elektron roziligini olgandan so‘ng ushbu harakatlarni (reklamani) amalga oshiradi;
– mobil aloqa vositalariga reklama qo‘ng‘iroqlari va SMS-xabarnomalarni jo‘natish xizmatini ko‘rsatuvchi yuridik shaxslar o‘zlarining axborot tizimlarini Shaxsga doir ma’lumotlar bazalarining davlat reyestrida ro‘yxatdan o‘tkazgandan keyin tegishli xizmatlarni ko‘rsatishiga yo‘l qo‘yiladi;
– reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarnomalarini telekommunikatsiya tarmoqlari (mobil aloqa) orqali soat 18.00 dan 09.00 gacha tarqatish taqiqlanadi;
– mobil aloqa operatorlariga o‘zlari tomonidan tarqatiladigan reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarnomalarini abonent so‘roviga ko‘ra to‘liq yoki qisman bloklash majburiyati yuklatiladi;
– mazkur belgilangan talablarga rioya etmaslik reklama hamda shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish hisoblanadi va tegishli choralar ko‘rish uchun asos bo‘ladi.
Kino, teatr, muzey va konsertlarga muntazam tashrif buyurish fiziologik qarishning sekinlashishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Bu ikki mingga yaqin keksa odamlarning ma’lumotlarini tahlil qilgan yapon olimlari tomonidan chiqarilgan xulosadir. Tadqiqot natijalari Epidemiologiya va Jamiyat Salomatligi jurnalida (JECH) chop etildi.
Tadqiqotchilar qarish bo‘yicha uzoq muddatli tadqiqotda ishtirok etgan 50 yoshdan oshgan 1899 nafar ingliz fuqarosining ma’lumotlarini o‘rganib chiqdilar.
Ishtirokchilar kinoteatrlar, muzeylar, san’at galereyalari, teatrlar, konsertlar va operalarga qanchalik tez-tez tashrif buyurganliklarini xabar qilishdi. Keyin bu ma’lumot ularning fiziologik yoshi bilan taqqoslandi – bu qon bosimi, o‘pka funksiyasi, gemoglobin va xolesterin darajasi, tana massasi indeksi, ushlash kuchi va yurish tezligi kabi o‘nta parametr asosida tananing haqiqiy sog‘lig‘ini aks ettiruvchi ko‘rsatkich.
Ma’lum bo‘lishicha, madaniy tadbirlarga kamida bir necha oyda bir marta tashrif buyurgan odamlarning o‘rtacha fiziologik yoshi 66,9 yoshni tashkil etgan. Deyarli faqat madaniy hayotda ishtirok etganlar orasida bu ko‘rsatkich 69,9 yoshga yetdi – bu taxminan uch yillik farq.
Daromad, bandlik, surunkali kasalliklar va boshqa omillarni hisobga olgan holda ham, madaniy faoliyat shkalasidagi har bir qo‘shimcha birlik fiziologik yoshni taxminan 31 kunga qisqartirish bilan bog‘liq edi.
Mualliflarning fikriga ko‘ra, bu ta’sir madaniy dam olish ijtimoiy muloqotni rivojlantirishi, aqliy farovonlikni yaxshilashi va sog‘lom turmush tarzini rag‘batlantirishi bilan izohlanishi mumkin.
Olimlar madaniy faoliyatning fiziologik qarishga ta’siri muntazam jismoniy faollikning ta’siriga o‘xshashligini va qo‘shimcha tadqiqotlarga loyiqligini ta’kidlamoqdalar.
«Aholiga ko‘rsatilayotgan davlat xizmatlarini takomillashtirish hamda fuqarolar uchun qo‘shimcha qulayliklar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi prezident qarori qabul qilindi.
Foto: Ronstik / Shutterstock
«Aholiga ko‘rsatilayotgan davlat xizmatlarini takomillashtirish hamda fuqarolar uchun qo‘shimcha qulayliklar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi prezident qarori qabul qilindi.
Qarorga ko‘ra, 2026 yil 1 noyabrdan boshlab:
mobil aloqa vositalari orqali SMS-xabarnoma shaklida tovar va xizmatlarni taklif (reklama) qiluvchi har qanday yuridik va jismoniy shaxs faqat shaxsning yozma yoki elektron roziligini olgandan so‘ng ushbu harakatlarni (reklamani) amalga oshiradi;
mobil aloqa vositalariga reklama qo‘ng‘iroqlari va SMS-xabarnomalarni jo‘natish xizmatini ko‘rsatuvchi yuridik shaxslar o‘z axborot tizimlarini Shaxsga doir ma’lumotlar bazalarining davlat reyestrida ro‘yxatdan o‘tkazgandan keyin tegishli xizmatlarni ko‘rsatishiga yo‘l qo‘yiladi;
reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarnomalarini telekommunikatsiya tarmoqlari (mobil aloqa) orqali soat 18.00 dan 9.00 gacha tarqatish taqiqlanadi;
mobil aloqa operatorlariga reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarnomalarini abonent so‘roviga ko‘ra to‘liq yoki qisman bloklash majburiyati yuklatiladi;
Ushbu talablarga rioya etmaslik reklama hamda shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish hisoblanadi va tegishli choralar ko‘rish uchun asos bo‘ladi.
