Jamiyat
“Xarakter to‘g‘ri kelmadi” – oilaviy ajrimlarning haqiqiy sabablari qayerda?
Rasmiy statistika oilaviy ajrimlar soni ortganini ko‘rsatmoqda. Lekin raqamlardan ham xavotirliroq jihatlar bor. Xo‘sh, ajrimlarga nima sabab bo‘lyapti? Chindan ham ko‘pchilik “xarakter to‘g‘ri kelmayotgani” uchun ajrashyaptimi? Yoki oila buzilishi ko‘proq uchinchi shaxs aralashuvi tufaylimi? Kun.uz soha mutaxassislariga mikrofon tutdi.
“Xarakter mos kelmadi” – javobmi yoki javobdan qochish?
O‘zbekistonda 2025 yil holatiga ko‘ra har 1000 ta oilaning 175 tasi ajrashgan. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, 2024 yilda ajrimlarning 54 foizi “xarakterlar to‘g‘ri kelmasligi” ortidan yuz bergani qayd etilgan. Psixologiya fanlari doktori, professor Xo‘jageldi Alimovga ko‘ra, bu ibora ko‘p hollarda aniq sabablarni tushuntirish o‘rnida qo‘llanmoqda:
“Xarakter bu ajralishga arziydigan sabab. Kuyovdan xarakter o‘zi nima deb so‘rasak, javob bera olmaydi. Kelin ham javob bera olmaydi. Ularga o‘zingiz bilmagan narsa sababli ajralish kulgili emasmi deymiz.
O‘sha xarakterlar to‘g‘ri kelmaydi degan so‘zning zamirida o‘zlari ham gohida anglamagan sabablar yotadi va mana shu xarakterlar to‘g‘ri kelmadi degan ibora bilan o‘sha o‘zlari ko‘rmagan sabablarni yopib qo‘yishadi.
Avvalgi muomala, bobolarimiz davridagi psixologiya qariyb yo‘qoldi va oilaga bo‘lgan munosabat anchagina o‘zgardi”.
Ajrimni qiyinlashtirish yechimmi?
Oila institutini mustahkamlash maqsadida yarashtirish muddatini 6 oydan 1 yilgacha uzaytirish taklifi ilgari surildi. Biroq huquqshunoslar bu masalaga bir tomonlama yondashmaslik kerakligini ta’kidlaydi. Yuridik fanlar doktori Feruza Muhiddinova ta’kidlashicha, ajrashishlar faqat yoshlar o‘rtasida emas, balki katta yoshdagilar orasida ham ko‘p uchramoqda:
“Bir tomondan qarash kerak emas, faqatgina yoshlar emas, nevaralilar ham ajrashyapti. Ajrimlar bo‘yicha 40 000 dan oshiq murojaatlar bor. Bularga nima bo‘lyapti desangiz, uchinchi shaxs aralashuvi chiqib qolyapti. Uchinchi shaxs kim? Yoshlar aytadi: “qaynona-qaynota”. Yoshi kattalardan so‘raydigan bo‘lsangiz: “turmush o‘rtog‘im yosh xotin xohlab qolibdi” degan tushunchalar kelib qolyapti. Ularga ketma-ket yarashtirish muddat berishyapti, aslida umuman birga yashashmaydi. Kelin ketganiga uch-to‘rt yil bo‘lgan, bolasi bilan onasining uyida yashaydi. Kimningdir uyida ishlaydi, zo‘rg‘a pul topadi. Erkak ham aliment to‘lamaydi, ham qaramaydi, boshqa bilan yashaydi”.
Shu bilan birga, rasmiy statistikaga kirmagan holatlar, ya’ni rasman ajrashmagan, lekin alohida yashayotgan oilalar soni ham ancha ko‘p. Agar ular ham hisobga olinsa, vaziyat yanada jiddiy ko‘rinish olishi mumkin.
Muhiddinovaga ko‘ra, ajrashishni sun’iy ravishda kechiktirish har doim ham ijobiy natija bermaydi. Ayrim holatlarda bu og‘ir oqibatlarga, hatto fojialarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun har bir holatga individual yondashuv zarur.
Sudlarda “formal yondashuv” muammosi
Amaliyotchi huquqshunos Iroda Qahhorova ajrim ishlarida tizimli muammolar borligini ta’kidladi.
