Erkakning topganida baraka bor, degan tushuncha to‘g‘ri aytilgan. Sababi, ular pullarni qanday sarflashni bilishadi, ayollar esa huda-behudaga pul ketkazishni yaxshi ko‘rishadi, ko‘p xarajat qilishadi. «Erkakning ishlab topgan puli o‘zining emas, balki xotinining kiyimiga qarab ayon bo‘ladi», deyishadi irlandlar. Erkaklarda aql, ayollarda esa hissiyot birinchi o‘rinda bo‘lgani sababli, oila boshliqlari ortiqcha pul sarflayvermaydi.

Lekin bir haqiqat ham bor: erkaklar kamxarj bo‘lganliklari bilan ayollar pulning qayerdan kelishini sezadilar. Demak, ayol erkaksiz, erkak ayolsiz ish qila olmaydi. Erkakning pulini ko‘paytiradigan, daromad yo‘lini ochadigan baribir ayoldir.

Aziz ayollar, qanchalik ochiqchehra, tetik, quvnoq, optimist bo‘lsangiz, turmush o‘rtog‘ingiz uchun pul kelishi oqimini shunchalik ochib beraverasiz. Bu hayot qonuni, ayol quvvat beraveradi, erkak pulni to‘g‘ri sarflab, daromadini orttiraveradi. Shu tariqa biz bir-birimizga sherikmiz, o‘zaro bog‘langanmiz.

Yana bir gap, baxtli bo‘lsangiz, omad tez keladi. Chunki ichki uyg‘unlik, xursandchilik bilan muvaffaqiyatga tezroq erishasiz. Oilangiz tinch, farzandlaringiz bilan xursand bo‘lib yursangizgina, omad sizga o‘z eshiklarini ochadi. Bunga zid o‘laroq, har kuningizni noshukrlikda o‘tkazsangiz, hayotingizdan salbiy tomonlarni izlayversangiz, omadni o‘zingizdan uzoqlashtirasiz.

Faqatgina katta omadga erishgandan so‘ng xursand bo‘lish kerak emas. Ehtimol hozir ham omadlidirsiz, buni ilg‘amayotgandirsiz? Ko‘ryapsizmi, nimanidir qila olyapsizmi, eshityapsizmi, shukr qiling. Hatto eng mitti yutug‘ingizni ham nishonlang. Eng kichik yutug‘iga xursand bo‘lgan, shukrona aytgan odamga koinot katta yutuqlar beradi. Avval mayda omadlarni eslab shukr qiling, keyin katta muvaffaqiyatlar keladi. Katta natijalarga erishish uchun avval kichik yutuqlarni qayd etish kerak. Mitti muvaffaqiyatlarni o‘z vaqtida tan olish, e’tibor qaratish, quvonish, shukr qilish zarur.

Har kungi yutuqlarni inobatga olish ham nihoyatda muhim. Shunday qilib ko‘ring, kayfiyatingiz ko‘tarinki bo‘lishini ko‘rasiz! Biror yumushni «bajarishim kerak» deb amalga oshirmang, balki buni chin dildan xohlang. Kerak deb hisoblasangiz, u sizga yuk bo‘lib qoladi. Aksincha, shu ishni xohlayman, uni amalga oshirganim qanday yaxshi bo‘ldi, desangiz, ruhiyatingiz ham ko‘tariladi, bu yanada ko‘proq yutuqlarga erishishga ko‘maklashadi. Hayotiy qilib aytganda, siz «kerak» degan so‘zni olib tashlab, o‘rniga «xohlayman» degan so‘zni qo‘llang.

(«Go‘zal hayot tilsimi» kitobidan)

Source link

Bezovtalik (tashvish, xavotir) – insonning tabiiy psixologik holati. Lekin u ortib ketsa, ya’ni xavotir kuchaysa, salomatlikka jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Quyida bezovtalikni kamaytirish va nazorat qilishning ilmiy asoslangan va amalda samarali usullarini bayon etamiz…

Nafasni boshqarish

Sokin va chuqur nafas olish asab tizimini tinchlantiradi. 4 soniya nafas oling va 4 soniya ushlab turing, keyin 6 soniyada chiqaring. Bunday usul yurak urishini sekinlashtiradi va miyaga “hammasi yaxshi” degan signal beradi.

Fikrlarni kuzatish va qayta baholash

Bezovtalik ko‘pincha noto‘g‘ri fikrlardan kelib chiqadi. “Eng yomoni nima?” deb emas, “Eng ehtimoliy natija nima?” deb o‘ylang. Bu – kognitiv-kundalik terapiyaning asosiy usulidir.

 Jismoniy faollik

Yurish, yugurish, sport – stress gormonlarini kamaytiradi. Har kuni kamida 20–30 daqiqa jismoniy harakat qiling. Bu endorfinlarni oshiradi va kayfiyatni ko‘taradi.

