Jamiyat
Vatan qadrin bilay desang — sayohat qil, dunyo ko‘r!
Amerika Qo‘shma Shtatlari… Mustaqilikkacha biz kabilar bu mamlakatga shubha, shu bilan birga, nafrat bilan qarab ulg‘ayganimiz, rost. Chunki sovet tuzumi bu mamlakat haqida miyamizga ming xil negativlarni joylagan edi-da… Insoniyat dushmani, manfur ishlar makoni… Yoshlik damlarimizda Amerikani orzu qilish qayda edi?!
Shu boisdan bolalarim to‘satdan Amerikaga o‘qishga ketib, keyinchalik yashab qolishlari mumkinligini eshitganda esim og‘ib qolayozdi. Qanday qilib, nega aynan Amerikaga, nega? Bu ne hol? Butunlay qolib ketishsa-ya! Ularni oylab, yillab ko‘rmay qanday yashayman? Axir mening yuragim faqat va faqat vatan deydi, vatan deya uradi. Bundan buyog‘iga sabr, sabr, sabrdan najot qidirdim.
O‘sha kun keldi. Kuzatdik. Tinchim yo‘qoldi. Boshqa hayot, boshqacha tashvishlar boshlandi. Qanday tong otib, kech kiradi, kunlarim parishon, ko‘z yoshlarim shashqator. Sog‘inch azobli bo‘larkan. «Amerikani orzu qilmang, aslo intilmang», degan edim-ku! Hamma quvoning, faxrlaning deydi. Men esa… Bolalar tanlovi, rozi bo‘ling — bu opa-singillarim, qudam Ma’suda hoji onaning yupatishi, ofitser ukamning esa — hozirgi yoshlar «qizil» mafkura nimaligini bilmaydi, ilg‘or fikrlaydi, bizlar ularni tushunishimiz, tushunishga harakat qilishimiz zarur, opajon, degan daldasi — hech biri kor qilmaydi.
Shu zayl yarim yillar qarama-qarshi fikrlar girdobida yashadim. Keyinroq nailoj taqdirga tan berdim. Sog‘inch iztiroblari nihoyasiz edi. Garchi Telegram orqali ko‘rishib, gaplashib tursak ham nevaralarni bag‘rimga bosolmasam, erkalab suya olmasam — shu ham hayotmi axir? To‘g‘ri, yonimda ham nevaralar bor, biroq o‘nta bo‘lsa, o‘rni boshqa deydilar-ku!
Bir kuni «Dadajon, ayajon, kelinglar Amerikaga! Nevaralaringiz ham sizlarni juda sog‘inishgan», deyishdi. Dadasi ko‘nmadi — siz borib keling, ayasi, mening ko‘nglim Amerika demagan, demaydi ham. Keyingi yil iloji bo‘lsa, o‘zlari kelishsin, dedilar. Qisqasi, yuragimni o‘rtagan sog‘inch qo‘ymadi, boradigan bo‘ldim. Ruhan tayyor bo‘lish ham oson kechmadi. Hech kimga, Amerikaga ketyapman, deb og‘iz ocholmasdim. Maqtanish deb qabul qilsalar-chi, o‘zlari Vatan haqida to‘xtovsiz bong uradilaru «Vatanni sev, tuprog‘ini o‘p» deya, buyog‘i qandoq bo‘ldi, kabi malomat qilsalarchi… ming xil o‘ylar, ming xil taxminlar yopirilar, Allohga tavakkal qilishdan o‘zga choram ham qolmagandi. O‘zimdan o‘tganini faqat o‘zimu xudo bildi. Negativlarni unut, jigarbandlaring umid bilan qadam qo‘ygan zaminga quchoqlaringni katta ochib bor…
Faqat yaxshilikdan so‘zlayin
Toshkentdan uchgan samolyot 13 soat deganda Nyu-Yorkka qo‘ndi. Aeroportdan qani tezroq chiqsamu nevaralarimni tezroq bag‘rimga bossam… Aksiga olib aeroportdan chiqish jarayoni cho‘zilarkan. Yuklarimni olgach, tashqari yo‘naldim. Avvalo yuzimga issiq havo urildi. So‘ng ana ular, ana! Nigoron ko‘zlarim yaraqlab ochilib ketdi. Birini qo‘yib, birini bag‘rimga bosaman. Birinchi sinfga borayotgan nevaram Farg‘onadan Toshkentga borganimda aytadigan gaplarini shivirlaydi: Ketmaysiz-a, ketmaysiz-a, buvijon, qolasiz, xo‘pmi, qolasiz! — Tomog‘imga bir tosh tiqiladi, ko‘z yoshlarimni bazo‘r yutib yuboraman. Buning aslo mumkin emasligini koshki tushunsa! Xudo xohlasa, o‘zlaringiz borasizlar, xo‘pmi…
— «Ozodlik» haykalini ko‘rishni xohlaysizmi, oyijon, — deydi kelin-qizim. — Charchab qolmadingizmi?
— Dunyo haykali — Nyu-Yorkning timsolinimi? Hozirmi?
— Ha-da, hozir!
Yo‘l charchog‘i sezilsada tetiklashdim.
— Ketdik unda!
Haykal ichiga kirish chiptalari ikki oylar oldin, toj qismiga kirish uchun chipta esa uch oy oldin olinarkan, kuzatuv-tomosha darchalari (oynalari) bo‘lgan bu ikki qismga kirish baxti taassufki, nasib qilmas ekan. Chipta olishga ulgurishmabdi.
— Sal olisdan bo‘lsa ham haykalni ko‘ring, deyapmiz, — davom etadi kelinim. — Keyingi gal dadajon bilan kelar kuningiz aniq bo‘lsa, chiptani ertaroq olib qo‘yamiz, xudo xohlasa!
