Mahalliy
Yapon ta’lim mo‘jizasining siri nimada? Tokiodagi maktab direktori bilan suhbat
Yaponiya ta’lim darajasi bo‘yicha dunyoda peshqadam davlatlardan sanaladi. Xalqaro tadqiqotlar, xususan, PISA ko‘rsatkichlariga ko‘ra, yaponiyalik o‘quvchilar matematika va tabiiy fanlar bo‘yicha barqaror ravishda dunyo beshligidan o‘rin olib keladi. Xabar.uz muxbiri Kunchiqar o‘lkaga safari davomida Tokio shahri Minato tumanidagi Azabu boshlang‘ich maktabi direktori Yuichi Hashimoto bilan ta’lim jarayoni haqida suhbatlashdi.
– “Yaponiyada o‘qituvchilar imperatorga xos hurmat, diplomatga xos daxlsizlik va vazirga xos maosh bilan siylanadi”, deyishadi. Shu rostmi?
– Hoynahoy, ramziy ma’noda aytilgan gap bo‘lsa kerak bu. Albatta, yapon xalqi o‘qituvchilarga ko‘plab kasb-kor egalari qatorida yuksak hurmat ko‘rsatadi.
Muxbir izohi. Yaponiya ta’lim tizimi boshlang‘ich (6-12 yosh, 1-6-sinf), o‘rta (12-15 yosh, 7-9-sinf) hamda yuqori (15-18 yosh, 10-12-sinf) bosqichlarga bo‘linadi. Mamlakat bo‘yicha 18822 ta boshlang‘ich maktab mavjud. Boshlang‘ich maktablarda 5,94 million o‘quvchi tahsil ko‘radi, 430 ming nafar muallim faoliyat yuritadi.
Azabu maktabi 150 yillik tarixga ega. Foto: Xabar.uz
– Yapon maktabida birlamchi maqsad nima: ta’limmi yoxud tarbiya?
– Biz o‘quvchilarga faqat bilim berish bilan cheklanmay, tarbiyani ham baqamti olib borishga harakat qilamiz. Zero, chinakam inson bo‘lib shakllanishda maktab davri muhim o‘rin tutadi. Biz o‘quvchi ham akademik bilim olishi, ham jamiyatning intizomli, mas’uliyatli a’zosiga aylanishi uchun qo‘limizdan kelgancha jiddu jahd ko‘rsatamiz.
Yaponiya Konstitutsiyasi 26-moddasiga ko‘ra, maktab ta’limi bepul bo‘lib, o‘quvchilar tekin darslik bilan ham ta’minlanadi.
– Yaponiya ta’limi deganda tasavvurimizda ilg‘or texnologiyalar jonlanadi. Boshlang‘ich ta’limda qanday ilg‘or usullar qo‘llanadi? So‘nggi besh yilda raqamlashuv ta’sirida o‘quv jarayonida qay tariqa o‘zgardi?
– Ta’limda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan faol foydalanamiz. Har bir o‘quvchi planshet bilan ta’minlangan, sinfxonalarda proyektor o‘rnatilgan. Noutbuk esa o‘qituvchilarning doimiy hamrohi deyish mumkin. Texnologiyalar darsni teran tushunishga ko‘mak beradi. Elektron darsliklar ham istifoda etiladi.
Dunyoda raqamlashuv yutuqlarini ta’limda qo‘llashni yoqlovchilar ham, qoralovchilar ham bor. Fikrimcha, raqamlashuvning maqbul, manzur usullarini maktab ta’limida qo‘llash kerak, albatta.
Yaponiya hukumatining GIGA (Global and Innovation Gateway for All) dasturiga muvofiq, har bir o‘quvchi tegishli texnik qurilma, har bir maktab esa yuqori tezlikdagi internet bilan ta’minlangan. Ushbu maqsadda 4,6 milliard dollardan ziyod mablag‘ ajratilgan.
Planshet – o‘quvchining yaqin do‘sti, sodiq hamrohi. Foto: Xabar.uz
– O‘quvchilar maktab hududida uyali telefondan foydalanadimi?
– Yo‘q, o‘qish payti smartfondan foylanishmaydi. Ammo ota-onalari bilan muloqotda telefon zarur bo‘ladi, albatta.
Azabu boshlang‘ich maktabi poytaxt markazida joylashgan bo‘lib, o‘quv muassasasi hududi qo‘riqlanadi. O‘quvchilar maktabga doimiy yashash manzili bo‘yicha qabul qilinadi. Maqsad aniq: maktab o‘quvchining uyiga qancha yaqin bo‘lsa, borib-kelishi shuncha oson va xavfsiz bo‘ladi.