“Hozir va shu yerda” texnikasi

Bezovtalik kelajak haqidagi o‘ylardan kelib chiqadi. 5 ta narsani ko‘ring, 4 tasini his qiling, 3 tasini eshiting… Ushbu usul sizni hozirgi lahzaga qaytarib, xavotirni pasaytiradi.

 Yozish orqali …

Fikrlarni qog‘ozga tushirish miyani yengillashtiradi.

Mashqi oddiy. 10 daqiqa davomida barcha xavotirlaringizni yozib chiqing. Ilmiy tadqiqotlarga ko‘ra, bu stressni sezilarli kamaytiradi.

 Uyqu rejimini to‘g‘rilash

Kam uyqu bezovtalikni kuchaytiradi. Shunday ekan, kuniga 7–8 soat uxlashga harakat qiling. Uyqudan oldin telefondan kamroq foydalaning.

Kofein va stimulyatorlarni kamaytirish

Qahva, energetik ichimliklar yurak urishini tezlashtiradi. Agar bezovtalik kuchli bo‘lsa, qahva ichishni cheklang.

Meditatsiya

Meditatsiya miyani tinchlantirishga yordam beradi. Kuniga 5–10 daqiqa diqqatni nafasga qarating. Bu asab tizimini muvozanatga keltiradi. Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash

Yaqinlar bilan suhbat qilish stressni kamaytiradi. Do‘st, oila yoki ishonchli inson bilan gaplashing. Bu psixologik tiklanish uchun kuch beradi.

Muammolarni rejalashtirish

Bezovtalik ko‘pincha noaniqlik, mavhumlikdan kelib chiqadi. Muammoni qismlarga ajrating va reja tuzing. Bu nazorat hissini qayta tiklaydi.

Mutaxassisga murojaat qilish

Agar bezovtalik uzoq davom etsa, psixolog yoki psixoterapevtga murojaat qiling. Aks holda og‘ir kasallikka duchor bo‘lishingiz mumkin.

Bezovtalikni butunlay yo‘qotish emas, balki uni boshqarish muhim. Yuqoridagi usullarni hayotingizga bosqichma-bosqich joriy etsangiz, sezilarli yengillik his qilasiz.

Akbar Fathullayev

Source link

Yurtimizda yoshlar siyosati izchil yangilanib, amaliy natijalarga yo‘naltirilgan yangi mexanizmlar joriy etilmoqda. Ana shu jarayonlarning mantiqiy davomi sifatida bugun Yoshlar ishlari agentligi tomonidan «Yangi O‘zbekiston yoshlari–2030» strategiyasining taqdimoti o‘tkazildi. Ushbu tadbir yoshlar uchun keng imkoniyatlar eshigini ochuvchi muhim platformaga aylandi.

«Yoshlar ijod saroyi» hududida tashkil etilgan maxsus maydonda ishtirokchilar tadbirkorlik, startaplar, zamonaviy kasblar, ta’lim markazlari va xorijiy tillar bo‘yicha imkoniyatlar bilan tanishishdi. Shuningdek, «TOP-100 kitobxon» tanloviga start berilib, mutolaa madaniyatini ommalashtirishga alohida e’tibor qaratildi.

Tadbirda Yoshlar ishlari agentligi direktori Alisher Sa’dullayev strategiyaning mazmun-mohiyati va ustuvor yo‘nalishlari haqida so‘z yuritdi. Qayd etilganidek, mazkur hujjat mamlakatda yoshlarga oid ilk yaxlit strategik dastur hisoblanadi.

Strategiya doirasida har yili 600 ming yoshni ish bilan ta’minlash, 900 ming nafarini volontyorlikka jalb qilish, 450 ming yoshning xorijiy tillar bo‘yicha bilimini B2 darajaga yetkazish kabi vazifalar belgilangan. Ta’lim sohasida chekka hududlarda o‘quv markazlarini qo‘llab-quvvatlash va soliq imtiyozlari berish rejalashtirilmoqda.

Ijtimoiy faollikni oshirish maqsadida grantlar ajratish, yoshlarni davlat tashkilotlarida amaliyotga jalb qilish, ijodkorlar uchun maxsus mukofotlar joriy etish ko‘zda tutilgan. Shu bilan birga, yoshlar salomatligini mustahkamlash, psixologik xizmatlarni rivojlantirish va sport bilan shug‘ullanish ko‘rsatkichlarini oshirish ham ustuvor vazifalardan sanaladi.

Xalqaro yo‘nalishda esa 100 ming nafar yoshlarning global dasturlarda ishtirokini ta’minlash, nufuzli tashkilotlar bilan hamkorlikni kengaytirish rejalashtirilgan.

