Turk dunyosi
Urush Turkiyada yashayotgan eronliklarni vatanlariga qaytishga majbur qilishi mumkin
ISTANBUL (AP) – Sadri Xagchenas kunlarini Istanbuldagi do’konida borek (qatlamli, mazali pishiriqlar) sotish bilan o’tkazadi, lekin uning fikri faqat Tehrondagi qizida.
Oila vizasini yangilashda qiyinchiliklarga duch keldi va mo’rt sulh tez orada barbod bo’lishidan qo’rqishiga qaramay, uni Eronga yuborishga majbur bo’ldi.
Yillar davomida qisqa muddatli yashash uchun ruxsatnomalar o‘n minglab eronliklarga qo‘shni Turkiyada iqtisodiy imkoniyatlardan foydalanish va nisbatan barqarorlikdan foydalanish imkonini berdi. Biroq, vaziyat beqaror va urush tufayli xavflar ortdi.
Qasam ichaman, men har kuni yig’layman, – dedi Xagshenas qandolat do’koni peshtaxtasi orqasidan qo’llarini ko’tarib. “Yurtimda hayot yo‘q, bu yerda hayot yo‘q, nima qilishim kerak?
AP AUDIO: Eronliklar uzoq vaqtdan beri Turkiyaga ish va nisbatan barqarorlik izlab kelishgan. Urush ba’zi odamlarni uyga qaytishga majbur qilishi mumkin
Associated Press muxbiri Charlz de Ledesmaning yozishicha, AQSh-Isroil-Eron urushi Turkiyada yashovchi ko‘plab eronliklarni vataniga qaytishga majbur qilishi mumkin.
qizimni qaytarib yuborishdi
Hagchenas va uning turmush o’rtog’i besh yil oldin o’sha paytdagi o’smir qizlari bilan Turkiyaga ko’chib o’tgan va har olti oydan ikki yilda bir marta uzaytirilishi mumkin bo’lgan turistik vizalar asosida yashashgan.
Uning turmush o‘rtog‘i sog‘lig‘i sababli ishlamayapti, shu bois bu yil advokat olish imkoni bo‘lmadi. Natijada ular hali o‘rta maktabning oxirgi kursida o‘qiyotgan 20 yoshli qizi Asal uchun yangi viza olish muddatini o‘tkazib yuborishdi.
Assal shu oy boshida nazorat-o‘tkazish punktida qo‘lga olingan va tunni immigratsiya hibsxonasida o‘tkazgan. Onasi Turkiyaga qaytishni qiyinlashtiradigan deportatsiya jarayonlariga duch kelmasdan, uni Tehronga qaytarish uchun do’st topdi. Ular uning talabalik vizasi bilan qaytishini xohlashadi.
Hagshenas qizi Eronda bir necha oylik internet o‘chib qolgani uchun ketganidan beri u bilan gaplasha olmadi.
Ko’pgina eronliklar vaqtinchalik maqomga ega
Turkiya qochqinlar oqimini ko’rmadi, chunki ko’pchilik eronliklar mamlakat ichida xavfsizlikni qidirmoqda. Chegarani quruqlik orqali kesib o’tganlarning aksariyati fuqaroligi yoki yashash huquqiga ega bo’lgan boshqa mamlakatlarga ko’chib o’tishgan.
Turkiya Statistika Instituti ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda Turkiyada 100 mingga yaqin eronlik yashagan.Birlashgan Millatlar Tashkilotining qochqinlar bo‘yicha agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, urush boshlanganidan buyon Turkiyaga 89 mingga yaqin odam kirib kelgan, 72 mingga yaqini esa mamlakatni tark etgan.
Ba’zi eronliklar urushni kutish uchun qisqa muddatli vizasiz qolish imkoniyatlaridan foydalangan, ammo uzoqroq qolishni xohlaydiganlarning imkoniyatlari kam.
Istanbul Advokatlar uyushmasining Qochqinlar va muhojirlar huquqlari markazidan Sedat Albayrak xalqaro himoya maqomini olish qiyin bo’lishi mumkinligini va tizim eronliklarni buning o’rniga qisqa muddatli ruxsat olish uchun ariza berishga undashini aytdi.