“Birinchi o‘rinda bizda sudyalarda ish hajmi juda katta. Ayniqsa fuqarolik yo‘nalishida ishlaydigan sudyalar bir kunda elliktalab ish ko‘rishadi. Shu sabab ular har bitta ishga individual yondashmaydi. Bunga yana bitta narsani keltirishim mumkinki, bizning qonunchiligimizda oilalarni, ya’ni nikohni bekor qilish jarayoni faqatgina o‘sha moddalarimizda yozilgandek qilib ko‘rishadi.
Aslida shu oila nega ajrashayotgani, nega shu jarayonga yetib kelgani emas, biz faqat oqibatini ko‘rib chiqamiz xolos. Shungacha yetib kelgan jarayon-chi? Balki oilada zo‘ravonlik bo‘lgandir, balki haqiqatan xarakterlar to‘g‘ri kelmagandir. Hech narsa ko‘rilmaydi. Bizda asosan nikohning necha yil davom etgani, farzandlar nechtaligi, nizolar bo‘lgan-bo‘lmagani, himoya orderi olgan-olmagani kabi savollar xolos.
Hammada ham huquqiy savodxonlik yetarli emas. Ular har doim ham himoya orderi olish kerakligini, qayergadir murojaat qilish kerakligini bilishmaydi. Bilganlar ham mahalla-ko‘y deydi, uyaladi. Mayli ko‘chaga chiqmasin janjalimiz, deydi. Shu bilan ichiga yutib yuradi.
O‘zbek ayollari sabrli, ancha yillardan beri chidab kelayotgan holatlar bo‘lishi mumkin. Amaliyotdan bir holatni aytaman. Himoya orderlari olingan, zo‘ravonlik fakti tasdiqlangan holatda sud nikohni bekor qilishni rad etdi. Bo‘lmasa qonunchiligimizda bor, zo‘ravonlik fakti tasdiqlansa, muddat bermasdan ajrashish kerak. Lekin biz hozir endi apellyatsiyaga berdik. Ammo o‘sha jarayon haqiqatda borligini ko‘rib turib ham sudyalar oilani saqlab qolishga harakat qilyapti. Nega? Chunki oilani saqlab qolish bizda prioritet darajasiga qo‘yilgan. To‘g‘ri, qaysidir holatlarda oilani saqlab qolishimiz kerak, bolalar yetim bo‘lmasligi lozim. Chunki bolalarga bu ruhiy tarafdan zarba bo‘ladi. Tarozini to‘g‘ri qo‘ya olish kerak. Ba’zi holatda oilani saqlab, har kuni otasi onasini urib turgan vaziyatni ko‘rganda farzand yaxshi yashaydimi? Yoki moliyaviy tarafdan yetishmovchilik orqasidan janjal holatida bola o‘qishini o‘ylay oladimi? U faqat xayolida bugun urush bo‘lmasin, bugun jim yashaylik, bugun ovqatimiz bo‘larmikin, bilan yashaydi. Bunday oilada o‘sib-ungan yosh avlod ertaga jamiyatga qanaqa yordam beradi? Bizda o‘sha oxirrog‘i, uzoqrog‘i ko‘rilishi kerak”.
Qahhorovaga ko‘ra, ajrimlarda individual yondashuv va qonunchilikdagi bo‘shliqlarni to‘ldiradigan normalar kiritish kerak.
Bolalar — asosiy jabrlanuvchi
Mutaxassislar ajrimlarda eng katta zararni bolalar ko‘rayotganini ta’kidlaydi. Ota-onalar o‘rtasidagi nizolarda bolalar ba’zan “qurol”ga aylantiriladi – ularni ko‘rsatmaslik, aliment orqali bosim o‘tkazish holatlari uchraydi. Bundan tashqari, oilaviy janjallar muhitida o‘sgan bolalarning psixologiyasiga jiddiy ta’sir ko‘rsatilishi qayd etilmoqda. Bu esa kelajakda yangi ijtimoiy muammolarga olib kelishi mumkin.
Buxoro viloyati hokimiga birinchi o‘rinbosar tayinlandi.
Jamshid Sharopov Buxoro viloyati hokimining moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari – viloyat iqtisodiyot va moliya boshqarmasi boshlig‘i lavozimiga tayinlandi.