– O‘quvchilar maktabga kirishda telefonini majburan topshiradimi?
– Bunday amaliyot yo‘q. Ammo o‘quvchilarimiz maktab hududida faqat favqulodda holatlarda, ota-onasi bilan gaplashganda telefondan foydalanish mumkin ekani, qolgan vaziyatlarda bu nomaqbul ekanini yaxshi bilishadi.
Yaponiyada xususiy maktablar ham talaygina. Ammo xususiy maktab har doim ham davlat maktabiga nisbatan ustun mavqe kasb etmaydi.
– Bugun ijtimoiy tarmoqlar bolalarni ohanrabo kabi o‘ziga tortmoqda. Bunday vaziyatda o‘quvchilar diqqat-e’tiborini darsga jalb etish oson kechmayotgandir?..
– Ispaniya, Avstraliya kabi davlatlarda voyaga yetmagan bolalarning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishi qonun yo‘li bilan taqiqlandi. Bizda bunday muhokamalar hozircha bo‘lmadi. Ammo biz pedagoglar bolalarga ijtimoiy tarmoqlarga mukkadan ketishning salbiy jihatlarini tushuntirishga intilyapmiz. Tarmoqlarning musbat va manfiy jihatlarini inobatga olib harakat qilish oqilona yo‘ldir.
Yaponiyada maktab o‘quv yili 1 apreldan, ya’ni ayni sakura og‘ochi gullaganda boshlanadi. O‘quv yili uch trimestrdan iborat bo‘lib, bahor va qishda qisqa, yozda esa bir oylik ta’til beriladi.
Sog‘ tanda sog‘lom aql. Foto: Xabar.uz
– Uzoq yillardan beri maktabda ishlab kelayotgan pedagog sifatida so‘nggi o‘n yil mobaynida o‘quvchilar xulq-atvorida ro‘y bergan qanday o‘zgarishlarni alohida ta’kidlagan bo‘lardingiz?
– Deylik, o‘n yil oldin Yaponiyada o‘quvchilar planshetdan ko‘p foydalanmas edi. Bu qurilmalar koronavirus pandemiyasi davrida juda ommalashdi. Dastlabki pallalarda planshet yetishmas, internet sifati haminqadar edi. Ammo vaqt o‘tib bari izga tushdi, texnologiyalarda foydalanish bilim olish ufqlarini kengaytirdi.
Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) tadqiqotlarida yapon o‘quvchilarining o‘ziga ishonchi susaygani qayd etilgan edi. Biz ayni paytda ushbu ko‘rsatkichni oshirish yo‘lida izchil choralar ko‘rmoqdamiz va vaziyat o‘nglanish tomon ketmoqda.
– Yapon maktablarida farrosh yo‘q va o‘quvchilar sinfxonalarni o‘zlari tozalashadi deb o‘qigan edim. Bu yosh avlodda mehnatsevarlik fazilatini shakllantirishga ko‘mak bersa kerak?
– O‘quvchilarning sinfxonani o‘zi tozalashi Yaponiyada keng tarqalgan odat. Bizning qarashlarimizga ko‘ra, har bir inson yon-atrofini ozoda, orasta tutishi lozim. O‘quvchilar ham bundan mustasno emas. Ehtimol, boshqa davlatlarda bolalarning tozalik yumushlari bilan mashg‘ul bo‘lishi noodatiy holdir. Yaponiyalik beysbol yulduzi, AQShdagi “Los Angeles Dodgers” jamoasi a’zosi Syohey Otani o‘yin maydonidagi chiqindini o‘z qo‘li bilan tozalab, ikki karra muxlislar mehrini qozondi. Sportchi badavlat ekaniga qaramay, ozodalik odatini kanda qilmaydi. Bu yaponcha tarbiya mahsulidir.
Shu o‘rinda futbol musobaqalaridan keyin yaponiyalik muxlislar tribunalarni tozalab, hatto chiqindilarni olib ketishi yodga keladi. Demak, yaponlar dunyoning qay burjida bo‘lmasin, sut bilan kirgan bu odatga sodiq qoladi.
– Yapon o‘qituvchilari bugun qanday qiyinchiliklarga duch kelmoqda?
– Ota-onalar bilan muomala-munosabat xamirdan qil sug‘urgandek oson kechmaydi. Noravo talab qo‘yadiganr ota-onalar ham uchrab turadi. Bunday vaziyatda “achchiqni achchiq kesar” qabilida ish tutish yaramaydi. Biz pedagoglar og‘ir, vazmin bo‘lganimiz ma’qul.
