Dunyodan
Ultra qayta ishlangan oziq-ovqatlar global sog’liqni saqlash tahdididir, ekspertlar ogohlantirmoqda
Ultra qayta ishlangan oziq-ovqatlar (Uskuna) bu dunyoning dietalaridan kamaytirish uchun sog’liq va harakatlarga tahdid solinadi, deydi xalqaro ekspertlar tomonidan global tadqiqotlar bilan ishtirok etgan xalqaro ekspertlar.
Ularning so’zlariga ko’ra, yangi, barcha oziq-ovqatlarning narxi arzonlashadi, yuqori qayta ishlangan parhezlar eyishimiz, turli xil surunkali kasalliklar, shu jumladan semirib ketish va depressiya xavfini oshirmoqda.
Lancetda yozish, tadqiqotchilar hukumatlar “kuchaytirish” kerakligini va keng ovqatlanish mahsulotlariga kirish huquqini moliyalashtirish uchun ogohlantirishlar va soliqlarni kiritish.
Biroq, ba’zi olimlar ushbu sharhni UPFni bevosita sog’liq muammolariga olib keladi va buni ko’rsatish uchun ko’proq tadqiqotlar va sinov zarurligini isbotlay olmaydi.
Ultra qayta ishlangan oziq-ovqat mahsulotlari sifatida, masalan, emulsifikatorlar, konservantlar, qo’shimchalar, ranganlar va tatlandırıcı kabi besh yoki undan ortiq ingredientlarni o’z ichiga olgan.
UPF-ga misollar, klasterlar, kassalar, xamir ovqatlar, pechene, tezkor sho’rvalar, fizik ichimliklar, muzqaymoq va supermarket nonini o’z ichiga oladi.
Tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, bu sanoat ishlab chiqarilgan oziq-ovqatlar dunyoning dietasida ko’payib, ortiqcha shakar, nosog’lom yog’lar va tola va oqsil etishmasligi yomonlashadi.
UPFning sog’lig’i bo’yicha dalillarni ko’rib chiqish, 43 global ekspertlar tomonidan o’tkazilgan va 104 ta uzoq muddatli tadqiqotlar asosida ushbu oziq-ovqat mahsulotlari 12 sog’liqni saqlash sharoitida xavf ostida bo’lishidan dalolat beradi.
Bularga 2 ta diabet, yurak-qon tomir kasalliklari, buyrak kasalligi, tushkunlik va har qanday sababdan erta o’limni o’z ichiga oladi.
Tomislarni tasniflash uchun “Nova Paulo” universitetini tashkil etuvchi Karlos Monteiro muallif Karlos Monteiro muallifi Karlos Monteiro tomonidan yaratilgan.
“Odamlar eydigan narsalarga o’tish kuchli marketing va siyosiy lobbini ustuvorlik bilan ta’minlangan kuchli global korporatsiyalar tomonidan kuchayib boradi, bu sog’liqni saqlash siyosatini samarali parhez qilishni to’sib qo’yadi”, deya qo’shimcha qildi u.
Sidney universitetidagi hammualliflik muallifi: “Sog’liqni saqlash bo’yicha kuchli global sog’liqni saqlash, shu jumladan tamaki sanoatiga qarshi kurashish uchun kelishilgan hamkorlik choralari” deb aytdi.
Sharh shuni ko’rsatadiki, Klinik sinovlar yo’qligi, UEF qanday zarar etkazadi, ammo bu dunyo bo’ylab odamlarni sog’liq uchun xavflardan himoya qilish choralarini kechiktirmasligi kerak.
Ba’zi olimlar, odamlarning parhezidagi UPFning ta’siri odamlarning hayotidagi boshqa omillardan, masalan, hayot tarzi, xatti-harakati va boylik kabi boshqa omillardan ajratib olish qiyinligini ta’kidladilar.