Aeroportdan manzilga bir zumda yetdik. Ana, jahon haykali ko‘zga tashlandi. Ajabo, naqadar tantanavor va ulug‘vor! Asosi 93 metr, o‘zi 46 metr! Salobati shunchalarki, olisdan turib bir on tomosha qilsangiz bas, yuragingiz hapqiriblar ketadi. Hurlik timsoli! Muhabbat, matonat va qudrat ramzi! Bir qo‘lida mash’ala, oyoqlarida uzilgan zanjir… Xonim benihoya mag‘rur, benihoya maftunkor! U olis-olislarga boqib turibdi — ozodlik uchun kurashmoq kerak! Tojidan yetti nur taraladi — bu nurlar yetti dengiz, yetti qit’a, yana aytmishlarki, bu yetti nur grajdanlik, husnoobodlik, milliylik, ma’naviylik, ruhoniylik, tabiiylik, siyosiy erkinlikdir! Chindan ham unga bir boqasiz yana va yana boqasiz, ko‘z uzgingiz kelmaydi!
— Eduar Rene g‘oyasi bo‘yicha haykaltarosh Ogyust Bartoldi boshchiligida yaratilgan bu haykal, — deya izoh beradi o‘g‘lim.
— O‘zingiz ham bilsangiz kerak. Haykalning ochilishi tantanasi 1886-yil 28-oktyabrda, ya’ni Amerika mustaqilligining yuz yilligi nishonlanayotgan kunda fransuz xalqining Amerika xalqiga tuhfasi sifatida topshirilgan ekan!
O, qaniydi insonlar birdamligi shunday oliy maqomlarda mangu qolsaydi! Haykaltarosh Bartoldi xonimning jiddiy va yop-yorug‘ siymosini qayerdan olgan, degan savollar yuradi. Ayrimlarning taxminlaricha, «Bu chehrani o‘z onasidan olganmish», menimcha, bu fikr ayni haqiqat. Zero, ijod ahli xudo bergan iqtidor va ONA mehru muhabbati bilan buyukdir, tengsizdir. Haykal jozibasi, uning xayoli xotiramda o‘chmas iz qoldirdi. Ha, shunday — yuz marta eshitgandan bir marta ko‘rgan afzal! Shukurkim, uzoqdan bo‘lsa ham bir marta ko‘rdim. Bor bo‘l hurlik, bor bo‘l, ozodlik!
Ikkinchi Mathetten yoki ezuliklar shahri — Pittsburg!
Pittsburg — Pensilvaniya shtati g‘arbida, uchta daryo qo‘shilgan joyda barpo bo‘lgan shahar. Uni Nyu-Yorkning mo‘’jaz nusxasi, «Ikkinchi Manhetten» ham deb ataydilar. Markazidagi osmono‘par binolari bilan ehtimolki o‘xshar, biroq Pittsburg ozoda va osudaligi bilan har qanday boshqa shahardan butunlay farqlanadi. Bu mening shaxsiy xulosam. Nyu-York nihoyatda gavjum, qimmat va sershovqin. Pittsburg esa yashash uchun har jihatdan qulay, ya’ni hozirgina ta’kidlaganimdek, ozoda, so‘lim va osuda shahar. Aynan shuning uchun Pittsburg juda ham qadrlanadi. Yashash uchun kelayotganlar safi ortib borayotgani ham shundan bo‘lsa kerak.
Shahar nomi graf Uilyam Pitt sharafiga qo‘yilgan. Biroq «Po‘lat shahar» degan «taxallusi» ham bor. Negaki, qazilma boyliklari tufayli XIX asrda sanoatlashtirish avj oldirilgan. Po‘lat quyish kompaniyalari ko‘paygandan-ko‘paygan. O‘z vaqtida bu shahar AQShning sanoat poytaxti hisoblangan. Shahar ushbu shtatda kattaligi jihatidan Filadelfiyadan keyin ikkinchi o‘rinda turadi.
Shunaqa men uchun ertaknamo shahar o‘rmonzorlar ichida barpo etilgan. Buni men kabi mutaxassis bo‘lmaganlar ham darrov sezadi. Odamlarining xotirjam va hatto xushholligiga ham avvalo ana shundanmikan? Iyun oyining dastlabki yarmi har kuni uch-to‘rt marta 10-15 daqiqadan yomg‘ir yog‘ish bilan o‘tdi. Besh kun issiqina bo‘lgandi, bugun yana yomg‘ir yog‘di, yetti daqiqa mobaynida quydi. Biram salqiney, biram huzurbaxsh, paqirlab quyulishidan taralgan ovoz ham rohatu rohat! Havo shunchalar musaffoki, o‘pkangizni to‘ldirib nafas olasiz, yengillashib ongu shuuringiz ham ravshan tortib ketadi. Fikrlaringiz teranlashadi.