Maktabning mo‘’jaz hayvonot bog‘i. Foto: Xabar.uz
– Ota-onalarning o‘qituvchilarga qo‘l ko‘tarishi yoki haqorat qilishi kabi holatlar ham kuzatiladimi?
– Xayriyatki, ota-onalarning o‘qituvchilarga jismoniy yoki ruhiy tazyiq o‘tkazishi holatlari yo‘q. Bizda aksar maktablar o‘z advokatiga ega va ular ota-onalar bilan bog‘liq murakkab vaziyatlarda pedagoglarimizga huquqiy ko‘mak ko‘rsatadi.
Boshlang‘ich maktabda ta’lim 6 yil davom etadi. Bolalar yapon tili (jumladan, xattotlik), arifmetika, musiqa, san’at, jismoniy tarbiya, mehnat kabi predmetlar, gumanitar va tabiiy fanlarni o‘zlashtiradi. Har bir dars 45 daqiqadan iborat.
– Yapon maktablarida o‘qituvchilarni ma’muriy ishlarga jalb etish holatlari uchraydimi?
– O‘qituvchilar vakolatidan tashqaridagi ma’muriy ishlarga jalb etilmaydi. O‘zi shundoq ham pedagoglarda o‘z ustida ishlash, mahoratini muttasil oshirish uchun vaqt yetishmaydi. Shu bois o‘qituvchilarimiz hatto ish vaqtidan keyin ham bilim va malakasini oshirish, yangi usul-uslublarni o‘rganishga harakat qiladi. Ya’ni ta’lim ularning hayot mazmuniga aylangan. O‘zim ham maktab direktori sifatida har kuni tongda maktab darvozasida turib, har bir o‘quvchini salom bilan qarshi olaman.
– Boshlang‘ich sinflarda ma’naviy-axloqiy tarbiya qay usulda o‘rgatiladi?
– Bizda etikaga o‘xshash fan bor, ammo bu shunchaki odobnoma emas, balki undan kengroq qamrovdagi predmetdir. Birinchi sinfdan e’tiboran o‘qitiladigan ushbu fan mobaynida o‘quvchilar o‘zgalarga hurmat va g‘amxo‘rlik ko‘rsatish, xudbinlikdan yiroq bo‘lish, jamoat mulkidan ehtiyotkorlik bilan foydalanish, yolg‘ondan hazar qilish kabi fazilatlarga, bir so‘z bilan aytganda, insoniylik xislatlariga oshno etiladi.
Sinfxonani tozalash, sport musobaqalari va birgalikdagi loyihalar o‘quvchilarning jamoaviy tafakkurini charxlaydi. Darslarni vaqtida o‘zlashtira olmagan o‘quvchi dzyuku, ya’ni qo‘shimcha mashg‘ulotlarga qatnaydi.
– Yaponlar atrof-muhitga g‘amxo‘rlik, tabiatga hurmat borasida dunyoda nom chiqargan millatlar sirasiga kiradi…
– Albatta, o‘quv jarayonida bolalarda tabiatga, atrof-muhitga hurmat tuyg‘usini shakllantirishga alohida e’tibor qaratamiz. Maktabimiz hududida yashil hudud, hatto sun’iy irmoq bor. Bu yerda farzandlarimiz o‘simlik va hayvonot olami bilan tanishadilar, bizni qurshab turgan ona tabiatning nechog‘li qadr-qimmatli ekanini o‘rganadilar. Maktabimiz hududida turli daraxt ko‘chatlari ekilgan. Mo‘’jazgina hayvonot bog‘imiz ham bor.
– Maktabingizda o‘quvchilar uchun forma joriy etilganmi? Forma intizom va o‘quv jarayoniga qanchalik ta’sir ko‘rsatadi deb hisoblaysiz?
– Bizning maktabda o‘quvchilar uchun forma talabi mavjud emas. Bu 150 yillik tarixga ega maktabimizda erkinlik ustuvor qadriyat deb e’lon qilingani bilan bog‘liq. Ammo, o‘ylaymanki, maktab formasi shunchaki libos emas, balki ijtimoiy chegaralarga barham beruvchi vositadir. Chunki forma kiygan o‘quvchilar qanday moddiy shart-sharoitda yashashidan qat’i nazar, taroqning tishlaridek barobar ko‘rinadi.