Novani tasniflash tizimining tanqidchilari, bu oziq-ovqatlarni qayta ishlash darajasida va to’yimli oziq-ovqat qanday oziq-ovqatga bog’liq emasligini ta’kidlamoqda. Masalan, non, nonushta don, kam semiz yogurt, chaqaloq formulasi va baliq barmoqlari ultra qayta ishlangan mahsulotlar sifatida tasniflanadi, ammo ular yaxshi narsalarga to’la.
Kevin Makconeway, Emerite Emeritus Open universitetida amaliy statistika professori: “Bunday tadqiqotlar korrelyatsiyalarni topishi mumkin, ammo biz korrelyatsiyalarni topishi mumkin, ammo biz korrelyatsiyani topishi mumkin, ammo biz etkazilgan narsaga ishonch hosil qila olmaymiz.”
Uning so’zlariga ko’ra, hanuzgacha “savollar va qo’shimcha tadqiqotlar uchun xonalar” bor edi.
“Hech bo’lmaganda, hech bo’lmaganda UPF ba’zi surunkali kasalliklar xavfini oshirishi mumkin. Biroq, bu barcha UPF kasallik xavfini oshiradi.”
Ultra qayta ishlangan oziq-ovqatlar kasallikka olib kelishi yoki hissasi yo’qligini hali aniq emas.
Oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash bo’yicha ba’zi ijobiy tomonlar bo’lganini aytishicha, oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlashning ijobiy tomonlari borligini va oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash bizning sog’lig’imizga qanday ta’sir qilishini tushunish uchun “shoshilinch ehtiyoj” bo’lganini aytdi.
Sanoatni aks ettiruvchi oziq-ovqat va ichimlik federatsiyasi (FDF), UPF muzlatilgan no’xat va umurtqali non kabi muvozanatli ovqatlanishning bir qismi bo’lishi mumkin.
“Kompaniyalar biz sog’lom, biz sog’lom, biz sog’lomroq ovqatni sotib olishni sotib oladigan bir qator o’zgarishlar qildilar, – deydi Kate Holiwell, FDFning bosh ilmiy xodimi.
Do’konlarda va supermarketlarda sotiladigan shakar va tuz miqdori 2015 yildan beri uchdan biriga tushdi, deya qo’shimcha qildi u.
Shu yil boshida Buyuk Britaniyaning ovqatlanish bo’yicha ilmiy maslahat qo’mitasi ultra qayta ishlangan oziq-ovqatlar iste’mol qilish va salbiy sog’liqni saqlash ta’siri o’rtasidagi bog’liqlik “masalasi” bo’lgan.
Biroq, bu oziq-ovqatlar qayta ishlanganmi yoki zararli emas, chunki ular kaloriya, to’yingan yog ‘, tuz va bepul shakarda baland edilar.
Hozirgi Buyuk Britaniya hukumati parhez maslahatlari ko’proq meva, sabzavot va tolani iste’mol qilish, shakar, yog ‘va tuz.
Germaniya kansleri Fridrix Meers Erondagi vaziyatning yomonlashishi Yevropaga yangi qochqinlar oqimiga olib kelishi mumkinligidan xavotir bildirdi.
Uning ta’kidlashicha, Germaniya hukumati 2015 yilgi Suriya stsenariysining takrorlanishini istamaydi.
Mers Myunxendagi Xalqaro hunarmandchilik yarmarkasidan keyin o’tkazilgan matbuot anjumanida, “Biz Suriya stsenariysi bu yerda takrorlanishini istamaymiz. Eron davlatining faol bo’lishini istaymiz” dedi.
Bosh vazirning soʻzlariga koʻra, xalqning asosiy ehtiyojlarini taʼminlash muhim. U, shuningdek, Eron aholisining 90 milliondan ortiq ekanligini ta’kidladi.
Melsning aytishicha, ayni damda Germaniya hukumati Yevropaga kelishi mumkin bo’lgan eronlik qochqinlar sonini aniq hisoblay olmaydi. Shuning uchun Berlin Eron suverenitetini saqlab qolish masalasiga katta ahamiyat beradi.
Bosh vazir, shuningdek, AQSh va Isroilni vaziyatni barqarorlashtirish uchun imkon qadar tezroq muzokara o‘tkazishga chaqirdi.