Umuman olganda, «Yangi O‘zbekiston yoshlari–2030» strategiyasi yoshlarning salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishga xizmat qiladigan, mamlakat kelajagini belgilab beruvchi muhim dastur sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Source link

Yaqinda Qashqadaryoning Ko‘kdala tumanidagi qizg‘aldoqzorning payhon qilinishi katta bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi. Ammo bu voqeada bir muhim jihat e’tibordan chetda qoldi: deyarli barcha nashrlar va blogerlar qizg‘aldoqzorni «lolazor» deb atashdi. Bu shunchaki tilshunoslikdagi xato emas, balki mohiyatning va huquqiy mas’uliyatning butunlay o‘zgarishidir. Mashinalarning qizg‘aldoq o‘sgan dala o‘rtasida yurgan videosini dastlab oddiy odamlar tarqatdi, lolazor deya. Keyin Qashqadaryo viloyati ekologiya va iqlim o‘zgarishi bosh boshqarmasi «e, to‘xta bu lolazor emas, balki qizg‘aldoq o‘sadigan joyku», deb xatoni to‘g‘irlash o‘rniga «lolazor»ni payhon qilganlarga qanday chora ko‘rilgani haqida rasmiy munosabat chiqardi.

Undan keyin barcha-barcha nashrlar qizg‘aldoqni lolaga aylantirib butun dunyo bo‘ylab tarqatdi. Va aprelning bir sanasi qizg‘aldoq lolaga aylangan kun hisobida tarixga muhrlandi.

Nima farqi bor, har qanday o‘simlikni payhon qilish noto‘g‘ri-ku, demoqchisiz. Ammo o‘simlik turlari chalkashtirilib «payhon» bo‘lishi-chi? Agar jamoatchilikka har qanday qizil gul «lola» deb tanishtirilaversa, odamlarda haqiqiy yovvoyi lolalar (masalan, Greyg yoki Kaufman lolalari) va oddiy lolaqizg‘aldoq o‘rtasidagi farq yo‘qoladi. Lola va lolaqizg‘aldoq bir-biriga o‘xshasada ular turli oilalarga mansub, mutlaqo boshqa-boshqa o‘simliklar.  

Qolaversa, «lola» so‘zida katta jarima va javobgarlik yuki bor. O‘zbekistonning yovvoyi lolalari aksariyat hollarda «Qizil kitob»ga kiritilgan, kamyob va davlat muhofazasidagi o‘simliklar hisoblanadi. Ularni uzish yoki payhon qilish ma’muriy va jinoiy javobgarlikka olib keladi. Qizg‘aldoq esa  tabiatda keng tarqalgan, hatto begona o‘t hisoblangan o‘simlikdir. Ammo uni begona o‘t bo‘lgani uchun bosib yanchish ham tabiatga bo‘lgan zo‘ravonlik. Buni albatta inkor qilmaymiz. Ammo huquqni muhofaza qiluvchi organlar jurnalistning «lolazor payhon bo‘ldi» degan xabariga asoslanib ish ochsa-yu, ekspertiza u yerda oddiy qizg‘aldoq o‘sganini aniqlasa, bu OAVning, ekolog mutaxassislarning professionalligi va obro‘siga qattiq putur yetkazadi. Yana bir tomoni qizg‘aldoqzorni lolazor deb atash orqali OAV jamoatchilikda «ekologik fojia yuz berdi» degan vahimani uyg‘otadi. Bu jurnalistikadagi sensatsiya ketidan quvish illatining bir ko‘rinishi bo‘lib, axborotning aniqlik tamoyiliga ziddir. Natijada madaniyatsizlik va tartibsizlik holati og‘ir ekologik jinoyatdek ko‘rsatiladi.

Ikkinchidan, atamaning «payhon» qilinishi — taqiqning mohiyatini susaytiradi. Jurnalist «Lolazor payhon bo‘ldi» deb bong urganda, o‘quvchi «Demak, lola shunchalik ko‘p va arzon ekan-da, u yerda mashina haydasa ham bo‘laverarkan» degan noto‘g‘ri tushunchaga boradi. Vaholanki, haqiqiy yovvoyi lola tog‘ bag‘ridagi noyob xazina bo‘lib, u yerga nafaqat mashina, balki odamning kirishi ham qat’iy nazoratda bo‘lishi kerak. Nomlarni aralashtirish odamlarda haqiqiy noyob turlarga nisbatan beparvolikni shakllantiradi.