Yaponiyani ta’lim jabhasida ulkan yutuqlarga yetaklagan omillar talaygina. Biz bu borada qat’iy intizom, bolaning jamiyatga barvaqt moslashuvi, ta’lim-tarbiyaga erta kirishish, o‘quvchilarda tanqidiy tafakkurni o‘stirishga alohida e’tibor qaratilishi, aqliy, jismoniy va ruhiy kamolotga erishuv yo‘lidagi kompleks yondashuvni alohida ta’kidlashni istardik.
Darvoqe, yapon tili kursi tinglovchilari orasida o‘zbekistonlik qorako‘z ham bor. Foto: Xabar.uz
– Yaponiyada har yili minglab zilzila ro‘y beradi. O‘quvchilarga favqulodda vaziyatlarda harakatlanish qoidalari ham o‘rgatilsa kerak?
– To‘g‘ri aytdingiz, jamiyatning kenja avlod vakillari ham tabiiy ofatlarga hozir bo‘lmog‘i muhim. Har oyda bir marotaba favqulodda vaziyatlarda harakatlanish bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotlari tashkil etiladi. Zilzila, yong‘in payti qanday harakatlanish bo‘yicha amaliy saboqlar beriladi.
– Ma’zur tutasiz, andak nozik masala – muallimlarning maoshi masalasiga ham oydinlik kiritsangiz.
– Umummilliy maktablar o‘qituvchilari davlat xizmatchilari hisoblanadi. Davlat xizmatchilari esa munosib darajada ishhaqi olishi ko‘zda tutilgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin Yaponiyani oyoqqa turg‘izgan yetakchilarimiz “Mamlakat kelajagining tamali bu – ta’limdir va maktab o‘qituvchilari muhtojlik ko‘rmasligi kerak” degan tamoyil asosida ish tutganlar.
Yaponiya bosh vaziri Hayato Ikeda (1960–1964) kiroyi ta’limsiz yuksak iqtisodiy natijalarga erishib bo‘lmasligini yaxshi bilgan. Siyosatchi tomonidan ilgari surilgan milliy daromadni ko‘paytirish dasturida inson kapitali sifatini oshirish uchun davlat pedagoglarni yuksak maqom va munosib maosh bilan ta’minlashi ko‘zda tutilgan edi.
– So‘nggi savol: o‘qituvchilik uchun qanday talablar qo‘yiladi?
– O‘qituvchi sifatida faoliyat yuritish uchun bir qator jiddiy talablar mavjud. Masalan, Azabu kabi boshlang‘ich maktabda saboq berish uchun nomzod avvalo pedagogika yo‘nalishidagi OTMda tahsil ko‘rishi, shuningdek, qo‘shimcha ravishda maxsus litsenziya olishi lozim. O‘qituvchilarning bilim darajasi, saviyasi doimiy nazoratda, malaka oshirish ham uzluksiz jarayondir.
Tasavvur qiling, Nyu-Yorkning mashhur restoranlaridan birida taniqli xonanda kuylamoqda. Davraga chiqqan bir boyvachcha esa uning boshidan yuz dollarlik kupyuralarni xazonrezgidek sochyapti… Yoki Seuldagi hashamatli to‘yxonada kelin-kuyovning ustidan millionlab vonlar chirpirak qilib havoga uchirilyapti, odamlar esa yerda emaklab pul teryapti…
Ochig‘i, bu manzarani yozyapmanu, ko‘z oldimga umuman keltira olmayapman. Tasavvur qilishning ham iloji yo‘q! Chunki rivojlangan davlatlarda bunday holatni ko‘rgan odam sog‘lom fikrli insonni emas, balki jinnixonadan qochgan kimsani ko‘rgandek angrayib qolishi aniq.
Axir qanday tasavvur qilish mumkin? Kundalik hayotimizda o‘sha yashil dollarning yuziga kichkinagina bir nuqta tegsa yoki biroz chizilsa, banklar «eskirgan pul» deb narxini tushirib, bizdan sotib olishga ikkilanib tursayu, to‘yxonada uni oyoq osti qilib sovurish mumkinmi?
Afsuski, o‘zganing puliga, xorij valyutasiga kelganda ularni shu qadar qadrlaymizki, o‘z milliy valyutamiz, ya’ni so‘mimizning oyoq osti bo‘lishiga negadir o‘rganib qolganmiz. Yaqinda ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan, to‘yda xonandaning boshidan pul sochilayotgani aks etgan navbatdagi video ham buning achchiq isboti bo‘ldi.
Aslida pulning tepadan yerga sochilishing o‘zi uni qadrsiz ekanidan dalolat. Osmondan uchib tushayotgan pul davlat ramzi emas, shunchaki yengiltaklik va maqtanish qurboniga aylangan qog‘oz parchasidek tasavvur uyg‘otadi.