Tep-tekis, ravon yo‘llariga, yo‘l harakatini tartibga soluvchi katta va yorqin tablolariga ham besh ketmay iloj yo‘q. Tartib-intizomli, hech qanday signallarsiz, baqir-chaqiriqsiz harakatlanadilar. Qanchalar uzoq yurmang, charchoq bilmaysiz. Yana meni hayratga solgani avtobuslardagi ijtimoiy reklamalar bo‘ldi. Masalan, «Yaxshilik qilmoqchimisiz, unday bo‘lsa yaxshilikni ertaga emas, bugun qiling!». Ofarinlar bo‘lsin, muzeylarda ham ijtimoiy ahamiyatga ega bitiklarni uchratdik. Hatto bir muzeyida «Yaxshilik qurilmasi»ni ko‘rdik. Yonida ancha vaqt to‘xtalib oldik. Qurilmaning qandaydir siri bormi, kelganlar qurilma ekraniga boqib, kulishar, bir nimalarni muhokama qilishardi. Navbatimiz keldi. Dilbandim Muhammadjon qurilma tugmachasini bosib ekranga qaragan edi «Yaxshi insonni izlayapsizmi, keling, o‘sha yaxshi inson siz bo‘la qoling!» degan yozuv, so‘ng u videoda bor bo‘yi-basti bilan ko‘rindi, bu hikmatni anglashga intilayotgan porlagan ko‘zlaringdan aylanay, deyman va bolani ham mushohada undaganlardan minnatdor bo‘ldim. Avval o‘g‘lim, keyin kelinim qo‘lda kichkintoyi bilan ekranga yuzlanishdi. Shukur, ular solih amallarni kanda qilishmaydi. O‘zlarining ekrandagi aksini qarab, yana qandaydir yaxshiliklar ulashishni dillariga tukkan bo‘lsalar, ne ajab. Mening dilimda esa duo: Hamisha o‘zlariga buyurilgan amallarni to‘kis ado etuvchilardan qil Alloh. Ularga to‘ymay termularkanman, nevaram meni ham «Buvijon, keling, siz ham», deb, qo‘llarimdan tortqiladi va shoshilib tugmachani bosdi. Videoda meni ko‘rib-la «Ana, buvijonim!» dedi baralla quvonchi ichiga sig‘may.
Sen unutmayman, unuta olmayman, Niagara!
Sakkizinchi mo‘’jiza sanaluvchi Niagara sharsharasi eng diqqatga sazovor qadamjolardan biri. Bu mashhuri jahon Niagara sharsharasining qiziqarli tarixi bor, lekin muddao ularni sanash, yozish emas. Qiziqqanlar allaqachon internetdan bilib olishgan, albatta. Ayrim o‘rinlarini eslatay: Niagara sharsharasi Nyu-York shtatida joylashgan bo‘lib, Eri va Ontario ko‘llarini birlashtiruvchi daryo nomi bilan ataladi, shahar ham shu nomda — Niagara Fols. Hozirda bir yilda 22-30 mln turist tashrif buyuradi. Sharshara «Taqa» (Kanada tomonda) deb ham yuritiladi, «Amerika» va «Fata» (kelinchak fatasi) sharsharalaridan tashkil topgan. Soniyasiga 16 800 kubometrdan ziyodroq suv oqib tushgani uchun ham bu sharshara dunyoda eng ulkan deb tan olingan. Balandligi 52-59 metr. Sharshara qachondir to‘xtab qolganmi, dedingiizmi. Ha, bu yerda eshitganimizga qaraganda, 1948-yilda kutilmaganda to‘xtagan va mahaliy aholi favqulodda jimlikdan uyg‘onib, sharshara tomon yugurishgan. Vahima ichra sharsharaga «jon kirishi»ni xudoga tavallo qilib, zor-intizor kutishgan va xayriyatki, 40 daqiqadan so‘ng sharshara yana 25 km naridan ham quloqlarga orom beruvchi «qo‘shig‘i»ni boshlab yuborgan ekan. Muzlaganmi, dedingiz chog‘i. 11 yil muqaddam odamlar esini og‘dirayozib, muzlab sumalaklar hosil qilgani rost va bu niagaraliklar hamda ilm-fan kishilarini tashvishga solgan. Qarangki, bu g‘ayriodatiy hol ham uzoq davom etmagan. Sumalaklar tomchilay boshlagan. Ana shu lahzalar quvonchini kattalar maroq bilan xotirlashadi. Birinchi elektrostansiya 1890-yili qurilgan va quvvatidan bor-yo‘g‘i 100 metrda foydalanilgan. Keyinchalik elektrostansiya yiriklashtirildi, AQSh va Kanadaniki hisoblanadi. Demoqchimanki, taraqqiyotda, inson hayoti farovonlashuvida sharsharaning ahamiyati qanchaligini tasavvur etish mushkul emas.
Endi taassurotlardan so‘zlay. Sharshara bizlarni kiraverish sahnida ko‘zni qamashtiruvchi anvoyi gullari — gulzorlari bilan olqishlab kutib oldi. Menga dastlab eng yoqqanini xizmatchi yigitning keksalarni ehtiyotlab, ko‘m-ko‘k yomg‘irpo‘shni kiyishga yordamlashgani va samimiy salomi bo‘ldi. Ayniqsa, kelin-qizim — tarjimonimning bort kapitanini gapga tutgani, meni tanishtirgani biroz og‘riqli dilimga malhamdek tatidi. Kapitan menga boqib, olisdan ham olis O‘zbekistondan kelganingiz uchun sizdan minnatdorman deganidan juda xursand bo‘ldim, mamnuniyat ila urg‘u berib «O‘zbakiston» deya cho‘zib talaffuz qilgani keyingi kunlarda vatanni qo‘msab mahzunlashga ko‘nglim osmonlarini birdan yorishtirib yubordiki, asti qo‘yaverasiz. Keyin uzundan-uzoq navbatda turganlarni ko‘rdim. Juda madaniyatli, shamg‘alat qilib oldinga o‘tishlar yo‘q. Hammalari kiyimlari ustidan ko‘m-ko‘k sellofan yomg‘irpo‘sh tashlab olishgan, nigohlarida ajib taraddud namoyon. Narigi sohildagilarning egnilarida esa qizil yomg‘irpo‘sh. Sababi oddiy — u sohil Kanadaga tegishli.