Uchinchidan, bu kasbiy bepisandlik natijasidir. Nega biz «lolaqizg‘aldoqzor» so‘zidan qochamiz? So‘z uzunligi uchunmi yoki lola desak maqola ko‘proq o‘qiladi, yuki og‘irroq bo‘ladi, deb o‘ylaymizmi? Oddiy aholi botanik farqlarni mukammal bilishi shart emasdir, lekin jurnalist yoki ekolog mutaxassislar o‘simlik turini noto‘g‘ri aytishga umuman haqqi yo‘q. O‘rikni shaftoli, olmani olxo‘ri deb atash qanchalik mantiqsiz bo‘lsa, qizg‘aldoqni lola deyish ham katta xato hisoblanadi.

Xulosa qilib aytganda, so‘zlarni o‘z o‘rnida qo‘llamaslik shunchaki lingvistik xato emas, balki atrof-muhitga bo‘lgan yuzaki munosabatning ko‘rinishidir. Qizg‘aldoq va lolani chalkashtirish orqali biz noyob tabiat boyliklarimizning qadrini pasaytiramiz va jamiyatda noto‘g‘ri tushuncha shakllanishiga sabab bo‘lamiz. Haqiqiy madaniyat va tabiatni asrash — har bir narsani o‘z nomi bilan atash, har bir so‘z uchun mas’uliyatni his qilishdan boshlanadi.

Unutmang lola boshqa, lolaqizg‘aldoq boshqa, xuddi shaftoli va o‘rikdek…

Yana unutmang, lolazorniyam, qizg‘aldoqzorniyam, oddiy ko‘k o‘t o‘sadigan dalaniyam na mashinada na oyoqlar ostida toptashga hech kimning haqqi yo‘q…

Barno Sultonova

Source link

Zamonaviy ilmiy tadqiqotlarda faqat nima yeyish emas, balki qachon yeyish ham salomatlik uchun juda muhim ekani ta’kidlanmoqda. Oxirgi yillarda AQSh va Yevropa olimlari tushlikni vaqtida qilish inson organizmi uchun katta ahamiyatga ega ekanini aniqlashdi.

1. Energiyani tiklaydi va ish qobiliyatini oshiradi

Tushlik kunning o‘rtasida organizmga yangi energiya beradi. Uzoq vaqt och yurish esa charchoq, asabiylik va diqqat pasayishiga olib keladi. Olimlar kun davomida muntazam ovqatlanish ish unumdorligini yaxshilashini qayd etmoqda. 

2. Miya faoliyati va diqqatni kuchaytiradi

Tushlik qilmagan odamlarda tushdan keyin diqqat tarqoqligi, qaror qabul qilishda qiyinchilik va xotira pasayishi ko‘proq kuzatiladi. Miya glyukozaga muhtoj bo‘lgani uchun tushlik uni qo‘llab-quvvatlaydi.

3. Vazn tashlashga yordam beradi

2024 yilda olib borilgan tadqiqotlarga ko‘ra, kaloriyali taomlarni aynan tushlik vaqtida qabul qilish va ovqatlanish vaqtiga e’tibor berish vazn kamayishiga yordam berishi mumkin. Bu degani tushlikni o‘tkazib yuborish emas, balki uni to‘g‘ri vaqtda qilish muhim. 

4. Qondagi shakar miqdorini barqaror ushlaydi

Tushlikni o‘tkazib yuborish ba’zi odamlarda kechqurun haddan tashqari ko‘p ovqat yeb qo‘yishga sabab bo‘ladi. Bu esa qonda shakar keskin ko‘tarilishiga olib kelishi mumkin. Muntazam tushlik metabolizmni barqarorlashtirishga yordam beradi. 

5. Kechki ovqatni me’yordan ortiq yeyishni kamaytiradi

Tushlik qilmagan inson kechqurun qattiq och qoladi va ko‘proq kaloriya iste’mol qiladi. Ilmiy kuzatuvlarda bu holat vazn ortishiga olib kelishi aniqlangan.

6. Asab tizimiga ijobiy ta’sir qiladi

Ochlik gormonlari stressni kuchaytirishi mumkin. Vaqtida tushlik qilish esa kayfiyatni barqaror ushlab turishga yordam beradi.

Mutaxassislar tushlikda oqsilga boy mahsulotlar, jumladan, tovuq, baliq, tuxum, loviya, murakkab uglevodlardan grechka, guruch, qora non, sabzavotlar, foydali yog‘lardan zaytun yog‘i, yong‘oq iste’mol qilishni tavsiya qilishmoqda.

Shuni yodingizda tutingki, tushlik qilish — shunchaki qorin to‘ydirish emas. Bu energiya, miya faoliyati, vazn nazorati va metabolizm uchun nihoyatda muhim odat. Zamonaviy xorijiy tadqiqotlar tushlikni o‘tkazib yuborish o‘rniga, uni to‘g‘ri vaqtda va muvozanatli qilishni tavsiya qilishmoqda.

Source link