Xorijda vaziyat qanday?
Bu muammo faqat bizga xos emas, biroq rivojlangan va tizimli davlatlarda milliy valyutaga bo‘lgan munosabat butunlay boshqacha. U yerlarda pul — davlatning suvereniteti, inson mehnatining oliy ramzi sifatida qonun va yuksak madaniyat bilan himoyalanadi.
Misr
Yaqin Sharq, xususan Misr to‘ylarida ham pul sochish holatlari uchrab turadi. Biroq so‘nggi paytlarda tarmoqlarda mashhur san’atkorlarning ustidan pul sochilgan videolar tarqalishi ortidan Misr Soliq boshqarmasi (Egyptian Tax Authority) rasmiy surishtiruvlarni yo‘lga qo‘ydi. Bunday «shou» qilgan shaxslarning daromad manbasi va o‘sha pulni yig‘ib olgan xonandalarning yil yakunidagi deklaratsiyasi qattiq tekshiriladi. Pul sochish, yashirin iqtisodiyot va soliqdan bo‘yin tovlash omili sifatida davlat darajasida nazoratga olingan.
Amerika
Dunyodagi eng ommabop valyuta bo‘lgan dollar ham AQShda qattiq huquqiy himoyaga ega. AQSh Jinoyat kodeksining 18-tituli, 333-moddasiga ko‘ra, milliy banknotalarni qasddan yaroqsiz holga keltirish, shikastlash yoki yirtish qonunbuzarlik hisoblanadi. Buning uchun yirik miqdorda jarima yoki (6 oy)gacha bo‘lgan muddatga qamoq jazosi belgilangan. To‘ylarda pul sochib, uni oyoq osti qilish banknotalarning shikastlanishiga olib kelishi sababli, Amerika jamiyatida bunday xatti-harakatlar Federal qonunni buzish va moliyaviy tizimni haqorat qilish deb baholanadi.
Yaponiya
Yaponiyada milliy valyuta iyenaga munosabat insonning o‘ziga va atrofdagilarga bo‘lgan hurmati belgisidir. Bu yerda pul hech qachon g‘ijimlanmaydi, yerga otilmaydi. To‘y va marosimlarda san’atkorga yoki xizmatchilarga pul berilmoqchi bo‘lsa, u hech qachon ochiq uzatilmaydi. Pulni nafis, an’anaviy shugibukuro konvertlariga solib, ikki qo‘llab, ta’zim bilan topshirishadi. Bu ham pulning qadrini, ham qarshisidagi insonning mehnatini ulug‘lashdir.
Qadriyatlar qanday buziladi?
To‘ylarda pul sochilganda, davra o‘rtasiga birinchi bo‘lib yosh bolalar yugurib chiqadi. Ularning bir-birini itarib, yerda emaklab pul terayotgan manzarasini kuzatish juda achinarli. Biroz chuqurroq mushohada qilsak, bu jarayon go‘daklar ongida salbiy iz qoldiradi. Pulga sig‘inish va ochko‘zlik ana shunday paydo bo‘ladi. Bola go‘dakligidanoq pul uchun yerga egilish, tiz cho‘kish, pul uchun talashish oddiy hol ekan, degan xulosaga keladi. Pul uning ko‘ziga mehnat bilan topiladigan vosita emas, balki davralarda oyoq ostidan terib olinadigan, talashiladigan qandaydir buyumdek bo‘lib ko‘rinadi.
Ular pul topgan odamning peshona terini, mehnatini, mashaqqatini ko‘rmaydi, balki pulni havoga sovurayotgan boyvachchani va uning ortidan yerda dumalab yurganlarni ko‘radi. Kattalar o‘zlari sezmagan holda yosh avlodga pul uchun har qanday holatga tushish mumkinligini ana shunday namoyish qilib berishadi.
Yerga tushgan pul mikrobning koni…
Endi masalaning eng oddiy va sanitariya jihatiga e’tibor qarataylik. To‘yxona sahnida odamlar raqsga tushadi. Ko‘chadan chang, loy va turli iflosliklar tekkan yuzlab tuflilar bosgan o‘sha sahnaga milliy valyutamiz uchib tushadi. Yer bilan bitta bo‘lgan, ustidan kimdir bosib o‘tgan pul shunchaki qog‘oz emas, balki eng xavfli infeksiyalar o‘chog‘iga aylanadi. Ilmiy tadqiqotlarga ko‘ra, qog‘oz pullar yuzasida shundoq ham millionlab bakteriyalar yashaydi. Endi ularni to‘yxonaning chang poliga tashlab, so‘ng yerdan terib olish sanitariya qoidalariga mutlaqo ziddir. O‘sha iflos pullarni bolalar yerdan oladi, cho‘ntagiga soladi, keyin esa to‘y dasturxonidagi shirinliklarga yuvilmagan qo‘lini uzatadi.