Shunday qilib, g‘aroyibdan-da g‘aroyib olamga tushdim-qoldim. Bu ulug‘vor jozibaning, mahobatning videolarini ko‘rganman, yurakdan his etganman, deb yuraveribman, unday emas ekan. Yuz marta eshitgandan, televizor, telefonda ko‘rgandan ko‘ra, bir marta sharsharaning sirli «dunyo»siga «sho‘ng‘ish» afzal ekan, o‘zingizni uning ixtiyoriga aqalli bir martagina topshirib, shavqini suring ekan!
Niagara, o, Niagara… Termulaveraman, termulaveraman — ko‘z uza olmayman. Ko‘zlarni tomchilar yuvadi, sharshara shovqini shunchalarki, ba’zilar ovozini boricha qichqirib hayratini bo‘lishgisi keladi, bir ko‘hlikkina qoramag‘iz hind qiz ham sheriklariga qarab, ko‘zlarni bu suv yuvsa yuz darddan xalos bo‘larmish, qo‘yib beringlar, ko‘zlaringiz yuvilaversin, deganini tushundim. Boshdan to oyoqqacha ming-ming tomchilardan hosil bo‘lgan muzdekkina suv shovullab oqadi, fikr-o‘ylaringiz tiniq tortadi, ayni shu onlarda yashaysiz, hayotda faqat va faqat go‘zalliklar ichra, yaxshiliklar ichra yashagandek baxti bekamsiz go‘yo! Paydar-pay yuz-ko‘zlarimga urilayotgan tomchilar va tomchilarga aylanayotgan bug‘lar hayratni o‘n chandon oshirgandan oshiradiki, yayraysiz-yey yayraysiz! Ha, yuz-ko‘zlaringizni tinimsiz artaverasiz-artaverasiz, qalbingizda jo‘shqin-jo‘shqin his-tuyg‘ular sharsharasi otilib chiqadi va hayajonlarini ichiga sig‘dirolmayotganlar hayqirig‘iga beixtiyor qo‘shilib ketasiz: O, hayot! O, Niagara, bunchalar maftunkorsan, bunchalar qudratli! Seni sevmay, senga intilmay bo‘lurmi, Niagara? O‘zing ayt, ayta qol, Niagara?
Sir-sinoatda tengsiz sharsharani ortda qoldirib, kemamiz judayam ohistalik bilan qirg‘oqqa buriladi. Nahotki endi ko‘rmayman seni, Niagara! Kemadan chiqdimu ammo yana sharshara tomon yosh boladay talpindim. Taassuflarkim, bu mutlaqo imkonsiz. Ikkinchi marta kirolmaysiz. Eh-he, kirish qismida navbatda turganlar sonmingta! Ikkinchi bor kirishga yo‘l bo‘lsin! Ajab, qayerdan quyosh charaqladi — bizdan oldinroq kemadan chiqqanlar yon tomondan sharshara sari ko‘tarilishardi, biz ham zinalardan yuqoriladik va yanayam yaqinroqdan tomoshani miriqib davom ettirdik. Bu onlar ham juda-juda shirin edi, ta’rifiga so‘z bisotim yetishmadi. Eng baland zina maydonchasiga yetgach, bizlar ham umrimizning qaytmas onlarini videolargayu suratlarga muhrladik. Bu mo‘’jizani boshqa rakursdan kuzatishda ham gap ko‘p, hikmat ko‘p ekan!
Ha, asrlar bo‘yi Niagara sharsharasi o‘z jozibasi bilan dillarni rom etgani etgan, ohanrabosi tortgani tortgan, uning haybatini har kim ayricha ta’riflaydi, ayricha tasavvur etadi, ayricha huzurlanadi! Chindan ham kimlardir uning suvlaridan bahra olib, g‘uborlardan, xastaliklardan forig‘ bo‘lar. Kim biladi? Sog‘ayishni dil-dildan istaganlarga e’tiqod ham, suv ham davo deganlar. Muhimi, ishonch, muhimi, hayotga, borliqqa, fikri ojizimcha, odamlarga muhabbat!
Alal-oqibat istar-istamas tashqari chiqdik. Shunisi qiziqki, Niagara daryosi bo‘ylab yurarkanmiz sharshara bag‘ishlagan yangicha ruh bizlarni tark etay demasdi. Uzoqlaysiz. Uzoqlayverasiz. Nigohingizdan esa Niagara ketmaydi, ketay demaydi! Olis-olislardan kel, kelaqol, mehru sehrimdan, muhabbatimdan bahra ol, hayot sen o‘ylaganchalik murakkab emas, deyayotgandek o‘ziga chorlayveradi…
Qanchlar chorlamagin, sehr-mehring yo‘llamagin, seni qanchalar sevmay ey maftunkor Niagara, yurak qurg‘ur yakkash vatan deydi, VATAN deya uraveradi…
Hafiza Salyahova
Jamiyat
Reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarnomalaridan himoya kuchaytiriladi
«Aholiga ko‘rsatilayotgan davlat xizmatlarini takomillashtirish hamda fuqarolar uchun qo‘shimcha qulayliklar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi prezident qarori qabul qilindi.
Foto: Ronstik / Shutterstock
«Aholiga ko‘rsatilayotgan davlat xizmatlarini takomillashtirish hamda fuqarolar uchun qo‘shimcha qulayliklar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi prezident qarori qabul qilindi.