Jamiyat | 20:07 / 15.07.2026
2671
2 daqiqa o‘qiladi
«Aholiga ko‘rsatilayotgan davlat xizmatlarini takomillashtirish hamda fuqarolar uchun qo‘shimcha qulayliklar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi prezident qarori qabul qilindi.
Foto: Dreamstime
Qarorga ko‘ra, 2026 yil 1 oktyabrdan Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida (Yagona portal) quyidagi xizmatlar joriy etiladi:
Jismoniy va yuridik shaxslarga o‘ziga mulk huquqi asosida tegishli bo‘lgan ko‘chmas mulk obektlari va avtomototransportlarni garovga yoki ipotekaga qo‘yishga, shuningdek, ularni begonalashtirishga taqiq qo‘yish yoki uni bekor qilish;
Fuqarolarning o‘z nomiga rasmiylashtirilgan va foydalanilayotgan telefon raqamlari va bank kartalari to‘g‘risida ma’lumot olish va ushbu jarayonni boshqarishning quyidagi imkoniyatlarini yaratish:
telefon raqamini muayyan muddatga nofaol holatga o‘tkazish (faollashtirish) va o‘zi foydalanmayotgan telefon raqamlariga xizmat ko‘rsatishni to‘xtatish haqida ariza kiritish;
telefon raqami ulangan pulli xizmatlar haqida ma’lumot olish;
bank kartalarini bloklash (yopish) haqida emitentga arizalar yuborish;
fuqaroning nomiga yangi notarial harakat rasmiylashtirilganda avtomatik tarzda uni Yagona portal orqali xabardor qilish va ular hisobini yuritish.
Prezident Shavkat Mirziyoyev 2030 yilgacha 1,5 ming nafar yuqori salohiyatli mutaxassisdan iborat milliy rahbar kadrlar zaxirasini shakllantirishni topshirdi. Istiqbolli boshqaruvchilar sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalar asosida saralanib, maxsus dasturlar orqali tayyorlanadi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident Shavkat Mirziyoyev 15 iyul kuni iqtidorli boshqaruvchilar, liderlar va yangi avlod rahbarlarini aniqlash va tanlash hamda «El-yurt umidi» jamg‘armasi orqali iste’dodli yoshlarni qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari yuzasidan taqdimot bilan tanishdi.
Taqdimotda sun’iy intellekt yordamida tarmoqlar va hududlarning drayver sohalari tahlil qilinib, 50 dan ortiq zamonaviy kasb bo‘yicha boshqaruv kadrlariga ehtiyoj mavjudligi aniqlangani qayd etildi. Ayniqsa, energetika va «yashil» texnologiyalar, qurilish va urbanizatsiya, qishloq va suv xo‘jaligi, raqamlashtirish hamda xizmat ko‘rsatish yo‘nalishlarida malakali mutaxassislarga talab yuqori.
Davlat rahbari tayyor kadrlar bazasi bo‘lmasa, boshqaruv tizimida uzilishlar yuz berishi, ish samaradorligi va qarorlar sifati pasayishini ta’kidladi.
Kadrlarni baholashda eskicha «obektivka» usulidan voz kechib, nomzodning bilimi, kasbiy tajribasi, psixologik xususiyatlari, strategik fikrlashi va liderlik qobiliyatini qamrab oladigan portfolio tizimiga o‘tish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
Yangi tartibga ko‘ra, istiqbolli boshqaruvchilar raqamli texnologiyalar asosida 100 ballik mezon bo‘yicha baholanadi. Katta ma’lumotlar va biznes-tahlil vositalari orqali yuqori salohiyatli kadrlar aniqlanib, ular uchun sun’iy intellekt yordamida individual kasbiy rivojlanish rejalari ishlab chiqiladi. Mazkur tizimni dastlab qishloq xo‘jaligi, oliy ta’lim va qurilish sohalarida sinovdan o‘tkazish taklif etildi.
Har ikki yilda 500 nafar istiqbolli boshqaruvchini saralab olish, shu tariqa 2030 yilga qadar 1,5 ming nafar yuqori salohiyatli mutaxassisdan iborat yangi avlod rahbar kadrlar zaxirasini yaratish rejalashtirilgan.