Havoga uchgan pullar…
Yana o‘sha manzaraga qaytamiz: to‘yxona chiroqlari ostida raqqosa sho‘x kuylarga xirom aylamoqda. Uning atrofida esa ko‘k, qizil, yashil rangli qog‘oz pullar chirpirak bo‘lib havoga uchib, chang va tufli izlari tushgan yerga tushmoqda. Davradagilar qarsak chalib, maza qilmoqda…
Endi shu suratning ortiga yashiringan ikkinchi, asl manzarani ko‘raylik. Davrada xazonrezgidek sochilayotgan o‘sha yashil va ko‘k pullarni ishlab topish uchun to‘y egalari begona yurtlarda, qahraton sovuqda tong saharlab ko‘cha supurgan, qurilishlarda og‘ir mehnat qilgan. Oilasini boqish, to‘y qilish ilinjiga o‘zga yurtlarda kimlargadir bosh egib, past kelib, tish-tirnog‘i bilan topgan mablag‘i ortida bir insonning orttirgan kasalligi, yaqinlari sog‘inchi va ko‘z yoshlari yotibdi. Qanday qilib o‘z vatandoshingning, balki o‘z ota yoki aka-ukaning sog‘lig‘i, or-nomusi evaziga kirib kelgan mablag‘ni bir necha daqiqalik soxta obro‘ uchun raqqosaning, xonandaning oyoq ostiga sovurish mumkin? Bu nafaqat milliy valyutaga, balki o‘sha mashaqqatli mehnatga va inson qadriga bo‘lgan eng oliy darajadagi hurmatsizlikdir.
Achchiq e’tirof
Ha, men AQSh dollari yoki Koreya voniining to‘ylarda sochilishini tasavvur qila olmayman. Lekin, afsuski, o‘zbek so‘mining osmondan chirpirak bo‘lib yerga tushishini, oyoq ostida sochilishini juda oson «hazm» qila olaman. Chunki bolaligimdan, yoshligimdan to‘ylarimizda aynan mana shu manzarani ko‘rib ulg‘aydim.
Eng achinarlisi, biz o‘z pulimizga, demakki, o‘z peshona terimiz bilan qilgan mehnatimizga mana shunday munosabatda bo‘lishga ko‘nikib bo‘lganmiz. Bu ko‘nikmani, bu qon-qonimizga singib ketgan madaniyatsizlikni bugun o‘zgartirmasak, ertaga farzandlarimiz ham milliy ramzimizni oyoq ostida ko‘rib ulg‘ayaveradi… O‘z milliy valyutasini, o‘z vatandoshining mashaqqatli mehnatini qadrlamagan millat, o‘zgalar ko‘zida ham hech qachon qadr topmaydi.
Milliy bayrog‘imiz va gerbimizni tahqirlaganlik uchun qonunda javobgarlik belgilangan. Demak, milliy so‘mimizni oyoq osti qilish odati qonun bilan taqiqlanmas va jazo muqarrar bo‘lmas ekan, bu xunuk holat davom etaveradi.
Barno Sultonova
30 iyun — Yoshlar kuni munosabati bilan Olimpiya shaharchasida tashkil etilgan bayram tadbiri doirasida Yoshlarning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash ofisi tomonidan bir qator innovatsion loyihalar O‘zbekiston Prezidentiga taqdim etildi.
Taqdimot davomida iqtidorli yoshlar o‘zlarining innovatsion g‘oyalari, muhandislik loyihalari va ilmiy tashabbuslari bilan ishtirok etdi.
Jumladan, Ibrohimov No‘monjon «Kelajak muhandislari» xalqaro festivalining natijalari hamda mamlakatimizda muhandislik sohasida amalga oshirilayotgan ishlar haqida ma’lumot berdi.
Ismoilov Biloliddin 2024–2025 yillarda FPV dronlar poygasi bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi chempioni sifatida «Shunqor-8» va «X1» antidron tizimlarini yaratish hamda takomillashtirish ishlaridagi ishtiroki haqida taqdimot qildi.
Kurmayeva Diyora oliy ta’lim muassasalarida «Fudomika va metabolomika» ta’lim yo‘nalishi hamda maxsus laboratoriyani tajriba tariqasida tashkil etish bo‘yicha taklifini ilgari surdi.