Qarorga ko‘ra, 2026 yil 1 noyabrdan boshlab:
mobil aloqa vositalari orqali SMS-xabarnoma shaklida tovar va xizmatlarni taklif (reklama) qiluvchi har qanday yuridik va jismoniy shaxs faqat shaxsning yozma yoki elektron roziligini olgandan so‘ng ushbu harakatlarni (reklamani) amalga oshiradi;
mobil aloqa vositalariga reklama qo‘ng‘iroqlari va SMS-xabarnomalarni jo‘natish xizmatini ko‘rsatuvchi yuridik shaxslar o‘z axborot tizimlarini Shaxsga doir ma’lumotlar bazalarining davlat reyestrida ro‘yxatdan o‘tkazgandan keyin tegishli xizmatlarni ko‘rsatishiga yo‘l qo‘yiladi;
reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarnomalarini telekommunikatsiya tarmoqlari (mobil aloqa) orqali soat 18.00 dan 9.00 gacha tarqatish taqiqlanadi;
mobil aloqa operatorlariga reklama qo‘ng‘iroqlari va xabarnomalarini abonent so‘roviga ko‘ra to‘liq yoki qisman bloklash majburiyati yuklatiladi;
Ushbu talablarga rioya etmaslik reklama hamda shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish hisoblanadi va tegishli choralar ko‘rish uchun asos bo‘ladi.
Jamiyat
Prezident 2030 yilgacha 1,5 ming rahbar kadr zaxirasini shakllantirishni buyurdi
Prezident Shavkat Mirziyoyev 2030 yilgacha 1,5 ming nafar yuqori salohiyatli mutaxassisdan iborat milliy rahbar kadrlar zaxirasini shakllantirishni topshirdi. Istiqbolli boshqaruvchilar sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalar asosida saralanib, maxsus dasturlar orqali tayyorlanadi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident Shavkat Mirziyoyev 15 iyul kuni iqtidorli boshqaruvchilar, liderlar va yangi avlod rahbarlarini aniqlash va tanlash hamda «El-yurt umidi» jamg‘armasi orqali iste’dodli yoshlarni qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari yuzasidan taqdimot bilan tanishdi.
Taqdimotda sun’iy intellekt yordamida tarmoqlar va hududlarning drayver sohalari tahlil qilinib, 50 dan ortiq zamonaviy kasb bo‘yicha boshqaruv kadrlariga ehtiyoj mavjudligi aniqlangani qayd etildi. Ayniqsa, energetika va «yashil» texnologiyalar, qurilish va urbanizatsiya, qishloq va suv xo‘jaligi, raqamlashtirish hamda xizmat ko‘rsatish yo‘nalishlarida malakali mutaxassislarga talab yuqori.
Davlat rahbari tayyor kadrlar bazasi bo‘lmasa, boshqaruv tizimida uzilishlar yuz berishi, ish samaradorligi va qarorlar sifati pasayishini ta’kidladi.
Kadrlarni baholashda eskicha «obektivka» usulidan voz kechib, nomzodning bilimi, kasbiy tajribasi, psixologik xususiyatlari, strategik fikrlashi va liderlik qobiliyatini qamrab oladigan portfolio tizimiga o‘tish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
Yangi tartibga ko‘ra, istiqbolli boshqaruvchilar raqamli texnologiyalar asosida 100 ballik mezon bo‘yicha baholanadi. Katta ma’lumotlar va biznes-tahlil vositalari orqali yuqori salohiyatli kadrlar aniqlanib, ular uchun sun’iy intellekt yordamida individual kasbiy rivojlanish rejalari ishlab chiqiladi. Mazkur tizimni dastlab qishloq xo‘jaligi, oliy ta’lim va qurilish sohalarida sinovdan o‘tkazish taklif etildi.
Har ikki yilda 500 nafar istiqbolli boshqaruvchini saralab olish, shu tariqa 2030 yilga qadar 1,5 ming nafar yuqori salohiyatli mutaxassisdan iborat yangi avlod rahbar kadrlar zaxirasini yaratish rejalashtirilgan.
Taqdimotda rahbarlik lavozimlari uchun zaxirani shaffof shakllantirishga qaratilgan «TOP-100» ochiq tanlovini o‘tkazish mexanizmi ham bayon qilindi. Tanlov agrar soha, sog‘liqni saqlash, tadbirkorlik, sud-huquq, ta’lim, axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt yo‘nalishlarini qamrab oladi.
Nomzodlar test, kompleks kasbiy baholash va suhbat bosqichlaridan o‘tadi. G‘oliblar maxsus o‘quv kurslarida tayyorlanib, milliy kadrlar zaxirasiga kiritiladi, ularning kasbiy o‘sishi va rahbarlik lavozimlariga tayinlanishi bo‘yicha manzilli choralar ko‘riladi.
Milliy kadrlar zaxirasini shakllantirishda xorijdagi vatandoshlar, shuningdek, dunyoning eng nufuzli 100 ta universitetini tamomlagan va ularda tahsil olayotgan yoshlar salohiyatidan samarali foydalanish muhimligi ta’kidlandi.
Bu borada 2026 yil 1 oktyabrdan career.edu.uz platformasida «Xorijdagi talabalar» modulini ishga tushirish rejalashtirilgan. U orqali chet elda ta’lim olayotgan yoshlar davlat idoralari va xususiy korxonalarga biriktiriladi, ularning amaliyot o‘tashi, ish beruvchilar bilan muloqoti hamda kelgusida ishga jalb qilinishi ta’minlanadi.
Yig‘ilishda «El-yurt umidi» jamg‘armasi faoliyatini takomillashtirish masalalariga ham e’tibor qaratildi. O‘tgan yili jamg‘arma transformatsiya qilingani natijasida dunyoning eng nufuzli 100 ta oliygohi talabasi bo‘lgan stipendiatlar ulushi 30 foizdan 80 foizga yetdi. Keyingi yilda yangi tartib asosida o‘tkazilgan uchta tanlovda 447 nafar iqtidorli yosh stipendiya sohibi bo‘ldi.