Taqdimotda rahbarlik lavozimlari uchun zaxirani shaffof shakllantirishga qaratilgan «TOP-100» ochiq tanlovini o‘tkazish mexanizmi ham bayon qilindi. Tanlov agrar soha, sog‘liqni saqlash, tadbirkorlik, sud-huquq, ta’lim, axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt yo‘nalishlarini qamrab oladi.
Nomzodlar test, kompleks kasbiy baholash va suhbat bosqichlaridan o‘tadi. G‘oliblar maxsus o‘quv kurslarida tayyorlanib, milliy kadrlar zaxirasiga kiritiladi, ularning kasbiy o‘sishi va rahbarlik lavozimlariga tayinlanishi bo‘yicha manzilli choralar ko‘riladi.
Milliy kadrlar zaxirasini shakllantirishda xorijdagi vatandoshlar, shuningdek, dunyoning eng nufuzli 100 ta universitetini tamomlagan va ularda tahsil olayotgan yoshlar salohiyatidan samarali foydalanish muhimligi ta’kidlandi.
Bu borada 2026 yil 1 oktyabrdan career.edu.uz platformasida «Xorijdagi talabalar» modulini ishga tushirish rejalashtirilgan. U orqali chet elda ta’lim olayotgan yoshlar davlat idoralari va xususiy korxonalarga biriktiriladi, ularning amaliyot o‘tashi, ish beruvchilar bilan muloqoti hamda kelgusida ishga jalb qilinishi ta’minlanadi.
Yig‘ilishda «El-yurt umidi» jamg‘armasi faoliyatini takomillashtirish masalalariga ham e’tibor qaratildi. O‘tgan yili jamg‘arma transformatsiya qilingani natijasida dunyoning eng nufuzli 100 ta oliygohi talabasi bo‘lgan stipendiatlar ulushi 30 foizdan 80 foizga yetdi. Keyingi yilda yangi tartib asosida o‘tkazilgan uchta tanlovda 447 nafar iqtidorli yosh stipendiya sohibi bo‘ldi.
Shu bilan birga, jamg‘arma dasturlarini hudud va tarmoqlarning aniq ehtiyojlariga bog‘lash zarurligi ko‘rsatib o‘tildi. Iqtidorli yoshlarni xorijiy universitetlarda manzilli tayyorlash, o‘qish xarajatlarini yirik korxonalar bilan birgalikda moliyalashtirish, nufuzli xorijiy oliygohlar bilan qo‘shma dasturlarni yo‘lga qo‘yish bo‘yicha takliflar bildirildi.
Shuningdek, bitiruvchilarning ilmiy tadqiqotlari, startaplari va islohotlarga qaratilgan tashabbuslarini kichik grantlar orqali qo‘llab-quvvatlash, yuqori bo‘g‘in rahbarlari uchun Singapur, Malayziya, Buyuk Britaniya va Yaponiya tajribasi asosida liderlik dasturlarini tashkil etish rejalari ko‘rib chiqildi.
Prezident kadrlarni saralashda ochiqlik va xolislikni ta’minlash, iqtidorli mutaxassislarni tizimli ravishda qo‘llab-quvvatlash hamda ularning salohiyatidan mamlakat taraqqiyoti yo‘lida samarali foydalanish bo‘yicha mutasaddilarga topshiriqlar berdi.
Reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarnomalariga oid huquqlar himoyasi kuchaytiriladi
teatr, kino va konsertlarga borish umrni uzaytirishi mumkin
Volkswagen yana 50 ming ish joyini qisqartirishi mumkin
-
Sport5 days agoIspaniya Belgiyani yengib, yarimfinalga chiqdi
-
Jamiyat4 days agoBektemir tumanida «zakladchik»lar qo‘lga olindi
-
Sport4 days agoAngliya-Norvegiya bahsi boshlanish vaqti kechiktirilishi mumkin
-
Sport4 days agoInfantino yana JCh ishtirokchilari sonini oshirish g‘oyasi haqida gapirdi
-
Jamiyat5 days agoDori narxini sun’iy oshirgan yuzlab dorixonalar aniqlandi
-
Jamiyat5 days agoJanubiy Koreya va AQShga noqonuniy migratsiya tashkil etmoqchi bo‘lganlar ushlandi
-
Iqtisodiyot5 days ago
17 mlrd so‘mdan ortiq davlat xaridlaridagi qonunbuzilishlar aniqlandi
-
Dunyodan4 days ago
Frantsiyada ko’pchilik qo’rqqan narsa yuz berdi.