Eslatib o’tamiz, 2011 yilda boshlangan Suriya fuqarolar urushi Yevropaga katta migratsiya to’lqinini keltirib chiqargan. Uning eng yuqori cho’qqisi 2015 yilda kuzatilgan, o’shanda Germaniyaning o’zi 1 millionga yaqin qochqinni qabul qilgan.
O‘shanda Germaniya kansleri Angela Merkel boshpana barchaga qonuniy asosda berilishi kerakligini aytgan edi. Biroq, bu qaror mamlakat ijtimoiy tizimiga juda katta bosim o’tkazdi.
Ayrim hollarda bo‘sh turgan maktab va fabrikalar qochqinlar uchun vaqtinchalik boshpana bo‘lib qolgan.
Mutaxassislarning aytishicha, muhojirlar inqirozi Germaniyada immigratsiyani cheklashga chaqiruvchi siyosiy kuchlar, masalan, “Germaniya uchun muqobil” partiyasi mashhurligiga ta’sir qilgan.
AQSh Eronning neft konlarini nazorat qilishni maqsad qilgan. Bu haqda FOX Business telekanaliga bergan intervyusida AQSh Milliy energetika rahbariyati kengashi direktori Jarrod Eygen aytdi.
“Bu oʻyin uzoq davom etadi, chunki biz Eronning ulkan neft zahiralarini terrorchilar qoʻlidan tortib olmoqchimiz. Qisqa muddatda biz duch keladigan qiyinchiliklar uzoq muddatli yutuqlar bilan qoplanadi. Oxir oqibat, biz Hormuz boʻgʻozi muammosi tufayli tashvishlanmaymiz”, – dedi Jarrod Eygen.
Oq uy rasmiylarining qayd etishicha, global energetika bozorlari ulkan “qora oltin” zahiralarini Vashington nazoratiga o‘tkazishdan foyda ko‘radi. Bu borada u ijobiy misol sifatida Venesuelani keltirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, AQShning Chevron kompaniyasi prezident Nikolas Maduro hibsga olinganidan so‘ng qisqa vaqt ichida Venesuelada neftni qayta ishlash hajmini oshirishga muvaffaq bo‘lgan.
Avval xabar qilinganidek, joriy yilning 3 yanvariga o‘tar kechasi AQSh Venesuela poytaxti Karakas va mamlakatning boshqa hududlariga qarshi harbiy hujum boshladi.
Harbiy operatsiya vaqtida Venesuela prezidenti Nikolas Maduro va uning rafiqasi Cilia Flores Karakasdagi saroyidan o‘g‘irlab ketilib, AQShga olib ketilgan. AQSh rasmiylari Maduroni narkotik-terrorizm, giyohvand moddalar kontrabandasi va noqonuniy qurol savdosida ayblamoqda. Biroq tez orada ma’lum bo‘ldiki, Venesuelaga qilingan hujumlar maqsadi nafaqat narkotik moddalar kontrabandasiga qarshi kurash, balki mamlakatning tabiiy boyliklari hamdir. Prezident Donald Trampning oʻzi taʼkidlaganidek, Venesuela muvaqqat hukumati Qoʻshma Shtatlarga 30 milliondan 50 million barrelgacha yuqori sifatli neft yetkazib berishga rozi boʻldi.
Joriy yilning 28-fevralida AQSh va Isroil Eron shaharlarini bombardimon qila boshlaganida, Tehron yadro quroliga ega bo‘lish arafasida ekanini da‘vo qilgan edi. Masalan, urushning birinchi kunida prezident Tramp Eronga qarshi urushdan maqsad “Amerika xalqini yaqinlashib kelayotgan tahdiddan himoya qilish” ekanligini ta’kidladi.