Shu bilan birga, jamg‘arma dasturlarini hudud va tarmoqlarning aniq ehtiyojlariga bog‘lash zarurligi ko‘rsatib o‘tildi. Iqtidorli yoshlarni xorijiy universitetlarda manzilli tayyorlash, o‘qish xarajatlarini yirik korxonalar bilan birgalikda moliyalashtirish, nufuzli xorijiy oliygohlar bilan qo‘shma dasturlarni yo‘lga qo‘yish bo‘yicha takliflar bildirildi.
Shuningdek, bitiruvchilarning ilmiy tadqiqotlari, startaplari va islohotlarga qaratilgan tashabbuslarini kichik grantlar orqali qo‘llab-quvvatlash, yuqori bo‘g‘in rahbarlari uchun Singapur, Malayziya, Buyuk Britaniya va Yaponiya tajribasi asosida liderlik dasturlarini tashkil etish rejalari ko‘rib chiqildi.
Prezident kadrlarni saralashda ochiqlik va xolislikni ta’minlash, iqtidorli mutaxassislarni tizimli ravishda qo‘llab-quvvatlash hamda ularning salohiyatidan mamlakat taraqqiyoti yo‘lida samarali foydalanish bo‘yicha mutasaddilarga topshiriqlar berdi.
Jamiyat
Tadbirkorlarga Belarusdagi sheriklar bilan qo‘shma tashabbuslarni boshlash vazifasi yuklatildi
Prezident Shavkat Mirziyoyev Belarusga tashrif davomida hududlararo hamkorlikni kengaytirish bo‘yicha erishilgan kelishuvlar ijrosiga doir taqdimot bilan tanishdi. Unda har bir hududdan 30 nafardan yetakchi tadbirkorni Belarusga olib borib, mahalliy sheriklar bilan qo‘shma tashabbuslarni boshlash vazifasi qo‘yildi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Taqdimotda qayd etilganidek, davlat rahbarining 8-9 iyul kunlari ushbu mamlakatga rasmiy tashrifi chog‘ida o‘zaro savdo hajmini 2 milliard dollarga yetkazish, mashinasozlik, qishloq xo‘jaligi, farmatsevtika, to‘qimachilik, yog‘ochni qayta ishlash va tibbiyot sohalarida umumiy qiymati 2 milliard dollarlik 310 ta loyiha va chora-tadbirni ro‘yobga chiqarish bo‘yicha muhim kelishuvlarga erishildi. Prezident ularni qisqa muddatda amaliy natijaga aylantirish, yangi korxonalar va ish o‘rinlarini tashkil etish, tadbirkorlar uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish muhimligini ta’kidladi.
Belarusda investitsiya loyihalarini joylashtirish uchun taklif etilayotgan sanoat obektlari, davlat mulki va keng qishloq xo‘jaligi yerlari mavjud. Mamlakat hududining 40 foizini yoki 8 million gektarini qishloq xo‘jaligi maydonlari tashkil etadi.
Bu imkoniyatlar qo‘shma ishlab chiqarishlarni yo‘lga qo‘yish, agrar kooperatsiyani rivojlantirish, tadbirkorlik aloqalarini kengaytirish hamda fuqarolarni tashkiliy asosda ish bilan ta’minlash uchun mustahkam zamin yaratadi.
Bunda Belarusda ishlash yoki biznes yuritish istagidagi fuqarolar va tadbirkorlar ro‘yxatini shakllantirib, Belarus bilan oldindan kelishib, ish joyi, yashash sharoiti, loyiha uchun zarur bino va yer masalalarini hal etgan holda ularning borishini tashkil qilish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
Taqdimotda Andijon va Vitebsk viloyatlari o‘rtasidagi hamkorlik doirasida bajarilgan ishlar haqida axborot berildi.
Ikki hudud o‘rtasida “yo‘l xaritasi” tasdiqlanib, aniq tashabbuslarni ro‘yobga chiqarish boshlangan. Ta’kidlanishicha, Andijon viloyatida yashovchi 255 kishining tashkiliy asosda Vitebskka borishi va bandligi ta’minlandi.
Shuningdek, 11 ta chorvachilik majmuasi negizida yangi loyihalarni yo‘lga qo‘yish bo‘yicha kelishuvga erishildi. Ularning har biri 200 boshdan 3 ming boshgacha qoramol parvarishlash imkoniyatiga hamda yetarli ozuqa maydonlariga ega.
“Andijon invest” kompaniyasi ishtirokida yirik chorvachilik kompleksi va sanatoriy majmuasi negizida investitsiya hamda ijtimoiy tashabbuslarni boshlash choralari ko‘rilmoqda.
Umuman, Vitebsk va Belarusning boshqa viloyatlarida chorvachilik, yog‘ochni qayta ishlash, logistika, savdo va xizmat ko‘rsatish yo‘nalishlarida umumiy qiymati 100 million dollardan ziyod bo‘lgan 30 ta yangi loyiha paketi shakllantirildi.
Xususan, Vitebsk viloyatida 3 ming bosh qoramolga mo‘ljallangan yirik sutchilik majmuasi, bir qator o‘rta hajmdagi chorvachilik xo‘jaliklari, yog‘ochni chuqur qayta ishlash va uning chiqindilaridan pellet ishlab chiqarish korxonasini tashkil etish rejalashtirilgan.
Prezident Andijon va Vitebsk viloyatlari o‘rtasida shakllangan hamkorlik modelini boshqa hududlar kesimida ham rivojlantirish bo‘yicha ko‘rsatmalar berdi.
Buxoro, Qashqadaryo, Navoiy, Namangan, Toshkent, Farg‘ona va Samarqand viloyatlari Belarusning Vitebsk, Mogilyov, Grodno, Gomel va Brest viloyatlariga biriktiriladi.