“Ba’zilar bu erda 10 yildan ortiq yashagan”, dedi u.
Agar urush davom etsa, yana ko’plari uyga qaytishga majbur bo’lishi mumkin.
Nador Rahim bundan 11 yil avval Turkiyaga farzandlarini o‘qitish uchun kelgan. Endi urush uni uyiga qaytishga majbur qilishi mumkin.
Turkiyada biznes ochish yoki qonuniy ishlash uchun ruxsatnoma olish qiyin bo‘lgani uchun u Erondagi mototsikl sotuvchisi daromadi hisobiga kun kechirgan. Biroq, urush boshlanganidan beri hech qanday savdo bo’lmadi, xalqaro sanksiyalar va internetdagi uzilishlar pul o’tkazishni juda qiyinlashtirdi.
Morning Wire-ga ro’yxatdan o’ting: Bizning flagman axborot byulletenimiz kunning eng katta sarlavhalarini ajratadi.
Uning oilasida Turkiyada yana bir necha oy qolishga yetarlicha pul bor. Farzandlari Turkiyada ulg‘aygani uchun forschani ravon o‘qiy olmaydi va gapira olmaydi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ular Erondagi hayotga qanday moslashishidan xavotirda, ammo “urush davom etsa, qaytishdan boshqa choramiz qolmaydi”.
Bu orada u kunning ko‘p qismini telefonini varaqlab, Tehrondagi ota-onasidan xabar kutish va eronlik do‘stlari bilan suv quvurlari uchun urushni muhokama qilish bilan o‘tkazadi.
Turkiya va Erondagi “dahshatli hayot”
42 yoshli eronlik ayol sakkiz oy oldin oilasini boqish uchun pul topish umidida Turkiyaga kelgan. U va qizi o‘qish vizasini olish uchun universitet talabasi sifatida ro‘yxatdan o‘tgan. Yuridik maqomini saqlab qolish uchun ertalab darslarga borganidan so’ng, u xizmat ishiga shoshiladi, ba’zan soat 3gacha ishlaydi.
U ayollar pansionatida boshqa olti kishi bilan bir xonada yashagan, u Eronga qaytgan taqdirda uning xavfsizligidan xavotirda ekanini aytdi.
“Men Eronni butun qalbim bilan sevaman va kerak bo’lsa, uni urushda himoya qilardim”, deydi u. Lekin u erda kelajakni ko’rmaydi, Turkiyada zo’rg’a tirik qoladi va ota-onasiga ozgina pul jo’natadi.
“Men Turkiyada dahshatli hayot kechirmoqdaman, ota-onam esa Eronda dahshatli hayot kechirmoqda. “Men Turkiyaga ota-onamni qo’llab-quvvatlash va kelajakni qurish umidida keldim. Lekin hozir o’zimni umidsiz his qilyapman.”
Bir vaqtinchalik boshpanadan boshqasiga
Tehronlik 33 yoshli mustaqil arxitektor yanvar oyida Eronda ommaviy norozilik namoyishlarini zo’ravonlik bilan bostirish paytida Turkiyaga borgan. U vaziyat tinchlanganidan keyin vataniga qaytishni rejalashtirgan, biroq fevral oyi oxirida AQSh va Isroil Eron bilan urushga kirishgan.
“Men bu juda yomon vaziyat, men kutganimdan ham yomonroq deb o’ylay boshladim”, dedi u Eronga qaytgan taqdirda ta’qib qilinishidan qo’rqib, anonimlik sharti bilan gapirgan.
Internet o’chirilganligi sababli u endi Erondagi doimiy mijozlari uchun ishlay olmaydi. 90 kunlik vizasiz muddat tugashi munosabati bilan Turkiyada uzoq muddat qolish uchun ariza bera olmaydi.
Buning o’rniga u Malayziyaga borib, bir oylik vizasiz qolish vaqtida boshpana qurish evaziga bepul turar joy olishga qaror qildi.
U bundan keyin nima bo’lishini rejalashtirmaydi.