Biroq, o’zgarishlar shuni ko’rsatdiki, maqsad energiya manbalarini nazorat qilishdir. Buni oʻzining ekstremistik qarashlari bilan tanilgan amerikalik siyosatchi Lindsi Gremning “Agar Eron rejimi qulab tushsa, Qoʻshma Shtatlar yangi Yaqin Sharqda global miqyosda pul ishlab oladi” degan bayonoti bilan quvvatlanadi.
Ayni paytda jahon energetika bozorida Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadigan kemalar harakati to‘xtatilishi munosabati bilan narxlar oshib bormoqda. Zero, bo‘g‘oz orqali jahon neftining 20 foizi, suyultirilgan gazning 30 foizi o‘tadi.
Jahon bozorida xom neft narxi 2022 yildan beri birinchi marta 100 dollardan oshdi.
The Wall Street Journal “qora oltin” narxi 215 dollargacha ko’tarilishi mumkinligi haqida ogohlantirmoqda.
Darvoqe, qariyb 10 kundan beri Eronni birga bombardimon qilayotgan AQSh va Isroil hozircha faqat bir masalada kelisha olmayapti.
7 mart kuni Isroil Eronning neft infratuzilmasiga, jumladan, 30 ga yaqin “qora pullar” omboriga hujum qildi. Bu AQSh rasmiylariga yoqmadi.
Axios Tramp maslahatchisidan iqtibos keltirgan holda, “Prezidentga bu hujum yoqmadi. U neftni yoqishni emas, ehtiyotkorlikni qo’llab-quvvatlaydi”, deb aytgan.
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy mamlakati Iordaniyadagi AQSh harbiy bazalarini himoya qilish uchun dronlar va ekspertlarni yuborganini ma’lum qildi. Bu haqda u New York Times gazetasiga bergan intervyusida aytdi.
Zelenskiyning so‘zlariga ko‘ra, AQSh tomoni bu borada yordam so‘rab murojaat qilgan. Ukraina esa dronlar va ularni boshqarish bo’yicha ekspertlar guruhini yubordi.
“AQSh payshanba kuni biz bilan bog‘landi, ekspertlar guruhi ertasi kuni jo‘nab ketdi”, — dedi Ukraina prezidenti.
Gazetaning yozishicha, AQSh hukumati Ukrainaning yordam soʻrashiga hozircha hech qanday rasmiy izoh bermagan.
“Nyu-York Tayms” gazetasining yozishicha, AQSh, Isroil va Eron o’rtasidagi mojaro xalqaro hamjamiyatni Ukraina urushidan chalg’itishi mumkin. Shu bilan birga, u Kiyev uchun yangi imkoniyatlar yaratadi.
Ukraina AQSh va uning Yaqin Sharqdagi ittifoqchilarini Eron dronlaridan himoya qilish uchun tajriba va texnologiya taqdim etdi.
Ma’lumki, Rossiya Ukrainada bir necha yillardan beri Eronda ishlab chiqarilgan hujumchi dronlardan foydalanib keladi. Shu bois Ukraina bu turdagi tahdidlarga qarshi kurashda katta tajribaga ega bo‘ldi.
Nashrning yozishicha, Kiyev AQSh vositachiligidagi tinchlik muzokaralarida o‘z pozitsiyasini mustahkamlamoqchi.
Hozirda Ukraina va AQSh o’rtasidagi munosabatlar biroz tarangligicha qolmoqda. AQSh prezidenti Donald Tramp yaqinda Zelenskiy Rossiya bilan tinchlik kelishuviga erishish yo‘lidagi asosiy to‘siqlardan biri ekanini aytdi.
Prezident Zelenskiy Ukraina Yaqin Sharq davlatlariga yordam berish orqali diplomatik yordam olishni xohlashini aytdi. Uning qayd etishicha, mintaqadagi ayrim davlatlar Rossiya bilan mustahkam aloqalarga ega.
Shu bilan birga, u Eron bilan ziddiyat Ukrainaga mudofaa qurollarini yetkazib berish jarayoniga ham taʼsir qilishi mumkinligini taʼkidladi. Kiyev, shuningdek, dronlarni boshqa zamonaviy havo mudofaa tizimlari bilan almashtirish imkoniyatini ham ko‘rib chiqmoqda.