Jamshid Sharopov 1984-yil 27-yanvarda G‘ijduvon tumanida tug‘ilgan. 2005-yilda Buxoro davlat universiteti, 2009 yilda Toshkent davlat iqtisodiyot universitetini tamomlagan. Ma’lumoti bo‘yicha mutaxassisligi-iqtisodchi.
Mehnat faoliyatini 2002-yilda AT “Paxta Bank”ning Buxoro viloyati boshqarmasi bank jarayonlari bo‘limi iqtisodiy bo‘linmasi mutaxassisi sifatida boshlab, ATB “Agrobank” Buxoro viloyati boshqarmasi boshlig‘i (2014-2020), O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Buxoro viloyati bosh boshqarmasi boshlig‘i (2020-2021), Shofirkon tumani hokimi (2021-2023), ATB “Agrobank” agrosanoat majmuasi korxonalarini moliyalashtirish departamenti direktori o‘rinbosari (2023-2026) lavozimlarida faoliyat yuritgan.
Ayni paytga qadar u ATB “Agrobank” muammoli kreditlar bilan ishlash departamenti direktori vazifasida ishlab kelayotgan edi.
«O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz besh yilligi munosabati bilan chet el fuqarolari va xorijda istiqomat qilayotgan vatandoshlarimizni mukofotlash to‘g‘risida»gi Prezident farmoni e’lon qilindi.
Mukofotlanganlar ro‘yxati:
“Do‘stlik” ordeni bilan
Ivan Sao – “BYD Auto” kompaniyasining Yevropa sotuv bo‘limi bosh direktori o‘rinbosari
Klod Imoven – Fransiyaning “MEDEF International” harakatining O‘zbekiston-Fransiya ishbilarmonlar kengashi raisi
Masayoshi Fujimoto – “Sojitz” kompaniyasi direktori
Sabine Maxl – BMTning O‘zbekistondagi doimiy koordinatori
Turaman Sinan – Shayxontohur tumanidagi “Outdoor Factory Toshkent” mas’uliyati cheklangan jamiyati kuzatuv kengashi raisi, Toshkent shahri
II darajali “Salomatlik” ordeni bilan
Qahorova Nilufar Hamroyevna – AQShning Garvard universiteti huzuridagi Boston bolalar shifoxonasi loyiha menejeri
Yuldasheva Nodira Muxamedovna – Kanadaning Toronto shahridagi Kanadadagi o‘zbekistonliklar uyushmasi asoschisi, “Sog‘lom yo‘l” tibbiy va diagnostik markazi rahbari
“Shuhrat” medali bilan
Abdullayeva Shahlo Abdirashidovna – Koreya Respublikasining Kvangju shahridagi Migrant ayollar huquqlarini himoya qilish va ta’lim berish markazi rahbari.
Podpolkovnik Baxtiyor Inoqov Surxondaryo viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshlig‘i etib tayinlandi. U bunga qadar Ichki ishlar vazirligi Akademiyasi magistratura bosqichida tahsil olgan.
Tayinlov Xalq deputatlari Surxondaryo viloyati Kengashining jamoat xavfsizligi va kriminogen vaziyatga bag‘ishlangan navbatdan tashqari sessiyasida ma’lum qilindi.
Sessiyada viloyatdagi jinoyatchilik holati ham tahlil qilindi. Joriy yilning hisobot davrida hududdagi 723 ta mahallaning 528 tasida (73 foiz) bironta ham jinoyat sodir etilmagan. Ichki ishlar xodimlarining tashabbusi bilan aniqlanadigan jinoyatlar soni 40 foizga yaxshilangan.
Shu bilan birga, 28 ta mahalla «qizil» toifada qolayotgani qayd etildi.
Yangi IIB boshlig‘iga jinoyatchilikka qarshi kurashish samaradorligini oshirish, har bir mahallada xavfsizlikni ta’minlash, aholi bilan yaqin muloqotni yo‘lga qo‘yish va fuqarolarning ichki ishlar organlariga ishonchini mustahkamlash vazifalari yuklatildi.
Yangi o‘quv yili arafasida O‘zbekiston hududidagi umumta’lim maktablari, dehqon bozorlari va savdo majmualarida mavsumiy «Maktab bozorlari» tashkil etilmoqda.