Asanova Ayzada — «Kelajak muhandislari» xalqaro festivalining «Yangi avlod avtomobillari» yo‘nalishi g‘olibasi bo‘lib, Belgiyada bo‘lib o‘tadigan xalqaro tanlov yo‘llanmasini qo‘lga kiritgan.
Asanova Ayzada Prezident sovg‘asi — Volkswagen elektromobili bilan taqdirlandi.
Jahon banki O‘zbekistonda boshlang‘ich ta’lim sifatini yaxshilashga qaratilgan 100 million dollarlik imtiyozli moliyalashtirishni ma’qulladi.
«BILIM» («Iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish uchun maktab ta’limini o‘zgartirish») dasturi Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Buxoro, Qashqadaryo, Navoiy, Surxondaryo va Xorazm viloyatlarida amalga oshiriladi.
Dasturning umumiy qiymati 378 million dollarni tashkil etadi. Shundan 273 million dollar O‘zbekiston hukumati, 100 million dollar Jahon banki va 5 million dollar Ta’limni moliyalashtirish xalqaro jamg‘armasi (IFFEd) granti hisobiga moliyalashtiriladi.
2030-yilgacha dastur doirasida 50 ming nafar boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi, maktab rahbarlari va ta’lim tizimi mutaxassislarining malakasi oshiriladi. Shuningdek, yangi maktablar qurish va mavjudlarini kengaytirish orqali 27 mingta yangi o‘quv o‘rni yaratiladi.
Loyihaning asosiy maqsadi 1–4-sinflarda tahsil olayotgan qariyb 2 million nafar o‘quvchining o‘qish, matematika va ijtimoiy-emotsional ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda ular uchun sifatli ta’lim imkoniyatlarini kengaytirishdan iborat.
U bir oz kechikib tug‘ilgan bola edi. Shu bois chaqaloqning inga-ingasi er-xotin o‘rtasida soviy boshlagan munosabatlarni yana asl holiga keltirdi…
Chaqaloqqa Orzimurod deb ism qo‘yishdi. Topgan-tutganlarini dasturxonga to‘kib, qarindosh-urug‘, do‘st-qadrdonga aqiqa oshi tortmoqchi bo‘lishgandi, kimdir: «Hay-hay, aslo unday qilmang, bola ko‘zikib ketadi», dedi. Aqiqa marosimi juda kamtarin o‘tdi, birov bildi, birov bilmadi.
Orzimurodning sunnat to‘yi ham choqqina o‘tdi. Otasining yelkasiga omad qushi qo‘nib, balandroq lavozimga o‘tirgan payt edi-da, bir-ikkita hamkasbi: «To‘yni katta qivormang, nozik joyda ishlayapsiz», deb shipshib qo‘yishdi.
Orzimurod uylanganida, o‘zi farzand ko‘rganida ham shunday bo‘ldi. Farzandlari ulg‘aygach, orttirgan uch-to‘rt so‘miga hovli qurmoqchi bo‘lgandi, «Hay birodar, sal o‘ylab ish qiling. Otangiz falon joyda, o‘zingiz pismadon joydasiz, «dom»ingiz bo‘lsa bor, hovlini nima qilasiz, gap-so‘z bo‘lishi mumkin», deb bu niyatidan qaytarishdi.
Gap-so‘z bo‘lishidan qo‘rqib, hovli qurmadi, mashina sotib olmadi, umrida biror marta bo‘lsin bola-chaqasi bilan kurortga borib dam olmadi. Ellik, oltmishga kirganini birov bildi, birov bilmadi.
Nabirasi uylanayotganida yoshlar «To‘yni falon restoranda qilamiz, falon-pismadon san’atkorlarni taklif qilamiz, qancha deyishsa, beramiz», deb oyoq tirab qolishdi. Maslahatchilarning fikri esa butunlay boshqacha bo‘ldi: «Dabdabaning nima keragi bor, el og‘izga tushgan to‘yning xosiyati bo‘lmaydi».
To‘y mahalla choyxonasida, mahalla havaskorlari ishtirokida o‘tdi. Birovga ma’qul keldi, boshqa birov burnini jiyirdi: «O‘l, xasis, puling bo‘lsa bor, to‘y deganni varanglatib qilmaysanmi…»
Orzimurod ota pensiyaga chiqayotganida hamkasblari maromiga yetkazib maqtashdi. Kamtar, kamsuqumligi, o‘zini o‘t-cho‘qqa urmasligi, betga chopmasligi, kim nima desa «xo‘p» deyishini takror-takror aytib, qo‘liga bir dasta gul tutqazishdi.