Sanoat va agrar obektlar negizida yangi ishlab chiqarishlarni tashkil etish, tadbirkorlik loyihalarini joylashtirish hamda aholi bandligini ta’minlash bo‘yicha alohida “yo‘l xaritalari” tasdiqlanadi.
Har bir hududdan 30 nafardan yetakchi tadbirkorni Belarusga olib borib, mahalliy sheriklar bilan qo‘shma tashabbuslarni boshlash vazifasi qo‘yildi.
O‘zaro savdoni jadallashtirish va yuk tashish xarajatlarini kamaytirish maqsadida zamonaviy logistika infratuzilmasini barpo etish masalalari ham ko‘rib chiqildi.
Yil yakuniga qadar “Belarus temir yo‘llari” bilan hamkorlikda Vitebsk viloyatidagi Orsha stansiyasida eksport-import yuklari uchun maqbul tariflar asosida xizmat ko‘rsatadigan intermodal logistika markazini ishga tushirish belgilandi.
Shuningdek, Belarus kompaniyalari bilan hamkorlikda ikki mamlakat o‘rtasida blok-poyezdlar qatnovini yo‘lga qo‘yish vazifasi qo‘yildi.
Fuqarolarni tashkiliy tartibda ishga joylashtirish masalasiga alohida e’tibor qaratildi.
Birinchi bosqichda Vitebsk va boshqa hududlardagi 13 ta korxonaga 1 ming 100 nafar O‘zbekiston fuqarosini tanlov asosida ishga joylashtirish rejalashtirilgan.
Sentabr oyidan boshlab har oyda 500 nafardan, jami 5 ming nafar andijonlikni Vitebsk viloyatida doimiy ish bilan ta’minlash ko‘zda tutilgan. Buning uchun Vitebsk shahrida Migratsiya agentligi vakolatxonasi ochiladi.
Tadbirkorlarga Belarusda hisobvaraq ochish, ustav fondiga mablag‘ o‘tkazish va loyihalariga moliyaviy resurslar olishda ko‘maklashish vazifasi qo‘yildi.
Vitebskda zamonaviy sutchilik majmuasi, yog‘ochni qayta ishlash zavodi va logistika kompaniyasini tashkil etish uchun zarur mablag‘larni qulay shartlarda ajratish bo‘yicha ko‘rsatmalar berildi.
Davlat rahbari har bir kelishuv aniq loyiha, yangi korxona, qo‘shimcha savdo hajmi va munosib ish o‘rniga aylanishi shartligini ta’kidladi.
Mutasaddilarga erishilgan natijalarni tizimli nazorat qilish va “yo‘l xaritalari” ijrosini tanqidiy tahlil qilib borish topshirildi.
Jamiyat
O‘zini o‘zi band qilganlarga ijtimoiy soliq to‘lash majburiy bo‘lishi mumkin
Hozir o‘zini o‘zi band qilgan fuqarolar ixtiyoriy ravishda soliq to‘lamoqda. Keyinchalik bu majburiy bo‘lishi mumkin.
O‘zini o‘zi band qilgan shaxslarga ijtimoiy soliq to‘lashni majburiy qilish rejalashtirilmoqda. Bu haqda Iqtisodiyot va moliya vaziri o‘rinbosari Otabek Fozilkarimov «O‘zbekiston 24» telekanaliga bergan intervyusida ma’lum qildi.
«Hozir 2,8 million nafar o‘zini o‘zi band qilgan fuqarodan 800 mingga yaqini ixtiyoriy ravishda soliq to‘laydi. Pensiya jamg‘armasiga bazaviy hisoblash miqdorida (412 ming so‘m) to‘lov qilsa, ularga bir yillik ish staji avtomatik hisoblanadi. Mana shuni rag‘batlantirish maqsadida majburiy tartibda belgilash tizimini joriy qilmoqchimiz», dedi u.
Unga ko‘ra, fuqarolarning to‘lagan pullaridan Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga ajratmalar joriy qilinadi. Yangi tizimda kelgusida bola parvarishi yoki kasallik sabab nafaqa ta’tiliga chiqqanlarga nafaqa olish imkoniyati yaratiladi.
«Davlat rahbari shu bo‘yicha alohida topshiriqlar berdi, takliflarimizni ma’qulladi», dedi vazirlik rasmiysi.
Ta’kidlanishicha, hozir Pensiya jamg‘armasidan moliyalashtiradigan pensionerlar soni 4,3 milliondan oshgan. Ularga 2026 yilda jami 86 trillion so‘m to‘lash belgilangan. Bu jon boshiga oyiga o‘rtacha 1,66 million so‘mdan to‘g‘ri keladi.
Jamiyat
Toshkentda bekatlar yana almashmoqda: odamlar rozimi?
Poytaxtda avtobus bekatlari buzilib, o‘rniga yangi tipdagilari o‘rnatilmoqda. Yangi bekatlar qishning sovuq, yozning jazirama kunlarida yo‘lovchilarga nima bera oladi? Soyasi yetmaganidan quyoshdan pana izlab o‘zini har yonga urayotgan odamlar bu yangilik haqida qanday fikrda? Kun.uz odamlarga mikrofon tutdi.
Toshkent shahrida jamoat transporti infratuzilmasini yaxshilash maqsadida boshlangan avtobus bekatlarini modernizatsiya qilish ishlari davom etmoqda. Poytaxt hokimligiga ko‘ra, hozirga qadar 1000 dan ortiq bekat yangilangan.