Fox News boshlovchisi Brayan Kilmeadning xabar berishicha, Mojtaba Xamanaiy AQSh prezidenti Donald Tramp yangi oliy rahbar sifatida e’lon qilinganidan keyin u bilan uchrashgan.
Jurnalistning so‘zlariga ko‘ra, prezident Tramp “qoniqarli emas” deb javob bergan.
Prezident Donald Tramp Mojtaba Xamanaiyni “bema’ni” deb atadi va sobiq yetakchi siyosatini davom ettiruvchi nomzodni qabul qilmasligini aytdi. Prezident Tramp bunday tayinlashlar yangi urushlarga olib kelishi mumkinligini aytdi. Uning ta’kidlashicha, AQSh Eron oliy rahbarini tanlashda ishtirok etadi.
Mojtaba Xamenei 56 yoshda. U Eronning uchinchi oliy rahbari. Prezident Masud Pezeshkyan o‘zining tayinlanishini milliy birlikni mustahkamlash yo‘lidagi qadam deb atadi. Ali Xomanaiy Eronni 37 yil boshqargan. U 28-fevral kuni Tehrondagi uyiga Isroil havo hujumi natijasida halok bo‘lgan. U 86 yoshida vafot etdi.
Eron Bosh prokuraturasi AQSh va Isroilning Eronga qarshi harakatlarini qo‘llab-quvvatlagan fuqarolarning barcha mol-mulkini musodara qilmoqda.
“Ogohlantirish Amerika sionistik (Isroil) rejimiga hamdard bo‘lgan, uni qo‘llab-quvvatlovchi yoki turli yo‘llar bilan hamkorlik qiladigan xorijda yashovchi Eron fuqarolariga qaratilgan”, — deya xabar bermoqda Reuters agentligi Eron Bosh prokuraturasi ma’lumotlariga tayanib.
Agentlik musodara qilishdan tashqari, sodiq bo’lmagan fuqarolarga nisbatan “qonunga asoslangan boshqa qonuniy choralar” ham ko’rishini e’lon qildi.
Reuters ma’lumotlariga ko‘ra, 5 milliongacha eronlik xorijda istiqomat qiladi, ularning aksariyati AQSh va G‘arbiy Yevropada. Xorijda yashovchi ko‘plab taniqli eronliklar ijtimoiy tarmoqlarda Eron rahbariyatini tanqid qilib, AQSh va Isroil harbiy amaliyotlarini qo‘llab-quvvatlashini bildirishgan.
Erondagi so’nggi norozilik namoyishlaridan beri Eron diasporasi a’zolari muntazam ravishda Amerika va Yevropa shaharlarida ko’chalarga chiqib, Eron ichidagi namoyishchilarni qo’llab-quvvatlamoqda.
Farg‘onada suv ta’minoti xodimi kaltaklandi
Xose Mariya Mendes O‘zbekiston futzal milliy jamoasi bosh murabbiyligiga qaytdi
Navoiyda YTH oqibatida 5 kishi halok bo‘ldi
-
Jamiyat3 days ago
Гидрометеорология хизмати қор кўчиш хавфидан огоҳлантирди
-
Siyosat4 days agoOʻzbekiston Moʻgʻulistondagi istiqbolli uran konlarini kashf etadi
-
Dunyodan5 days ago
Sochida bir kunda ikki marta zilzila sodir bo‘ldi
-
Jamiyat5 days ago
O‘zbekistonda umumxalq hashari o‘tkaziladi
-
Jamiyat4 days agoTurkiyada o‘zbekistonlik yana bir ayolning jasadi topildi
-
Iqtisodiyot4 days agoSodiqlik kartasini skanerlash va xarid uchun to‘lov qilish — endi payme’da barchasi bir urinishda!
-
Jamiyat4 days agoQibrayda taqiqlangan dori vositalari savdosiga chek qo‘yildi
-
Dunyodan3 days ago
Hormuz boʻgʻozi orqali neft tashish toʻxtatildi