Otaxon gulni ko‘tarib uyiga keldi. Bekorchilik, kun sanashga o‘tdi. Umrida birinchi marta kasal bo‘ldi. Uzoq vaqt yotib qoldi. Birov bildi, birov bilmadi.
O‘tgan yili bahorda Orzimurod otaning qazosi yetdi. Mahalladoshlaridan biri: «Ta’ziya marosimida bir-ikki kishi gapirsin», deganday gap qilgandi, masjid imomi unga yovqarash qildi. Marhum «Menga hech narsa kerakmas», deganday qo‘llarini ko‘ksiga qo‘yib, shahar chekkasidagi qabristonning bir chetidan qazilgan qabrga beozorgina kirib ketdi.
Xotira marosimlari choqqina o‘tdi. Birov bildi, birov bilmadi…
(«Siz yozmagan kitob»dan)
Jakarta shahrida bo‘lib o‘tgan «Global Sustainable Development Congress-2026» doirasida «Times Higher Education» xalqaro reyting agentligi «THE Sustainability Impact Ratings-2026» natijalarini e’lon qildi. Reyting oliy ta’lim muassasalarining Birlashgan Millatlar Tashkilotining Barqaror rivojlanish maqsadlariga qo‘shayotgan hissasini baholaydi.
Bu yilgi reytingga O‘zbekistonning 50 ta oliy ta’lim tashkiloti kiritildi. Ulardan 24 tasi dunyoning eng yaxshi 1000 ta universiteti qatoridan joy oldi.
101–200 o‘rinlar:
Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti;
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti.
201–300 o‘rinlar:
O‘zbekiston Milliy universiteti;
«TIQXMMI» Milliy tadqiqot universiteti.
301–400 o‘rinlar:
Buxoro davlat universiteti;
Samarqand davlat tibbiyot universiteti;
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti.
401–600 o‘rinlar:
Farg‘ona davlat texnika universiteti;
O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti;
Toshkent davlat texnika universiteti;
Toshkent davlat yuridik universiteti;
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti;
Termiz davlat universiteti;
Toshkentdagi «Vestminster» xalqaro universiteti.
601–800 o‘rinlar:
International School of Finance Technology and Science;
Navoiy davlat universiteti;
Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti;
Samarqand davlat universiteti;
Toshkent davlat tibbiyot universiteti;
Toshkent davlat transport universiteti;
Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti.
801–1000 o‘rinlar:
Farg‘ona davlat universiteti;
O‘zbekiston Respublikasi Huquqni muhofaza qilish akademiyasi;
Toshkent farmatsevtika instituti.
O‘zbekiston universitetlari Barqaror rivojlanish maqsadlarining alohida yo‘nalishlari bo‘yicha ham yuqori o‘rinlarni egalladi. Xususan, Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti «Gender tengligi» yo‘nalishida dunyoda 8-o‘rinni egalladi. Toshkent davlat texnika universiteti «Arzon va toza energiya» yo‘nalishida 5-o‘rin, Farg‘ona politexnika instituti esa shu yo‘nalishda 6-o‘rinni qayd etdi.
Shuningdek, O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti «Gender tengligi» bo‘yicha 20-o‘rin, Termiz davlat universiteti 36-o‘rin, Toshkent axborot texnologiyalari universiteti 48-o‘rinni egalladi. Toshkent davlat tibbiyot universiteti «Sog‘liq va farovonlik» yo‘nalishida 81-o‘rin, Samarqand davlat tibbiyot universiteti esa 82-o‘rindan joy oldi.
Namanganda yer uchun 381 ming dollar talab qilganlar qo‘lga olindi
«Oltin qalam» XX Milliy mukofoti g‘oliblarini taqdirlash marosimi boshlandi
Kripto xizmatlari uchun litsenziya talablari yanada kuchaytirildi
-
Dunyodan4 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Sport4 days agoShomurodov jahon chempionatidagi deyarli imkonsiz gol muallifi bo‘ldi
-
Jamiyat4 days agoToshkent davlat agrar universiteti sport kompleksida yong‘in sodir bo‘ldi
-
Iqtisodiyot5 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
-
Dunyodan2 days ago
Tojikistonning Togri-Badaxshon muxtor viloyati raisining jasadi topildi.
-
Sport4 days ago«To‘pni yaxshi ushlab turolmadik» – futbolchilar turnirni tark etgandan keyin nimalar deyishdi?
-
Mahalliy4 days ago
Birov bildi, birov bilmadi…
-
Jamiyat19 hours agoToshkentda Malibu qahvaxonaga borib urildi