Joriy yil mart oyi boshida Toshkent shahar hokimi barcha bekatlarni yagona standart asosida bosqichma-bosqich modernizatsiya qilish to‘g‘risidagi qarorni imzolagan edi. Hujjatga ko‘ra, poytaxtdagi jami 2717 ta bekatdan 1185 tasi yangilanishi, shuningdek, ulardagi noqonuniy savdo shoxobchalari olib tashlanishi belgilangan.
Loyiha Yo‘l harakatini tashkil etish markazi (YHTeM) tomonidan muvofiqlashtirilib, davlat-xususiy sheriklik mexanizmi asosida amalga oshirilmoqda. Rasmiylarning ta’kidlashicha, yangi bekatlar platformalari tekis va to‘siqsiz bo‘lib, imkoniyati cheklangan fuqarolar uchun ham moslashtiriladi. Shahar bo‘ylab kunlik yo‘lovchilar oqimi hozirda 1,4 million kishini tashkil etmoqda va yil yakuniga qadar bu ko‘rsatkichni 2 million kishiga yetkazish rejalashtirilgan. Bu esa bekatlarning sig‘imi va qulayligiga bo‘lgan talabni yanada oshirmoqda.
Rasmiy ma’lumotlar ortida qanday amaliy holat mavjudligini aniqlash maqsadida Kun.uz muxbiri bir nechta bekatda bo‘lib, yo‘lovchilar fikri bilan qiziqdi.
So‘rovnoma davomida respondentlarning aksariyati yangi bekatlarning “ochiq” va “yupqa” konstruksiyaga ega ekanidan shikoyat qildi. Shuningdek, bekatlarning quyosh, yomg‘ir va boshqa noqulay ob-havo sharoitlaridan yetarli darajada himoya qila olmasligi asosiy muammolardan biri sifatida qayd etildi. Aksariyat yo‘lovchilar bekatlar zamonaviy dizaynga ega bo‘lsa-da, amaliy foydalanish nuqtayi nazaridan yetarlicha qulay emasligini ta’kidladilar. Ayniqsa, yoz oylaridagi yuqori harorat sharoitida soyabon maydonining kichikligi yo‘lovchilarga noqulaylik tug‘dirayotgani ta’kidlandi.
«Quyoshli kun, issiq kunlari quyoshni qop ketayotganligini sababli, sal kengaytirish ham kerak. Naves bo‘lsa yaxshi, odamlarga qulay bo‘ladi-da», — deya izohladi yo‘lovchilardan biri.
Yana bir respondent bekat konstruksiyasining amaliy jihatlariga e’tibor qaratib, shunday dedi:
«Bekatni orqa tarafiga o‘tib, avtobusni kutishga majbur bo‘lyapmiz. Bu ostanovkalar bittasi ham yaramas bo‘ladi, yomg‘ir-qorda odamlar hammasini urib tashlaydi».
So‘rovnoma ishtirokchilari tomonidan ko‘tarilgan yana bir muhim masala — bekatlarning raqamli axborot tizimlari bilan to‘liq jihozlanmaganidir. Xususan, GPS asosidagi real vaqt rejimida avtobuslarning harakatini ko‘rsatuvchi elektron monitorlarning yetishmasligi yo‘lovchilarda noaniqlikni yuzaga keltirib, kutish vaqtining ortishiga sabab bo‘lmoqda. Bu esa jamoat transportidan foydalanish qulayligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
«Bu yerda GPS yo‘q, bu yerda o‘zbekchilik, mana shu yo‘lga qarab, tomosha qilib o‘tirishadi».
Bekatlarda o‘rindiqlar sonining kamligi ham yo‘lovchilar tomonidan dolzarb muammo sifatida tilga olindi. Ayniqsa, yoshi katta fuqarolar, homilador ayollar hamda yosh bolalar bilan harakatlanayotgan yo‘lovchilar uzoq vaqt tik turishga majbur bo‘layotgani qayd etildi. Bu esa bekatlarning inklyuzivlik va qulaylik talablariga to‘liq javob bermayotganini ko‘rsatadi.
«Skameykalar ham ko‘paytirish kerak, chunki bu yerda yoshi katta odamlar qiynaladi, ko‘p oyoqda qolib ketishadi».
Intervyular davomida ayrim bekatlarda sanitariya holati va tozalik masalalari ham ko‘tarildi. Respondentlarning ta’kidlashicha, chiqindi qutilarining o‘z vaqtida bo‘shatilmasligi hamda bekat hududining muntazam tozalanmasligi umumiy muhit sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu holat nafaqat estetik ko‘rinishni, balki yo‘lovchilarning jamoat transporti tizimi haqidagi umumiy taassurotini ham yomonlashtirmoqda.
«Birinchidan, hozir bu yerni ko‘rganda holi kayfiyat tushib ketadigan darajada. Musur idishlari yo‘lida qaralmagan, toza emas».
-
Sport5 days agoIspaniya Belgiyani yengib, yarimfinalga chiqdi
-
Sport4 days agoAngliya-Norvegiya bahsi boshlanish vaqti kechiktirilishi mumkin
-
Jamiyat4 days agoBektemir tumanida «zakladchik»lar qo‘lga olindi
-
Jamiyat4 days agoDori narxini sun’iy oshirgan yuzlab dorixonalar aniqlandi
-
Jamiyat5 days agoJanubiy Koreya va AQShga noqonuniy migratsiya tashkil etmoqchi bo‘lganlar ushlandi
-
Iqtisodiyot5 days ago
17 mlrd so‘mdan ortiq davlat xaridlaridagi qonunbuzilishlar aniqlandi
-
Dunyodan4 days ago
Frantsiyada ko’pchilik qo’rqqan narsa yuz berdi.
-
Sport3 days agoInfantino yana JCh ishtirokchilari sonini oshirish g‘oyasi haqida gapirdi