Raqobat qo‘mitasi mavsumiy savdo jarayonlarida iste’molchilarning huquq va manfaatlarini himoya qilish, raqobat muhitini ta’minlash hamda aholini sifatli va hamyonbop mahsulotlar bilan ta’minlash muhimligini ta’kidladi.
Qo‘mita ota-onalar va o‘quvchilarga xarid vaqtida mahsulotning sifati, ishlab chiqaruvchisi, narxi va boshqa muhim ma’lumotlarga e’tibor qaratishni tavsiya qildi.
Tadbirkorlarga esa «Maktab bozorlari»da sotilayotgan mahsulotlar sifati va narxlarining asosliligini ta’minlash, iste’molchilarga zarur axborotlarni taqdim etish hamda ularning huquqlariga rioya qilish majburiyati eslatildi.
Raqobat qo‘mitasi maktab bozorlarida faoliyat yuritayotgan tadbirkorlarni darsliklar, maktab formalari, o‘quv-yozuv qurollari va boshqa anjomlar narxlarini asossiz oshirmaslikka hamda qonunchilik talablariga qat’iy amal qilishga chaqirdi.
Fuqarolar «Maktab bozorlari»da narxlarni asossiz oshirish holatlariga duch kelsa, Raqobat qo‘mitasining 1159 ishonch telefoni orqali murojaat qilishi mumkin.
Qo‘mita tomonidan maktab bozorlarida narxlar barqarorligini ta’minlash maqsadida monitoring ishlari olib borilishi ma’lum qilindi.
Prezidentning 2026-yil 14-avgustdagi PQ–294-son qarori bilan 2027-yil 1-yanvardan muddatli to‘lov xizmati operatorlari faoliyati tartibga solinadi.
Ma’lum qilinishicha, muddatli to‘lov xizmatini ko‘rsatuvchi yuridik shaxslar operator hisoblanadi. Ular iste’molchiga tovar yoki xizmatni muddatli to‘lov asosida olish imkoniyatini vositachi sifatida taqdim etadi.
Qarorning 3-bandi «d» kichik bandiga ko‘ra, ko‘chmas mulk operator ko‘rsatadigan muddatli to‘lov xizmatining obyekti bo‘la olmaydi. Shu sababli vositachi operator orqali uy-joyni «rassrochka»ga olish imkoniyati nazarda tutilmagan.
Biroq bu qoida uy-joyni bo‘lib-bo‘lib to‘lash asosida sotishni umumiy tarzda taqiqlamaydi.
Qarorning 3-bandi «a» kichik bandida sotuvchi tomonidan iste’molchiga tovarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri sotish holatlari muddatli to‘lov xizmati tushunchasidan mustasno qilingan.
Shunga ko‘ra, quruvchi o‘zining qurgan uy-joyini xaridorga bevosita bo‘lib-bo‘lib to‘lash sharti bilan sotishi mumkin. Ya’ni yangi tartib quruvchi va xaridor o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdoni taqiqlamayapti.
Demak, ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan «endi uyni rassrochkaga olib bo‘lmaydi» degan talqin to‘liq to‘g‘ri emas. Cheklov aynan muddatli to‘lov operatorlari orqali ko‘chmas mulkni moliyalashtirishga taalluqli.
Yangi tartibga ko‘ra, muddatli to‘lov operatorlari maxsus reyestrga kiritiladi va ularning faoliyati Markaziy bank nazorati ostida bo‘ladi. Shuningdek, operatorlar bilan tuziladigan shartnomalar, ustama va komissiyalarga nisbatan aniq talablar belgilanadi.
Shunday qilib, 2027-yildan operator orqali uy-joyni «rassrochka»ga olish cheklanadi, ammo quruvchining xaridorga uyni bevosita bo‘lib-bo‘lib to‘lash sharti bilan sotishi saqlanib qoladi.
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat4 days ago
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)
-
Siyosat3 days ago
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev AQSh kongressmenlari delegatsiyasini qabul qildi
-
Iqtisodiyot3 days ago
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
-
Sport4 days ago
Rossiyalik shaxmatchilar O‘zbekistonda o‘tkaziladigan Olimpiadada qatnashmaydi
-
Jamiyat5 days ago
Buxoro viloyati hokimiga birinchi o‘rinbosar tayinlandi
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
-
Iqtisodiyot3 days agoPrezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi